زمر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-م-ر1 sîga, 26 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جهمجيأدخلزمركلمخزنزُمَرًاسوقتلوفتحنذرطيبقول

KökSîga 1Ayet 2Sure 1Mücavir 26

▶ Ağı aç (3B)

زمر

ز - م - ر

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir. Bir topluluğun ayrılmış bölümleri demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir. Bir topluluğun ayrılmış bölümleri demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.820 harf
باب الزاي والراء والميم معهما ز ر م، ز م ر، ر ز م، ر م ز، م ز ر، م ر ز كلهن مستعملات ز ر م: الزَّرْمُ من السَّنانير والكِلاب: ما يَبْقَى جَعْرهُ في دُبُره، والفِعْلُ: زَرِمَ، والسِّنَّوْرُ يُسَمَّى: أزرم. والإزرام: القطع. وأَزْرَمَ بَوْلَه: قطعه. وزَرِمَ البول نفسه: انقطع فهو زرِمٌ، قالك أو كماءِ المثمود بعد جِمـامٍ زَرِمِ الدّمعِ لا يَؤُوبُ نَزُورا وزَرِمَ عطاؤُهُ، أي: قلّ. زمر: الزَّمْرُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR415 harf
الزُمْرَةُ: الجَماعَةُ من الناس. والزُمَرُ: الجماعات. والزَمِرُ: القليل الشَعَرِ، والقليل المُروءة. وقد زَمِرَ الرَجُلُ زَمَراً. والزِمارُ بالكسر: صَوْتُ النَعامِ. وقد زَمَرَ النعام يَزْمِرُ بالكسر زِماراً؛ وأمَّا الظَليم فلا يقال فيه إلاَّ عارُّ يُعَارُّ. والمِزْمارُ: واحد المزامير، تقول منه: زَمَرَ الرجل يَزْمُرُ ويَزْمِرُ زَمْراً، فهو زَمَّارٌ، ولا يكاد يقال زامِرٌ. ويقال للمرأة زامِرَةٌ، ولا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.432 harf
(باب الزاء والميم وما يثلثهما) (زمن) الزاء والميم والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على وَقتٍ من الوقت. من ذلك الزَّمان، وهو الحِين، قليلُهُ وكثيرُهُ. يقال زَمانٌ وزَمَن، والجمع أَزمانٌ وأزمنَة. قال الشَّاعر في الزّمن: وكنتُ امرأً زَمَناً بالعرَاقِ *** عَفيف المُناخِ طويلَ التَّغَنّْ([1])وقال في الأزمان: *أزمانَ لَيْلَى عامَ لَيْلَى وَحَمي([2])* ويقولون: "لقيتُهُ ذات الزُّمَيْن" يُراد بذلك تراخِي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR215 harf
- قال: ﴿وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا﴾ [الزمر/73]، جمع زمرة، وهي الجماعة القليلة، ومنه قيل: شاة زمرة: قليلة الشعر، ورجل زمر: قليل المروءة، وزمرت النعامة تزمر زمارا، وعنه اشتق الزمر، والزمارة كناية عن الفاجرة.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR806 harf
ز م ر صبي زمر‏:‏ زعر قليل الشعر وشاة زمرة وغنم زمرات‏:‏ وشعر زمر‏.‏ وجاءوا زمراً‏:‏ جماعات في تفرقة بعضها في إثر بعض‏.‏ والزمار يزمر في المزمار‏:‏ ينفخ فيه‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ فلان زمر المروءة‏.‏ وعطية زمرة‏.‏ واستزمر فلان عند الهوان‏:‏ صار قليلاً ضئيلاً‏.‏ وأنشد الأصمعي‏:‏ إن الكبير إذا يشاف رأيته مبرنشقا وإذا يهان استزمرا وللظليم عرار وللهيقة زمار‏.‏ وقد زمرت تزمر‏.‏ وأتي الحجاج بسعيد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.748 harf
الزَّمْرُ بالمِزْمارِ، زَمَرَ يَزْمِرُ ويَزْمُرُ زَمْراً وزَمِيراً وزَمَراناً: غَنَّى في القَصَبِ. وامرأَة زامِرَةٌ ولا يقال زَمَّارَةٌ، ولا يقال رجل زامِرٌ إِنما هو زَمَّارٌ. الأَصمعي: يقال للذي يُغَنَّي الزّامِرُ والزِّمَّارُ، ويقال للقصبة التي يُزْمَرُ بها زَمَّارَةٌ، كما يقال للأَرض التي يُزْرَعُ فيها زَرّاعَةٌ. قال: وقال فلان لرجل: يا ابن الزِّمَّارَة، يعني المُغَنِّيَة. والمِزْمارُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR226 harf
* ز م ر * * الزُّمْرَةُ * بالضم الجماعة و * الزُّمَرُ * الجماعات و * المِزْمَارُ * واحد * المَزَامِيرِ * وقد * زَمَر * الرجل من باب ضرب ونصر فهو * زَمَّارٌ * ولا يقال * زامِرٌ * ويقال للمرأة * زَامِرَةٌ * ولا يقال * زَمَّارَةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.586 harf
زمر يزمر، بالضم، لغة حكاها أبو زيد، ويزمر، بالكسر، زمرا، بالفتح، وزميرا، كأمير، وزمرانا، محركة، عن ابن سيده، وزمر تزميرا: غنى في القصب ونفخ فيه، وهي زامرة، ولا يقال زمارة، وهو زمار ولا يقال زامر، وقد جاء عن الأصمعي لكنه قليل. ولما كان تصريف هذه الكلمة واردا على خلاف الأصل خالف قاعدته في تقديم المؤنث على المذكر، قاله شيخنا. قال الأصمعي، يقال للذي يغني: الزامر والزمار. وفعلهما، أي زمر وزمر،
Maddenin bağlantısı

زمر يزمر، بالضم، لغة حكاها أبو زيد، ويزمر، بالكسر، زمرا، بالفتح، وزميرا، كأمير، وزمرانا، محركة، عن ابن سيده، وزمر تزميرا: غنى في القصب ونفخ فيه، وهي زامرة، ولا يقال زمارة، وهو زمار ولا يقال زامر، وقد جاء عن الأصمعي لكنه قليل. ولما كان تصريف هذه الكلمة واردا على خلاف الأصل خالف قاعدته في تقديم المؤنث على المذكر، قاله شيخنا. قال الأصمعي، يقال للذي يغني: الزامر والزمار. وفعلهما، أي زمر وزمر، الزمارة، بالكسر على القياس كالكتابة والخياطة ونحوهما. ومن المجاز، في حديث أبي موسى الأشعري سمعه النبي صلى الله عليه وسلم يقرأ فقال: لقد أعطيت مزمارا من مزامير آل داوود شبه حسن صوته وحلاوة نغمته بصوت المزمار. ومزامير داوود، عليه السلام: ما كان يتغنى به من الزبور، وإليه المنتهى في حسن الصوت بالقراءة. والآل في قوله: آل داوود مقحمة، قيل: معناه ها هنا الشخص. وقيل: مزامير داوود: ضروب الدعاء، جمع مزمار ومزمور، الأخيرة عن كراع، ونظيره معلوق ومغرود. وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه أبمزمور الشيطان في بيت رسول الله وفي رواية: مزمارة الشيطان عند النبي صلى الله عليه وسلم . قال ابن الأثير: المزمور، بفتح الميم وضمها، والمزمار سواء، وهو الآلة التي يزمر بها. والزمارة كجبانة: ما يزمر به وهي القصبة، كما يقال للأرض التي يزرع فيها زراعة، كالمزمار، بالكسر. ومن المجاز: الزمارة: الساجور الذي يجعل في عنق الكلب. قال الزمخشرى: واستعير للجامعة. وكتب الحجاج إلى بعض عماله أن ابعث إلي فلانا مسمعا مزمرا، أي مقيدا مسوجرا، وأنشد ثعلب: ولي مسمعان وزمـارة وظل مديد وحصن أمق فسره فقال: الزمارة: الساجور. والمسمعان: القيدان، يعني قيدين وغلين. والحصن: السجن، وكل ذلك على التشبيه. وهذا البيت لبعض المحبسين، كان محبوسا. فمسمعاه قيداه، لصوتا إذا مشى. وزمارته الساجور والظل والحصن: السجن وظلمته: وفي حديث سعيد بن جبير أنه أتي به الحجاج وفي عنقه زمارة أي الغل. والزمارة: الزانية، عن ثعلب. قال: لأنها تشيع أمرها. وفي حديث أبي هريرة أن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عن كسب الزمارة. قال أبو عيد قال الحجاج: الزمارة: الزانية. قال: وقال غيره: إنما هي الرمازة، بتقديم الراء على الزاي، من الرمز، وهي التي تومئ بشفتيها وبعينيها وحاجبيها، والزواني يفعلن ذلك، والأول الوجه. وقال أبو عبيد: هي الزمارة، كما جاء في الحديث. قال الأزهري: واعترض القتيبي على أبي عبيد في قوله: هي الزمارة، كما جاء في الحديث، فقال: الصواب الرمازة، لأن من شأن البغي أن تومض بعينها وحاجبها، وأنشد: يومضن بالأعين والحواجـب إيماض برق في عماء ناصب قال الأزهري: وقوله أبي عبيد عندي الصواب. وسئل أبو العباس أحمد بن يحيى عن معنى

الحديث أنه نهى عن كسب الزمارة فقال: الحرف الصحيح زمارة. ورمازة ها هنا خطأ، والزمارة: البغي الحسناء. والزمير: الغلام. الجميل، وإنما كان الزنا مع الملاح لامع القباح. قال الأزهري: للزمارة في تفسير ما جاء الحديث وجهان: أحدهما أن يكون النهي عن كسب المغنية، كما روى أبو حاتم عن الأصمعي، أو يكون النهي عن كسب البغي، كما قال أبو عبيد وأحمد بن يحيى، وإذا روى الثقات للحديث تفسيرا له مخرج، لم يجز أن يرد عليهم، ولكن تطلب له المخارج من كلام العرب. ألا ترى أن أبا عبيد وأبا العباس لما وجدا لما قال الحجاج وجها في اللغة لم يعدواه. وعجل القتيبي ولم يتثبت، ففسر الحرف على الخلاف. ولو فعل فعل أبي عبيد وأبي العباس كان أولى به، قال: فإياك والإسراع إلى تخطئة الرؤساء ونسبتهم إلى التصحيف، وتأن في مثل هذا غاية التأني، فإني قد عثرت على حروف كثيرة رواها الثقات فغيرها من لا علءم له بها، وهي صحيحة. قلت: والحجاج هذا هو راوي الحديث عن حماد بن سلمة، عن هشام ابن حسان وحبيب بن الشهيد، كلاهما عن ابن سيرين عن أبي هريرة. وهو شيخ أبي عبيد، ورواه ابن قتيبة عن أحمد بن سعيد عن أبي عبيد، كذا في استدراك الغلط وهو عندي. وفي المحكم: الزمارة: عمود بين حلقتي الغل. والزمار، ككتاب: صوت النعام، كذا في الصحاح، وفي غيره: صوت النعامة، وهو مجاز. وفعله كضرب. يقال: زمرت النعامة تزمر زمارا: صوتت. وأما الظليم فلا يقال فيه إلا عار يعار. وزمر القربة يزمرها زمرا وزنرها، كزمرها تزميرا: ملأها، عن كراع واللحياني. ومن المجاز: زمر بالحديث: أذاعه وأفشاه. وفي الأساس: بثه وأفشاه. ومن المجاز: زمر فلانا بفلان - ونص الأساس: فلان فلانا، وما ذكره المصنف أثبت -: أغراه به. وزمر الظبي زمرانا، محركة نفر. والزمر، ككتف: القليل الشعر والصوف والريش، وقد زمر زمرا. ويقال: صبي زمر زعر، وهي بهاء يقال: شاة زمرة، وغنم زوامر وشعر زمر. ومن المجاز: الزمر: القليل المروءة، يقال: رجل زمر بين الزمارة والزمورة، أي قليلها، وقد زمر، كفرح، زمارة وزمورة. وقال ثعلب: الزمر: الحسن. وأنشد: دنان حنانان بينـهـمـا رجل أجش غناؤه زمر أي غناؤه حسن. وخصه المصنف بحسن الوجه. والزمر، كطمر وزبر: الشديد من الرجال.والزمير، كأمير: القصير منهم، ج زمار، بالكسر، عن كراع: والزمير: الغلام الجميل، قاله ثعلب، وقد تقدم. قال الأزهري: ويقال: غناء زمير، أي حسن، كالزومر، كجوهر والزمور، كصبور. والزمرة: بالضم: الفوج من الناس، والجماعة من الناس، وقيل: الجماعة في تفرقة، ج زمر، كصرد. يقال: جاءوا زمرا، أي جماعات في تفرقة، بعضها إثر بعض. قال شيخنا: قال بعضهم: الزمرة مأخوذ من الزمر الذي هو الصوت، إذ الجماعة لا تخلو عنه. وقيل: هي الجماعة القليلة، من قولهم: شاة زمرة، إذا كانت قليلة الشعر، انتهى. قلت: والأول الوجه ويعضده قول المصنف في البصائر: لأنها إذا اجتمعت كان لها زمار وجلبة. والزمار بالكسر: صوت النعام. ومن المجاز: المستمزمر: المنقبض المتصاغر، قال: إن الكبير إذا يشاف رأيتـه مقرنشعا وإذا يهان استزمرا

وفي الأساس: استزمر فلان عند الهوان: صار ذليلا ضئيلا. وبنو زمير، كزبير: بطن من العرب. وزيمر، كحيدر، علم. واسم ناقة الشماخ، وأنشد له ابن دريد في ع ر ش : ولما رأيت الأمر عرش هوية تسليت حاجات النفوس بزيمرا وهكذا فسره. وزيمر: بقعة بجبال طيئ. قال امرؤ القيس: وكنت إذا ما خفت يوما ظلامة فإن لها شعبا ببلـطة زيمـرا وزيمران، بضم الميم، كضيمران: ع. وزماراء، بالفتح مشددة ممدودة: ع. قال حسان بن ثابت رضي الله عنه: فقرب فالمروت فالخبت فالمنى إلى بيت زماراء تلدا على تلد والزمير، كسكيت: نوع من السمك له شوك ناتئ وسط ظهره، وله صخب وقت صيد الصياد إياه وقبضه عليه، وأكثر ما يصطاد في الأوحال وأصول الأشجار في المياه العذبة وازمأر: غضب واحمرت عيناه عند الشدة والغضب، لغة في ازمهر، عن الفراء. ومما يستدرك عليه: عطية زمرة، أي قليلة، وهو مجاز. والزمار، بالضم: لغة في زمار النعام. والزومر، كجوهر: الجماعة. والزمار، بالكسر: الغرس على رأس الولد. وزمران، كسحبان: مدينة بالمغرب منها أبو عبد الله محمد بن علي بن مهدي بن عيسى بن أحمد الهراوي المعروف بالطالب توفى سنة 964 وأخذ عن القطب أبي عبد الله محمد بن عجال الغزواني المراكشي وغيره. وإزمير، كإزميل: مدينة بالروم. والزمارة: قرية بمصر. وكفر زمار، كشداد: ناحية واسعة من أعمال قردى بينها وبين برقعيد أربعة فراسخ أو خمسة. ووادي الزمار: قرب الموصل بينها وبين دير ميخائيل، وهو معشب أنيق وعليه رابية عالية، يقال لها رابية العقاب. قال الخالدي: ألست ترى الروض يبدي لنا طرائف من صنـع آذاره تلبس مـن مـانـخـايالـه حليا علـى تـل زمـاره وزامران: قرية على أقل من فرسخ من مدينة نسا. منها أبو جعفر محمد بن جعفر بن إبراهيم بن عيسى الزامراني، سمع الطحاوي والباغندي، توفي بها سنة 360 قاله ابن عساكر في التاريخ.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.937 harf
زَمَرَ 1 زَمَرَ ذ , aor. زَمِرَ and زَمُرَ , inf. n. زَمْرٌ (S, Msb, K) and زَمِيرٌ (Msb, K) and زَمَرَانٌ; (ISd, TA;) and ↓ زمّر, inf. n. تَزْمِيرٌ; (K;) He [piped, or] played upon (lit. sang in) a reed; (K;) he blew in a مِزْمَارٌ. (S, * A, Msb. *) ― -b2- [Hence,] زَمَرَ النَّعَامُ, (S, K,) and زَمَرَتِ الهَيْقَةُ, (A,) or النَّعَامَةُ, (TA,) aor. زَمِرَ , inf. n. زِمَارٌ (S, A, K) and زُمَارٌ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.118 harf
زَمَرَ زَمَرَ I , U ( n. ac. زَمْر 1 , زَمِيْر 25 ), a. Played the flute. b. U ( n. ac. زَمْر 1 ), Filled ( a leathern bag ). c. [ Bi ], Spread about, divulged, published ( story ). d. ( n. ac. زَمَرَاْن 36 ), Bounded away, fled. e. I ( n. ac. زِمَاْر 23 , زُمَاْر 24 ), Cried out ( ostrich ). زَمِرَ زَمِرَ A ( n. ac. زَمَر 4 ), a. Had little hair or wool; was a craven. زَمَّرَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR17.892 harf
زمر زَمَرَ - يَزْمُرُ - زُمْرَة - زُمَر - زُمَراً زَمَرَ - يَزْمُرُ + كائن + كائنين أو شيئين أو أكثر: يضمهم بعضهم إلى بعض ويجعل منهم " زمرة ": يجمع عدداً من الأشياء أو الكائنات, ويرتبهم ويربط بينهم برابط (مادي أو معنوي)، ويجعلهم يتحركون كأنهم كائن واحد من أجزاء متعددة زُمْرَة: على وزن " فـُعـْلـَة":اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " زَمَرَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler26 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خزن

    2 ortak ayet · Hazen : Depo demektir

  2. سوق

    2 ortak ayet · Sevk bacak demektir

  3. بوب

    2 ortak ayet · Bab kapı demektir

  4. فتح

    2 ortak ayet · Feth, kapının açılması demektir

  5. جيأ

    2 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  6. ربب

    2 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  7. طيب

    1 ortak ayet · İyi

  8. بلو

    1 ortak ayet · Biley taşı

  9. تلو

    1 ortak ayet · Tilvi toklu demektir

  10. كلم

    1 ortak ayet · Kelime

  11. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  12. قول

    2 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا …

    GruplarKüfredenler bölük bölük cehenneme sürüldü. Oraya vardıklarında kapıları açıldı ve bekçileri onlara dediler ki: İçinizden, size Rabbınızın ayetlerini okuyan ve bugüne kavuşacağınızı ihtar eden elçiler gelmedi mi? Onlar da: Evet, dediler. Fakat azab sözü küfredenlerin üzerine hak oldu.

  2. وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ

    GruplarRabblarından sakınanlar ise fevc fevc cennete götürüldüler. Oraya varıp da kapıları açılınca, bekçileri onlara dediler ki: Selam olsun size. Hoş geldiniz. Temelli olarak girin buraya.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزمر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفوج, حزب, شيع
Zıt Kökفرد
Çekirdek Özet 1Bir bütünden ayrılmış, az sayıda fertten oluşan ve birbirini ardı sıra takip eden sınırlandırılmış küme veya dar boğazdan çıkan tiz ses
Çekirdek Özet 2Büyük insan kütlesinin ortak niteliklerine ve amellerine göre tasnif edilerek ardışık kafileler halinde sevk edilmesi
Çekirdek Özet 3Nihai hesaplaşma ve varış sürecinde varlıkların kütlesel bir yığın olarak değil, türdeş özelliklerine göre ayrıştırılmış kümeler halinde yürütülmesi
Kritik Hata RiskiKökü genel ve belirsiz bir kalabalık ya da rastgele bir topluluk sayarak ardışık tasnif ve ayrışma nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زمBir şeyi toplamak, sıkıştırmak, bir araya getirip bağlamak veya dar bir menfezden ses çıkarmak; nitekim زمل yükü toplayıp sarmayı, زمهر ise şiddetle büzüşüp donmayı ifade eder.رÇekirdeğin sıkıştırma ve toplama anlamına akıcılık, ardışıklık ve titreşim katarak topluluğu birbirini izleyen küçük kümelere (زمرة) veya sesi dar borudan çıkan kesintisiz bir tona (مزمار) dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletBütünden kesip ayırma, sınır koyma ve parçalara bölme hareketini başlatır.
مSu dalgası, akışAyrılan parçaların bir araya gelerek kendi içinde bir hacim ve akıcı birlik oluşturmasını sağlar.
رİnsan başıBelirli bir istikamette ilerleyen, öne düşen ve ardı sıra takip edilen bir düzeni kurar.
زمرBütünden kesilerek ayrılmış bir grubun kendi içinde toplanıp belirli bir öncünün ardı sıra ardışık bir hat boyunca akmasıSınırlanmış ve ayrışmış bir kümenin belirli bir nizamla birbiri peşine sevk edilme dinamizmini ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAz tüylü veya cılız koyun (شاة زمرة), az mürüvvetli insan ve devekuşunun gırtlağını sıkarak çıkardığı kesik tiz ses (زِمار).
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde dişi devekuşunun dar boğazından çıkardığı tiz feryadı nitelemek üzere kullanılmıştır; şairler ıssız vadilerdeki ürpertici yankıyı bu kökle tasvir etmişlerdir.
Erken Arapça kullanımEsmaî tarafından nakledilen erken dönem beytinde hor görülen kişinin küçülüp büzüşmesini anlatmak üzere yer alır: إن الكبير إذا يشاف رأيته مبرنشقا وإذا يهان استزمرا / Ayrıca kamış düdüğe (مزمار) üfleme fiili olarak işlenmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde زمر kökü, dar bir kanaldan çıkan kontrollü ses, üflemeli çalgı çalma ve buna bağlı olarak ezgiyle terennüm etme anlam alanıyla güçlü bir ortaklık gösterir. İbranicede yer alan z-m-r (זמר) kökü, şarkı söylemek, ilahi terennüm etmek, müzik aleti çalmak ve bağı budamak/kesmek anlamlarını taşır. Süryanicede z-m-r (ܙܡܪ) biçimi ezgi söylemek, mezmur okumak ve çalgı çalmak işlevindedir. Akadcada zamāru(m) fiili ilahi söylemek, terennüm etmek anlamına gelir. Arapçada bu kök bir yandan müzikal üfleme ve ses (مزمار) hattını korurken, diğer yandan kütleden kesilip azalan şey (زَمِر) ve bir bütünden ayrışarak birbirini izleyen müstakil insan kümeleri (زمرة) anlamında fiziksel ve toplumsal bir nitelik kazanmıştır. Budama ve kesme ile ses çıkarma arasındaki bağ, daraltma ve ayrıştırma ortak paydasında birleşir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKılların ve mürüvvetin azlığı ile kaval sesiAzlık, daralma ve bütünden ayrışma fikri zamanla sınırlı cemaatler ve dar menfezden çıkan ses anlamını geliştirmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zāmar (זמר), Süryanice zmar (ܙܡܪ), Akadca zamāruMüzikal ses çıkarma, ilahi terennüm etme ve budayarak ayırma anlamlarında ortak Sami mirasıdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زمرAnlamlıAzlık, ses çıkarma, ayrışmış grupAz yünlülük, kaval çalma ve ardışık kafileler halinde toplanma anlamlarını taşır.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
زرمAnlamlıKesilmek, duraklamakSuyun, idrarın veya akışın aniden kesilip tutulmasıdır.Kur'an'da geçmez; zıt yönde akışın durmasını anlatır.
مزرAnlamlıİçmek, özümsemekSuyu azar azar yudumlamak veya arpa/darıdan yapılan bir tür içkiyi tüketmektir.Kur'an'da geçmez.
مرزAnlamlıÇimdiklemek, hafifçe ısırmakTırnakla veya dişle eti bütünden koparmadan sıkıştırmak ve hafifçe yaralamaktır.Kur'an'da geçmez.
رزمAnlamlıPaketlemek, çökmek, homurdanmakElbiseyi bir bohçada toplamak, devenin yorgunluktan çökmesi ve göğüsten ses çıkarmasıdır.Kur'an'da geçmez; toplama ve ses çekirdeğini paylaşır.
رمزAnlamlıİma etmek, gizli hareketKaş, göz, dudak veya kısık sesle işaret ederek meramını kapalı biçimde anlatmaktır.Kur'an'da geçer (Âl-i İmrân 3:41).

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زمرMerkezArdışık kümelerBütünden niteliklerine göre ayrılmış, küçük ve birbiri peşine sevk edilen grupları bildirir.Ayrışma, ardışıklık ve sevk ediliş nizamı esastır.
فوجKomşuHızlı ve yoğun kalabalıkBir kapıdan veya menfezden hızla ve taşkın bir debiyle dalgalar halinde giren büyük kitleyi ifade eder.زمر köküne göre daha kalabalık, taşkın ve ani girişleri niteler.
حزبKomşuFikir ve hedef birliğiBelirli bir menfaat, inanç veya gaye etrafında katı biçimde kenetlenmiş taraftarlar topluluğudur.Birliktelik fikrî ve siyasî aidiyete dayanır, sevk nizamına değil.
شيعKomşuBir liderin ardına düşen fırkaBir önderin görüşlerini benimseyip yayılarak ana gövdeden kopan zümreleri gösterir.Yayılma ve taraftarlık boyutu belirgindir.
فردZıtTekillikKendi başına kalmış, hiçbir topluluğa veya sevk kafilesine dahil olmayan tek ferttir.Zümreleşmenin ve ardışık grup nizamının tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزمرAyrışmış ardışık kümeBir bütünden amellerine göre tasnif edilip sevk edilen cemaat parçaları.Kesin
LatinceTurma, catervaBölük, takvimli grupBütünün askeri veya idari düzende küçük ve ardışık birliklere ayrılmasını karşılar.Güçlü
İngilizceCohort, batch, contingentOrtak özellikli grup, kafileZaman ve nitelik bakımından ortaklaşan ve ardışık işleme tabi tutulan kümeleri verir; manevi boyutu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaSchar, AbteilungKafile, ayrılmış kümeDüzenli biçimde birbirinden ayrılmış ve art arda gelen toplulukları karşılar.Güçlü
FransızcaCohorte, groupe successifArdışık kafile, kümeBelli bir hiyerarşi ve sırayla sevk edilen insan gruplarını ifade eder.Güçlü

Kaynak Charlton T. Lewis Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زُمَرًا (Cehenneme sevk)İnkâr ve isyan türlerine göre ayrılmış, ardışık cezalandırma kafileleriKafirlerin amellerine ve inkâr derecelerine göre fırkalara ayrılarak zincirleme bir düzenle ateşe sürülmesi (Zümer 39:71).
زُمَرًا (Cennete sevk)Takva ve fazilet derecelerine göre tasnif edilmiş, ardışık ikram kafileleriMüttakilerin manevi makam ve amellerine göre zümre zümre ayrılarak esenlikle cennete doğru yürütülmesi (Zümer 39:73).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret halleri ve ceza-mükafat adaletiİnsanların mahşerde tek bir homojen yığın olarak mı yoksa ameli sınıflarına göre mi hesaba çekileceği meselesi.Ceza ve mükâfatın mutlak adaletle, her grubun kendi vasfına uygun düşen zümreyle birlikte infaz edilmesi.
FıkıhHac ve cemaat nizamıBüyük insan kitlelerinin menasiki ifa ederken kafileler ve nöbetleşe gruplar halinde intikali.İzdihamı önleyici tedrici intikal ve intizamlı hareket düzeni.
TefsirZümer suresi 71 ve 73. ayetlerin tahliliSevk fiili (سيق) ile zümer kelimesi arasındaki tenasüp ve her iki zümrenin kapılardaki karşılanış farkı.Toplulukların rastgele değil, kendi yol göstericileri ve amel defterleri doğrultusunda ayrıştırılarak götürülmesi.
HadisŞefaat ve kıyamet tasvirleriPeygamberlerin sancakları altında ümmetlerin ve velilerin bölük bölük ayrılması rivayetleri.İman derecelerine göre şekillenen öncelik sıralaması ve manevi hiyerarşi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi varış ve amel tasnifiMertebe ve taifeAdaletin tecellisiİnsanların nihai akıbetlerine kendi inanç ve ahlak zümreleri içinde, topluca ama ayrışmış olarak erişmesi.Kesin
İlmiTaksonomi ve veri analiziAlt küme ve sınıflandırmaAyrıştırma ve tanımaBüyük veri yığınlarının ortak parametrelere göre homojen kümelere bölünerek incelenmesi.Güçlü
SiyasiToplumsal tabakalaşma ve kitle yönetimiKafile ve zümre nizamıSevk ve idareYönetilen kitlenin kaos oluşturmadan, belirli kanallar ve teşkilatlar üzerinden aşamalı olarak yönlendirilmesi.Güçlü
İktisadiPazar bölümlendirmesi ve gelir gruplarıSegmentasyonHedefli dağıtımTüketici veya üretici kitlesinin gelir, ihtiyaç ve tüketim kalıplarına göre sınıflara ayrılması.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKümeler teorisinde denklik sınıfları (partition / equivalence classes)Bir ana kümenin, kesişimleri boş ve birleşimleri evrensel kümeyi verecek biçimde ortak bir bağıntıya göre alt kümelere ayrılması işlemi.Güçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik tabakalaşma ve grup dinamiğiToplumun ortak norm, statü ve eylem biçimlerine göre türdeş mikro yapılara ayrılarak tarihsel akışta rol alması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir kalabalık, rastgele bir cemaat veya herhangi bir insan grubu olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece çokluğu değil; niteliksel homojenliği, bütünden ayrışmışlığı ve belirli bir sırayla sevk edilme disiplinini içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet ve cehenneme gidişin kaotik bir sürüklenme olduğu zannedilir; amellerin mahiyetine göre yapılan kusursuz ontolojik tasnif gözden kaçar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık, ahlak ve hesap tasavvurunda hiçbir ferdin veya eylemin genel bir belirsizlik içinde kaybolmadığını, her şeyin türdeş kriterlerle ayrıştırıldığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Zümer suresinin nihai akıbeti, eskatolojik sahneleri ve ilahi adaletin infaz biçimini anlatan sevk ayetlerinde (39:71, 39:73) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanlığın ahirette topyekûn ve farksız bir kütle olarak işlem göreceği zannını yıkar; zümre zümre ayrışmanın amel adaletiyle doğrudan bağlantılı olduğunu vazeder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKılları seyrelmiş koyun derisi veya dar bir kamışın boğazından kesik kesik ve tiz bir sesle çıkan hava akımı; bütünden ayrılan küçük ve sıralı parça.
  • Soyut anlamBüyük bir varlık kütlesinin ortak niteliklerine göre alt kümelere ayrılarak, belirli bir istikamete doğru ardışık kafileler halinde yönlendirilmesi.
  • Sistematik karşılıkBir ana kümenin denklik bağıntısıyla ayrık parçalara bölünmesi ve her parçanın kendi özgül rotasında kademeli olarak işletilmesi nizamı.
  • LaTeX modeliU=⋃i=1nZiileZi∩Zj=∅(i≠j)→fS(Z1)≺S(Z2)≺⋯≺S(Zn)
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrensel insan kütlesini temsil eder. Bu kütle, ortak ameli niteliklerine göre kesişimleri boş (Zi∩Zj=∅) olan ayrık zümrelere (Zi) bölünür. f sevk fonksiyonu aracılığıyla her bir zümre, S(Zi) şeklinde gösterilen ardışık bir öncelik ve varış sırasına (≺) tabi tutularak kendi nihai menziline yönlendirilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز