زمل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-م-ل1 sîga, 1 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زملأييالْمُزَّمِّلُ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 1

▶ Ağı aç (3B)

زمل

ز - م - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

İnsanın sırtı ile taşıdığı yük demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İnsanın sırtı ile taşıdığı yük demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.630 harf
باب الزاي واللام والميم معهما ز ل م، ز م ل، ل ز م، ل م ز مستعملات زلم: الزُّلَمُ، والزَّلَمُ، وجمعه: أزلام، وهي القِداح التي لا ريش لها، كانت العرب تَسْتَقْسِمُ بها عند الأمور إذا همّ بها أحدهم، مكتوبٌ عليها: افْعَلْ لا تَفْعَلْ، قال: فرمى فأخطأه وجال كأنّه زَلَم على الأماعز مِنْعَبُ أي: سريعٌ، والزَّلَمَةُ تكون للمِعْزَى متعلّقة في حلوقها كالقُرْط، فإذا كانت في الأُذُن فهي زَنَمة والنَّعْتُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR663 harf
الأزْمَلُ: الصوتُ. ويقال: أخذتُ الشيء بأَزْمَلِهِ، أي كلِّه ويقال: عِيالاتٌ أَزْمَلَةٌ، أي كثيرة. أبو عمرو: الأُزْمولَةُ بالضم: المصوِّت من الوعول وغيرها. وقال يصف وَعِلاً مسِنَّاً: عَوْداً أَحَمَّ القَرا أُزْمولَةً وَقِلا على تُراثِ أبيه يتبع القُذَفا ويقال: هو إزْمَوْلٌ وإزْمَوْلَةٌ. والزُمَّلُ، والزُمَّيْلُ، والزُمَّالُ بمعنىً، وهو الجبانُ الضعيف. قال أُحَيْحَةُ: فَلا وَأَبيكَ ما يُغْني
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.938 harf
ز ل م زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة . زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا
Maddenin bağlantısı

ز ل م زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة . زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا أراد رجلٌ سَفَراً أَو نِكاحاً أَتَى السادِقَ فقال له : أخرِجْ لي زَلَماً ، فيُخْرِجه ويَنظُر إليه ، فإن خَرَج قِدْحُ الأمْر مَضَى على ما عَزَم ، وإن خَرجَ قِدْح النَّهي قَعَد عمَّا أراده . وربّما كان مع زَلَمان وضعَهما في قِرَابه ، فإذا أراد الاستقسام أخرَجَ أحَدَهما . وقال الحطيئةُ يمدَح أبا موسى الأشعريّ : لا يَزْجُرُ الطَّيرُ إن مَرّت به سُنُحاً ولا يُفيض على قِسْمٍ بأَزْلامِ وقال طَرَفة : أَخَذَ الأَزْلامَ مُقْتَسِماً فَأَتَى أَغواهُما زُلَمُهْ والاقتسامُ والاستقسامُ : أن يميلَ بين شيئين أَيَفْعل أو لا يَفْعَل ، ويقال : مَرَّ بنا فلان يَزْلم زَلَماناً ويَحذِمُ حَذَماناً . وقال ابن شُميل : ازْدَلم فلانٌ رأس فلان ، أي : قَطَعه ، وزَلَم اللَّهُ أنفَه . وقال ابن السّكيت : هو العبد زُلماً وزُلْمَه ، أي : قَدُّه قَدُّ العَبد ، ويقال للرجُل إذا كان خفيف الهيئة ، وللمرأَة الّتي ليست بطويلة : رجُلٌ مُزلَّم ، وامرأَةٌ مزلَّمة . ويقال : قِدْحٌ مُزَلَّم ، وقِدْح زَليم : إذا طُرّ وأجيد صنْعَتُه . وعَصاً مزَلَّمة . وما أَحْسنَ ما زَلَّمَ سَهْمَه ، وقال ذو الرُّمَّة : كأَرْحاءِ رَقْطٍ زَلَّمَتْهَا المَناقِرُ أي : أخذَت المَناقرُ من حُروفها وسَوَّتها . وأَزلامُ البَقَر : قوائمُها ، قيل لها أَزْلام لِلَطَافتها ، شُبِّهتْ بأزلام القِداح . أخبرني بذلك المنذريُّ عن الحرّاني عن الثوريّ ، وأنشد : تَزِلُّ عن الأرض أَزْلامُه كما زَلَّتِ القَدَمُ الآزِحَهْ وقال ابن الأعرابي : شبَّهها بأَزلام القِداح ، واحدها زَلَم ، وهو القِدْح المَبْرِيّ . وقال الأخفش : واحد الأزْلام زُلَم وزَلَم وأَنشَد : باتَ يقاسِيها غلامٌ كالزُّلَمْ ويقال زلمت الحوض فهي مزلوم : إذا ملأته . وقال : حابية كالثَّغب المزلوم . وقال الليث : الزَّلَمةُ : تكون للمِعزى في حُلوقها متعلقة كالقُرْطِ ، وإذا كانت في الأذُن فهي زَنَمة ، والنعت أَزْلَم وأزْنَم ، والأنثى زَلْماء وزَنْماء . وقال أبو عمرو : الأزْلام : الوِبَار ، واحدها زَلم ، وقال قحيف : يبيتُ مع الأزلامِ في رأسِ حالقٍ ويَرْتَادُ ما لم تَحترزه المخَاوفُ أبو عبيد عن الكسائي : هو العبد زَنْمة وزُنْمَة ، أو زَلْمة وزُلْمَة . وقال الأصمعي : المزلَّم : الرجل القصير . وقال ابن الأعرابيّ : المزلَّمُ والمزنَّمُ : الصغير الجُثة . أبو عبيد عن أبي زيد قال : الأزلَمُ : الجَذَعُ : هو الدَّهر ، يقال : لا آتيه الأزْلَمَ الجَذَع ، أي : لا آتيه أبداً . ومعناه : أن الدَّهر باق عَلَى حاله لا يتغيَّر على طول أيامه ، فهو أبداً جَذَع لا يُسِنّ . وقال اللّحياني : أوْدَى به الأزْلَمُ ، الجذَعُ ، والأزْنَمُ : الجذع ، أي : أهلكه الدَّهْر . أبو زيد : غلامٌ مزلَّم : إذا كان سَيء الغِذَاء ، ويقال للوعل مُزَلّم ، وقال الشاعر : لو كان حَيٌّ ناجياً لنجا من يومِه المُزَلَّمُ الأعْصَمْ وقال يعقوب في قوله : كأنها ربابيح تنزو أو فرارٌ مُزلم . قال : الربابيح والقرد العظام ، واحدها رُبَّاح . والمزلم : القصير الزلم . وقال أبو زيد : المزلَّمُ : السيء الغذاء . أبو زيد : ازْلأَمَّ القوم ازْلِئْماماً : إذا ارتَحلوا . وقال العجاج : واحتملوا الأمور فازْلأمُّوا يقال للرجل إذا نهض فانتصب : ازْلأَمَّ . وازلأمّ النهارُ : إذا ارتفع . لزم : قال الليث : اللُّزوم معروف ، والفِعل لَزِم يَلزم ، والفاعل لازم ، والمفعولُ به ملزوم . والمِلزَمُ : خُشَيْبَتَان قد شدَّ أوساطهما بحديدةٍ تكون مع الصَّياقلة والأبَّارِين تُجعل في طرفه قُنَّاحة ، فيلزم ما فيهما لزوماً شديداً . قال أبو إسحاق في قول الله تعالى : ( فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَاماً ) ( الفرقان : 77 ) : جاء في التفسير عن الجماعة أنه عنى به يومَ بدر ، جاء أنه لوزم بين القتلى لزاماً ، قال : وتأويله : فسوف يكون تكذيبُكم لزاماً يلزمكم ، فلا تُعْطَوْنَ التَّوبة ، وتلزمكم به العقوبة ، فيدخل في هذا يومَ بَدْر وغيره مما يلزمهم من العذاب . وقال أَبو عُبَيدة : ( لِزَاماً ( فَيْصَلاً وهو قريب مما قلنا ، قال الهُذَليّ : فإِما يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ فقد لقيَا حُتُوفهما لِزامَا وتأويلُ هذا : أن الحتْف إذا كان مقدَّراً فهو لازم ، إن نجا من حَتْفِ مكانٍ آخر لزاماً . قال : ومن قرأ : ( لَزاماً ) فهو على مصدر لَزِم لَزاماً . وقال الفرّاء : يقال : لأضربنَّك ضربةً تكون لَزام يا هذا ، كما يقال : دَرَاك ونظَارِ . أبو العباس عن ابن الأعرابي . اللَّزْمُ : فَصْلُ الشيءِ من قوله : ( كان لزاما ) ( طه : 129 ) أي : فَيْصَلاً . وقال غيرُه : هو من اللُّزوم وشَرٌّ لازِب ولازم : دائم . ولازم جاريته : إذا عانقها ملازمة . لمز : قال الليث : اللَّمْزُ ، كالغَمْز في الوجه تَلمِزُه بفيك بكلام خَفِي . قال : وقولُه تعالى : ( وَمِنْهُمْ مَّن يَلْمِزُكَ ) ( التوبة : 58 ) ، أي : يُحرِّك شفَتَيْه : ورجلٌ لُمَزةٌ : يَعيبك في وَجْهك . ورجلٌ هُمزةٌ يَعيبك بالغَيْب . وقال الزّجّاج : الهُمَزة اللُّمَزة الذي يَغتاب الناسَ ويغضُّهُم ، وكذلك قال ابن السكيت ، ولم يفرق بينهما . وكذلك قال الفراء . قلتُ : والأصلُ في الهَمْز واللّمْزِ : الدَّفْعُ . قال الكسائيّ : يقال : هَمَزْتُه ولَمَزْتُه ولَهَزْتُه : إذا دفعتَه . سلمة عن الفرَّاء : الهَمْزُ واللَّمْزُ والمَرْزُ واللَّقْسُ والتِّقْسُ : العَيْب . وقال اللّحياني : اللَّمَّاز والغَماز : النَّمام . ملز : ابن السكيت : ما كدت أَتملّص من فلان وما كِدْت أتمَلَّزُ من فلان ، أي : ما كِدْت أتخَلّص منه . وكذلك ما كدتُ أتَفَصَّى واحد . أبو زيد : تملَّز فلانٌ تمَلُّزاً ، وتمَلَّس تمَلُّساً من الأمر : إِذا خَرَج منه . وقال أبو تُراب : امَّلَزَ من الأَمْرِ ، وامَّلَس : إذا انفَلَت ، وقد مَلّزْتُه ومَلَّسْتُه : إذا فعلت به ذلك . زمل : قال اللّيث : الدابةُ تَزْمُل في مِشيَتها وعَدْوِها زِمالاً : إذا رأيتَها تَتحامل على يَدَيْها بَغْياً ونَشاطاً ، وأَنشَد : تَراهُ في إحدَى اليَدَيْن زامِلاَ أبو عبيد : الزّاملُ : من حُمُر الوحش ، الذي كأنّه يَطْلَع من نَشاطه . وقال الليث : الزّاملةُ الذي يُحمَل عليه الطعامُ والمتاع . قال : والزَّميلُ : الرَّديف على البعير ، والرَّدِيف على الدابة ، يتكلّم به العرب . وقال طرفة : فطوْراً به خلف الزميل وتارة أراد بالزميل : الرديف . أبو زيد : خرج فلانٌ وخَلّف أَزْمَلةً . وخَرَج بأَزْمَلَةٍ : إذا خرج بأهلِه وإِبِله وغنِمه ولم يُخلِّف من مالِه شيئاً . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للإبل : اللَّطِيمةُ ، والعِيرُ ، والزَّوْمَلة . قال : والزَّوْمَلة واللَّطِيمة : ما كان عليها أحمالُها ، والعِيرُ : ما كان عليه حِمل أو لم يكن ؛ وأَنشَد : نَسَّى غُلامَيْكِ طِلابَ العِشْقِ زَوْملةٌ ذات عَباءٍ بُرْقِ وقال الليث : الازدِمالُ : احتمالُ الشيء كلِّه بمَرّة واحدة . وقال أبو بكر : ازْدَمل فلان الحمل إذا حمله . والزّمل عند العرب الحمل . وازدمل افتعل منه ، أصله ازتمله ، فلما جاءت التاء بعد الزاي قلبت دالاً . وقال أبو إسحاق في قوله تعالى : ( ) ( المزمل : 1 ، 2 ) ، أصلُه المتَزمِّل ، والتاء تُدغَم في الزّاء لقُربِها منها ، يقال : تَزمَّل فلانٌ : إذا تلفَّفَ بثيابِه ، وكلُّ شيء لُفِّف فقد زُمِّل . قلتُ : ويقال لِلفافة الرّاوية : زِمال ، وجمعُه زَمُل ، وثلاثةُ أَزمِلة . ورجلٌ زُمّالٌ وزُمَّيْلة وزِمْيَلٌّ : إذا كان ضعيفاً فَسْلاً ، وهو الزَّمِل أيضاً . أبو عبيد عن الأصمعيّ : الأَزمَلُ : الصَّوت ، وجمعُه الأَزامل . قال : وقال أبو عَمْرو : الأزْمُولَة من الأَوعال المصوِّت . وقال أبو الهيثم : الأزْمُولة من الأوْعَال : الّذي إذا عدا زَمَل في أَحَد شِقّيه ، من زَمَلَت الدابة : إذا فَعلتْ ذلك . وقال لبيد : لاحِقُ الْبطْنِ إذا يَعْدو زَمَلْ سلمة عن الفراء : فرشٌ أُزمولة أو قال : إزْمَولة : إذا تشمرَ في عدْوه وأسرع . ويقال للوعل أيضاً : أزمولة ، من سرعته ، وقال ابن مقبل : عَوداً أحَمّ القَرا أزمولةً وقلاً على تراث أبيه يتبع القُذَفَا وقال : والقُذَف : القُحَم والمهالك . يريد المفاوز . وقيل : أراد قُذَف الجبال وهو أجود . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : خلَّف فلان أَزْملة من عيال وزملة وقرة من عيال ، ورعلة من عيال . ورأيت فيما قرىء على محمد بن حبيب : وخرج فلان وخلف أزملة ، يعني أهله وماله . قال أبو عمرو : والإزميل : الشديد . والإِزْمِيلُ : شَفْرةُ الحذّاء ، ورَجُلٌ إزْمِيل : شديدُ الأكل ، شُبّه بالشَّفْرة ، وقال طَرَفة : تَقُدُّ أَجْواز الفَلاة كما قُدَّ بإزْمِيل المعينِ حَوَرا والحَور : أديمٌ أحمَر . ابن دريد : زَمَلْتُ الرجلَ على البعير فهو زَمِيل ومَزْمول : إذا أَرْدَفْتَه . وزامَلْتُه : عادَلْته . والزّاملة : بعيرٌ يَستَظهِر به الرجلُ يَحمِل عليه متاعَه . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للرجُل العالِم بالأمر : هو ابن زَوْمَلَتِها ، أي : عالِمُها ، قال : وابنُ زَوْمَلَة أيضاً : ابن الأمَة . وقال أبو زيد : الزُّمْلَةُ : الرُّفْقة . وأَنشَد : لَم يمْرِها حالبٌ يوماً ولا نُتِجتْ سَقباً ولا ساقَها في زُمْلة حادِي النضرُ : الزوملة مثل الرُّفقة .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.432 harf
(باب الزاء والميم وما يثلثهما) (زمن) الزاء والميم والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على وَقتٍ من الوقت. من ذلك الزَّمان، وهو الحِين، قليلُهُ وكثيرُهُ. يقال زَمانٌ وزَمَن، والجمع أَزمانٌ وأزمنَة. قال الشَّاعر في الزّمن: وكنتُ امرأً زَمَناً بالعرَاقِ *** عَفيف المُناخِ طويلَ التَّغَنّْ([1])وقال في الأزمان: *أزمانَ لَيْلَى عامَ لَيْلَى وَحَمي([2])* ويقولون: "لقيتُهُ ذات الزُّمَيْن" يُراد بذلك تراخِي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.429 harf
- ﴿يا أيها المزمل﴾ [المزمل/1]، أي: المتزمل في ثوبه، وذلك على سبيل الاستعارة، كناية عن المقصر والمتهاون بالأمر وتعريضا (لعل المؤلف ههنا قد تأثر بالمعتزلة، فقد قال الزمخشري: كان رسول الله نائما بالليل متزملا في قطيفة، فنبه ونودي بما يهجن إليه الحالة التي كان عليها من التزمل في قطيفة، واستعداده للاستثقال في النوم كما يفعل من لا يهمه أمر، ولا يعنيه شأن. ورد عليه ابن المنير فقال: أما قوله: إن نداءه
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR700 harf
ز م ل زملت القوس ولها أزمل‏:‏ صوت‏.‏ والسقاة يزملون ولهم زمل وهو الرجز وتزاملوا‏:‏ تراجزوا‏.‏ قال‏:‏ وسمعت ثقيفاً وهذيلاً يتزاملون ويسمّونه الزمل‏.‏ وتقول‏:‏ امـرأة أزملـة وعيالـات أزملـة‏:‏ جماعـة كثيـرة‏.‏ وزملـوه فـي ثيابـه ليعرق وتزمل هو‏:‏ تلفف فيها‏.‏ ورجل زمل وزميل وزميلة‏:‏ رذل جبان يتزمل في بيته لا ينهض للغزو ويكسل عن مساماة الأمور الجسام‏.‏ وزمل الشيء‏:‏ حمله ومنه الزاملة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.722 harf
زَمَلَ يَزْمِل ويَزْمُلُ زِمَالاً: عَدَا وأَسْرَعَ مُعْتَمِداً في أَحد شِقَّيْه رافعاً جنبه الآخر، وكأَنه يعتمد على رِجْل واحدة، وليس له بذلك تَمَكُّنُ المعتمِد على رجليه جميعاً. والزِّمَال: ظَلْع يصيب البعير. والزَّامِل من الدواب: الذي كأَنه يَظْلَع في سَيْره من نشاطه، زَمَلَ يَزْمُل زَمْلاً وزَمَالاً وزَمَلاناً، وهو الأَزْمَل؛ قال ذو الرمة:راحَتْ يُقَحِّمُها ذو أَزْمَلٍ، وُسِقَتْ له الفَرائشُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR166 harf
* ز م ل * * الزَّامِلَةُ * بعير يستظهر به الرجل يحمل متاعه وطعامه عليه و * المُزَامَلَةُ * المعادلة على البعير و * زَمَّلَهُ * في ثوبه لفه و * تَزَمَّلَ * بثيابه تدثر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.947 harf
زمل، يزمل، ويزمل، من حدي ضرب ونصر، زمالا، بالكسر: عدا، وأسرع، معتمدا في أحد شقيه، رافعا جنبه الآخر، وكأنه يعتمد على رجل واحدة، وليس له بذلك تمكن المعتمد على رجليه جميعا. والزمال، ككتاب: ظلع في البعير يصيبه. وقال الأزهري: العرب تسمي لفافة الراوية زمالا، بالكسر، وج زمل، ككتب، وثلاثة أزملة، مثل أشربة. والزامل: من يزمل غيره، أي يتبعه. والزامل من الدواب، وقال أبو عبيد: من حمر الوحش: الذي كأنه يظلع من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.739 harf
زَمَلَ 1 زَمَلَ ذ , aor. زَمُلَ and زَمِلَ , inf. n. زَمَالٌ, He ran, (K, TA,) and went along quickly, (TA,) leaning, or bearing, on one side, raising his other side; (K, TA;) as though he were bearing upon one leg; not with the firmness of him who bears upon both of his legs. (TA.) ― -b2- And زَمَلَ (K, TA) فِى مَشْيِهِ and عَدْوِهِ, aor. زَمُلَ , (TA,) inf. n. زَمْلٌ and زَمَالٌ [the latter
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.345 harf
زَمَلَ زَمَلَ I , U ( n. ac. زَمْل 1 , زَمَل 4 , زَمَاْل 22 , زَمَلَاْن 36 ), a. Ran along limping, hobbled; ran along leaning to one side ( horse ). b. U ( n. ac. زَمْل 1 ), Carried; took up. c. ( n. ac. زُمُوْل 27 ), Followed. زَمَّلَ زَمَّلَ II a. [ acc. & Fī or Bi ], Wrapped up in. b. Wrapped up, hid, concealed. تَزَمَّلَ تَزَمَّلَ V a. [ Fī ], see VIII . اِزْتَمَلَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR26.873 harf
زمل زَمَلَ - يَزْمُلُ - تَزَمَّلَ - يَتَزَمَّلُ - مُتَزَمِّل - مُزَّمِّل زَمَلَ - يَزْمُل + كائن + كائناً أو شيئاً + إلى شيء: حزمه ولفه وشده بقوة إلى شيء، باستعمال غطاء أو حزام تَزَمَّلَ - يَتَزَمَّلُ: على وزن " تـَفـَعـَّلَ " من " زَمَلَ - يَزْمُل": يلف ويشد نفسه إلى شيء بجهد ذاتي وبقوة مُتَزَمِّل: اسم مفعول من فعل " تَزَمَّلَ - يَتَزَمَّلُ
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: الْمُزَّمِّلُ
  1. يَاأَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ

    BürünenEy örtüsüne bürünen;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزمل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدثر, حمل, لفف
Zıt Kökجرد
Çekirdek Özet 1Ağır bir yükü tek seferde sırtlamak, bünyeyi bir örtü veya elbise içine bütünüyle sarıp sarmalamak
Çekirdek Özet 2Vahyin getirdiği sarsıcı ağırlığı ve içsel ürpertiden doğan sığınma ihtiyacını bünyede toplayarak taşımak
Çekirdek Özet 3Taşıyıcı öznenin dış dünyadan geri çekilerek güç toplaması ve ardından gelen kalkış emrine hazır hale gelmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir giyinme veya uyku örtünmesi sayıp vahyin getirdiği ontolojik ağırlığı ve yükümlülük boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زمBir şeyi sıkarak tutma, bağlama, dizginleme ve sınırlandırıp bir araya getirme; nitekim زمر kökünde topluluğun bir araya sıkışması, زمهر kökünde şiddetli soğuğun bünyeyi büzüştürüp sıkması bu toplayıcı baskıyı gösterir.لToplanıp bağlanan kütleyi bir yük halinde sırtlamaya, taşımaya ve bu bağlı durumu bünye üzerinde sürekli kılmaya dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeDış dünyadan gelen etkileri sınırlayan, kişiyi çevreden yalıtarak kendi içine doğru ayıran sınır çekme hareketi
مsu; akış, çokluk, derinlikBünyeyi saran, kuşatan ve içsel bir dalgalanma ya da sarsıntı oluşturan yoğunluk
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaDağınık unsurları bir hedefe yöneltme, yükü taşıyıcı bünyeye bağlayarak sevk etme kudreti
زملKesici alet, su ve bağlama imgelerinin birleşimiDış dünyadan yalıtılan bünyenin (ز), içine girdiği yoğun ve sarsıcı ağırlığı (م) bir örtü ve sorumluluk halinde sırtlayıp hedefine taşımak üzere bağlaması (ل) hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yükü bütünüyle yüklenip taşımak (ازدمل الشيء), kervanda eşya ve azık taşıyan yüklük deve (الزاملة), devenin yük ağırlığından veya canlılığından bir yanına hafifçe aksayarak/eğilerek hızlanması ve elbisesine sıkıca bürünmek.
Cahiliye şiiri kullanımıUhayha b. el-Cülâh bir dizesinde sorumluluktan kaçan, bir işe çağrıldığında korkup elbisesine bürünen zayıf kimseyi yererken bu kökü kullanmıştır: لا وأبيك ما يغني غنائي / من الفتيان زميل كسول
Erken Arapça kullanımZü’r-Rimme bir beytinde yük altında ses çıkaran ve hızla yol alan binek hareketini şöyle tasvir eder: راحت يقحمها ذو أزمل وسقت / له الفرائش والسلب القياديد

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Uhayha b. el-Cülâh.

Sami etimolojik katman

Arapça زمل kökü, merkezi Sami dillerinde somut yük taşıma, bohçalama, bürünme ve ses çıkarma katmanlarıyla temsil edilen bir semantik alana aittir. Kökün birincil çekirdeği olan زم unsuru, Sami dillerinde büzme, bağlama, dizginleme (Aramice ve İbranice z-m-m / z-m-r bağlamı) hareketini içerir. Üçüncü ses olan lamin eklenmesiyle Arapçada türeyen gövde, İbranicede sepet veya bohça taşıma araçlarını niteleyen ve sonradan Arapçaya da geçen zembil (Aramice zabbīlā, Akadca zabālu / yük taşımak eylemiyle bağlantılı paralellikler) semantik havzasıyla kavramsal olarak örtüşür. Kökün Arapçadaki özgün gelişimi iki koldan ilerlemiştir: Biri yükün tek seferde bünyeye alınması ve giysiye sarınılması, diğeri ise bu yükün hareketi sırasında çıkan karışık uğultu veya binek adımıdır. Erken dönem Arap bedevi yaşamında kervan yükünü taşıyan deveye zâmile denmesi, kökün ilk andan itibaren taşıma ve koruyucu sarınma merkezinde geliştiğini gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTaşıma ve bürünme ikiliğiAğır yükü bütünüyle yüklenmek ve elbiseye dolanmak kökün en eski bedevi tabakasını oluşturur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca ve Aramice taşıma/bohça kökleriAkadca yük taşımak anlamına gelen zabālu ve Aramice zabbīlā ile kavramsal bağ taşır; bünyeyi bağlayıp yükleme matrisiyle uyumludur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir doğrudan bir ses denkliği tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زملAnlamlıBürünmek ve yüklenmekBir örtüye sarılmak, yükü sırtlayıp tek seferde kaldırmak ve taşımakHedef köktür; Kur'an'da geçer.
زلمAnlamlıDüzeltmek ve fal okuOkları yontup düzeltmek, pay ayırmak; nitekim fal oklarına ezlâm denirKur'an'da geçer; biçimlendirme ve ayırma yönü vardır.
مزلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipMühmeldir; Kur'an'da geçmez.
ملزAnlamlıSıyrılmak ve kayıp kurtulmakBir şeyin elden veya bulunduğu yerden hızla kayıp çıkması, kurtulmasıKur'an'da geçmez; tutmanın zıddı bir gevşeme hareketidir.
لزمAnlamlıAyrılmamak ve bağlanmakBir şeye sımsıkı yapışmak, ayrılmayacak biçimde borç veya görev haline gelmekKur'an'da geçer; bağlayıcılık bakımından hedef kökle akrabadır.
لمزAnlamlıDürtmek ve ayıplamakKaş göz işaretiyle veya sözle birini arkasından kınamak, yaralamakKur'an'da geçer; yönelip dokunma anlamı taşır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زملMerkezYüklenme ve bürünmeHem içsel bir sarsıntıdan ötürü örtüye sığınmayı hem de ağır bir misyon yükünü sırtlamayı aynı anda ifade eder.Bünyenin bütünüyle sarılması ve yükün altına girilmesidir.
دثرKomşuÖrtünme ve dinlenmeدثر daha çok dışsal soğuktan veya uyku amacıyla üst örtüye (disâr) bürünmeyi anlatır; زمل gibi doğrudan ağır yük taşımayı içermez.Üst giysiye bürünme halidir.
حملKomşuYük taşımaحمل genel anlamda ağırlık kaldırmayı ifade ederken, زمل yükü bünyeye sarıp sarmalayarak bütünüyle yüklenmeyi ve sığınmayı içerir.Genel yük taşıma eylemidir.
لففKomşuSarmalama ve dolamaلفف nesnenin kat kat sarılmasını ve birbirine dolanmasını öne çıkarır; زمل kökündeki taşıyıcı özne olma ve içsel sarsıntı vurgusu onda bulunmaz.Katlayarak sarma hareketidir.
جردZıtSoyunma ve açılmaجرد örtüyü, giysiyi veya kabuğu üzerinden bütünüyle çıkarıp çıplak ve savunmasız bırakmayı ifade eder.Bürünmenin ve yüklenmenin tam karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزملYüklenmek ve örtüye sarılmakHem fiziksel olarak bürünmeyi hem de bir ağırlığın altına girip taşımayı kapsar.Kesin
Latinceinvolvere, onerareSarmak, örtmek; yüklemekInvolvere sarmalama ve bürüme yönünü, onerare ise yüklenme ve ağırlık altına girme boyutunu verir; ikisini tek kökte birleştiremez.Güçlü
İngilizceto enfold, to mantle, to shoulder a burdenBürünmek, sarmalanmak; yük sırtlanmakEnfold veya mantle örtünme yönünü karşılar; shoulder yükü taşımayı anlatır fakat iki anlamı aynı kelime içinde mezcetmez.Güçlü
Almancasich einhüllen, aufbürdenBürünmek, sarınmak; yüklenmekEinhüllen bedeni bir örtü içine çekmeyi anlatır, aufbürden sorumluluk yükünü ifade eder.Güçlü
Fransızcas'envelopper, endosserBürünmek; yüklenmek ve üstlenmekS'envelopper örtünmeyi, endosser ise sorumluluk veya giysiyi sırtına almayı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمُزَّمِّلُVahyin sarsıntısıyla örtüsüne sarınan ve nübüvvet yükünü yüklenenHitap ve vazifelendirme bağlamı; ilk vahiy tecrübesinin ardından gelen sarsıntıyı örtüye bürünerek karşılayan ve gece kıyamıyla bu yükü taşımaya hazırlanan nebiye hitap (Müzzemmil 73:1).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahyin ontolojik mahiyeti ve nebi psikolojisiVahyin nüzul anında nebi üzerinde yarattığı ağırlık, sarsıntı ve beşeri tabiatın bu ilahi hitabı taşırken yaşadığı fiziksel ve ruhsal dönüşüm.Vahyin ağırlığı altında ezilmeyip onu taşıyacak manevi kapasiteyi inşa etme.
FıkıhGece ibadeti ve mükellefiyetMüzzemmil suresi bağlamında gece namazının (kıyâmü'l-leyl) farziyeti, miktarı ve sonradan hafifletilmesi (nesh) tartışmaları.Sorumluluğu taşıyabilmek için vaktin bir kısmını hazırlık ve ibadete ayırma yükümlülüğü.
TefsirHitabın üslubu ve taltifHitabın bir kınama (tevbih) mı yoksa ilahi bir yakınlık ve şefkat (mülatafe/teltif) ifadesi mi olduğu meselesi.Nebinin o anki tabii halinden hareketle onu daha yüce bir göreve çağıran müşfik hitap.
Hadisİlk vahiy tecrübesiİlk vahiy geldikten sonra Hz. Peygamber'in evine dönüp "beni örtün, beni örtün" (zemmilûnî زمّلوني) demesi ve vahiy sarsıntısının bedene etkisi.Korku, ürperti ve ilahi hitabın ağırlığı karşısında bedeni sarıp sükûnet bulma arayışı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve nübüvvet misyonuAğır sözü (kavlen sakîlâ) sırtlanma hazırlığıArınma ve güç toplamaİlahi mesajı taşımak için öznenin gece vakti içe çekilerek kendini inşa etmesini sağlar.Kesin
İlmiAğır hakikatlerin yüklenilmesiİlim ve tahkik zahmetiZihni odaklamaİlmi derinliğin getirdiği sarsıcı hakikatleri taşımak için dağınıklıktan sıyrılıp odaklanma disiplinidir.Güçlü
SiyasiÖnderlik ve toplumsal sorumlulukKriz anında sorumluluk üstlenmeToparlanma ve sevk etmeLiderin kriz veya kaos karşısında paniklemeden önce kendi dengesini bulup sonra toplumu yönetme vazifesini yüklenmesi.Muhtemel
İktisadiÜretim ve emanet taşımaÜretim araçlarının ve yükün nakliLojistik ve taşıyıcılıkKökün bedevi hayatındaki temel karşılığı olan zâmile (yük devesi), toplumun ihtiyaç duyduğu temel metayı taşıyan altyapı işlevidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel enerji depolama ve sönümlemeDışarıdan gelen büyük bir darbe veya enerji dalgasının, sitemin dağılmaması için bir sönümleyici katmanla sarılarak potansiyel enerjiye dönüştürülmesi hali.Güçlü
Beşeri bilimlerTravma sonrası toparlanma ve rol üstlenmeBireyin sarsıcı bir toplumsal veya psikolojik olay karşısında kendi kabuğuna çekilerek ego bütünlüğünü koruması ve ardından yeni bir misyonla sahaya çıkması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadeyi yalnızca fiziksel bir battaniyeye sarılıp yatan ve pasif bir halde uyuyan kişinin sıradan eylemi olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamزمل kökü, taşınması güç olan ağır bir vahyin ve peygamberlik görevinin eşiğinde, bedenin ve ruhun sükûnete kavuşturularak o büyük yüke hazır hale getirilmesi sürecini anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSuredeki çağrıyı sıradan bir tembellikten uyandırma zannedip, gece kıyamının o ağır sözü taşıyacak zihni ve manevi altyapıyı kuran kurucu fonksiyonunu kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an vahyinin insan psikolojisi ve bedeni üzerindeki ezici, dönüştürücü ağırlığını gösteren en temel eşik kavramlardan biridir; vahyin pasif bir metin değil, bizzat taşınan bir yük olduğunu açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nübüvvetin başlangıcı, vahyin nüzul anındaki ağırlığı, gece ibadeti ve tebliğ sorumluluğunun inşasını konu edinen ayetlerde (özellikle Müzzemmil suresi başı) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Peygamberliğin zahmetsiz, salt bir makamdan ibaret olduğu vehmini yıkar; vahyin bir kavl-i sakîl (ağır bir söz) olduğunu ve bu sözün ancak bürünme, toparlanma ve gece disipliniyle taşınabileceğini öğretir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir binek hayvanının sırtına taşınacak tüm yükü tek seferde sarmalayıp bağlamak ve kişinin sarsıntı veya üşüme anında üst giysisine sıkıca bürünmesi.
  • Soyut anlamDış dünyadan gelen ezici bir hitap veya sorumluluk karşısında benliğin içe çekilerek kendini korumaya alması ve bu toparlanmayı büyük bir misyonu taşımak üzere kuvvete dönüştürmesi.
  • Sistematik karşılıkDağılma riski taşıyan bir sistemin, dış bir kabukla sarılarak sınırlandırılması, içerideki basıncın dengelenmesi ve sistemin yeni bir yüke mukavemet gösterecek hale getirilmesi.
  • LaTeX modeliS0→FSwrap→∫0TΨ dtL≥F
  • LaTeX açıklaması

Modelde S0 başlangıç durumundaki özneyi, F dışarıdan gelen sarsıcı etkiyi ve vahiy yükünü temsil eder. İlk aşamada özne bu etki karşısında sarmalanarak kendi içine çekilir (Swrap). İkinci aşamada belirli bir zaman dilimi boyunca (T, gece kıyamı) gerçekleştirilen içsel inşa ve toparlanma süreci (Ψ) sayesinde sistem, gelen etkiyi ve sorumluluğu bütünüyle sırtlayıp taşıyacak kapasiteye (L) ulaşır.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز