لمز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-م-ز4 sîga, 28 mücavir kök, 4 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.سخطرضيلُمَزَةٍلمزسخرويلتَلْمِزُوالقبيَلْمِزُكَتوبهمزعطوفسق

KökSîga 4Ayet 4Sure 3Mücavir 28

▶ Ağı aç (3B)

لمز

ل - م - ز

KÖK
  • 4 geçiş
  • 4 ayet
  • 4 sîga
  • 13 sözlük

Remz özel işaret demektir. Parola gibi tarafların anlayabileceği işaretlerdir. Türkçe’de rumuzlu konuşma deyimi vardır. Kur’an’da işaretli konuşma remz şeklinde anlatılmıştır. Lümeze, « rümeze »den dönüşmüş bir kelimedir. İğneli konuşma yanında kapalı konuşma anlamını taşır. Meramını karşı tarafa anlatır ama suçlanmamak için de açıkça ifade etmez. Burada iki sıfat isim yerine geçmiştir. Veyl bu iki sıfatı birden taşıyan kimseyedir. Tek başına iğneli konuşma, tek başına rumuzlu konuşma değil de, ikisini birden yapmak günah sayılmıştır. Her iki kelime de sıfatı müşebbehedir. Kişinin bu tür konuşmayı sanat haline getirmesidir. Topluluk içinde bu nevi fitne ve fesatlık yapan, yaygara yapan, bozgunculuk yapan tipler vardır. Bunlar açıkça cephe alıp kritik yapmazlar fakat öyle sözler söylerler ki, dinleyici onun sözlerinin etkisinde kalarak kötü görüşlere sahip olur. Örneğin, suç olmayan fiilleri suçmuş gibi konuşurlar. Karşı taraf da bunun etkisinde kalarak hemen savunmaya geçer. Suç işlemiş insanlarla görüşmeyi suç sayarlar ve insanların görüşmesini önlerler. Bir parti üyesinin başka bir parti üyesi ile görüşmesini ahlaksızlık sayarak tecrit etmeye çalışırlar. Oysa bir mü’minin temel görevi herkesle görüşmek, onların görüşlerini almak ve tebliğde bulunmaktır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Remz özel işaret demektir. Parola gibi tarafların anlayabileceği işaretlerdir. Türkçe’de rumuzlu konuşma deyimi vardır. Kur’an’da işaretli konuşma remz şeklinde anlatılmıştır. Lümeze, « rümeze »den dönüşmüş bir kelimedir. İğneli konuşma yanında kapalı konuşma anlamını taşır. Meramını karşı tarafa anlatır ama suçlanmamak için de açıkça ifade etmez. Burada iki sıfat isim yerine geçmiştir. Veyl bu iki sıfatı birden taşıyan kimseyedir. Tek başına iğneli konuşma, tek başına rumuzlu konuşma değil de, ikisini birden yapmak günah sayılmıştır. Her iki kelime de sıfatı müşebbehedir. Kişinin bu tür konuşmayı sanat haline getirmesidir. Topluluk içinde bu nevi fitne ve fesatlık yapan, yaygara yapan, bozgunculuk yapan tipler vardır. Bunlar açıkça cephe alıp kritik yapmazlar fakat öyle sözler söylerler ki, dinleyici onun sözlerinin etkisinde kalarak kötü görüşlere sahip olur. Örneğin, suç olmayan fiilleri suçmuş gibi konuşurlar. Karşı taraf da bunun etkisinde kalarak hemen savunmaya geçer. Suç işlemiş insanlarla görüşmeyi suç sayarlar ve insanların görüşmesini önlerler. Bir parti üyesinin başka bir parti üyesi ile görüşmesini ahlaksızlık sayarak tecrit etmeye çalışırlar. Oysa bir mü’minin temel görevi herkesle görüşmek, onların görüşlerini almak ve tebliğde bulunmaktır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.630 harf
باب الزاي واللام والميم معهما ز ل م، ز م ل، ل ز م، ل م ز مستعملات زلم: الزُّلَمُ، والزَّلَمُ، وجمعه: أزلام، وهي القِداح التي لا ريش لها، كانت العرب تَسْتَقْسِمُ بها عند الأمور إذا همّ بها أحدهم، مكتوبٌ عليها: افْعَلْ لا تَفْعَلْ، قال: فرمى فأخطأه وجال كأنّه زَلَم على الأماعز مِنْعَبُ أي: سريعٌ، والزَّلَمَةُ تكون للمِعْزَى متعلّقة في حلوقها كالقُرْط، فإذا كانت في الأُذُن فهي زَنَمة والنَّعْتُ:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR248 harf
اللَمْزُ: العيب، وأصله الإشارة بالعين ونحوها. وقد لَمَزَهُ يَلْمُزُهُ ويَلْمِزُهُ لَمْزاً. وقرئ بهما قوله تعالى: "ومنهم مَن يَلْمِزُكَ في الصَدَقات". ورجلٌ لَمَّازٌ ولُمَزَةٌ، أي عَيَّابٌ. ويقال أيضاً: لَمَزَهُ يَلْمِزُهُ لَمْزاً، إذا ضربه ودَفعَه.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.938 harf
ز ل م زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة . زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.634 harf
(باب اللام والميم وما يثلثهما) (لما) اللام والميم والحرف المعتل كلمةٌ واحدة، وهي اللَّمَى، وهي سُمرةٌ في باطن الشَّفَة، وهو يُستحسَن([1]). وامرأةٌ لمياءُ. قال ذو الرُّمَّة: لَمياء في شَفَتيْها حُوَّةٌ لَعَس *** وفي اللِّثاثِ وفي أنيابها شَنبُ([2])يقال ظلٌّ ألمَى: كثيفٌ أسود. وممّا* شذَّ عن هذا اللُّمَةُ: التِّرْب، ويقال الأصحاب. (لمأ) اللام والميم والهمزة كلمتانِ تدُلاَّنِ على الاشتمال. يقولون:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR309 harf
- اللمز: الاغتياب وتتبع المعاب. يقال: لمزه يلمزه ويلمزه. قال تعالى: ﴿ومنهم من يلمزك في الصدقات﴾ [التوبة/58]، ﴿الذين يلمزون المطوعين﴾ [التوبة/79]، ﴿ولا تلمزوا أنفسكم﴾ [الحجرات/11] أي: لا تلمزوا الناس فيلمزونكم، فتكونوا في حكم من لمز نفسه، ورجل لماز ولمزة: كثير اللمز، قال تعالى: ﴿ويل لكل همزة لمزة﴾ [الهمزة/1].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR101 harf
ل م ز رجل لمّازٌ ولمزةٌ ولمزه لمزاً‏.‏ قال‏:‏ إذا لقيتك عن شحط تكاشرني وإن تغيّبت كنت الامز اللّمزه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.198 harf
اللَّمْزُ : كالغَمْز في الوجه تَلْمِزُه بفيك بكلام خَفِيَ قال وقوله تعالى : ﴿ومنهم من يَلْمِزُكَ في الصدقات﴾ أَي يحرك شفتيه . ورجل لُمَزَةٌ : يعيبك في وجهك ورجل هُمَزَةٌ : يعيبك بالغيب . وقال الزجاج : الهُمَزَةُ اللُّمَزَةُ الذي يغتاب الناس ويَغُضُّهم وكذلك قال ابن السكيت ولم يفرق بينهما . قال أَبو منصور : والأَصل في الهَمْزِ و اللَّمْزِ الدفع قال الكسائي : يقال هَمَزْتُه و لَمَزْتُه ولَهَزْتُه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR180 harf
* ل م ز * * اللَّمْزُ * العيب وأصله الإشارة بالعين ونحوها وبابه ضرب ونصر وقرئ بهما قوله تعالى ﴿ومنهم من يلمزك في الصدقات﴾ ورجل * لَمَّازٌ * مشددا و * لُمَزة * بوزن همزة أي عيَّاب
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.961 harf
اللمز: العيب في الوجه. وقال الفراء: الهمز واللمز والمرز واللقس والنقس: العيب. أصله الإشارة بالعين ونحوها، كالرأس والشفة مع كلام خفي. وقيل: هو الاغتياب. لمزه يلمزه ويلمزه، من حد ضرب ونصر، وقرئ بهما قوله تعالى: ومنهم من يلمزك في الصدقات . اللمز: الضرب، وقد لمزه لمزا، أي ضربه، قال أبو منصور: الأصل في الهمز واللمز: الدفع، قال الكسائي: يقال: همزته ولمزته، إذا دفعته. ولمزه القتير، أي الشيب، يلمزه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.435 harf
لَمَزَهُ 1 لَمَزَهُ ذ , aor. لَمِزَ and لَمُزَ , inf. n. لَمْزٌ, He made a sign to him with the eye, or the like, (S, A, * Msb, K,) as the head, and the lip, with low speech. (TA.) This is the original signification. (S, Msb, TA.) ― -b2- Hence, (S, Msb, TA,) He blamed, upbraided, or reproached, him; he found fault with him: (S, Msb, K:) or he did so in his face: (TA:) or he met him with blaming,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR379 harf
لَمَزَ لَمَزَ I , U ( n. ac. لَمْز 1 ), a. Winked to; designated, pointed out. b. Blamed; defamed. c. I ( n. ac. لَمْز 1 ), Pushed, shoved. لَاْمَزَ لَاْمَزَ III , a. Made signs to. لُمَزَة لُمَزَة 9t , a. Slanderer, calumniator, upbraider. لَاْمِز لَاْمِز 21 , a. see 9t . لَمَّاْز لَمَّاْز 28 , a. see 9t . b. Winker. لُمَّاْز لُمَّاْز 29 , a. Faultfinders.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR4.842 harf
لمز لََمَزَ - يَلْمِزُ - لُمَزَة لََمَزَ - يَلْْمِزُ + كائن + كائناً: يصف آخر بوصف فيه انتقاص وهزء لُمَزَة: اسم فاعل مبالغة على وزن " فُعَلَة " من " لََمَزَ - يَلْْمِزُ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الذم والسب والتعيير، بوصم وإلحاق نقص أو عيب بآخر، لتحقيره والهزء منه"، وهي: هَزِئَ - يَهْزَأُُ (هَزَأَ - يَهْزَأُُ)، ذَأَمَ - يَذْأَمُ، ذَمَّ
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler28 mücavir (41 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سخر

    2 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  2. لقب

    1 ortak ayet · “Rekebe” boyun demektir

  3. نبز

    1 ortak ayet · Hurma ağacının dış kabuğu demektir

  4. همز

    1 ortak ayet · Dürtmek için kullanılan sivri bizdir

  5. سخط

    1 ortak ayet · Sekete çöküntü demektir

  6. صدق

    2 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  7. عطو

    1 ortak ayet · Bölüşmede birisine düşen pay demektir

  8. عسى

    1 ortak ayet · Umulur

  9. جهد

    1 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  10. ويل

    1 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  11. نسو

    1 ortak ayet · Kadınlar

  12. فسق

    1 ortak ayet · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

Geçtiği ayetler(4)

  1. … مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ …

    AyıplamayınEy iman etmiş olanlar; bir topluluk diğer topluluk ile alay etmesin. Belki de onlar, kendilerinden daha hayırlıdır. Kadınlar da kadınlarla. Belki onlar kendilerinden daha hayırlıdırlar. Kendi kendinizi ayıplamayın ve birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın. İmandan sonra fasıklık ne kötü addır. Kim de tevbe etmezse; işte onlar zalimlerin kendileridir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلمز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهمز, غمز, طعن, عيب
Zıt Kökمدح
Çekirdek Özet 1Birini elle veya dille hafifçe dürtmek, yüzüne karşı dudak bükerek veya gizli sözle kusur isnat etmek
Çekirdek Özet 2Yüze karşı veya doğrudan muhataba yönelik ima, fısıltı ve iğneleyici sözlerle saygınlığı zedelemek
Çekirdek Özet 3Açıkça delillendirilemeyen iddiaları örtük jest ve imalarla dolaşıma sokarak toplumsal güveni ve dayanışmayı aşındırma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir arkadan çekiştirme veya gıybet sayarak همز kökünden ayrılan yüz yüze iğneleme ve örtük tahkir niteliğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لمHafifçe dokunmak, bir şeye yüzeyden değmek, yaklaşıp yoklamak ve derleyip toparlamak. Bu çekirdek لمس kökünde elle yoklama, لمح kökünde göz ucuyla hafif bakış ve لمم kökünde sınıra yaklaşıp teğet geçme anlamlarında belirgindir.زÇekirdeğe eklenen zâ harfi, dokunma ve temas hareketine keskin, delici ve anlık bir batırma veya dürtme niteliği kazandırarak teması alaycı ve yaralayıcı bir sözel ya da jestsel iğnelemeye dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendireBir hedefe doğru yönelme, yönlendirme ve dürtme eylemini kurar.
مSu dalgası, akışKesintisiz akış, temasın yumuşak ve örtük biçimde yayılması etkisini katar.
زKesici alet, kamaHarekete keskinlik, batma, acıtma ve ani delme karakteri yükler.
لمزHedefe yöneltilmiş örtük ve delici dürtme hareketiDışarıdan bakıldığında hafif ya da gizli görünen bir jest veya fısıltının, hedeflenen şahsiyet üzerinde yaralayıcı bir batma ve tahribat üretmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir insanı parmak ucuyla veya bir nesneyle hafifçe dürtmek, iteklemek (الدفع باليد أو الضرب الخفيف); dudakları büzerek veya ağız eğerek yüze karşı ima ile ayıplamak.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye ve erken dönem Arap kullanımında bir kimsenin yüzüne karşı sahte tebessüm gösterip yalnız kalındığında veya mecliste kaş göz ve dudak hareketleriyle onu küçümseme tavrı için kullanılmıştır: إذا لقيتك عن شحط تكاشرني / وإن تغيبت كنت الامز اللمزه
Erken Arapça kullanımKlasik lügat rivayetlerinde Kisâî ve Cerrâh tarafından aktarıldığı üzere, fiilî olarak bedene el vurup itmek mânasında لَمَزْتُهُ فِي صَدْرِهِ biçiminde; sözel bağlamda ise mecliste bulunan birine hissettirmeden dudak ucuyla diğeri aleyhine alay bildirme durumlarında kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça لمز kökü, merkezi Sami dillerinde somut bir fiziksel itme, dokunma ve dürtme çekirdeğinden mecazi olarak küçük düşürme, lekeleme ve alay etme sahasına evrilmiş özgün bir köktür. Akraba Sami dillerinde biliteral لم temel temas/dokunma kökünün türevleri yaygın olmakla birlikte, zâ harfiyle sonlanan üçlü yapı özellikle Arapçada incelmiş ve doğrudan yüz yüze jestlerle (dudak kıvırma, fısıldama, çekiştirme) kusur bulma tavrını ifade eden semantik bir uzmanlaşmaya uğramıştır. İbranicede doğrudan l-m-z biçimi yerleşik bir fiil kökü olarak tespit edilmemekte, buna karşılık fısıltı ve örtük dudak hareketiyle alay etmeyi anlatan l-'-z veya l-w-z kökleriyle anlam alanı bakımından tematik paralellikler kurulabilmektedir. Süryanicede de açık bir lekeleme ve iğneleme tabiri olarak somut dürtme fiilinden ayrışan bu kullanım Arapça konuşma kültüründe yerleşik bir terim hâline gelmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönلم çekirdeğinden türeme fiziksel dürtme ve itmeMaddi temas ve itme anlamındaki لَمَزَ fiilinden, yüz ifadesi ve iğneli sözle manevi yaralama anlamına geçiş gerçekleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek düzeyinde ortak dokunma ve fısıldama matrisiÜçlü kök formu Arapçada belirginleşmiş olup diğer Sami kollarında doğrudan fonetik eşdeğerinden ziyade kavramsal paralellikler görülür.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş kayıt tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لمزAnlamlıYüze karşı kusur bulmak, iğnelemekHedef köktür; dudak, göz veya örtük sözle küçük düşürücü temas kurmaktır.Kur'an'da geçer
لزمAnlamlıBir şeye yapışmak, ayrılmamakBir şeyin diğerini zorunlu kılması, ayrılmaz bir biçimde ona tutunmasıdır.Kur'an'da geçer
ملزAnlamlıKaygan olmak, elden sıyrılmakBir şeyin tutulamayacak kadar pürüzsüz olup kayıp gitmesidir.Kur'an'da geçmez
مزلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiş, yerleşik bir kullanım kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez
زلمAnlamlıDüzeltmek, kesip biçmek, okFal okları ve ölçülü biçimde yontulup inceltilmiş çubuklardır.Kur'an'da geçer
زملAnlamlıYüklenmek, sarıp sarmalamakBir yükü taşımak, örtüye bürünmek ve hızlıca gizlenmektir.Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لمزMerkezİğneleme ve kusur aramaDoğrudan muhatabın yüzüne karşı, dudak bükme, jest veya iğneli sözle ayıplamaktır.Yüz yüze temas ve örtük iğneleme esastır.
همزKomşuArkadan çekiştirme ve kırmaMuhatabın yokluğunda arkasından konuşarak, gıybet ve iftira ile itibarını kırmaktır.Gıyapta tahrip ve gizli vurma öne çıkar.
غمزKomşuKaş-göz işaretiyle alaySözden ziyade göz kırpma ve mimiklerle muhatabı mecliste hedef yapmaktır.Bedensel jest ve ima yoğunlukludur.
طعنKomşuAğır sözle yaralamaGizli ima ile değil, doğrudan ve mızrak saplarcasına açık suçlamalarla saldırmaktır.Şiddetli, açık ve saldırgan kınamadır.
عيبKomşuAyıp isnat etmeKusurun doğrudan kendisini dile getirmek ve lekelemektir; jest şart değildir.Nitelik düzeyinde eksiklik bildirmedir.
مدحZıtÖvme ve saygınlığını yüceltmeBir kimsenin iyilik ve güzelliklerini takdir ederek toplum önünde itibarını pekiştirmektir.Karşı tarafı koruyan ve onurlandıran tutumdur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلمزDudak ve fısıltıyla iğnelemeYüze karşı ima, mimik veya kinayeli sözle haksız yere kusur bulup ayıplamak.Kesin
Latincevellicare, cavillariÇimdiklemek, kinaye ile iğnelemekvellicare fiziksel çimdiklemeden sözel sataşmaya geçişi karşılar; cavillari ise alaycı iğnelemeyi verir.Güçlü
İngilizceto taunt, to carp, to sneerKusur bulup iğnelemek, dudak bükmeksneer jest ve mimikle küçümsemeyi, carp sürekli kusur aramayı, taunt ise yüze vurup alay etmeyi karşılar.Kesin
Almancasticheln, tadeln, bekrittelnİğneleyici konuşmak, kusur aramaksticheln fiziksel batırmadan kinayeli laf sokmaya dayanan birebir imge örtüşmesini sağlar.Kesin
Fransızcadauber, brocarder, persiflerAlay etmek, taş atmak, yermekbrocarder kinayeli laf çarpmayı, dauber ise sinsice kötülemeyi içerir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَلْمِزُكَ / Tevbe 9:58Adalet ve taksimat üzerinden yöneticiyi itham etmeSadakaların dağıtımında menfaat elde edemeyince meşru otoriteye örtük eleştiri ve şaibe yönelten münafık tavrı.
يَلْمِزُونَ / Tevbe 9:79İyilik ve fedakarlığı değersizleştirmeGönüllü sadaka veren zenginlerin niyetini sorgulayıp gücü ancak yeten yoksulların emeğini küçümseyerek hayrı baltalama.
تَلْمِزُوا / Hucurât 49:11Topluluk içinde birbirini iğneleme ve ayıplamaMüminlerin birbirini kendi canı gibi görüp aralarında aşağılayıcı imalar ve iğnelemeler yapmasını yasaklayan ahlaki bağlam.
لُمَزَةٍ / Hümeze 104:1Karakter haline gelmiş alaycılık ve tahkirServetine güvenerek insanları yüzlerine karşı iğnelemeyi ve arkalarından çekiştirmeyi huy edinen kibirli tavır.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNifak alametleri ve adalet kavramıSadaka taksimatında Hz. Peygamber’e yönelik lemz eyleminin nübüvvet masumiyetini ve adaleti inkâr sayılıp sayılmayacağı.Otoritenin ahlakî ve ilahî meşruiyetini şaibeli kılma girişimi.
FıkıhKazf, ta'zir ve kul hakkıYüz yüze yapılan örtük hakaret ve iğnelemelerin kazf sınırına girip girmeyeceği ve gerektirdiği ta'zir cezası.Delilsiz isnat ve ima ile şeref zedelemenin hukuki yaptırımı.
Tefsirهمز ve لمز kavram çifti analiziHümeze suresinde iki kelimenin yüz yüze olma ile gıyapta olma ayrımı üzerinden toplumsal çözülmedeki işlevi.Görünen tavır ile kalpteki fesadın söz ve jestlere yansıması.
HadisDilin afetleri ve toplumsal ahlakMüminin lemmâz (iğneleyici, kusur arayıcı) olamayacağına dair ahlaki uyarılar ve meclis adabı.İğnelemeyi alışkanlık edinen karakterin kınanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKardeşlik ahlakı ve niyet samimiyetiİman bağını zedeleyen örtük düşmanlıkBirlik ruhunu dinamitlemeBirbirini ayıplamayı kendi nefsini ayıplamak sayan kolektif bilinç ilkesi.Kesin
İlmiTenkit ve metodoloji ahlakıVerisiz ima ve itibarsızlaştırmaİlmî müzakereyi dedikoduya boğmaFikri çürütmek yerine şahsı imalarla yıpratarak hakikati perdeleme.Güçlü
SiyasiKamu otoritesi ve muhalefet üslubuMeşru kararları şaibeli göstermeToplumsal güven bunalımı yaratmaAçık itiraz yapamayıp fitne ve fısıltı yoluyla kamu düzenini zayıflatma.Kesin
İktisadiMali dayanışma ve infak ahlakıFedakarlığı alaya alıp hayrı engellemeSosyal yardımlaşmayı felç etmeÇok verene gösterişçi, az verene yetersiz diyerek infak motivasyonunu kırma.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSinyal iletiminde lokal mikrogürültü ve parazit enjeksiyonuSistemin ana akışını doğrudan kesmeden, aralıklarla verilen mikro bozulmalarla ana mesajın bütünlüğünü ve netliğini aşındırmak.Güçlü
Beşeri bilimlerPasif-agresif iletişim ve mikro-saldırganlık (microaggression)Bireyin doğrudan çatışmaya girmeden, üstü kapalı kinayeler, beden dili ve fısıltılarla muhatabın psikolojik direncini kırması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir kabalık, dedikodu veya genel bir gıybet meselesi olarak daraltıp siyasi ve iktisadi manipülasyon boyutunu dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKamusal dayanışmayı baltalayan, meşru liderliği ve infakı şaibe altına sokan, açık delil getirmeksizin imalarla kamusal zemini zehirleyen organize bir karakter bozukluğu.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerin yalnızca bireysel bir ahlak tavsiyesi sanılması; toplumsal güveni sarsan fısıltı, dezenformasyon ve örtük sabotaj eylemlerinin Kur'ani ciddiyetinin kavranamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Münafık karakterin kamusal dayanışma, adalet ve hayır faaliyetleri karşısında geliştirdiği örtük direnç ve sabotaj yöntemlerini deşifre ettiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sadakaların toplanması ve dağıtımını düzenleyen Tevbe suresi ayetlerinde, cemaat içi ahlak ve kardeşlik hukukunu kuran Hucurât suresinde ve servet şımarıklığını yeren Hümeze suresinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Eleştirinin meşru ve açık bir hak arama olduğu kabul edilirken; imalarla, dudak bükerek ve niyet sorgulayarak yapılan örtük itibarsızlaştırmanın bir hak değil yıkıcı bir fitne olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kimseyi elle hafifçe dürtmek, dudak veya göz işaretiyle yüzüne karşı ima yoluyla kusur isnat edip acıtmak.
  • Soyut anlamAçık delile dayanmayan ithamları mimik, fısıltı ve iğneleyici sözlerle yayarak bireyin ve kurumların itibarını sarsmak.
  • Sistematik karşılıkDoğrudan cephe alamayan nifak ve kibrin, örtük mikro-saldırılarla meşru otoriteyi, sosyal yardımlaşmayı ve cemaat güvenini aşındırma mekanizması.
  • LaTeX modeliΔI=−∑i=1n(κi⋅ϕi)
  • LaTeX açıklamasıModel, hedef şahsın veya kurumun itibar ve güven düzeyindeki kaybı (ΔI) temsil eder. Bu kayıp, doğrudan ve tek bir büyük darbeyle değil; her bir örtük iğneleme, fısıltı ve jestsel imanın (ϕi) sahip olduğu tahrip katsayısının (κi) kümülatif toplamı ile gerçekleşen negatif bir erozyondur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل