لزم
ل - ز - م
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Birbirine bitişen iki şeyin bitiştiği yer demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Birbirine bitişen iki şeyin bitiştiği yer demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.630 harfباب الزاي واللام والميم معهما
ز ل م، ز م ل، ل ز م، ل م ز مستعملات
زلم:
الزُّلَمُ، والزَّلَمُ، وجمعه: أزلام، وهي القِداح التي لا ريش لها، كانت العرب تَسْتَقْسِمُ بها عند الأمور إذا همّ بها أحدهم، مكتوبٌ عليها: افْعَلْ لا تَفْعَلْ، قال:
فرمى فأخطأه وجال كأنّه زَلَم على الأماعز مِنْعَبُ
أي: سريعٌ، والزَّلَمَةُ تكون للمِعْزَى متعلّقة في حلوقها كالقُرْط، فإذا كانت في الأُذُن فهي زَنَمة والنَّعْتُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR589 harfلَزِمْتُ الشيء ألزَمُهُ لُزوماً، ولَزِمْتُ به ولازَمْتُهُ. واللِزامُ: المُلازِم. قال أبو ذؤيب:
فلم يَرَ غَيْرَ عادِيَةٍ لِـزامـاً كما يتفجَّرُ الحوضُ اللَقيفُ
والعادِيَةُ: القومُ يَعْدونَ على أرجلهم، أي فحَمْلَتُهُمْ لِزامٌ، كأنَّهم لَزِموهُ لا يفارقون ما هم فيه. ويقال: صار كذا وكذا ضربةَ لازِمٍ: لغة في لازِبٍ. قال كثير:
فما وَرِقُ الدنيا بباقٍ لأهلـهولا شدَّةُ البَلْوى بضَرْبَةِ لازِمِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.938 harfز ل م
زلم ، زمل ، لزم ، لمز ، ملز : مستعملة .
زلم : قول الله جلّ وعزّ : ( وَأَنْ تَسْتَقْسِمُواْ بِالاَزْلاَمِ ذاَلِكُمْ فِسْقٌ ) ( المائدة : 3 ) ، أما الاستقسام فقد مَرَّ تفسيرُه في كتاب القاف ، وأمَّا الأَزْلام : فهي قِداحٌ كانت لقُريش في الجاهليّة ، مكتوبٌ على بعضِها الأمْر ، وعلى بعضها النَّهي : اِفعَلْ ولا تَفْعَل ، قد زُلِّمَتْ وسُوِّيتْ ووُضِعتْ في الكعبة يقوم لها سَدَنَةُ البيت ، فإذا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.644 harf(باب اللام والزاء وما يثلثهما)
(لزق) اللام والزاء والقاف ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإبدال. يقال لَزِق الشّيء، بالشَّيء يلزَق، مثل لَصِق.
(لزك) اللام والزاء والكاف([4])] ليس هو عندي بشيء. على أنَّهم يقولون: لزِك([5]) الجُرح، إذا استوى نباتُ لحمِهِ ولم([6]) يبرأْ. وهذا لا يشبهُ كلامَ العرب.
(لزم) اللام والزاء والميم أصلٌ واحد صحيح، يدلُّ على مصاحَبة الشّيء بالشيء دائماً. يقال: لَزِمه الشَّيءُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf- لزوم الشيء: طول مكثه، ومنه يقال: لزمه يلزمه لزوما، والإلزام ضربان: إلزام بالتسخير من الله تعالى، أو من الإنسان، وإلزام بالحكم والأمر. نحو قوله: ﴿أنلزمكموها وأنتم لها كارهون﴾ [هود/28]، وقوله: ﴿وألزمهم كلمة التقوى﴾ [الفتح/26]، وقوله: ﴿فسوف يكون لزاما﴾ [الفرقان/77] أي: لازما. وقوله: ﴿ولولا كلمة سبقت من ربك لكان لزاما وأجل مسمى﴾ [طه/129].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR299 harfل ز م
لزمه المال لزوماً وألزمته إيّاه.
ولزم غريمه لزماً.
ولا تنزع من لزمه حتى تنترع الحقّ منه.
وفلان ملزوم: وأخذ يمطلني فلازمته حتى استوفيت حقّي منه.
وألزمت خصمي إذا حججته.
" فسوف يكون لزاماً ": عذاباً لازماً.
والتزم الأمر.
وهذا ملزم الصيقل: لخشبته التي يصقل عليها.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.785 harfاللُّزومُ: معروف. والفِعل لَزِمَ يَلْزَمُ، والفاعل لازمٌ والمفعول به ملزومٌ، لزِمَ الشيءَ يَلْزَمُه لَزْماً ولُزوماً ولازَمه مُلازَمَةً ولِزاماً والتزَمَه وأَلزمَه إِيَّاه فالتزَمَه. ورجل لُزَمَةٌ: يَلْزَم الشيء فلا يفارِقه. واللِّزامُ: الفَيْصل جدّاً. وقوله عز وجل: قل ما يَعْبَأُ بِكُم ربِّي لولا دُعاؤكم؛ أَي ما يصنع بكم ربي لولا دعاؤه إِيَّاكم إِلى الإِسلام، فقد كذَّبتم فسوف يكون لِزاماً؛ أَي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR244 harf* ل ز م * * لَزِمْتُ * الشيء بالكسر * لُزُوما * و * لِزَامَاً * و * لَزِمْتُ * به و * لاَزَمْتُه * و * اللِّزَام المُلازِمُ * ويقال صار كذا ضربة * لاَزِمٍ * لغة في ضربة لازب و * ألْزَمَه * الشيء * فالْتَزَمَهُ * و * الالْتِزَامُ * أيضا الاعتناق
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.798 harf| | ( لَزِمَهُ ، كَسَمِعَ ) يَلْزَمَهُ ( لَزْمًا ) ، | بالفَتْح ( ولُزُومًا ) ، كَقُعُودٍ ( وَلِزَامًا | وَلِزَامَةً ) بفتحِهما كما يَقْتَضِيه الإطلاقُ ،
| فِيكُونَانِ كَسَلامٍ وسَلاَمَةٍ من سَلِمَ ، أَوْ | بكَسْرِهِمَا ، ( ولُزْمةً ولُزْمَانًا ، بضَمِّهِمَا ) | وكَذَا : أَلزَمَهُ بِهِ . | | ( ولاَزَمه مُلازَمةً ولِزَامًا ) ، بالكَسْرِ | ( والْتَزَمَه وأَلْزَمَه إِيَّاهُ فالْتَزَمَهُ ) . كذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.413 harfلَزِمَهُ
1 لَزِمَهُ ذ It necessarily, or inseparably, belonged, or pertained, or it clave, or adhered, to him, or it; as also لَزِمَ لَهُ: it (disgrace, &c.) attached to him. ― -b2- لَزِمَهُ أَمْرُ فُلَانٍ The management of the affair, or affairs, of such a one was, or became, incumbent, or obligatory, upon him. ― -b3- لَزِمَ شَيْئًا He kept close, clave, clave fast, clung, or held fast, to
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.124 harfلَزِمَ
لَزِمَ
a. A> ( n. ac. لَزْم 1 , لُزْمَة 3t , لَزَاْم 22 , لَزَاْمَة 22t , لُزُوْم 27 , لُزْمَاْن 35 ) [ acc. or Bi ], Was attached, devoted to; applied himself to; was addicted to; stuck clung, kept to; followed about, was inseparable from.
b. Was necessary, obligatory, incumbent; behoved.
c. [ 'An ], Resulted from.
لَاْزَمَ
لَاْزَمَ III
a. [ acc. ] see I (a) .
أَلْزَمَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.112 harfلزم
لَزِمَ - يَلْزَمُ - لِزَام- لِزَاماً - أَلْزَمَ - يُلْزِمُ
لَزِمَ - يَلْزَمُ + كائن + كائناً: يظل مصاحباً لآخر وبقربه وتابعاً له في كل حركاته: يظل مصاحباً ومرتبطاً بآخر لا يفارفه، كما لو كان مملوكاً له، أو تابعاً لأمره، أو وصياً عليه ليهتم به
لِزَام: اسم فعل مبالغة على وزن " فِعال" من " لًزِمَ - يَلْزَمُ ": البقاء مصاحباً وتابعاً لآخر في
Mücavir kökler40 mücavir (55 toplam)
- عبأ
1 ortak ayet · Kullanır
- كلم
2 ortak ayet · Kelime
- حمي
1 ortak ayet · Pişiren
- كون
4 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- عنق
1 ortak ayet · Onların boyunları
- نشر
1 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
- جهل
1 ortak ayet · Cehl fokurdayıp kaynayan kazan demektir
- طير
1 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir
- عمي
1 ortak ayet · Kör demektir
- ربب
3 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- سبق
1 ortak ayet · Yarış meydanı demektir
- كره
1 ortak ayet · Hoşlanmadı
Geçtiği ayetler(5)
وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكَانَ لِزَامًا وَأَجَلٌ مُسَمًّى
Mecbur tutmakŞayet Rabbının verilmiş bir sözü ve tayin ettiği bir vakit olmasaydı; hemen azaba uğrarlardı.
قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا
Mecbur tutmakDe ki: Duanız olmasaydı, Rabbım size değer verir miydi? Gerçekten yalanladınız. O halde azab yakanızı bırakmayacaktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لزم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صحب, تبع, علق, حتم |
| Zıt Kök | فارق |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesnenin birbirinden ayrılmayacak biçimde birbirine yapışması, bitişmesi ve sıkıca kenetlenmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hükmün, eylemin veya sonucun varlığın boynuna, kaderine ve varoluşuna ayrılmaz biçimde bağlanması |
| Çekirdek Özet 3 | Sebep-sonuç zincirinde ayrılmaz zorunluluk, ontolojik ve ahlaki sorumluluğun bireyden koparılamazlığı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışsal zorlama ve cebir anlamıyla sınırlayıp varoluşsal bitişiklik ve kaçınılmaz netice boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لز | Sıkışma, yapışma, ayrılmayacak şekilde birbirine geçme ve daralma; لزب kökünde çamurun kuruyup katılaşarak yapışması, لزج kökünde akışkanın yapışkanlığı, لزن kökünde ise kuyu başındaki sıkışıklık ve darlık anlamı mevcuttur | م | م harfinin getirdiği kuşatıcı toplanma ve süreklilik karakteriyle yapışma fiili, sürekli bir beraberliğe, nesnenin ayrılmaz bir niteliğine ve kaçınılmaz bir akıbete dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yöneltme, bağlama ve bir hedefe doğru zorunlu kılma hareketi |
| ز | Kesici alet, kama | Keskin bir temas noktası oluşturma, aradaki mesafeyi sıfırlayarak saplanma veya temas etme |
| م | Su, akış, toplanma | Kuşatma, içine alma, bütünleme ve süreklilik kazanarak nihai kütleye dahil olma |
| لزم | Bir hedefe sevk edilip (ل) keskin biçimde temas ettirilen ve kenetlenen (ز), ardından bütünleşik bir süreklilikle kuşatılan (م) yapı | Ayrılmaz bir bağla bağlanma, birbirine yapışıp kalma ve bir durumun ya da hükmün nesneyi tamamen sararak ondan ayrılmaması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bileycilerin veya iğnecilerin üzerinde çalıştıkları nesneyi kaymaması için sıkıştırdıkları ahşap kıskaç ve mengene (المِلْزَم) ile iki nesnenin birbirine zamk gibi yapışması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sakhr el-Gayy el-Huzelî şiirinde ecelin ve ölümün kaçınılmazlığını anlatırken kökün mastarını kullanmıştır: فإِمَّا يَنْجُوَا من حَتْفِ أَرْضٍ / فقد لَقِيا حُتوفَهما لِزاماً |
| Erken Arapça kullanım | Alacaklının borçlunun peşini bırakmaması, borcunu tahsil edene kadar onun yanından ayrılmayıp ona yapışması (لَزِمَ غَرِيمَهُ) |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Kök, genel Sami dil ailesi dairesinde kök harflerinin fonetik dizilimi açısından ağırlıklı olarak Güney Sami ve Arapça sahasında yoğunlaşmış bir morfolojik çekirdeğe dayanır. İkili kök olan لز katmanı, yapışma, kenetlenme ve ayrılmama semantiğini taşır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde bu anlam alanı çoğunlukla דבק (d-b-q) veya צמד (ṣ-m-d) kökleriyle karşılanırken, Arapçada لزم biçimi daha spesifik olarak mekanik ve ontolojik ayrılmazlığı, bir şeyin bir şeye gölge veya kelepçe gibi yapışmasını ifade eden özgün bir gelişim göstermiştir. Erken Arapça kullanımında bileyici aleti olan mengenenin adı olarak belirmesi, kökün somut düzeydeki mengenevari sıkıştırma ve sabitleme eyleminden doğduğunu gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لز kökünden türeyen mekanik kenetlenme | İki cismin hareket kabiliyetini sıfırlayacak şekilde kenetlenmesi, mengeneleşme ve ayrılmaz refakat | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde ayrılmaz refakat ve bağ | Kuzeybatı Sami kollarında nadir, Arapça ve Güney Sami havzasında kurumlaşmış semantik genişleme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لزم | Anlamlı | Yapışmak, ayrılmamak | İki şeyin birbirine ayrılmayacak biçimde bitişmesi ve zorunluluk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لمز | Anlamlı | Yüzüne karşı ayıplamak, dürtmek | Sözle veya mimikle birine kusur isnat edip incitmek | Kur'an'da geçer; temas ve dürtme bağı |
| زلم | Anlamlı | Ok, pay oku, düzeltilmiş nesne | Cahiliye fal okları (ezlâm) ve düzgünce yontulmuş nesne | Kur'an'da geçer; kesme ve biçimlendirme bağı |
| زمل | Anlamlı | Yüklenmek, sarınmak | Bir yükü taşımak veya örtüye bürünüp sarılmak (müzemmil) | Kur'an'da geçer; kuşatma ve yapışma bağı |
| ملز | Anlamlı | Sıyrılmak, kayıp kurtulmak | Elden veya tutulan yerden kayıp kaçmak | Kur'an'da geçmez; hedef köke zıt bir kayma anlamı taşır |
| مزل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لزم | Merkez | Bitişmek, ayrılmamak, zorunlu olmak | Bir şeyin nesnesine kopmaz ve mekanik/ontolojik biçimde tutunması | Ayrılmazlık ve kaçınılmaz netice |
| صحب | Komşu | Beraber olmak, arkadaşlık etmek | Birliktelik iradi, dönemsel veya sosyal bir refakattir; mekanik bir zorunluluk içermez | Arkadaşlık ve refakat |
| تبع | Komşu | Peşinden gitmek, izlemek | İki şey arasında ardışıklık vardır, biri diğerinin izinde arkadan gelir | Art arda gelme ve tabi olma |
| علق | Komşu | Asılmak, bağlanmak | Bir noktadan tutunmayı ifade eder; tamamen sarıp kuşatma şart değildir | Asılı kalma ve tutunma |
| حتم | Komşu | Kesin hüküm, kaçınılmaz kaza | Hükmün kesinliğini bildirir; fiziki veya ahlaki bitişiklikten ziyade kazai karardır | Kesinleşmiş takdir |
| فارق | Zıt | Ayrılmak, uzaklaşmak | İki şeyin temasının kesilmesi, birbirinden kopup uzaklaşması | Ayrılık ve bağın kopması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لزم | Bir şeye yapışmak, ayrılmamak, zorunlu kılmak | Mekanik mengeneyle tutturulmuşçasına ayrılmaz birliktelik ve borç | Kesin |
| Latince | adhaerere, obligare | Yapışmak, borçlu kılmak, bağlamak | Adhaerere fiziki yapışmayı, obligare ise hukuki ve ahlaki yükümlülüğü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to adhere, to cling, to necessitate, to bind | Yapışmak, zorunlu kılmak, bağlamak | Cling ve adhere somut yapışmayı; necessitate ve bind mantıksal ve hukuki mecburiyeti ifade eder | Kesin |
| Almanca | anhaften, verpflichten, unabdingbar sein | Yapışık olmak, yükümlü kılmak, kaçınılmaz olmak | Anhaften varlığa ayrılmaz şekilde ilişiği, verpflichten ise ahlaki ve hukuki bağı verir | Güçlü |
| Fransızca | adhérer, obliger, incomber | Yapışmak, zorunlu kılmak, üzerine düşmek | İncomber yükümlülüğün özneye ayrılmaz biçimde intikal etmesini iyi karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لِزَامًا | Kaçınılmaz, yakayı bırakmayan ceza veya helak | İnkarın ve yalanlamanın ardından gelen kesin azap ve dünya/ahiret helaki (Furkān 25:77, Tâhâ 20:129) |
| أَلْزَمْنَاهُ | Boynuna ayrılmaz bağla takmak, fıtrata veya kadere bitiştirmek | İnsanın amel defterinin veya kader kuşunun kendi varoluşuna bitişik yaratılması (İsrâ 17:13) |
| أَنُلْزِمُكُمُوهَا | Kalben benimsenmeyen bir inancı dıştan zorla benimsetmek | İkrah ve zorlamanın hidayette geçersizliği, istemeyen topluma vahyin zorla dayatılamayacağı (Hûd 11:28) |
| وَأَلْزَمَهُمْ | Kalıcı bir ahlaki nitelik ve kimlik kılmak | Müminlerin takva kelimesine kopmaz bir bağla bağlanması ve onu ayrılmaz bir vasıf edinmeleri (Fetih 48:26) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsün-kubuh, teklif-i mâ lâ yutâk, ilahi adalet | Allah'ın kullara bir hükmü veya sonucu zorunlu kılması (ilzam) ile irade hürriyeti arasındaki denge | Akli ve ontolojik zorunluluk |
| Fıkıh | Akitler hukuku, lüzum şartı, borçlar | Bir akdin bağlayıcı hale gelmesi (akd-i lâzım) ve tarafların tek taraflı fesih hakkının kalmaması | Hukuki bağlayıcılık ve yükümlülük |
| Tefsir | Tâhâ 20:129 ve Furkān 25:77 tefsiri | Ayetlerdeki lizam kelimesinin Bedir Savaşı'ndaki kılıç cezası mı yoksa kıyamet azabı mı olduğu | Kaçınılmaz ceza ve ilahi mühlet |
| Hadis | İbadetlerin sürekliliği ve mülazemet | Hz. Peygamber'in mescitte veya amelde sebat etmeyi ifade eden mülazemet uygulamaları | Süreklilik, sebat ve ayrılmama |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ahlaki sorumluluk | Bireysel mesuliyetin boyundan ayrılmazlığı | Amelin faile doğrudan raptedilmesi | Kişi kendi eyleminin sonuçlarından ontolojik olarak ayrılamaz | Kesin |
| İlmi | Mantık ve metodoloji | Telâzüm, lüzum-ı beyyin, çıkarım zorunluluğu | Öncüller ile sonuç arasındaki ayrılmaz bağ | Bir önermenin doğruluğunun diğerini mantıksal olarak zorunlu kılması | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve kamu düzeni | Hukuki bağlayıcılık ve vatandaşlık bağı | Ahitlerin ve yasaların uyruklara yüklediği mecburiyet | Meşru idarenin koyduğu kuralların topluma bağlayıcı olması | Güçlü |
| İktisadi | Borçlar ve sözleşmeler | Akdin lüzumu, zimmet borcu (lüzûm-ı deyn) | İktisadi taahhüdün mülkiyeti ve borcu sabitlemesi | Ticari akdin kesinleşmesiyle taraflardan birinin cayma hakkının düşmesi | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fizikte adezyon kuvveti ve matematikte mantıksal gerektirme () | Farklı maddelerin moleküler düzeyde birbirine yapışması veya bir önermenin diğerini zorunlu olarak intaç etmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukukta cezai ve akdi sorumluluk ilkesi | Fail ile fiil arasındaki nedensellik bağının koparılamaz biçimde sabitlenmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "zorla yaptırmak" veya bürokratik bir zorlama/dayatma derekesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemlerin, ahlaki tercihlerin ve kaderin insanın öz varlığına adeta genetik ve ontolojik bir kelepçe gibi iliştirilmiş olması; sonucun sebepten koparılamazlığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hûd 11:28'deki ilzamı cebriye mantığıyla mutlak kaderciliğe yormak veya İsrâ 17:13'teki amelin boyna dolanmasını harici bir baskı sanıp içsel sorumluluğu yitirmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın sebep-sonuç ilişkisini, ahlaki sorumluluğun kişiselliğini ve ilahi adaletin tabiatını mekanik bir kopmazlıkla açıkladığını gösterir. İnsan işlediği amelin sonucundan kaçamaz; zira sonuç onun ayrılmaz bir parçası kılınmıştır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hidayet ve tebliğ ilkelerinin belirlendiği ayetlerde (Hûd 11:28), bireysel amel defteri ve sorumluluk ayetlerinde (İsrâ 17:13), günahkarların akıbetinin kesinliğini bildiren ceza ayetlerinde (Furkān 25:77, Tâhâ 20:129) ve takva ehlinin vasıflarında (Fetih 48:26). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin zorla ve baskıyla kabul ettirilebileceği zannını yıkar; hidayetin cebren kalbe sokulamayacağını (Hûd 11:28) ve ilahi cezanın keyfi bir intikam değil, inkarın tabii ve ayrılmaz bir sonucu (lizam) olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamMengene veya kıskaçla tutturulan iki nesnenin birbirinden kaymayacak, kopmayacak ve oynamayacak şekilde birbirine yapışması ve bitişmesi.
- Soyut anlamBir hükmün, vasfın, ahlaki sorumluluğun veya cezanın özneye ontolojik olarak bağlanması; sebep ile sonucun kaçınılmaz telazümü.
- Sistematik karşılıkİradi ya da gayriiradi eylemin, failin zimmetine ve varlığına ayrılmaz bir kimlik ve kader olarak mühürlenmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde özneyi veya faili, ise ameli, hükmü veya sonucu temsil eder. Öznenin gerçekleştirdiği eylem veya ona bağlanan ilahi hüküm (), mantıksal bir gerektirme () ile failin varlığıyla tam bir kesişim ve ayrılmazlık () durumuna geçer. İfadenin sonundaki () kısmı ise hiçbir zaman diliminde öznenin bu sonuçtan veya sorumluluktan soyutlanamayacağını, aralarında zamansal ve mekansal bir kopuşun meydana gelemeyeceğini simgeler. Böylece mengenedeki ayrılmaz kenetlenme sembolik düzlemde ifade edilmiş olur.