سجن
س - ج - ن
KÖK- 12 geçiş
- 12 ayet
- 9 sîga
- 13 sözlük
Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir. Ormanlarda mevcut olan meyve ağaçları toplumun malıdır. Kim isterse ondan yararlanır. Ancak ağacın dibi kazılır, budanır ve bakımı yapılırsa kişinin mülkü haline dönüşür. Bu ağaçlara siccin denir. Sonra “sicl” hapishane anlamında kullanılmıştır. Sicil, “le” harfi ile kayıtların tutulduğu yazılı evraka denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir. Ormanlarda mevcut olan meyve ağaçları toplumun malıdır. Kim isterse ondan yararlanır. Ancak ağacın dibi kazılır, budanır ve bakımı yapılırsa kişinin mülkü haline dönüşür. Bu ağaçlara siccin denir. Sonra “sicl” hapishane anlamında kullanılmıştır. Sicil, “le” harfi ile kayıtların tutulduğu yazılı evraka denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.345 harfباب الجيم والسّين والنّون معهاما
ن س ج، ج ن س، ن ج س، س ج ن، س ن ج مستعملات
نسج:
وحِرفةُ اللنَّسّاجِ النَّساجةُ.
والريحُّ تَنسِجُ الدار إذا نَسَجَتِ المَورَ والجَولَ على رسومِها، والرِّيحُ تَنسِجُ التُّراب والماء أي تضرب مَتنَه فانتسَجَت له طرائق كالحُبكِ، والشاعر يَنسجُ الشِّعر، والكذاب يَنسِجُ "الزُّورَ.
والمِنسَجُ: الخَشَبُ والأداة تُمَدُّ عليها الثَّوب للنَّسجِ، والمَنسِجُ لغةٌ فيه.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR194 harfالسِجْنُ: الحبسُ. والسَجْنُ بالفتح المصدر. وقد سَجَنَهُ يَسْجُنُهُ: أي حبَسَه. وضَربٌ سِجِّينٌ، أي شديدٌ. قال ابن مُقْبِل:
ورَجْلَةً يضربون الهامَ عن عُرُضٍضَرْباً تَواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.915 harfج س ن
جنس ، نجس ، نسج ، سجن ، سنج .
جنس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَنَسُ : جمود الماء .
وقال الليث : الجِنْسُ : كل ضَرْبٍ من الشيء ومن الناس والطير ، ومن حُدُودِ النحو والعروض والأشياء : جُمْلَةٌ ، والجميعُ : الأجناسُ .
ويقال : هذا يُجَانِسُ هذا أي يشاكله ، وفلان يُجَانِسُ البهائم ، ولا يُجَانِسُ الناس إذا لم يكن له تمييز ولا عقلٌ .
والإبل : جِنْسٌ من البهائم العُجْمِ ، فإذا واليت سِناً من
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.783 harf(باب السين والتاء وما يثلثهما)
(ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])،
(باب السين والتاء وما يثلثهما) (ستر) السين والتاء والراء كلمةٌ تدلُّ على الغِطاءِ. تقول: سترت الشيء ستراً. والسُّتْرَة: ما استترت به، كائناً ما كان. وكذلك السِّتَار([1]). فأمَّا الإستار، وقولهم إستار الكعبة، فالأغلبُ أنه من السِّتْر، وكأنَّه أراد به ما تُستَر به الكعبة من لباسٍ. إلاَّ أنَّ قوماً زعموا أنْ ليس ذلك من اللِّباس، وإنما هو من العَدَد. قالوا: والعرب تسمِّي الأربعة الإستار([2])، ويحتجُّون بقول الأخطل: لعمرك إنَّني وابنَيْ جُعَيْلٍ *** وأُمَّهُمَا لَإِسْتَارٌ لئيمُ([3])ويقول جرير: قُرِنَ الفرزدقُ والبَعيثُ وأمُّه *** وأبُو الفرزدق قُبِّحَ الإستارُ([4])قالوا: فأستار الكعبة: جُدرانها وجوانبها، وهي أربعة، وهذا شيءٌ قد قيل، والله أعلم بصحته. (ستن) السين والتاء والنون ليس بأصل يتفرَّع، لأنَّه نبت، ويقال لـه الأسْتَنُ. وفيه يقول النابغة: تَنِفرُ مِن أَسْتَنٍ سُودٍ أسافلُهُ *** مثل الإماءِ اللّواتي تَحمِل الحُزَما([5])(سجح) السين والجيم والحاء أصل منقاس، يدلُّ على استقامةٍ وحسن. والسُّجُح: الشّيء المستقيم. ويقال: "مَلَكْتَ فأَسْجِحْ"، أي أَحْسِن العَفْو. ووجهٌ أَسْجَحُ، أي مستقيم الصُّورة. قال ذو الرمَّة: * ووجهٌ كمرآةِ الغريبة أسجحُ([6]) * وهذا كلُّه من قولهم: تنَحَّ عن سُجُْح الطَّريقِ([7])، أي عن جادّته ومستقيمه. (سجد) السين والجيم والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد يدلّ على تطامُن وذلّ. يقال سجد، إذا تطَامَنَ. وكلُّ ما ذلَّ فقد سجد. قال أبو عمرو: أسْجَدَ الرَّجُل، إذا طأطأَ رأسَهُ وانحنى. قال حُميد: فُضُولَ أزِمّتِها أسْجَدَتْ *** سُجودَ النَّصارى لأربابِها([8])وقال أبو عبيدة مثلَه، وقال: أنشدَني أعرابيٌّ أسديّ: * وقُلنَ له أَسْجِدْ لليلَى فأسْجَدَا([9]) * يعني البعيرَ إذا طأطأَ رأسه. وأما قولهم: أسجَدَ إِسجاداً، إذا أدام النَّظر، فهذا صحيحٌ، إلاَّ أن القياسَ يقتضي ذلك في خَفض، ولا يكون *النّظرَ الشّاخصَ ولا الشزْر. يدلُّ على ذلك قولُهُ: أَغَرَّكِ مِنِّي أنَّ دَلَّكِ عندنا *** وإِسجادَ عينيكِ الصَّيُودَينِ رابحُ([10])ودراهم الإسجاد: درَاهمُ كانت عليها صورٌ، فيها صورُ ملوكهم، وكانوا إذا رأوها سَجَدُوا لها. وهذا في الفُرس. وهو الذي يقول فيه الأسود: مِنْ خَمرِ ذِي نُطَفٍ أغَنَّ مُنَطّقٍ *** وافَى بها لِدراهم الإِسجادِ([11])(سجر) السين والجيم والراء أصولٌ ثلاثة: المَلء، والمخالطة، والإيقاد. فأمّا الملء، فمنه البحر المسجور، أي المملوء. ويقال للموضع الذي يأتي عليه السّيلُ فيملؤه: ساجر. قال الشّمّاخ: * كُلَّ حِسْيٍ وسَاجِرِ([12]) * ومن هذا الباب، الشَّعر المنْسجِرُ، وهو الذي يَفِرُ([13])حتى يَسترسلَ من كثرته. قال: * إذا ما انثَنَى شَعْرُها المنْسجِرْ([14]) * وأمَّا المخالَطة فالسّجير: الصاحب والخليط، وهو خلاف الشَّجير. ومنه عينٌ سَجْراءُ، إذا خالط بياضَها حمرة. وأمَّا الإيقاد فقولهم : سجرت التّنُّور، إذا أوقدتَه، والسَّجُور: ما يُسجَرُ به التّنُّور. قال: ويوم كتَنُّور الإماءِ سَجَرْنَهُ *** وألَقْيَنَ فيه الجَزْلَ حَتَّى تأجَّمَا([15])ويقال للسَّجُور السجار([16]). ومما يقارب هذا استَجَرَت([17])الإِبل على نَجَائِها، إذا جدّت، كأنَّها تتَّقد في سيرها اتّقاداً. ومنه سَجَرَت النّاقةُ، إذا حَنَّتْ حنيناً شديداً. (سجع) السين والجيم والعين أصلٌ يدلُّ على صوت متوازن. من ذلك السَّجع في الكلام، وهو أن يُؤتَى به وله فواصلُ كقوافِي الشِّعر، كقولهم: "مَنْ قَلَّ ذَلّ، ومن أَمِِرَ فَلّ"، وكقولهم: "لا ماءَكِ أَبقيْتِ، ولا دَرَنَكِ أنْقَيْت". ويقال سجَعت الحمامةُ، إذا هَدَرَتْ. (سجف) السين والجيم والفاء أصلٌ واحد، وهو إسبال شيءٍ ساتر. يقال أسجفت السِّتر: أرسلتُهُ. والسَّجْف والسِّجف([18]): سِتر الحَجَلة. ويقال أسجَفَ اللّيلُ، مثل أسدَفَ. (سجل) السين والجيم واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انصبابِ شيءٍ بعد امتلائِهِ. من ذلك السَّجْل، وهو الدَّلو العظيمة. ويقال سَجَلت الماءَ فانسجَلَ، وذلك إذا صَبْبَته. ويقال للضَّرْع الممتلئ سَجْل([19]). والمساجلة: المفاخرة، والأصل في الدِّلاء، إذا تساجَلَ الرجلان، وذلك تنازعُهما، يريد كلُّ واحدٍ منهما غلبةَ صاحبه. ومن ذلك الشّيء المُسْجَل، وهو المبذول لكلِّ أحد، كأنَّه قد صُبَّ صبّاً. قال محمّد بن علي في قوله تعالى: ﴿هل جَزَاءُ الإحْسَانِ إلاَّ الإحْسَانُ﴾ [الرحمن 60]: هي مُسْجَلَة للبَرِّ والفاجر. وقال الشاعر في المُسْجَل: * وأصَبَحَ معروفي لقومِيَ مُسْجَلا * فأما السِّجِلّ فمن السَّجْل والمساجلة، وذلك أنَّه كتَابٌ يجمَع كتباً ومعانيَ. وفيه أيضاً كالمساجلة، لأنّه عن منازعةٍ ومُداعاة. ومن ذلك قولهم: الحرب سِجَالٌ، أي مباراةٌ مرَّة كذا ومرةً كذا. وفي كتاب الخليل: السَّجْل: ملء الدلو. وأما السِّجِّيل فمن السِّجِلّ، وقد يحتمل أن يكون مشتقاً من بعض ما ذكرناه. وقالوا: السِّجِّيل: الشديد. (سجم) السين والجيم والميم أصلٌ واحدٌ، وهو صبُّ الشّيء من الماء والدَّمعِ. يقال سَجَمَت العينُ دَمعَها. وعينٌ سَجوم، ودمعٌ مسجوم. ويقال أرض مسجومة: ممطورة. (سجن) السين والجيم والنون أصلٌ واحد، وهو الحَبْس. يقال سجنته سَجناً. والسِّجن: المكان يُسجَن فيه الإنسان. قال الله جلَّ ثناؤه في قصّة يوسف عليه السلام: ﴿قالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ﴾ [يوسف 33]. فيقرأ فتحاً على المصدر، وكسراً على الموضع([20])، وأما قولُ ابنِ مُقْبل: * ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا([21]) * فقيل إنَّهُ أراد سِجِّيلاً. أي شديداً. وقد مضى ذِكرُهُ. وإِنَّما أبدل اللام نوناً. والوجه في هذا أنَّهُ قياس الأوَّل من السَّجن، وهو الحبس؛ لأنَّه إذا كان ضرباً شديداً ثبت المضروب، كأنَّه قد حبسه. (سجو) السين والجيم والواو أصلٌ يدلُّ على سكونٍ وإطباق. يقال* سَجَا اللّيلُ، إذا ادلهمَّ وسكَن. وقال: يا حبَّذَا القَمراءُ واللَّيْلُ السَّاجْ *** وطُرقٌ مثلُ مُلاءِ النُّسَّاجْ([22])وطرف ساجٍ، أي ساكن. --------------ــــ ([1]) والستارة ، بالهاء أيضاً. ([2]) ذكر في اللسان والمعرب 42 أنه معرب "جهار" الفارسية، بمعنى أربعة. على أن اللفظ "استار" في الفارسية يظن أنَّه مأخوذ من اليونانية. انظر استينجاس 49. ([3]) ديوان الأخطل 297 واللسان (ستر) . وابنا جعيل، هما كعب وعمير. ([4]) كذا وردت الرواية في الأصل والمجمل والديوان 208. ورواية اللسان: إن الفرزدق والبعيث وأمه *** وأبا البعيث لشر ما إستار ([5]) ديوان النابغة 68 واللسان (ستن). ([6]) صدره كما في الديوان 88 واللسان (حشر): * لها أذنٌ حشرٌ وذِفْرَى أسيلة * ([7]) سجح الطريق، بالضم وبضمتين. ([8]) ذكر ابن بري أن صواب إنشاده: "لأحبارها". وقبله: فلما لوين على معصم *** وكف خضيب وأسوارها ([9]) الشطر في المجمل واللسان (سجد). ([10]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سجد). ([11]) البيت في اللسان (سجد). وقصيدة الأسود بن يعفر في المفضليات (2: 16-20). ([12]) البيت لم يرد في الديوان. وهو بتمامه كما في اللسان (سجر): وأحمى عليها ابنا يزيد بن مسهر *** ببطن المراض كل حسي وساجر ([13]) وفر يفر، كوعد يعد، ويقال أيضاً وفر يوفر من باب كرم، أي كثر. ([14]) وكذا روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 9): "شعره المنسجر". لكن في اللسان (6: 10): * إذا ثنى فرعها المسجر *. بعد أن ذكر قبله:" المسجر: الشعر المسترسل". على أنه يقال المسجّر، بتشديد الجيم، والمنسجر، والمسوجر أيضاً. ([15]) البيت لعبيد بن أيوب العنبري، "كما في اللسان (أجم)". وتأجم، مثل تأجج، وزناً ومعنى. وبعده: رميت بنفسي في أجيج سمومه *** وبالعنس حتى جاش منسمها دما ([16]) لم أجد هذه الكلمة في غير المقاييس. ولا أدري ضبطها. ([17]) في اللسان والمجمل: "انسجرت". ([18]) في الأصل: "السجيف"، محرف. ([19]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "السجيل"، و"الأسجل". ([20]) قرأ بالفتح عثمان ومولاه طارق، وزيد بن علي، والزهري، وابن أبي إسحاق، وابن هرمز، ويعقوب. تفسير ابن حيان (5: 306). ([21]) في اللسان "تواصت به". وصدره: *ورجلة يضربون الهام عن عرض*. ([22]) الرجز لأحد الحارثيين، كما في اللسان (سجا).
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR965 harf- السجن: الحبس في السجن، وقرئ: ﴿رب السجن أحب إلي﴾ [يوسف/33]، بفتح السين (وهي قراءة يعقوب، والباقون بكسر السين. الإتحاف 264) وكسرها. قال: ﴿ليسجننه حتى حين﴾ [يوسف/35]، ﴿ودخل معه السجن فتيان﴾ [يوسف/36]، والسجين: اسم لجهنم، بإزاء عليين، وزيد لفظه تنبيها على زيادة معناه، وقيل: هو اسم للأرض السابعة (أخرج ابن مرديوه عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (سجين: الأرض السابعة السفلى).
- وهو مروي عن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR301 harfس ج ن
" السجن أحب إلي " وقريء السجن ورجل مسجون وقوم مسجنون وسجنوهم وتوعدهم السجان.
ومن المجاز: سجن لسانه واسجن لسانك.
وفي الحديث " ليس شيء أحق بطلو سجن من لسان " وسجن الهم: أضمره.
قال: ولا تسجنن الهم إن لسجنه عنـاء وحمله المطي النواجيا وضرب سجين: يثبت المضروب مكانه ويحبسه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.200 harfالسِّجْنُ: الحَبْسُ. والسَّجْنُ، بالفتح: المصدر. سَجَنَه يَسْجُنُه سَجْناً أَي حبسه. وفي بعض القراءة: قال ربِّ السَّجْنُ أَحبّ إليّ. والسِّجْنُ: المَحْبِسُ. وفي بعض القراءة: قال رب السِّجْنُ أَحبّ إليّ، فمن كسر السين فهو المَحْبِس وهو اسم، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنه سَجْناً. وفي الحديث: ما شيءٌ
أَحَقَّ بطُولِ سَجْنٍ من لسانٍ. والسَّجَّانُ: صاحبُ السِّجْنِ. ورجل سَجِينٌ: مَسْجُون، وكذلك الأُنثى
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR221 harf* س ج ن * * السِّجْنُ * الحبس وقد * سَجَنَهُ * من باب نصر قلت يقال ليس شيء أحق بطول سجن من لسان نقله الفارابي و * سِجّينٌ * موضع فيه كتاب الفجار وقال بن عباس رضي الله تعالى عنهما هو دواوينهم قال أبو عبيدة هو فعيل من السجن
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.819 harf: ( سَجَنَهُ ) يَسْجُنُه سَجْناً : ( حَبَسَهُ .
( و ) مِن المجازِ : سَجَنَ ( الهَمَّ ) يَسْجُنُه : إذا أَضْمَرَه و ( لم يَبُثَّهُ ) ؛ قالَ :
ولا تَسْجُنَنَّ الهمَّ إنَّ لسَجْنِهعَناءً وحَمِّلْهُ المَهارى النَّواجِيا ( والسِّجْنُ ، بالكسْرِ : المَحْبِسُ ) ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿ربِّ السِّجْنُ أَحبُّ إليّ﴾ ، وقُرِىءَ بفتْحِ السِّيْن ، وهو مَصْدرٌ .
وفي الحدِيثِ : ( ما شيءٌ أَحَقَّ بطُولِ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.497 harfسَجَنَهُ
1 سَجَنَهُ ذ , (S, Msb, K,) aor. سَجُنَ , inf. n. سَجْنٌ, (S, Msb,) He imprisoned him. (S, Msb, K.) ― -b2- [Hence,] it is said in a trad., مَا شَىْءٌ أَحَقَّ بِطُولِ السَّجْنِ مِنْ لِسَانٍ (assumed tropical:) [There is not anything more deserving of long restraint than a tongue]. (L.) ― -b3- And سَجَنَ الهَمَّ (tropical:) He secreted anxiety; did not reveal it. (L, K.) A poet says,
وَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR589 harfسَجَنَ
سَجَنَ U ( n. ac. سَجْن 1 ),
a. Confined, imprisoned; kept secret, close, concealed; curbed, restrained.
سَجَّنَ
سَجَّنَ II ,
a. Split.
b. Trenched, dug round; hoed round.
سِجْن
سِجْن 2 , ( pl. سُجُوْن 27 ),
a. Prison, dungeon.
سَاْجِن
سَاْجِن 21 , ( pl. سَوَاْجِنُ 41 ),
a. Mountain-torrent.
سَجِيْن
سَجِيْن 25 , ( pl. سَجْنَى 1ya , سُجَنَآءُ 43 ),
a. Imprisoned; prisoner.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.341 harfسجن
سَجَنَ - يَسْجُنُ، سُجِنَ - يُسْجَنُ - سِجْن - مَسْجُوْن - مَسْجُوْنِيْن - سِجِّيْن
سَجَنَ - يَسْجُنُ + كائن + كائناً: يضعه في مكان محصور فيقيد حريته ويمنعه من التحرك والانتقال خارجاً من هذا المكان
سُجِنَ - يُسْجَنُ: مبني للمجهول من " سَجَنَ - يَسْجُنُ "
سِجْن - السجن: اسم فعل " سَجَنَ - يَسْجُنُ ": وهو كذلك اسم مكان منه: المكان المحصور
Sîgalar(9)
- السِّجْنِZindan(الْفِعْلِ)×4
- السِّجْنَZindan(الْفِعْلَ)×1
- السِّجْنُZindan(الْفِعْلُ)×1
- الْمَسْجُونِينَZindana atılanlar(الْمَفْعُولِينَ)×1
- سِجِّينٌArşiv(فِعِّيلٌ)×1
- سِجِّينٍArşiv(فِعِّيلٍ)×1
- لَيَسْجُنُنَّهُKesinlikle onu zindana atacaklar(لَيَفْعُلُنَّهُ)×1
- لَيُسْجَنَنَّKesinlikle zindana atılacak(لَيُفْعَلَنَّ)×1
- يُسْجَنَZindana atılır(يُفْعَلَ)×1
Mücavir kökler85 mücavir (111 toplam)
- خمر
2 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
- رأس
2 ortak ayet · Baş demektir
- فتي
2 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- خبز
1 ortak ayet · Hubz ekmek demektir
- صبو
1 ortak ayet · Çocuk gibi meylederim
- طير
2 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir
- بدي
2 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- وحد
3 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- لفي
1 ortak ayet · Bulduk
- نزغ
1 ortak ayet · “Nez’ ”den dönüşmüştür
- عصر
1 ortak ayet · “Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
- قدد
1 ortak ayet · Sırım demektir
Geçtiği ayetler(12)
يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَأَرْبَابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ
ZindanEy zindan arkadaşlarım; darmadağınık ve değişik Rabblar mı hayırlıdır, yoksa Vahid ve Kahhar olan Allah mı?
يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ
ZindanEy zindan arkadaşlarım; biriniz efendisine şarab içirecek, diğeri de asılacak, kuşlar onun başından yiyecektir. İşte sorduğunuz iş, böylece olup bitmiştir.
وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ
ZindanO ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Efendinin yanında beni an. Fakat şeytan onu efendisine anmayı unutturdu. Bu yüzden daha nice yıl zindanda kaldı.
… رَبِّي حَقًّا وَقَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ وَجَاءَ بِكُمْ مِنَ الْبَدْوِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ …
ZindanAna-babasını tahtın üzerine çıkarıp oturttu. Hepsi onun için secdeye kapandılar. Dedi ki: Babacığım; işte bu; vaktiyle gördüğüm rüyanın gerçekleşmesidir. Doğrusu Rabbım, onu gerçekleştirdi ve bana ihsan etti de; şeytan benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni zindandan çıkardı ve sizi çölden getirdi. Muhakkak ki Rabbım, dilediğine lütufkardır. Muhakkak ki O’dur O, Hakim, Alim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سجن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حبس, حصر, عتقل, قيد |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı sınırlandırılmış dar bir alana kapatıp hareket serbestisinden alıkoymak |
| Çekirdek Özet 2 | İradeyi baskılayan fiziksel tecrit veya amellerin alçaltıcı ve geri dönüşsüz bir sicilde hapsedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Adli, ahlaki veya ontolojik düzeyde sınırları ihlal edilen sistemin faili tecrit ederek kontrol altına alması |
| Kritik Hata Riski | سِجِّينٌ kelimesini yalnızca yer altı coğrafyası sanıp amellerin kuşatıcı kayıt ve tecrit boyutuyla bağını koparmak |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Hareketi engelleyen, batıcı veya tutucu bir dayanak işlevi görür |
| ج | Deve, değnek, taşıma | Yüklenme, ağırlık ve bir hedefe doğru yönelen kütlesel hareket |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Canlılığın devamı, içe doğru derinleşen ve süreğenleşen durum |
| سجن | Sınırlandırıcı dayanağın ağırlık altına alarak süreklilikle tecrit etmesi | Bir canlının veya durumun tutucu bir sınır içine alınarak hareketinin sürekli biçimde durdurulması ve hapsedilmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi veya nesneyi etrafı çevrili dar bir mekânda tutarak dışarı çıkmasına engel olmak, fiziksel tecrit ve hapsetmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İbn Mukbil bir beytinde düşmanı yere mıhlayan ve kaçmaktan alıkoyan şiddetli darbeyi bu kökten türeyen kelimeyle nitelemiştir: ضرباً تَوَاصَى به الأبطالُ سِجِّينا |
| Erken Arapça kullanım | İnsanın içindeki kaygıyı dışa vurmayıp içinde tutması ve suskunluk hali hakkında şu beyit şahit gösterilmiştir: ولا تَسْجُنَنَّ الهَمَّ، إنَّ لسَجْنِه عَناءً، وحَمَّلْهُ المَهارى النَّواجِيا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha
Sami etimolojik katman
Arapça سجن kökü, Sami dillerinde kapalı tutma, sınırlama ve hapsetme alanıyla semantik örtüşme gösterir. Erken Batı ve Doğu Sami formlarında doğrudan aynı kök harfleriyle türetilen kelimeler nadir olmakla birlikte, Aramice ve Süryanicede tutuklama ve hapsetme işlevleri سجر veya سכר türevleriyle karşılanmaktadır. Arapçada سجن kökü, mekânsal kapatmayı (mahbes) ve bir varlığın iradi devinimini durdurmayı kesinleştiren bir gelişim izlemiştir. Kökün nûn harfiyle sonlanması, durumun geçici bir durdurmadan ziyade sürekli bir kayıt, tecrit ve içe kapanma halini aldığını gösterir. İbranice ve Süryanicedeki kapatma kökleriyle fonetik ve semantik akrabalık taşır.
Güven Güçlü
Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | س ج ن türevleri | Asli anlamı hapsetmek olup dilde tecrit, susma ve gizleme anlamlarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice kapatma kökleri | Kapatma, barajlama ve engelleme ifade eden semitik köklerle semantik matris uyumu vardır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir dil aileleri arası aktarım tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سجن | Anlamlı | Hapsetmek, tecrit etmek | Bir kimseyi veya şeyi hareketten alıkoyup daraltılmış bir alana kapatmak | Hedef kök |
| سنج | Anlamlı | İs veya duman lekesi bırakmak | Lambanın veya kandilin dumanıyla duvarı ve eşyayı lekeleyip rengini değiştirmek | Kur'an'da geçmez |
| جسن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı |
| جنس | Anlamlı | Tür, çeşit, soydaşlık | Varlıkların ortak nitelikler etrafında bir araya geldiği kategori | Kur'an'da geçmez |
| نسج | Anlamlı | Dokumak, örmek | İplikleri birbirine katarak kumaş veya örtü meydana getirmek | Kur'an'da geçmez |
| نجس | Anlamlı | Pislik, kirlilik | Maddi ve manevi temizliğin zıddı olan kirli ve uzak durulması gereken durum | Kur'an'da geçer, ters sıralanış |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سجن | Merkez | Kapatma ve tecrit | Mekânsal veya ontolojik olarak dar bir sınıra kapatıp serbestiyi sıfırlamak | İradeyi ve hareketi çevreleyen tecrit |
| حبس | Komşu | Alıkoyma | Bir şeyi gitmek istediği yönden veya amacından engellemek | Mekâna kapatma zorunluluğu olmaksızın durdurma |
| حصر | Komşu | Kuşatma ve daraltma | Etrafını çevirerek hareket alanını kısıtlamak | Dıştan çevreleyerek sıkıştırma |
| قيد | Komşu | Bağlama | Bir organı veya nesneyi bir bağla sabitlemek | Mekândan ziyade doğrudan gövdeye uygulanan bağ |
| طلق | Zıt | Salıverme | Her türlü engeli kaldırıp serbest bırakmak | Tecridin ve bağın son bulması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سجن | Kapatmak, hapsetmek | Varlığı daraltılmış bir mekânda tutup hareketten men etmek | Kesin |
| Latince | Carcer, incarcerare | Zindan, hapsetmek | Kurumsal ve mekânsal kapatmayı karşılar, soyut arşiv boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Prison, imprison, confinement | Zindan, tecrit | Fiziksel hapsi eksiksiz verir, sicil ve manevi darlık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Gefängnis, einkerkern | Hapishane, hapsetmek | Mekânsal alıkoymayı tam karşılar, yazgusal daralma boyutunu içermez | Güçlü |
| Fransızca | Prison, emprisonner | Cezaevi, kapatmak | Adli ve mekânsal kapatma alanını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السِّجْنِ / الْمَسْجُونِينَ | Adli ve siyasi tecrit mekânı | Hüküm giyen veya baskı altına alınan kişilerin kapatıldığı zindan, Yûsuf 12:33, Şuarâ 26:29 |
| سِجِّينٌ | Aşağıların aşağısı ve kuşatıcı tecrit kaydı | Facirlerin amellerinin ve akıbetlerinin kaydedildiği daraltıcı ve alçaltıcı yazgı, Mutaffifîn 83:7-8 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve facirlerin akıbeti | سِجِّينٌ kavramının cehennemdeki bir tabaka mı yoksa amellerin saklandığı alt sicil mi olduğu | Aşağılık, darlık ve ebedi tecrit hali |
| Fıkıh | Hapis cezası ve ta'zir | Borçlunun veya suçlunun hürriyetinin kısıtlanmasının meşruiyeti ve had sınırları | Kişiyi tecrit ederek zararı önleme yöntemi |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve ahiret tasviri | Hz. Yûsuf'un zindanı günaha tercih etmesindeki ahlaki hürriyet ve zindanın baskı aracı olması | Mekânsal daralmaya karşı manevi genişlik |
| Hadis | Dilin ve arzuların kontrolü | Dilin hapsedilmesi gerekliliği ve dünyanın mümin için zindan oluşu | İradeyle sağlanan nefis terbiyesi ve sınır koyma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve takva | Nefsin ve dilin dizginlenmesi | Koruyucu kısıtlama | İnsanın günaha giden yollarını iradi tecrit ile kapatması | Güçlü |
| İlmi | Bilgi felsefesi | Zihnin dogmatik tecridi | Sınırlandırma | Veriyi dar bir kalıba hapsedip hakikate kapatma durumu | Muhtemel |
| Siyasi | Otorite ve ceza | İktidarın baskı veya yargı aracı | Tecrit ve terbiye | Rejimin muhalifleri etkisizleştirmek için başvurduğu kapatma | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve dolaşım | Sermayenin bloke edilmesi | Piyasadan çekme | Kaynakların serbest dolaşımını engelleyerek dar bir alana hapsetme | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu / Kapalı sistem | Bir parçacığın sınırları aşılamaz bir enerji bariyeri içine hapsedilerek hareket alanının sonlu bir uzaya kısıtlanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tecrit ve panoptikon | Bireyin hareket serbestisini elinden alarak onu toplumdan ve sosyal ilişkilerden koparan gözetim ve kapatma yapısı | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca suçluların konulduğu modern demir parmaklıklı koğuş olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hem zalim otoritenin haksız kapatma aracını hem de facirlerin bütün amellerini kuşatan geri dönülmez kozmik ve manevi tecridi içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yûsuf'un zindan tercihini pasif bir boyun eğiş gibi görmek veya Mutaffifîn suresindeki سِجِّينٌ uyarısını soyut bir yer adı sayarak amellerin kaydedilip hapsedilmesi hakikatinden koparmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Baskıcı iktidarların müminleri sindirme aracını açığa çıkarması ve amellerin kayıt altına alınışındaki kaçınılmaz daralmayı göstermesi bakımından temeldir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf kıssasındaki tecrit ve arınma sahnelerinde ve Mutaffifîn suresinde facirlerin yazgısını anlatan ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakiki hürriyetin mekânda değil ahlaki duruşta olduğunu göstererek fiziksel tecridin ruhsal hürriyete engel olamayacağını ispat eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlıyı sınırlandırılmış dar bir alana kapatıp dış dünya ile temasını kesmek.
- Soyut anlamBir iradenin, bilginin veya amelin sınırları belirlenmiş geri dönüşsüz bir çerçevenin içine hapsedilmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin sınır ihlali yapan veya aykırı duran unsuru karantinaya alarak hareket sahasını sıfıra indirmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sınırlı tecrit uzayını, bu uzayın aşılamaz sınır yüzeyini, hapsedilen varlığı veya ameli, ise tecrit altındaki varlığın hareket serbestisinin ve yayılma gradyanının sıfırlandığını temsil eder. Model, kökün kuşatıcı ve hareketi kısıtlayıcı fiziksel ve metafiziksel yapısını ifade eder.