سردق
س - ر - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onun çiti
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.366 harfالقاف والسين
قسطس: القِسطاسُ، والقُسطاسُ لغة: أقوم الموازين، ويقال: هو الشاهين. والقَرَسْطُون: القبان شامية.
والقُسْطَناس: صلاية الطيب. قال امرؤ القيس:
ردي علي كميت اللون صافـية كالقُسْطَناس عليه الورس والجسد
قسطر: القَسْطَرَى: الجهبذ، شامية. وهم القَساطِرة، ويقال: الواحد: قَسْطَر وقِسْطار. ويجمع: قساطرة، قال:
دنانيرنا من قرن ثـور ولـم تـكـن من الذهب المضروب عند القَساطِره
قسطن.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR264 harfالسُرادِقُ: واحد السُرادِقاتِ التي تُمَدُّ فوق صَحْنِ الدار. وكلُّ بيتٍ من كُرْسُفٍ فهو سُرادِقُ. يقال: بيتٌ مُسَرْدَقٌ. قال الشاعر يذكر َبْرَويزَ وقتْلَهُ النعمانَ بن المنذر تحت أرجل الفيلة:
هو المُدْخِلُ النعمانَ بيتاً سَمـاؤُهُصُدورِ الفيولِ بعد بيتٍ مُسَرْدَق
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR179 harf- السرادق فارسي معرب، وليس في كلامهم اسم مفرد ثالثه ألف وبعده حرفان (انظر: التعريب والمعرب ص 110)، قال تعالى: ﴿أحاط بهم سرادقها﴾ [الكهف/29]، وقيل: بيت مسردق، مجعول على هيئة سرادق.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.272 harfالسُّرادِق: ما أحاط بالبناء، والجمع سُرادِقات؛ قال سيبويه: جمعوه بالتاء وإن كان مذكراً حِينَ لم يكسّر. وفي التنزيل: أحاطَ بهم سُرادِقُها، في صفة النار أعاذنا الله منها؛ قال الزجاج: صار عليهم سُرادِقٌ من العذاب. والسُّرادِقُ: كل ما أحاطَ بشيءٍ نحو الشُّقَّة في المِضْرَب أو الحائط المشتمل على الشيء. ابن الأثير: وقد ورد في الحديث ذكر السُّرادِق في غير موضع، وهو كل ما أحاط بشيءٍ من حائط أو مِضْرَب أو
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR136 harf* س ر د ق * * السُّرْدَاقُ * واحد * السُّرَادِقاتِ * التي تمد فوق صحن الدار وكل بيت من كرسف أي قطن فهو * سُرادِقُ * يقال بيت * مُسَرْدَق
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.219 harfالسرادق كعلابط، وإنما أهمله لشهرته: الذي يمد فوق صحن البيت وفي الصحاح: صحن الدار، وقال ابن الأثير: هو كل ما أحاط بشيء: من حائط أو مضرب أو خباء ج: سرادقات قال سيبويه: جمعوه بالتاء وإن كان مذكرا حين لم يكسر، وفي التنزيل: أحاط بهم سرادقها قال الزجاج: أي: صار عليهم سرادق من العذاب، أعاذنا الله تعالى منها.
والسرادق: البيت من الكرسف نقله الجوهري، وأنشد لرؤبة، وهكذا وقع في كتاب سيبويه، قال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.383 harf[Q. 1. سَرْدَقَ, inf. n. سَرْدَقَةٌ, He covered a house with an awning over its interior court, as a protection from the heat of the sun: so accord. to Golius, as on the authority of the KL: and the same is indicated by the explanation of the pass. part. n. in the PS: but in the KL, I find only the inf. n. expl. by سَرَاپَرْدَهْ كَرْدَنْ: the verb may, however, be better expl. as signifying he
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR145 harfسَرْدَقَ
سَرْدَقَ
a. Erected an awning &c.
سُرَادِق
سُرَادِق ( pl. سُرَادِقَات ),
a. Awning, canopy; pavilion.
سَردِيْن
سَردِيْن
a. Sardine.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR4.997 harfسردق
سَرْدَقَ - يُسَرْدِقُ - سُرَادِق
سَرْدَقَ - يُسَرْدِقُ + كائن + مكاناً أو بناءً: أحاطه بسياج أو بسور صغير يبين حدوده: أحاطه بسياج أو حبال أو قماش أو أسلاك شائكة أو سور خشبي أو ما شابه لبيان حدوده وليس لعزله
سُرَادِق: على وزن " فـُُعاعـِل" اسم فاعل من " سَرْدَقَ - يُسَردِقُ ": اسم آلة منه: السياج: ما يحيط بالبناء أو الخباء فيحجزه عما حوله
Sîgalar(1)
Mücavir kökler19 mücavir (23 toplam)
- شوي
1 ortak ayet · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir
- رفق
1 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- مهل
1 ortak ayet · Küllenmiş közdür
- غيث
1 ortak ayet · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
- عتد
1 ortak ayet · Hazırladık
- حوط
1 ortak ayet · Çeper, çit demektir
- شرب
1 ortak ayet · İçecek
- موه
1 ortak ayet · Su
- بأس
1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- وجه
1 ortak ayet · Yüz demektir
- سوأ
1 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- نور
1 ortak ayet · Ateş demektir
Geçtiği ayetler(1)
… شَاءَ فَلْيَكْفُرْ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ …
Onun çitiDe ki: Gerçek, Rabbınızdandır. İsteyen inansın, isteyen inkar etsin. Şüphesiz ki zalimler için, duvarları kendilerini çepeçevre kuşatmış bir ateş hazırlamışızdır. Onlar feryad edip yardım dilediklerinde, erimiş maden gibi yüzleri kavuran bir su kendilerine sunulur. O, ne kötü içecek ve ne kötü duraktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سردق |
| Yapı | Dörtlü (rubâî) |
| Özel Durum | Arapçalaşmış (muarreb) isim kökü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حوط, سور, سقف |
| Zıt Kök | فسح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapıyı, çadırı veya alanı çepeçevre kuşatan dış örtü, perde, çit veya koruyucu sundurma |
| Çekirdek Özet 2 | İnkârcıları çepeçevre kuşatarak hiçbir kaçış, hava veya temas imkânı bırakmayan azap çemberi ve ateş kubbesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kuşatıcı ve geçirimsiz sınırlama mekanizması; dışa kapalı, kaçışı imkânsız kılan nihai çevreleme |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir çadır tentesi veya basit bir duman perdesi sanıp kuşatıcı, geçirimsiz ve kaçışı engelleyici mutlak hapis niteliğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Bir şeyin iç kısmı, gizlilik, örtülü ve korunaklı öz alanı; سرر, سرب, سرد köklerinde görülen içeriye alma, dizme ve akıtarak bağlama hareketi | د | سرد kökünde delerek birbirine ekleme, zırh halkalarını peş peşe dizerek geçirimsiz bir ağ kurma manasını netleştirmiştir |
| سرد | Birbirine kenetlenen ve deliksiz bir doku oluşturan zırh örgüsü veya kesintisiz bağ | ق | Dörtlü yapıya geçişle birlikte kenetlenmiş örtü ve halkalar, etrafı tamamen çeviren bağımsız bir dış mekân sınırına, saray ve çadır kubbesine (سردق) dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dik durma, dış etkilere karşı koruyucu bir dayanak ve perde oluşturma |
| ر | İnsan başı | Üst kısım, zirve, yapıların tavanı ve hâkim tepe noktası |
| د | Kapı | Geçiş eşiği, sınırlayıcı engel, kapatıldığında dış dünyayla irtibatı kesen bariyer |
| ق | Ufuktaki güneş, sınır halkası | Çepeçevre dönme, tam dairesel döngü, kuşatıcı nihai sınır hattı |
| سردق | Koruyucu desteğin üstten ve yanlardan dolaşarak kapı ve sınırları tamamen kapatıp dairesel biçimde hapsetmesi | Dört harfin birleşimi; üstten (ر) başlayıp desteklerle (س) inen ve bütün geçitleri (د) kapatarak dairesel bir sınır (ق) çizen geçirimsiz kuşatma alanını tasvir eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çadırın, köşkün veya avlunun etrafına çekilen büyük bez perde, dış çit, kubbe biçimindeki çadır tentesi veya evi çepeçevre saran korunaklı revak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Selâme b. Cendel, Nu‘mân b. Münzir’in Kisrâ tarafından hapsedilip öldürülmesini anlattığı beytinde korunaklı ve yüksek saray çadırını nitelemek için kullanmıştır: هو المُدْخِل النُّعْمان بَيْتاً، سَماؤه / صُدورُ الفُيولِ، بَعْدَ بَيْتٍ مُسَرْدَقِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi ve şehirli dilinde hükümdarların veya ileri gelenlerin ana otağının etrafına kurulan geniş çevreleme çadırına, ordugâhta kumandanın çadırını çevreleyen koruma perdesine ve toz dumanın göğü çadır gibi kaplamasına denmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, el-Mu‘arrab (Cevâlîkî), Kitâbü’l-Ayn.
Sami etimolojik katman
Arapça سردق kökü, klasik dilbilimciler ve filologlar tarafından ittifakla Farsça kökenli bir ödünçleme (muarreb) olarak kaydedilmiştir. Kelimenin aslı Orta Farsça (Pehlevî) sarāparda / sarādar (saray perdesi, avlu çadırı, otağ revakı) veya sarāpardaġ birleşimine dayanır; "sarā" (ev, saray, konak) ve "parda" (perde, örtü) unsurlarının birleşmesiyle meydana gelmiştir. Arap diline Cahiliye döneminde, özellikle Hire menâzire krallığı ve Sâsânî temasları kanalıyla girmiş; dörtlü bir kök kalıbına sokularak سردق (fiili: serdaka, ismi: surâdık, çoğulu: surâdıkât) biçiminde yerleşmiştir. Sami dillerinde yerli bir kök olarak kök akrabalığı bulunmayıp, Doğu Sami/Aramî coğrafyasındaki idari ve mimari temasların bir yansıması olarak Arapçalaşmış, Arap fonetiğinde "s-r-d" (birbirine zırh gibi ekleme) çağrışımıyla semantik bir kaynaşma yaşamıştır.
Güven Kesin
Kaynak el-Müfredât (Râgıb el-İsfahânî), el-Mu‘arrab (el-Cevâlîkî), Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سردق / سُرَادِق | Dört harfli isim kalıbına aktarılmış; د ve ق harflerinin eklenmesiyle "etrafı çepeçevre örmek, kapatmak" manasında sülâsî köklerle ses benzerliği kurularak Arapçalaştırılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan Sami kökü değildir | Sami dillerinin ortak mirası olmayıp, bölge dillerine İranî havzadan geçmiş kültürel-mimari bir terimdir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Hint-Avrupa / Orta Farsça (Pehlevî) sarāparda | Ev, saray (sarā) ve perde (parda) kelimelerinin birleşiminden türeyen ve çepeçevre saran hükümdar çadırını niteleyen bileşik isimdir | Kesin |
Kaynak el-Cevâlîkî (el-Mu‘arrab), Râgıb el-İsfahânî (el-Müfredât), Lane (Arabic-English Lexicon).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سردق | Anlamlı | Çepeçevre kuşatan örtü, çadır perdesi | Bir yapıyı, avluyu veya insanı dört bir yandan kuşatan tente, sur ve perde | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سردق | Merkez | Kuşatıcı örtü ve dış çevre duvarı | Hem üstten hem yanlardan bütünüyle saran, kaçış menfezi bırakmayan kumaş veya duman kubbesi | Dış çevreleme, hapsedici ve geçirimsiz perdeleme |
| حوط | Komşu | Çepeçevre ihata etme | حوط fiili genel anlamda sınır çekmeyi ve kuşatmayı ifade eder; سردق ise bunun somut bir tente/çit formunda inşa edilmesidir | Soyut ve somut kuşatma |
| سور | Komşu | Koruyucu veya ayırıcı duvar çekme | سور taş veya tuğladan dikey yükselen kentsel tahkimat duvarıdır; سردق ise üstü ve yanları örten gölgelik veya perde sistemidir | Dikey ve sert yapı engeli |
| سقف | Komşu | Üst örtü, tavan | سقف yalnızca yukarıdan gelen örtüyü ve çatıyı ifade ederken, سردق tavan ile birlikte yan tarafları da kapatıp bir fanus oluşturur | Sadece üst yatay düzlem |
| فسح | Zıt | Genişletmek, alan açmak, serbest bırakmak | Kuşatmanın, kapalılığın ve darlığın aksine sınırların kaldırılıp hareket ve nefes alanının genişletilmesidir | Açıklık, ferahlık ve sınırsızlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سردق | ما أحاط بالشيء من حائط أو خباء | Bir yapıyı veya alanı çepeçevre kuşatan duman, tente, perde veya dış sur | Kesin |
| Latince | velarium, tentorium circumdatum | Kuşatıcı tente, çadır tentesi | Amfitiyatroların veya ordugâhların üstünü ve etrafını örten geniş örtüyü karşılar; ancak cehennemdeki azap ve hapis nitelemesini doğrudan taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | pavilion enclosure, canopy, surrounding wall | Kuşatıcı tente, çardak, çevreleyen perde | Bir yapıyı çevreleyen çadır veya tente sistemini karşılar; ateşin kuşatıcı bir fanus halini alması anlamında "encircling flame canopy" ifadesiyle tam örtüşür | Güçlü |
| Almanca | Zeltumwandung, Baldachin, Gehege | Çadır duvarı, gölgelik, kuşatma perdesi | Bir alanın etrafına gerilen branda ve tente sistemini ifade eder; soyut kapatma ve sınırlama boyutunu kısmen verir | Güçlü |
| Fransızca | enceinte de tente, pavillon, dais | Çadır muhafazası, sayeban, çit | Çadırı çevreleyen koruma perdesini ve tentesini karşılar | Güçlü |
Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Dictionnaire Gaffiot.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُرَادِقُهَا | Cehennem ateşinin ve dumanının inkârcıları çepeçevre saran hapsedici kubbesi | İnkârcılara hazırlanan ateşin, devasa bir çadır ve sur gibi onları kuşattığı ve içinden kaçışı imkânsız kıldığı azap sahnesi (Kehf 18:29) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sem‘iyyât ve cehennemin yapısı | Cehennem azabının sadece yakıcı bir unsur mu yoksa mahkûmların çıkışını engelleyen kuşatıcı mekânsal bir zindan mı olduğu tartışması | Ateşin aynı zamanda kaçışı imkânsız kılan fiziki bir çevreleme ve sur vazifesi görmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan bir fıkhî hüküm veya ıstılahî türetimi bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kehf 18:29 tefsiri ve kıyamet tasvirleri | "Surâdık" ifadesinin ateşin alevleri mi, dumanı mı yoksa cehennemi çevreleyen müstakil bir sur mu olduğu analizi | Tirmizî’de geçen hadis rivayetiyle desteklenerek, kalınlığı kırk yıllık mesafe olan dört duvarlı ve tavanlı bir ateş muhafazası olarak tefsir edilmesi |
| Hadis | Cehennemin vasıfları rivayetleri | Cehennem surâdıkının kalınlığı, surlarının ve dumanının dehşetini anlatan rivayetler | Azabın muhatabını dışarıdan bütünüyle izole eden devasa bir ateş kütlesi ve hapis çadırı olması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uhrevi hapis | Mutlak kuşatıcı azap kubbesi | İnkârcıların ilahi adaletten kaçış yollarını tamamen tıkama | Dini kozmolojide cehennem, kaçışı olmayan kapalı ve izole bir sistem olarak kurulur | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve kapalı sistemler | İzole ve geçirimsiz çevreleme sınırı | Enerji ve kütle çıkışına izin vermeyen hapsedici dış çeper | Sistemin ürettiği sıcaklık ve basıncın içeride birikerek yoğunlaşmasını sağlayan dış zar | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve sınır güvenliği | Otağ revakı, koruma kordonu ve tahkimat | İktidar merkezini dış tehlikelerden koruyan veya mahkûmları çevreleyen tecrit kordonu | Hükümdarın mahremiyetini ve tebaadan ayrılığını sağlayan koruma perdesi; ceza hukukunda ise mutlak tecrit alanı | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün iktisadi sistem düzeyinde doğrudan bir kavramsal karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı yüzey integrali ve adyabatik sınır (termodinamik) | Uzayda bir hacmi çepeçevre sarıp dışarıyla madde ve ısı alışverişini sıfırlayan, iç entropiyi ve basıncı maksimize eden geçirimsiz küresel zar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panoptikon ve mutlak tecrit kurumu (sosyoloji/kriminoloji) | Bireyin dış dünya ile bütün duyusal, mekânsal ve sosyal bağlarını kesen, onu kendi ürettiği suçun yankısıyla baş başa bırakan kuşatıcı ceza mimarisi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece göçebe Arapların kullandığı basit bir çadır bezi veya dekoratif bir gölgelik gibi düşünerek azabın mimari ve ontolojik dehşetini hafifletmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | سردق bir çadırdan öte, kaçış deliklerinin tamamı kapatılmış, tavanı ve duvarları birleşerek bir fırın kubbesine dönüşmüş, ateşten ve dumandan müteşekkil aşılmaz bir kozmik zindandır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki kuşatmanın geçici bir duman sisi olduğu zannedilir; oysa lafız, inkârcının hiçbir yöne kaçamayacağı şekilde dış çevrenin tamamen alevden bir duvar ve tavan haline geldiğini bildirir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yabancı kökenli (muarreb) bir kelimeyi kendi belağat örgüsüne nasıl dahil ettiğini ve dünyevi lüks/hükümdarlık çadırı (sarāparda) imgesini tersyüz ederek zalimler için kaçınılmaz bir azap kafesine dönüştürdüğünü gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zalimlerin dünyevi güç ve zenginlikleriyle övündükleri, buna karşılık ahirette kendi amellerinin ateşiyle nasıl kuşatılacaklarını anlatan uyarı ayetlerinde (özellikle Kehf Suresi kıssalar bağlamında) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cehennem ateşinin sadece aşağıdan yanan bir zemin olduğu algısını düzeltir; ateşin aynı zamanda üstten ve yanlardan kubbeleşen aşılmaz bir mimari kuşatma olduğunu ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir mekânı, köşkü veya ordugâhı hem üstten hem yanlardan çepeçevre kuşatan büyük çadır örtüsü, revak, tente ve dış çevreleme perdesi.
- Soyut anlamBir varlığı veya topluluğu dış ortamdan bütünüyle tecrit eden, kaçış ve temas menfezlerini tamamen kapatan hapsedici ve geçirimsiz çevreleme sınırı.
- Sistematik karşılıkTermodinamikteki kapalı sınır zarı ve ceza mimarisindeki mutlak tecrit hücresi; dışarıya hiçbir enerji, madde ve canlının kaçamadığı nihai kuşatma kubbesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hapsedilen azap alanını, bu alanı çepeçevre kuşatan geçirimsiz surâdık sınır yüzeyini temsil eder. içerideki unsurların kaçış vektörlerini gösterir; bu vektörlerin sınır yüzeyiyle kesişiminin boş küme () olması, hiçbir çıkış yolunun bulunmadığını ifade eder. ise bu kapalı hacimden dışarıya doğru olan akının (kurtuluş, nefes alma, yardım transferi) kesin olarak sıfırlandığını simgeler.