سفك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ف-ك2 sîga, 19 mücavir kök, 2 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجوثقفسدنفسسفكدممشهدقدسخلفتَسْفِكُونَقررجعلحمدملك

KökSîga 2Ayet 2Sure 1Mücavir 19

▶ Ağı aç (3B)

سفك

س - ف - ك

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Dökersiniz

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR503 harf
الكاف والسين والفاء معهما ك س ف، س ك ف، س ف ك مستعملات كسفك الكَسْفُ: قطع العرقوب بالسيف. كَسَفَهُ يكْسِفُهُ. وكَسَفَ القمر يَكْسِفُ كُسُوفاً، والشمس تَكْسِف كذلك، وانكسف خطأ. ورجل كاسِفُ الوجه: عابس من سوء الحال. كَسَف في وجهي وعبس كُسُوفاً. والكِسْفَةُ: قطعة سحاب، أو قطعة قطن أو صوف، فإذا كان واسعاً كبيراً فهو كِسْفٌ، ولو سقط من السماء جانب فهو كِسْفُ. سكف: الأُسْكُفَّةُ: عتبة الباب. والسِّكاف:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR97 harf
سَفَكْتُ الدمَ والدمعَ أَسْفِكُهُ سَفْكاً، أي هرقته. والسَفَّاكُ: السفّاح، وهو القادر على الكلام.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.611 harf
ك س ف كفس ، كسف ، سكف ، سفك : ( مستعملة ) . كفس : ( ابن دُرَيد ) : الكَفَسُ : الحَنَفُ ، وقد كَفِسَ كفَساً . قال الأزهري : ولم أسمعه لغيره . كسف : قال الليث : الكَسْفُ : قطْع العُرقوب . يقال : استَدبر فرسَه فكسَف عُرْقوبيْه . قال : وكَسَفَ القمرُ يَكسِف كُسوفاً ، وكذلك الشمس . قال : وبعضٌ يقول : انكسفَ وهو خطأٌ . ( قلت ) : ورَوى يحيى القطَّان ، عن عبد الملك ابن أبي سليمان عن عطاءٍ ، عن جابر بن
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.788 harf
(باب السين والفاء وما يثلثهما) (سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه. (سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع. (سفل) السين والفاء واللام
Maddenin bağlantısı

(باب السين والفاء وما يثلثهما) (سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه. (سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع. (سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك. (سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس: فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى: وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض. (سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة: مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً: * سَفيهٍ جَديلُها([7]) * يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]): تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس. وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد: أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة: * واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12]) ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال: وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13]) والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال: كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ (سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. (سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة: كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ. ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال: وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر. ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله: ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب. (سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا: * ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) * وهذا ليس بشيء. (سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد. فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة. وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر: * من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) * ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده. --------------ــــ ([1]) يقال بالضم والكسر. ([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع". ([3]) الجمهرة (3: 39). ([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق". ([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن). ([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم". ([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه): وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش". ([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76). ([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف. ([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة. ([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو. ([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق). ([13]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة". ([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد: وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا ([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد). ([16]) الجمهرة (2: 333). ([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر". ([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله. ([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف. ([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان. ([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره: * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR94 harf
- السفك في الدم: صبه، قال تعالى: ﴿ويسفك الدماء﴾ [البقرة/30]، وكذا في الجوهر المذاب، وفي الدمع.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR586 harf
السَّفْكُ: صَبُّ الدم ونَثْرُ الكلام. وسَفَك الدمَ والدمعَ يَسْفِكُه سَفْكاً، فهو مَسْفوك وسَفِيك: صبه وهَراقَه، وكأَنه بالدم أَخص. وفي الحديث: أَن يَسْفكُوا دماءَهم؛ السَّفْك: الإراقة والإجراء لكل مائع، وقد انْسَفَك؛ ورجل سَفَّاك للدماء سَفَّاك للكلام. والسَّفَّاك: السَّفَّاح وهو القادر على الكلام. وسَفَكَ الكلام يَسْفِكه سَفْكاً:نَثَره. ورجل مِسْفَكَ: كثير الكلام. وخطيب سَفَّاك: سَفَّاك: بليغ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR95 harf
* س ف ك * * سَفَكَ * الدم والدمع هراقه وبابه ضرب و * السَّفَّاكُ * السفاح وهو القادر على الكلام
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR993 harf
سفك الدم والدمع والماء يسفكه سفكا من حد ضرب، وعليه اقتصر الجوهري وابن سيده ويسفكه بالضم أيضا من حد نصر، نقله الصاغاني والفيومي وابن القطاع والسرقسطي، وقرأ ابن قطيب وابن أبي عبلة وطلحة بن مصرف وشعيب بن أبي حمزة: ويسفك الدماء بضم الفاء، ونقل ابن القطاع عن يحيى بن وثاب لا تسفكون دماءكم بالضم فاقتصار المصنف على حد ضرب قصور لا يخفي فهو مسفوك وسفيك: صبه وهراقه وأجراه، لكل مائع، وكأنه بالدم أخص، ولذا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.394 harf
سَفَكَ 1 سَفَكَ ذ , aor. سَفِكَ (S, M, O, Msb, K) and سَفُكَ , (O, Msb, TA, &c.,) inf. n. سَفْكٌ, (S, O, Msb,) He shed, poured forth, or caused to run or flow, blood, (S, O, Msb, K, TA,) and tears, (S, O, Msb, TA,) and water, and any fluid or liquid, but app. most especially blood. (TA.) ― -b2- And [hence,] سَفَكَ الكَلَامَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He poured forth speech
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR385 harf
سَفَكَ سَفَكَ I , U ( n. ac. سَفْك 1 ), a. Shed, poured forth ( blood ). اِنْسَفَكَ اِنْسَفَكَ VII , a. Was shed, poured out. سُفْك سُفْك 3 , a. Small portion of food taken before a meal; sidedish, hors d'œuvre. سَفِيْك سَفِيْك 25 , a. Poured out. سَفَّاْك سَفَّاْك 28 , a. Shedder of blood. b. Eloquent, fluent. c. Mendacious; liar. سَفڤكَ N. P. سَفڤكَ I , a. see 25 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR3.421 harf
سفك سَفَكَ - يَسْفِكُ سَفَك - يَسْفِكُ + كائن + شيئاً: يريق أو يهريق: جعل المائع أو السائل وخاصة الدم، يخرج من مكمنه ومجراه الأصلي، ليجري وينسكب ويراق ويهراق في أنحاء متفرقة خارج مجراه الأصلي واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إخراج المستور أو المخبوء من مكمنه ونشره وعرضه ليرى بيسر وسهولة"، وهي: سَفَحَ - يَسْفَحُ، سَفَك - يَسْفِكُ، نَشَرَ -
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler19 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دمم

    2 ortak ayet · Ve kan

  2. قدس

    1 ortak ayet · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir

  3. وثق

    1 ortak ayet · Anlaşma

  4. قرر

    1 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür

  5. فسد

    1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

  6. دور

    1 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  7. حمد

    1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir

  8. سبح

    1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…

  9. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

  10. شهد

    1 ortak ayet · Petekteki baldır

  11. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  12. ملك

    1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ

    DökersinizHani; bir de kanınızı dökmeyin, birbirinizi yurdunuzdan sürmeyin diye söz almıştık, sonra bunu ikrar ettiniz ve şahid de oldunuz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسفك
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصبب, سفح, هرق
Zıt Kökحقن
Çekirdek Özet 1Sıvıyı (özellikle kanı ve gözyaşını) bulunduğu kaptan veya damardan kontrolsüzce akıtıp yere dökmek
Çekirdek Özet 2Canın taşıyıcısı olan kanı haksız yere akıtarak hayatı ve fıtrî dokunulmazlığı ifsad etmek
Çekirdek Özet 3Can güvenliği ve fıtrî hukukun çiğnenmesiyle ortaya çıkan toplumsal çürüme ve fesat
Kritik Hata RiskiEylemi yalnızca biyolojik bir sıvı akıtılmasına indirgeyip Kur’an’daki ahdi bozma ve yeryüzünde fesat çıkarma boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سفAşağıya doğru yönelme, sıyrılma, dökülme ve hafifleşme hareketi; nitekim سفل aşağı inmeyi, سفن yüzeyi sıyırıp soymayı, سفح sıvının tabana doğru genişçe yayılmasını ve سفه aklî dengenin aşağı düşüşünü ifade eder.كAvuç, sınır ve kaplama çağrışımı yapan harfin eklenmesiyle, bir kapta veya damarda tutulan sıvının aniden ve basınçla dışarı boşaltılarak heder edilmesi anlamı pekişmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekTutunma, direnç ve canı ayakta tutan dikey yapıyı temsil eder.
فAğızBoşalma, dışarı fışkırma, yarıktan dışarı dökülme çıkışını anlatır.
كAvuç içiKabı, hacmi, sınırlayıcı örtüyü veya kavramayı simgeler.
سفكDiken, ağız ve avuç içiCanı ayakta tutan bünyenin sınırlarının (kabının) yarılarak içindeki hayati sıvının dışarıya boşaltılıp zayi edilmesi hareketini kurar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kabın veya bedenin delinmesiyle kanın, gözyaşının yahut eritilmiş akışkan maddenin hızla akıtılması; mecazen sözün ardı ardına kontrolsüzce saçılması.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde kök, kabileler arası savaşlarda intikam veya baskın sonucu kanın yere dökülmesini ve gözyaşının kontrolsüz akışını tasvir etmek üzere yaygın biçimde kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımErken dönem rivayet ve metinlerinde fuzuli ve çok konuşan kimseler için sözü döküp saçan anlamında خطيب سفاك veya رجل مسفك tabirleri kullanılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سفك kökü, sıvının dökülmesi, saçılması ve özellikle kurban veya cinayet yoluyla kanın yere akıtılması semantik ekseninde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede שָׁפַךְ (šāfak / shaphakh) biçimiyle birebir morfolojik ve semantik denklik gösterir; bu dilde de kök özellikle kan dökme, ruhunu/içini dökme ve sıvı boşaltma anlamlarını taşır. Süryanicede ܫܦܰܟ (špak / shefak) fiili aynı şekilde akıtmak, dökmek ve boşaltmak fiilini karşılar. Kökün Proto-Sami ortak mirasındaki çekirdeği *š-p-k biçiminde rekonstrükte edilir ve temel fiziksel eylem bir muhafazadan sıvıyı yere boşaltmaktır. Arapçada kök özellikle kan ve gözyaşı akıtmaya özgülenmiş, ayrıca dilden sözün denetimsizce saçılması biçiminde mecazi bir genişleme kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسفكKan, gözyaşı ve erimiş maden gibi akışkanların yere dökülmesi; oradan da sözün denetimsiz saçılması.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice שפך (šāfak), Süryanice ܫܦܟ (špak)Sıvıyı, özellikle kanı ve kurban kanını dökmek, boşaltmak yönünde tam fonetik ve semantik örtüşme.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir veri tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سفكAnlamlıKan ve sıvı akıtmakSıvıyı kabından veya damarından hızla ve heder edercesine dökmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
سكفAnlamlıEşik, zanaat ve düzlemeKapı eşiği oluşturmak, marangozluk veya demircilikle maddeyi yontup düzeltmek.Kur'an'da geçmez; şekil verme yönüyle zımni ilişki.
فسكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir.
فكسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
كسفAnlamlıKesmek, örtülmek, kararmakGüneş veya ayın tutulması, bir nesnenin parçasının kesilip düşmesi.Kur'an'da geçer; kesip ayırma ortak paydası.
كفسAnlamlıTers çevirmek, katlamakBir nesneyi tersyüz etmek, büküp birbirine geçirmek.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سفكMerkezSıvı akıtmaÖzellikle kan ve gözyaşını tahripkâr veya denetimsiz biçimde dökmek.Kur'an'da yalnızca kan dökmek ve cana kıymak bağlamında kullanılır.
صببKomşuSıvı boşaltmaYukarıdan aşağıya doğru her türlü sıvıyı genel anlamda akıtmak.Nitelik ve ahlaki değer içermeyen genel dökme eylemidir.
سفحKomşuYayarak akıtmaSuyun veya kanın dağın eteğine yayılması gibi geniş bir alana saçılması.Zina ve kontrolsüz cinsellik için de sefihlik boyutuyla genişler.
هرقKomşuSıvı dökmeBir kabı eğerek içindekini yere saçmak, zayi etmek.Fiziksel kabın boşaltılmasına odaklanır.
حقنZıtMuhafaza etmeKanı veya sıvıyı akıtmayıp damarında ve kabında tutarak canı kurtarmak.Hukukta can güvenliğini koruma ve kanı durdurma eylemidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسفكKan veya sıvı dökmekHayat sıvısını heder edecek biçimde damarından boşaltmak.Kesin
LatinceEffundere, fundere sanguinemDökmek, kan akıtmakDışarıya boşaltma anlamını karşılar ancak ahit ihlali boyutunu doğrudan içermez.Güçlü
İngilizceTo shed (blood), to spillDökmek, akıtmakÖzellikle kan dökme deyiminde (shed blood) semantik alanı büyük ölçüde örtüşür.Kesin
AlmancaVergießen (von Blut)Dökmek, heder etmekSıvının zayi edilmesi ve kan dökülmesi anlamını tam olarak karşılar.Kesin
FransızcaRépandre, verser (le sang)Saçmak, dökmekSıvıyı ve kanı yayarak dökme eylemini ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَسْفِكُ الدِّمَاءَHilafet öncesi varoluşsal fesat ve şiddetMeleklerin insanın yeryüzündeki yıkıcı ve kan dökücü potansiyeline dair tespiti; Bakara 2:30.
لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْAhit çiğneme ve toplumsal cinayetİsrailoğullarının kendi canlarını/toplumlarını yok etmeme yönündeki ilahi sözleşmeyi bozmaları; Bakara 2:84.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİnsanın hilafeti ve kötülük problemiMeleklerin insanın kan dökme potansiyeline yönelik sorusu üzerinden irade, fesat ve ilahi hikmet tartışması.İnsanın yıkıcılığına rağmen halife kılınmasındaki hikmet.
FıkıhCinayet hukuku ve kısasHaksız yere kan dökmenin (sefkü'd-dem) haramlığı ve kanın korunması (hıfzu'n-nefs) ilkesi.Masum kanın dokunulmazlığı (ismetü'd-dem).
TefsirAhit ve toplumsal birlikBakara 2:84 ayetindeki kendi kanınızı dökmeyiniz ifadesinin, bir başkasını öldürmeyi kendi canına kıymak sayan derinliği.Toplumun tek bir beden olarak telakki edilmesi.
HadisKıyamet alametleri ve fitneFitne zamanlarında kan dökmenin çoğalması (herc) ve haksız yere kan dökenin akıbeti.Haksız kan dökmenin büyük günahlar arasındaki merkezi yeri.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrî dokunulmazlık ve ahitCan emniyetinin ihlaliİlahi hududu çiğnemeİnsanın can dokunulmazlığı ilahi bir ahittir; kan dökmek doğrudan bu ahdi bozmaktır.Kesin
İlmiBiyolojik ve ekolojik dengeHayati sıvının kaybıSistemin çöküşüDolaşım sistemindeki basınçlı sıvının dışarı boşalması organizmanın ölümüyle sonuçlanır.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve tekelAnarşi ve fesatMeşru otoritenin çökmesiYargısız ve haksız kan dökülmesi, siyasal birlik ve hukuk düzeninin ortadan kalkmasıdır.Kesin
İktisadiBeşeri sermaye ve emniyetEmek gücünün imhasıÜretim zeminini yok etmeCan güvenliğinin olmadığı bir vasatta mülkiyet, ticaret ve ekonomik faaliyet sürdürülemez.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKapalı hidrolik sistemde basınç kaybı ve sızıntıKapalı bir devrede dolaşan akışkanın dış çeperin yırtılmasıyla kontrolsüz biçimde dışarı tahliye olması ve sistem basıncının sıfırlanması.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal sözleşmenin çözülmesi ve anomiBireyleri bir arada tutan hukuki ve ahlaki bağların kopması sonucu şiddetin kuralsızca tabana yayılması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca bireysel bir cinayet fiiline indirgeyerek, ayetlerdeki kolektif ve kurumsal fesat boyutunu göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, Kur'an'da yeryüzünde çıkarılan genel fesadın zirve noktası ve ilahi ahdin bozulmasıyla toplumun kendi kendini yok etmesi bağlamında yer alır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:84'teki ifadenin yalnızca kabile içi çatışma olarak okunması, başkasının canına kastetmenin bizzat kendi canına kıymak anlamına geldiği organik toplum bilincinin ıskalanmasına yol açar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın hilafet misyonunun karşı kutbunda yer alan varoluşsal yıkıcılığı (fesat ve kan dökme) tanımlayan anahtar kavram olması bakımından temel önemdedir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılış gayesi ve yeryüzündeki hilafetini konu edinen ayetler ile İsrailoğullarına verilen toplumsal ahitleri içeren pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Barış ve nizamın yalnızca fiziki bir çatışmasızlık olduğu zannını yıkarak, kan dökmenin doğrudan ahit bozma ve varoluşsal bir çürüme olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanın ve hayatın muhafazası olan bedensel kabın parçalanarak kanın ve sıvının zayi edilecek şekilde yere boşaltılması.
  • Soyut anlamİlahi veya toplumsal ahdin çiğnenmesiyle can dokunulmazlığının ihlal edilmesi, varoluşsal emniyetin anarşi ve fesada dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkKapalı ve korunaklı bir nizamın taşıyıcı unsurunun tahliye edilerek tüm yapının çözülüşe ve ölüme mahkûm edilmesi.
  • LaTeX modeliΔH=−∫t0t1∇⋅(V⋅Φ) dt
  • LaTeX açıklamasıFormülde H hayat ve fıtrî düzen potansiyelini temsil eder; ΔH bu düzendeki negatif değişimi gösterir. V canın akışkan taşıyıcısını (kanı), Φ ise onu muhafaza eden meşru sınırı simgeler. ∇⋅(V⋅Φ) ifadesi muhafazanın yırtılmasıyla sistemden dışarıya doğru gerçekleşen kontrolsüz ıraksama ve boşalmayı (kan dökmeyi) modellemektedir. Zaman aralığındaki integral ise bu eylemin varoluşsal düzeni sıfırlayan kümülatif tahribatını ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س