سفك
س - ف - ك
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Dökersiniz
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR503 harfالكاف والسين والفاء معهما
ك س ف، س ك ف، س ف ك مستعملات كسفك الكَسْفُ: قطع العرقوب بالسيف. كَسَفَهُ يكْسِفُهُ.
وكَسَفَ القمر يَكْسِفُ كُسُوفاً، والشمس تَكْسِف كذلك، وانكسف خطأ.
ورجل كاسِفُ الوجه: عابس من سوء الحال. كَسَف في وجهي وعبس كُسُوفاً.
والكِسْفَةُ: قطعة سحاب، أو قطعة قطن أو صوف، فإذا كان واسعاً كبيراً فهو كِسْفٌ، ولو سقط من السماء جانب فهو كِسْفُ.
سكف: الأُسْكُفَّةُ: عتبة الباب.
والسِّكاف:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR97 harfسَفَكْتُ الدمَ والدمعَ أَسْفِكُهُ سَفْكاً، أي هرقته. والسَفَّاكُ: السفّاح، وهو القادر على الكلام.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.611 harfك س ف
كفس ، كسف ، سكف ، سفك : ( مستعملة ) .
كفس : ( ابن دُرَيد ) : الكَفَسُ : الحَنَفُ ، وقد كَفِسَ كفَساً .
قال الأزهري : ولم أسمعه لغيره .
كسف : قال الليث : الكَسْفُ : قطْع العُرقوب . يقال : استَدبر فرسَه فكسَف عُرْقوبيْه .
قال : وكَسَفَ القمرُ يَكسِف كُسوفاً ، وكذلك الشمس .
قال : وبعضٌ يقول : انكسفَ وهو خطأٌ .
( قلت ) : ورَوى يحيى القطَّان ، عن عبد الملك ابن أبي سليمان عن عطاءٍ ، عن جابر بن
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.788 harf(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR94 harf- السفك في الدم: صبه، قال تعالى: ﴿ويسفك الدماء﴾ [البقرة/30]، وكذا في الجوهر المذاب، وفي الدمع.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR586 harfالسَّفْكُ: صَبُّ الدم ونَثْرُ الكلام. وسَفَك الدمَ والدمعَ يَسْفِكُه سَفْكاً، فهو مَسْفوك وسَفِيك: صبه وهَراقَه، وكأَنه بالدم أَخص. وفي الحديث: أَن يَسْفكُوا دماءَهم؛ السَّفْك: الإراقة والإجراء لكل مائع، وقد انْسَفَك؛ ورجل سَفَّاك للدماء سَفَّاك للكلام. والسَّفَّاك: السَّفَّاح وهو القادر على الكلام. وسَفَكَ الكلام يَسْفِكه سَفْكاً:نَثَره. ورجل مِسْفَكَ: كثير الكلام. وخطيب سَفَّاك: سَفَّاك: بليغ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR95 harf* س ف ك * * سَفَكَ * الدم والدمع هراقه وبابه ضرب و * السَّفَّاكُ * السفاح وهو القادر على الكلام
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR993 harfسفك الدم والدمع والماء يسفكه سفكا من حد ضرب، وعليه اقتصر الجوهري وابن سيده ويسفكه بالضم أيضا من حد نصر، نقله الصاغاني والفيومي وابن القطاع والسرقسطي، وقرأ ابن قطيب وابن أبي عبلة وطلحة بن مصرف وشعيب بن أبي حمزة: ويسفك الدماء بضم الفاء، ونقل ابن القطاع عن يحيى بن وثاب لا تسفكون دماءكم بالضم فاقتصار المصنف على حد ضرب قصور لا يخفي فهو مسفوك وسفيك: صبه وهراقه وأجراه، لكل مائع، وكأنه بالدم أخص، ولذا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.394 harfسَفَكَ
1 سَفَكَ ذ , aor. سَفِكَ (S, M, O, Msb, K) and سَفُكَ , (O, Msb, TA, &c.,) inf. n. سَفْكٌ, (S, O, Msb,) He shed, poured forth, or caused to run or flow, blood, (S, O, Msb, K, TA,) and tears, (S, O, Msb, TA,) and water, and any fluid or liquid, but app. most especially blood. (TA.) ― -b2- And [hence,] سَفَكَ الكَلَامَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) (tropical:) He poured forth speech
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR385 harfسَفَكَ
سَفَكَ I , U ( n. ac. سَفْك 1 ),
a. Shed, poured forth ( blood ).
اِنْسَفَكَ
اِنْسَفَكَ VII ,
a. Was shed, poured out.
سُفْك
سُفْك 3 ,
a. Small portion of food taken before a meal; sidedish, hors d'œuvre.
سَفِيْك
سَفِيْك 25 ,
a. Poured out.
سَفَّاْك
سَفَّاْك 28 ,
a. Shedder of blood.
b. Eloquent, fluent.
c. Mendacious; liar.
سَفڤكَ
N. P. سَفڤكَ I ,
a. see 25 .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR3.421 harfسفك
سَفَكَ - يَسْفِكُ
سَفَك - يَسْفِكُ + كائن + شيئاً: يريق أو يهريق: جعل المائع أو السائل وخاصة الدم، يخرج من مكمنه ومجراه الأصلي، ليجري وينسكب ويراق ويهراق في أنحاء متفرقة خارج مجراه الأصلي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إخراج المستور أو المخبوء من مكمنه ونشره وعرضه ليرى بيسر وسهولة"، وهي:
سَفَحَ - يَسْفَحُ، سَفَك - يَسْفِكُ، نَشَرَ -
Mücavir kökler19 mücavir (30 toplam)
- دمم
2 ortak ayet · Ve kan
- قدس
1 ortak ayet · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
- وثق
1 ortak ayet · Anlaşma
- قرر
1 ortak ayet · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
- فسد
1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- دور
1 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
- حمد
1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir
- سبح
1 ortak ayet · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
- خلف
1 ortak ayet · Half : Ense demektir
- شهد
1 ortak ayet · Petekteki baldır
- خرج
1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- ملك
1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
Geçtiği ayetler(2)
وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَلَا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيَارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ
DökersinizHani; bir de kanınızı dökmeyin, birbirinizi yurdunuzdan sürmeyin diye söz almıştık, sonra bunu ikrar ettiniz ve şahid de oldunuz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفك |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صبب, سفح, هرق |
| Zıt Kök | حقن |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvıyı (özellikle kanı ve gözyaşını) bulunduğu kaptan veya damardan kontrolsüzce akıtıp yere dökmek |
| Çekirdek Özet 2 | Canın taşıyıcısı olan kanı haksız yere akıtarak hayatı ve fıtrî dokunulmazlığı ifsad etmek |
| Çekirdek Özet 3 | Can güvenliği ve fıtrî hukukun çiğnenmesiyle ortaya çıkan toplumsal çürüme ve fesat |
| Kritik Hata Riski | Eylemi yalnızca biyolojik bir sıvı akıtılmasına indirgeyip Kur’an’daki ahdi bozma ve yeryüzünde fesat çıkarma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya doğru yönelme, sıyrılma, dökülme ve hafifleşme hareketi; nitekim سفل aşağı inmeyi, سفن yüzeyi sıyırıp soymayı, سفح sıvının tabana doğru genişçe yayılmasını ve سفه aklî dengenin aşağı düşüşünü ifade eder. | ك | Avuç, sınır ve kaplama çağrışımı yapan harfin eklenmesiyle, bir kapta veya damarda tutulan sıvının aniden ve basınçla dışarı boşaltılarak heder edilmesi anlamı pekişmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, direnç ve canı ayakta tutan dikey yapıyı temsil eder. |
| ف | Ağız | Boşalma, dışarı fışkırma, yarıktan dışarı dökülme çıkışını anlatır. |
| ك | Avuç içi | Kabı, hacmi, sınırlayıcı örtüyü veya kavramayı simgeler. |
| سفك | Diken, ağız ve avuç içi | Canı ayakta tutan bünyenin sınırlarının (kabının) yarılarak içindeki hayati sıvının dışarıya boşaltılıp zayi edilmesi hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın veya bedenin delinmesiyle kanın, gözyaşının yahut eritilmiş akışkan maddenin hızla akıtılması; mecazen sözün ardı ardına kontrolsüzce saçılması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kök, kabileler arası savaşlarda intikam veya baskın sonucu kanın yere dökülmesini ve gözyaşının kontrolsüz akışını tasvir etmek üzere yaygın biçimde kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayet ve metinlerinde fuzuli ve çok konuşan kimseler için sözü döküp saçan anlamında خطيب سفاك veya رجل مسفك tabirleri kullanılmıştır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سفك kökü, sıvının dökülmesi, saçılması ve özellikle kurban veya cinayet yoluyla kanın yere akıtılması semantik ekseninde yer alır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede שָׁפַךְ (šāfak / shaphakh) biçimiyle birebir morfolojik ve semantik denklik gösterir; bu dilde de kök özellikle kan dökme, ruhunu/içini dökme ve sıvı boşaltma anlamlarını taşır. Süryanicede ܫܦܰܟ (špak / shefak) fiili aynı şekilde akıtmak, dökmek ve boşaltmak fiilini karşılar. Kökün Proto-Sami ortak mirasındaki çekirdeği *š-p-k biçiminde rekonstrükte edilir ve temel fiziksel eylem bir muhafazadan sıvıyı yere boşaltmaktır. Arapçada kök özellikle kan ve gözyaşı akıtmaya özgülenmiş, ayrıca dilden sözün denetimsizce saçılması biçiminde mecazi bir genişleme kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سفك | Kan, gözyaşı ve erimiş maden gibi akışkanların yere dökülmesi; oradan da sözün denetimsiz saçılması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שפך (šāfak), Süryanice ܫܦܟ (špak) | Sıvıyı, özellikle kanı ve kurban kanını dökmek, boşaltmak yönünde tam fonetik ve semantik örtüşme. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفك | Anlamlı | Kan ve sıvı akıtmak | Sıvıyı kabından veya damarından hızla ve heder edercesine dökmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سكف | Anlamlı | Eşik, zanaat ve düzleme | Kapı eşiği oluşturmak, marangozluk veya demircilikle maddeyi yontup düzeltmek. | Kur'an'da geçmez; şekil verme yönüyle zımni ilişki. |
| فسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir. |
| فكس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| كسف | Anlamlı | Kesmek, örtülmek, kararmak | Güneş veya ayın tutulması, bir nesnenin parçasının kesilip düşmesi. | Kur'an'da geçer; kesip ayırma ortak paydası. |
| كفس | Anlamlı | Ters çevirmek, katlamak | Bir nesneyi tersyüz etmek, büküp birbirine geçirmek. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفك | Merkez | Sıvı akıtma | Özellikle kan ve gözyaşını tahripkâr veya denetimsiz biçimde dökmek. | Kur'an'da yalnızca kan dökmek ve cana kıymak bağlamında kullanılır. |
| صبب | Komşu | Sıvı boşaltma | Yukarıdan aşağıya doğru her türlü sıvıyı genel anlamda akıtmak. | Nitelik ve ahlaki değer içermeyen genel dökme eylemidir. |
| سفح | Komşu | Yayarak akıtma | Suyun veya kanın dağın eteğine yayılması gibi geniş bir alana saçılması. | Zina ve kontrolsüz cinsellik için de sefihlik boyutuyla genişler. |
| هرق | Komşu | Sıvı dökme | Bir kabı eğerek içindekini yere saçmak, zayi etmek. | Fiziksel kabın boşaltılmasına odaklanır. |
| حقن | Zıt | Muhafaza etme | Kanı veya sıvıyı akıtmayıp damarında ve kabında tutarak canı kurtarmak. | Hukukta can güvenliğini koruma ve kanı durdurma eylemidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفك | Kan veya sıvı dökmek | Hayat sıvısını heder edecek biçimde damarından boşaltmak. | Kesin |
| Latince | Effundere, fundere sanguinem | Dökmek, kan akıtmak | Dışarıya boşaltma anlamını karşılar ancak ahit ihlali boyutunu doğrudan içermez. | Güçlü |
| İngilizce | To shed (blood), to spill | Dökmek, akıtmak | Özellikle kan dökme deyiminde (shed blood) semantik alanı büyük ölçüde örtüşür. | Kesin |
| Almanca | Vergießen (von Blut) | Dökmek, heder etmek | Sıvının zayi edilmesi ve kan dökülmesi anlamını tam olarak karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Répandre, verser (le sang) | Saçmak, dökmek | Sıvıyı ve kanı yayarak dökme eylemini ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسْفِكُ الدِّمَاءَ | Hilafet öncesi varoluşsal fesat ve şiddet | Meleklerin insanın yeryüzündeki yıkıcı ve kan dökücü potansiyeline dair tespiti; Bakara 2:30. |
| لَا تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ | Ahit çiğneme ve toplumsal cinayet | İsrailoğullarının kendi canlarını/toplumlarını yok etmeme yönündeki ilahi sözleşmeyi bozmaları; Bakara 2:84. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsanın hilafeti ve kötülük problemi | Meleklerin insanın kan dökme potansiyeline yönelik sorusu üzerinden irade, fesat ve ilahi hikmet tartışması. | İnsanın yıkıcılığına rağmen halife kılınmasındaki hikmet. |
| Fıkıh | Cinayet hukuku ve kısas | Haksız yere kan dökmenin (sefkü'd-dem) haramlığı ve kanın korunması (hıfzu'n-nefs) ilkesi. | Masum kanın dokunulmazlığı (ismetü'd-dem). |
| Tefsir | Ahit ve toplumsal birlik | Bakara 2:84 ayetindeki kendi kanınızı dökmeyiniz ifadesinin, bir başkasını öldürmeyi kendi canına kıymak sayan derinliği. | Toplumun tek bir beden olarak telakki edilmesi. |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve fitne | Fitne zamanlarında kan dökmenin çoğalması (herc) ve haksız yere kan dökenin akıbeti. | Haksız kan dökmenin büyük günahlar arasındaki merkezi yeri. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrî dokunulmazlık ve ahit | Can emniyetinin ihlali | İlahi hududu çiğneme | İnsanın can dokunulmazlığı ilahi bir ahittir; kan dökmek doğrudan bu ahdi bozmaktır. | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ve ekolojik denge | Hayati sıvının kaybı | Sistemin çöküşü | Dolaşım sistemindeki basınçlı sıvının dışarı boşalması organizmanın ölümüyle sonuçlanır. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve tekel | Anarşi ve fesat | Meşru otoritenin çökmesi | Yargısız ve haksız kan dökülmesi, siyasal birlik ve hukuk düzeninin ortadan kalkmasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Beşeri sermaye ve emniyet | Emek gücünün imhası | Üretim zeminini yok etme | Can güvenliğinin olmadığı bir vasatta mülkiyet, ticaret ve ekonomik faaliyet sürdürülemez. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı hidrolik sistemde basınç kaybı ve sızıntı | Kapalı bir devrede dolaşan akışkanın dış çeperin yırtılmasıyla kontrolsüz biçimde dışarı tahliye olması ve sistem basıncının sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal sözleşmenin çözülmesi ve anomi | Bireyleri bir arada tutan hukuki ve ahlaki bağların kopması sonucu şiddetin kuralsızca tabana yayılması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir cinayet fiiline indirgeyerek, ayetlerdeki kolektif ve kurumsal fesat boyutunu göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, Kur'an'da yeryüzünde çıkarılan genel fesadın zirve noktası ve ilahi ahdin bozulmasıyla toplumun kendi kendini yok etmesi bağlamında yer alır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:84'teki ifadenin yalnızca kabile içi çatışma olarak okunması, başkasının canına kastetmenin bizzat kendi canına kıymak anlamına geldiği organik toplum bilincinin ıskalanmasına yol açar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın hilafet misyonunun karşı kutbunda yer alan varoluşsal yıkıcılığı (fesat ve kan dökme) tanımlayan anahtar kavram olması bakımından temel önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılış gayesi ve yeryüzündeki hilafetini konu edinen ayetler ile İsrailoğullarına verilen toplumsal ahitleri içeren pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Barış ve nizamın yalnızca fiziki bir çatışmasızlık olduğu zannını yıkarak, kan dökmenin doğrudan ahit bozma ve varoluşsal bir çürüme olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanın ve hayatın muhafazası olan bedensel kabın parçalanarak kanın ve sıvının zayi edilecek şekilde yere boşaltılması.
- Soyut anlamİlahi veya toplumsal ahdin çiğnenmesiyle can dokunulmazlığının ihlal edilmesi, varoluşsal emniyetin anarşi ve fesada dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkKapalı ve korunaklı bir nizamın taşıyıcı unsurunun tahliye edilerek tüm yapının çözülüşe ve ölüme mahkûm edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hayat ve fıtrî düzen potansiyelini temsil eder; bu düzendeki negatif değişimi gösterir. canın akışkan taşıyıcısını (kanı), ise onu muhafaza eden meşru sınırı simgeler. ifadesi muhafazanın yırtılmasıyla sistemden dışarıya doğru gerçekleşen kontrolsüz ıraksama ve boşalmayı (kan dökmeyi) modellemektedir. Zaman aralığındaki integral ise bu eylemin varoluşsal düzeni sıfırlayan kümülatif tahribatını ifade eder.