شتو
ش - ت - و
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 7 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Kış
Notlarım
Sözlükler(7)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR186 harfباب الشين والتاء و و ا ي ء معهما
ش ت و، ش أ ت مستعملان
شتو:
الشِّتاء: معروف، والواحدة: شتوة. والموضعُ: المشتى والمشتاةُ والفعلُ: شتا يشتو. ويوم شاتٍ.
شأت:
الشَّئِتُ من الخيل: العثُور.
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR759 harf(باب الشين والتاء وما يثلثهما)
(شتر) الشين والتاء والراء يدلُّ على خرقٍ في شيء. من ذلك الشتَر في العين: انقلابٌ في جفنها الأسفل مع خرقٍ يكون. ويشتقُّ من ذلك قولهم: شَتَّر به، إِذا انتقصَه وعابَه ومزّقه.
(شتم) الشين والتاء والميم يدلُّ على كراهةٍ وبِغضة. من ذلك الأسد الشتيم، وهو الكريه الوَجه. وكذلك الحِمار الشتيم. واشتقاقُ الشتم منه، لأنَّه كلامٌ كريه.
(شتو) الشين والتاء والحرف المعتل أصلٌ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR259 harfش ت و
يوم شاتٍ وليلة شاتية وشتونا بمكـان كـذا وهـو مشتانـا وأشتـوا: دخلـوا فـي الشتـاء وهـذا وقت الشتاء والمشتاة.
قال طرفة: نحن في المشتـاة ندعـو الجفلـى وشتوة باردة ومكان شتوي.
قال ذو الرمة: كأن الندى الشتوي يرفض ماؤه على أشنب الأنياب متسق الثغر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.355 harf: ( و ( *!الشَّتاءُ ، ككِساءٍ ، *!والشَّاتاةُ ) ، وهذه عن الصَّاغاني ، ( أَحَدُ أَرْباعِ الأَزْمِنَةِ ) .
قالَ ابنُ السِّكِّيت : السَّنَةُ عنْدَهُم اسْمٌ لاثْنَي عَشَرَ شَهْراً ، ثم قسَمُّوها نِصْفَيْن : فبَدَوا بأَوَّلِ السَّنَةِ أَوّل الشِّتاء لأنَّه ذَكَرٌ والصَّيْفُ أُنْثَى ؛ ثم جَعَلُوا الشِّتاءَ نِصْفَيْن : *!فالشَّتَويُّ أَوَّله والرَّبيعُ آخِره ، فصَارَ *!الشَّتَويُّ ثَلاثَة أَشْهُر ،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.074 harfشَتَا الشِّتَآءُ
1 شَتَا الشِّتَآءُ ذ , aor. يَشْتُو, inf. n. شتو [app. شُتُوٌّ, The winter commenced: like as one says, رَبَعَ الرَّبِيعُ, inf. n. رُبُوعٌ]. (TA.) ― -b2- And شَتَا اليَوْمُ, aor. as above, The day was, or became, intensely cold. (Msb.) ― -b3- And شَتَا بِهِ, (K,) and شَتَوْتُ بِهِ, (S,) and شَتَوْنَا بِهِ, aor. as above, inf. n. شَتْوٌ, (Msb,) He, and I, and we, remained, stayed,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.048 harfشَتَا
شَتَا U ( n. ac. شَتْو 1 )
a. [ Bi ], Wintered in; hibernated at.
b. Was cold ( winter ).
c. Reached, got into winter.
d. Ran short of provisions in winter.
شَتَّوَ
شَتَّوَ II ,
a. see 1 ( a ).
b. Rained.
شَاْتَوَ
شَاْتَوَ III ,
a. Bargained for the winter.
أَشْتَوَ
أَشْتَوَ IV ,
a. Came, began ( winter ); reached, got into winter; ran short of provisions in winter; lasted
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.837 harfشتو
شَتَا - يَشْتُو - شِتَاء
شَتَا - يَشْتُوْ + المكان أو الأرض: يجدب ويقحط ولا ينبت فيه نبت أو طعام
شِتَاء: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " شَتَا - يَشتُو ": اسم زمان منه: الوقت الذي لا ينبت فيه النبت: وهو اصطلاحاً: الفصل من السنة الشمسية الذي يكون البرد فيه على أشده، ويشمل شهور كانون الأول وكانون الثاني وشباط
واللفظ ينتمي إلى
شتو شَتَا - يَشْتُو - شِتَاء
شَتَا - يَشْتُوْ + المكان أو الأرض: يجدب ويقحط ولا ينبت فيه نبت أو طعام شِتَاء: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " شَتَا - يَشتُو ": اسم زمان منه: الوقت الذي لا ينبت فيه النبت: وهو اصطلاحاً: الفصل من السنة الشمسية الذي يكون البرد فيه على أشده، ويشمل شهور كانون الأول وكانون الثاني وشباط واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إحداث أثر ضار في كائن يجعله يقل وينقص أو يزول وجوده وأثره وخاصة نفعه وخيره وبركته"، وهي: مَحَا - يَمْحُو، مَحَق - يَمْحَقُ، مَرَتَ - يَمْرِتُ، شَأَمَ - يَشْأَمُ، شَتَا - يَشْتُوْ، طَارَ - يَطِيَرُ (متعدي)
الشتاء ﴿إيلافهم رحلة الشتاء والصيف(2)﴾ قريش مختار الصحاح ● [شتا] ش ت ا: الشِّتَاءُ معروف قال المبرد هو جمع شَتْوةٍ وجمع الشتاء أشْتِيَةٌ والنسبة إلى الشتاء شَتْوِيٌّ و شَتَوِيٌّ مثل خَرْقي وخَرَقي و شَتَأ بموضع كذا من باب عدا أقام به الشتاء و تَشَتَّى مثله و أشْتَى القوم دخلوا في الشتاء وعامله مُشَاتَاةً من الشتاء وهذا الشيء يُشَتِّيني تَشْتِيَةً أي يكفيني لشتائي معجم الفرائد القرآنية: ش ت و "الشِّتَاءِ" في قولـه تعالـى :" إِيلافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ" (2) قريش . الشِّتاء : هو أحد فصول السنة . الراغب شتا - قال عز وجل: }رحلة الشتاء والصيف{ [قريش/2]، يقال: شتى وأشتى، وصاف وأصاف، والمشتى والمشتاة للوقت، والموضع، والمصدر، قال الشاعر: - 259 - نحن في المشتاة ندعو الجفلى (هذا شطر بيت لطرفة، وعجزه: لا ترى الآدب فينا ينتقر وهو في ديوانه ص 55، واللسان (جفل). والجفلى: أن تدعو الناس إلى طعامك عامة، والنقرى: أن تدعو الخاصة) ملخص اللسان 1. الشَّتْوةَ فإنما هي مصدر شَتا بالمكان شَتْواً وشَتْوةً للمرة الواحدة 2. وتَشَتَّيْتُ: أَقمتُ به الشِّتاءَ. وأَشْتَوْا: دَخلوا في الشِّتاء 3. وشَتا القومُ يَشْتُون: أَجْدَبوا في الشِّتاءِ خاصَّة، 4. مُشْتُون؛ المُشْتِي: الذي أصابتْهُ المَجاعَة، والأَصلُ في المُشْتِي الداخلُ في الشِّتاء 5. الشَّتا المَوْضِعُ الخَشِنُ. والشَّثا، بالثاء: صَدْرُ الوادي. 6. والعربُ تسمِّي القَحِطَ شِتاءً لأَنَّ المَجاعاتِ أَكثرُ ما تُصِيبهُم في الشِّتاء البارِدِ؛ لسان العرب ● - شتا: ابن السكيت: السَّنة عند العرب اسمٌ لاثْنَي عشَر شهراً؛ ثم قسموا السَّنة فجعلوها نصفين: ستة أَشهر وستة أَشهر، فبدؤوا بأَوَّل السنة أَول الشتاء لأَنه ذكَرٌ والصيف أُنثى، ثم جعلوا الشتاء نصفين: فالشَّتَويُّ أَوَّله والربيع آخره، فصار الشَّتْويُّ ثلاثة أشهر والربيع ثلاثة أَشهر، وجعلوا الصيف ثلاثة أشهر والقَيْظ ثلاثة أَشهر، فذلك اثنا عشر شهراً. غيره: الشتاء معروف أَحد أَرباعِ السنة، وهي الشَّتْوة، وقيل: الشِّتاءُ جمع شَتْوةٍ. قال الجوهري: وجمعُ الشِّتاء أَشْتْيِة. قال ابن بري: الشِّتاءُ اسمٌ مفرد لا جمعٌ بمنزلة الصيف لأَنه أَحد الفصول الأَربعة، ويدلُّك على ذلك قولُ أَهلِ اللغة أَشْتيْنا دخَلْنا في الشِّتاء، وأَصَفْنا دخَلْنا في الصيف، وأَما الشَّتْوةَ فإنما هي مصدر شَتا بالمكان شَتْواً وشَتْوةً للمرة الواحدة، كما تقولُ: صافَ بالمكانَ صَيْفاً وصَيْفةً واحدةً، والنسبة إلى الشتاء شَتْويٌّ، على غير قياس. وفي الصحاح: النسبة إليها شَتْويٌّ وشَتَويٌّ مثل خَرْفيٍّ وخَرَفِيٍّ؛ قال ابن سيده: وقد يجوز أَن يكونوا نسَبوا إلى الشَّتْوَة ورَفضوا النَّسب إلى الشِّتاء، وهو المَشْتَى والمَشْتاةُ، وقد شَتا الشِّتاءُ يَشْتُو، ويومٌ شاتٍ مثلُ يومٍ صائف، وغداةٌ شاتيةٌ كذلك. وأَشْتَوْا: دَخلوا في الشِّتاء، فإن أَقامُوهُ في موضع قيل: شَتَوْا؛ قال طَرَفة: حيْثُما قاظُوا بنَجْدٍ، وشَتَوْا عند ذاتِ الطَّلْحِ من ثِنْيَي وُقُرْ وتَشَتَّى المكانَ: أَقامَ به في الشَّتْوةِ. تقول العرب: من قاظَ الشَّرَفَ وتَرَبَّعَ الحَزْنَ وتشَتَّى الصَّمّانَ فقد أَصابَ المَرْعى.ويقال: شَتَوْنا الصَّمّانَ أَي أَقَمْنا بها في الشَّتاء. وتَشَتيَّنا الصَّمّان أَي رَعَيْناها في الشِّتاء. وهذه مَشاتِينا ومَصايِفُنا ومَرابِعُنا أَي منَازِلُنا في الشِّتاء والصَّيْف والرَّبيعِ. وشَتَوْتُ بموضِع كذا وتَشَتَّيْتُ: أَقمتُ به الشِّتاءَ. وهذا الذي يُشَتِّيني أَي يَكْفِيني لِشِتائي؛ وقال يصف بَتّاً له: مَنْ يَكُ ذا بَتٍّ فهذا بَتِّي، مُقَيِّظٌ مُصَيِّفٌ مُشَتِّي، تَخِذْتُه مِن نَعَجاتٍ سِتِّ وحكى أَبو زيد: تَشَتَّيْنا من الشِّتاء كتَصيَّفْنا من الصْيفِ. والمُشْتي، بتخفيف التاء، من الإبل: المُرْبِعُ، والفَصيلُ شَتْوِيٌّ وشَتَوِيٌّ وشَتِيٌّ؛ عن ابن الأَعرابي. وفي الصحاح: الشَّتِيُّ على فعيل، والشَّتَوِيُّ مطَر الشتاء، والشّتِيُّ مطَرُ الشتاءِ، وفي التهذيب: المَطَر الذي يقع في الشِّتاء؛ قال النَّمِرُ بن توْلَبٍ يصف روضة: عَزَبَتْ وباكَرَها الشَّتِيُّ بدِيمَةٍ وَطْفاءَ، تَمْلَؤُها إلى أَصْبارِها قال ابن بري: والشَّتْوِيُّ منسوبٌ إلى الشَّتْوَةِ؛ قال ذو الرمة: كأَنَّ النَّدى الشَّتْوِيَّ يَرْفَضُّ ماؤُهُ على أَشْنَبِ الأَنْيابِ، مُتَّسِقِ الثَّغْرِ وعامَلَه مُشاتاةً: من الشِّتاءِ. غيرهُ: وعامَله مُشاتاةً وشِتاءً، وشِتاءَ ههنا منصوبٌ على المصدر لا على الظَّرْف. وشَتا القومُ يَشْتُون: أَجْدَبوا في الشِّتاءِ خاصَّة، قال: تَمَنَّى ابنُ كُوزٍ، والسَّفاهَةُ كاسْمِها، ليَنْكِحَ فِينا، إنْ شَتَوْنا، لَيالِيا قال أَبو منصور: والعربُ تسمِّي القَحِطَ شِتاءً لأَنَّ المَجاعاتِ أَكثرُ ما تُصِيبهُم في الشِّتاء البارِدِ؛ وقال الحُطَيْئة وجعل الشتاءَ قَحْطاً: إذا نَزَلَ الشِّتاءُ بدارِ قَوْمٍ، تَجَنَّبَ جارَ بَيْتِهِمُ الشِّتاءُ أَراد بالشتاءِ المَجاعَةَ. وفي حديث أُمِّ معبد حينَ قَصَّتْ أَمْرَ النبي، صلى الله عليه وسلم، مارّاً بها قالت: والناسُ مُرْمِلُون مُشْتُون؛ المُشْتِي: الذي أصابتْهُ المَجاعَة، والأَصلُ في المُشْتِي الداخلُ في الشِّتاء كالمُرْبِعِ والمُصْيِفِ الداخِل في الرَّبِيعِ والصيَّفِ، والعربُ تجعلُ الشِّتاءَ مَجاعةً لأَن الناسَ يلْتَزِمونَ فيه البُيوتَ ولا يَخرُجون للانْتِجاعِ، وأَرادتْ أُمُّ معبد أَن الناسَ كانوا في أَزْمةٍ ومجاعة وقِلَّةِ لَبَنٍ. قال ابن الأَثير: والرواية المشهورة مُسْنِتِينَ، بالسين المهملة والنون قبل التاء، وهو مذكور في موضعه. ويقال: أَشْتَى القومُ فهم مُشْتُونَ إذا أَصابَتْهُم مَجاعةٌ. ابن الأَعرابي: الشَّتا المَوْضِعُ الخَشِنُ. والشَّثا، بالثاء: صَدْرُ الوادي. ابن بري: قال أَبو عمرو الشَّتْيانُ جماعة الجَرادِ والخَيل والرُّكْبانِ؛ وأَنشد لعنترة الطائي: وخَيْلٍ كشَتْيانِ الجَرادِ، وزَعْتُها بطَعْنٍ على اللَّبّاتِ ذي نَفَحانِ مقاييس اللغة: (شتو) الشين والتاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ لزمانٍ من الأزمنة، وهو الشِّتاء: خلافُ الصَّيف. وهي الشَّتْوة، بفتح الشين. والموضع المَشْتاة والمَشْتَى. قال طَرَفة: نَحْنُ في المشتاةِ نَدعُو الجَفَلَى *** لا تَرَى الآدِبَ فينا ينتقِرْ وقال الخليل: الشِّتاء معروف، والواحد الشَّتوة. وهذا قياسٌ جيِّد، وهو مثل شَكوة وشِكاء. ويقال أشتى القوم، إِذا دخَلوا في الشتاء؛ وشَتَوا؛ إذا أصابهم الشِّتاء. القاموس المحيط: و الشِتاءُ، ككِساءٍ، والشاتاةُ أحَدُ أرْباعِ الأزْمِنَةِ الأُولَى، جَمْعُ شَتْوةٍ، أو هُما بمعنًى ج شُتِيٌّ وأشْتِيَةٌ، والمَوْضِعُ المَشْتا والمَشْتاةُ، والنِسْبَةُ شَتْوِيٌّ، ويُحَرَّكُ. والشَّتِيُّ، كغنِيٍّ، والشَّتَوِيُّ، محرَّكةً مَطَرُهُ. وشَتَا بالبَلَدِ أقام به شِتاءً، كشَتَّى وتَشَتَّى، و القومُ أجْدَبُوا في الشِتاءِ، كأَشْتَوْا. والشِتاءُ: بَرَدٌ. ويومٌ شاتٍ، وغَداةٌ شاتِيَةٌ. وأشْتَوْا: دَخَلُوا فيه. وعامَلَهُ مُشاتاةً وشِتاءً. والشَّتا: المَوْضِعُ الخَشِنُ، وصَدْرُ الوادي، وبالكسر والمَدِّ: القَحْطُ. - و الشَّتا صَدْرُ الوادي، وليس بتَصْحِيفٍ، بل لُغَتانِ. تاج العروس: ( الشتاء ككساء والشاتاة ) وهذه عن الصاغانى ( أحد أرباع الازمنة ) قال ابن السكيت السنة عندهم اسم لاثنى عشر شهرا ثم قسموها نصفين فبدؤا بأول السنة أول الشتاء لانه ذكر والصيف أنثى ثم جعلوا الشتاء نصفين فالشتوي أوله والربيع آخره فصار الشتوي ثلاثه أشهر والربيع ثلاثه أشهر وجعلوا الصيف ثلاثة والقيظ ثلاثة ( الاولى جمع شتوة ) نقله الجوهرى عن المبرد وابن فارس عن الخليل ونقله بعضهم عن الفراء وهو ككلبة وكلاب ( أوهما بمعنى ) كما هو في المحكم ( ج شتى ) كعتى وأصله أشتوى وهو في التكملة بكسر الشين وتشديد الياء عن الفراء ( وأشتية ) وعليه اقتصر الجوهرى ( والموضع المشتا والمشتاة ) والجمع المشاتى والفعل شتا يشتو ( والنسبة ) الى الشتاء ( شتوى ) بالفتح على غير قياس ويجوز كونهم نسبوا الى الشتوة ورفضوا النسب الى الشتاء كما في المحكم ( ويحرك ) مثل خرفى وخرفى كما في الصحاح ( والشتى كغنى والشتوى محركة مطره ) وأنشد الجوهرى للنمر بن تولب يصف روضة عزبت وباكرها الشتى بديمة * وطفاء تملؤها الى أصبارها ( وشتا ) الرجل ( بالبلد ) يشتو ( أقام به شتاء ) ومنه شتونا الصمان ( كشتى ) تشتية ( و ) حكى أبو زيد ( تشتى ) من الشتاء كتصيف من الصيف يقال من قاظ الشرف وتربع الحزن وتشتى الصمان فقد أصاب المرعى وقيل شتا الصمان إذا أقام بها في الشتاء وتشتاها إذا رعاها في الشتاء ( و ) شتا ( القوم ) يشتون ( أجدبوافى الشتاء ) خاصة ومنه قول الشاعر تمنى ابن كوزو السفاهة كاسمها * لينطح فينا ان شتونا لياليا ( كاشتوا ) ومنه حديث أم معبد والناس مرملون مشتون أي كانوا في أزمة ومجاعة وقلة لبن قال ابن الاثير والرواية المشهورة مسنتون ( والشتاء برد ) يقع من السماء ( ويوم شات ) كصائف ( وغداة شاتية ) كذلك ( وأشتوا دخلوا فيه ) نقله الجوهرى ( وعامله مشاتاة وشتاء ) وكذا استأجرة وشتاء هنا منصوب على المصدر لا على الظرف ( والشتا ) بالفتح مقصورا ( الموضع الخشن و ) أيضا ( صدر الوادي ) نقله الازهرى ( و ) الشتاء ( بالكسر والمد القحط ) وانما خص به دون الصيف لان الناس يلزمون فيه البيوت ولا يخرجون للانتجاع ومنه قول الحطيئة إذا نزل الشتاء بجار قوم * تجنب جار بيتهم الشتاء * ومما يستدرك عليه شتا الشتاء شتوا والمشتى من الابل بالتخفيف المربع والفصيل شتوى بالفتح وبالتحريك وشتى على فعيل وهذا الشئ يشتينى أي يكفيني لشتائى وأنشد الجوهرى من يك ذابت فهذابتى * مقيظ مصيف مشتى وسوق الشتا قرية بمصر وشتى كرضى أصابه الشتاء عن ابن القطاع والمشتاة الشتاء ومن جعل الشتاء مفردا قال في النسب إليه شتائي وشتاوى وشتيوة مصغرا بلد بالمغرب
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (3 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ
KışYaz ve kış yolculuklarına alıştırılmasından dolayı,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شتو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خرف, ربع, قرر |
| Zıt Kök | صيف |
| Çekirdek Özet 1 | Soğuk ve yağışlı zaman dilimi, kış mevsimi ve kışlama hâli |
| Çekirdek Özet 2 | Kureyş topluluğunun iklimsel döngüye bağlı kış seferi ve rızık düzeni |
| Çekirdek Özet 3 | Tabiat ritminin beşerî iktisat ve coğrafi hareketlilikle kurduğu intibak |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca bir takvim adı sayıp iklim çetinliği ve ilahî rızık nizamıyla bağını koparmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شت | Dağılma, ayrışma, parça parça olma veya sığınaklara çekilme (krş. شتت) | و | Anlamı döngüsel bir zaman dilimine, soğuk döneme ve kış mevsiminde barınaklara bağlanıp kışlama eylemine daraltmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, keskinlik, soğuğun nüfuz edici sert tesiri |
| ت | İşaret, çarpı | Sınır, dönüm noktası, vaktin tayin edilmiş haddi |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, çadıra veya barınağa tutunma, sığınma |
| شتو | Keskin ve ısırıcı soğuğun varlıkları sınırlayarak korunaklı barınaklara bağladığı döngüsel zaman dilimi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yılın soğuk, yağmurlu ve çetin geçen mevsimi; insanların ve hayvanların soğuktan korunmak için kışlaklara çekilmesi veya elverişli iklim rotalarına yönelmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında kış mevsiminin darlık ve kıtlık günlerinde cömertliği överken şöyle der: نَحْنُ في المشتاةِ نَدعُو الجَفَلَى / لا تَرَى الآدِبَ فينا ينتقِرْ |
| Erken Arapça kullanım | Zü'r-Rimme kış çiğini ve sabah soğuğunu tasvir ederken kullanmıştır: كأن الندى الشتوي يرفض ماؤه على أشنب الأنياب متسق الثغر |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Dîvânu Tarafe b. el-Abd.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شتو kökü, mevsimsel takvimin yağışlı ve soğuk dilimini adlandıran en arkaik ortak tabakalardan birine aittir. Kök, Kuzeybatı Sami dillerinde de düzenli ses denklikleriyle kış ve yağmur dönemini ifade eder. İbranicede sǝtāv biçimi kış ve yağmur mevsimini karşılar; nitekim Kitab-ı Mukaddes metinlerinde kışın geçip yağmurların kesilmesi bu kelimeyle tasvir edilir. Süryanicede setwā ve Yahudi Aramicesinde shitwā doğrudan kış, kış fırtınası ve soğuk dönemi adlandırmaktadır. Fonetik yapıdaki s/ş dönüşümü Proto-Sami kök yapısının düzenli bir yansıması olup, semantik matris soğuk, yağmur ve bitkisel durağanlık çekirdeğinde bütünüyle korunmuştur. Arapçada nâkıs formla türeyen fiil ve isim kalıpları, yalnızca takvimsel bir adı değil, aynı zamanda kışlamak ve kış şartlarına intibak etmek eylemlerini de semantik alana dâhil etmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شتو kökünden türeyen الشِّتَاء ve المَشْتَاة kelimeleri | Soğuk mevsim, kışlama zamanı ve kışlak mekânını kuşatan türetimler | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sǝtāv, Süryanice setwā | Yağışlı, soğuk mevsim ve kış anlamında ortak Sami mirası | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda iklimsel/mevsimsel adlandırmalar | Çöl ve Akdeniz kuşağında yağış dönemini belirten bölgesel arkaik adlandırma | Muhtemel |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شتو | Anlamlı | Kış, soğuk mevsim | Yılın soğuk ve yağışlı dönemi, kışlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شوت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| تشو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği kullanılmaz |
| توش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| وشت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| وتش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik yapı gereği mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شتو | Merkez | Soğuk mevsim | Soğuğun, yağışın ve iklimsel çekilmenin hâkim olduğu kış dönemi | Takvimsel ve coğrafi kışlama hâli |
| صيف | Zıt | Sıcak mevsim | Kışın tam zıddı olarak sıcağın, hasadın ve kuzey seferlerinin mevsimi | Kur'an'da kış ile birlikte anılan karşıt kutup |
| خرف | Komşu | Sonbahar | Meyvelerin devşirildiği, kış öncesi geçiş dönemi | Kıştan önceki döküm ve hasat aşaması |
| ربع | Komşu | İlkbahar | Yağışların ardından toprağın canlandığı, otlakların bollaştığı dönem | Kıştan sonraki canlanma ve yayılma evresi |
| قرر | Komşu | Soğuk ve sükûn | Mevsimden ziyade havanın fiziksel olarak dondurucu ve durağan olması | Kışın temel niteliği olan soğuk hâl |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شتو (الشِّتَاء) | Kış mevsimi | Soğuk, yağışlı zaman ve bu mevsimde yapılan hareketlilik | Kesin |
| Latince | hiems, hibernum | Kış, kış mevsimi | Soğuk dönemi ve askeri/iktisadi kışlama durağanlığını belirtir | Kesin |
| İngilizce | winter, hibernation | Kış, kış uykusu/kışlama | Takvimsel kışı ve canlıların kış şartlarına uyumunu karşılar | Kesin |
| Almanca | Winter | Kış | Yılın en soğuk çeyreğini ve tabiatın çekilme evresini ifade eder | Kesin |
| Fransızca | hiver | Kış | İklimsel soğuk dönemi ve kış mevsimini ifade eder | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الشِّتَاءِ | Kış mevsimi ve kış ticareti seferi | Kureyş suresinde, kabilenin kışın güneye (Yemen'e) düzenlediği ticarî kervan seferinin vakti olarak zikredilir; Kureyş 106:2. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmolojik düzen ve in'âm | Mevsimlerin birbirini takip etmesindeki ilahî nizam ve insanın rızkının tabiat döngüleriyle garanti altına alınması | Rububiyet delili |
| Fıkıh | Ruhsatlar ve mevsim hükümleri | Kışın çetin şartlarında abdestte mestler üzerine mesh, soğuk sebebiyle teyemmüm ve sefer namazı hükümleri | Meşakkat ve ruhsat dengesi |
| Tefsir | Îlâf ve ticaret kervanları | Kureyş'in kışın ılıman Yemen'e, yazın serin Şam'a yaptığı seferlerin ilahî bir lütuf ve Kâbe emniyetiyle gerçekleştiği izahı | Ahd, emniyet ve iktisat |
| Hadis | İbadet mevsimi | Kışın gündüzlerinin kısa olması sebebiyle oruca, gecelerinin uzun olması sebebiyle teheccüde elverişli bir ganimet sayılması | İbadet fırsatı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî lütuf ve ibadet bilinci | Rızık ve emniyet vesilesi | Nimetin kaynağını hatırlatarak kulluğa çağırma | Kış şartlarında dahi açlıktan kurtarılmanın şükrü Beyt'in Rabbine ibadetle eda edilir | Kesin |
| İlmi | Astronomi ve coğrafya | Eksen eğikliği ve mevsim döngüsü | İklim kuşaklarının hareket haritasını belirleme | Tabiat kanunlarının yıllık döngüsünde yeryüzü şartlarının periyodik değişimi | Kesin |
| Siyasi | Kabileler arası emniyet ahitleri | Diplomatik sefer güvencesi | Çetin iklimde kervan rotalarının güvenliğini sağlama | Îlâf kurumu sayesinde kış aylarında kabilelerin saldırısından muaf kervan düzeni | Güçlü |
| İktisadi | Mevsimsel ticaret ve lojistik | İklimsel kervan rotasyonu | Arz-talep dengesini coğrafi farklılaşmayla yönetme | Kışın güney pazarlarına yönelerek ticarî sürekliliği ve gıda arzını kesintisiz kılma | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik çevrimde düşük enerji fazı (periodisite) | Sistemlerin yüksek entropi veya sıcaklık evresinden sonra enerji tasarrufuna ve dengeye geçtiği periyodik alt eşik fazı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İktisadi konjonktür dalgalanması ve mevsimsellik | Piyasa hareketlerinin, üretim ve tüketim eğilimlerinin iklimsel periyotlara göre yeniden yapılandığı döngüsel dinamizm | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece meteorolojik bir takvim aralığına veya basit bir hava soğumasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İklim zorluklarına rağmen ilahî himaye, toplumsal uzlaşı (îlâf) ve kesintisiz rızık akışının sağlandığı sistemik döngü |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kureyş suresini salt folklorik bir çöl yolculuğu hatırası sayarak, ayetin tevhid, iktisadi güven ve ilahî nimet sorumluluğu eksenini ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat kanunları ile beşerî hayat, ticaret ve ibadet arasındaki zorunlu irtibatı tek bir kelime üzerinden billurlaştırdığı için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kureyş suresindeki ticarî, iktisadi ve itikadi nizamı kuran ayetlerde doğrudan tayin edicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat şartlarının insanı çaresiz bırakan kör bir tesadüf olduğu zannını yıkar; iklimin zorluklarının dahi ilahî nizam ve akılcı eylemle rızık kapısına dönüştüğünü gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYılın soğuk, yağmurlu ve çetin geçen mevsimi, kış vakti ve barınaklara çekilme durumu.
- Soyut anlamHayatın, iktisadın ve hareketin tabiatın döngüsel ritmine uyum sağlayarak meşakkati emniyete dönüştürmesi.
- Sistematik karşılıkPeriyodik iklimsel dönüşümün coğrafi ve iktisadi rota optimizasyonuyla dengelenmesi süreci.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamanı, mevsimsel sıcaklık ve iklim şartlarını, ortalama iklim değerini, kış ve yaz arasındaki sıcaklık genliğini, yıllık döngüsel frekansı temsil eder. ise bu iklimsel periyoda bağımlı olarak yön değiştiren ticarî ve lojistik hareketlilik rotasını ifade etmektedir. Model, kış mevsiminin yarattığı iklimsel değişimin beşerî eylem üzerinde zorunlu bir yön ve uyum fonksiyonu doğurduğunu simgeler.