صيف
ص - ي - ف
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve yaz
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.853 harfباب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما
ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات
صوف:
الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ.
وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ.
والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة.
وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.189 harfالصَيْفُ: واحد فصول السنة، وهو بعد الربيع الأول، وقيل: القيظ. يقال: صَيْفٌ صائِفٌ، وهو توكيد له كما يقال: ليلٌ لائِلٌ، وهَمَجٌ هامِجٌ. والصَيْفُ أيضاً: المطرُ الذي يجيء في الصيف. والمَصيفُ: المعوجُّ من مجاري الماء، وأصله من صافَ أي عدل، كالمضيق من صاقَ. ويومٌ صائِفٌ، أي حارٌّ. وليلةٌ صائِفةٌ. وربَّما قالوا يومٌ صافٌ بمعنى صائِفٍ، كما قالوا يومٌ راحٌ ويومٌ طانٌ. وعاملت الرجل مُصايَفَةً، أي أَيّامَ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.226 harfص ف ( و ا ى ء )
صوف ، صيف ، صفا ، وصف ، فيص ، فصا ، أصف .
صوف : قال اللّيث : الصُّوفُ للضَّأن وما أشْبَهَه . ويقالُ : كَبْشٌ صافٌ ، ونَعْجَةٌ صائِفَة .
أبو عُبَيْد عن الكسائيّ : كَبْشٌ أَصْوَفُ وصَوِفٌ مِثالُ فَعِل وصائفٌ وصافٌ ، كلُّ هذا أن يكون كثيرَ الصُّوف . وأخبرَني المنْذِرِيُّ عن أبي الهَيْثم ، يقال : كبشٌ صائِفٌ وصافٌ ، كما يقال : جُرُفٌ هَائرٌ وهارٍ على القَلْب . وقال اللَّيث : كبشٌ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.419 harf(باب الصاد والياء وما يثلثهما)
(صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه.
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR185 harf- الصيف: الفصل المقابل للشتاء. قال تعالى: ﴿رحلة الشتاء والصيف﴾ [قريش/2]، وسمي المطر الآتي في الصيف صيفا، كما سمي المطر الآتي في الربيع ربيعا. وصافوا: حصلوا في الصيف، وأصافوا: دخلوا فيه.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR824 harfص ي ف
صافوا بمكان كذا واصطافوا وتصيفوا وهذا مصيفهم ومصطافهم ومتصيفهم وأصافوا: دخلوا في الصيف وهم مصيفون وهذا بيت صيفي.
وسقاهم الصيف: مطر الصيف.
قال جرير: بأهلي أهل الدار إذ يسكنونها وجادك من دار ربيع وصيف وصيف بنو فلان فهم مصيفون ونبت لهم الصيف: نبات الصيف.
وعامله مصافة ومشاتاة.
وهم يغزون الصائفة ويمتارون الصائفة وهي الغزوة والميرة بالصيف وقيل لغزوة الروم: الصائفة.
لأنهم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.862 harfالصَّيْفُ: من الأَزمنةِ معروف، وجمعه أَصْيافٌ وصُيُوفٌ. ويومٌ صائفٌ أَي حارٌّ، وليلة صائفة. قال الجوهري: وربما قالوا يوم صافٌ بمعنى صائفٍ كما قالوا يوم راحٌ ويومٌ طانٌ ومطر صائفٌ. ابن سيده وغيره: والصَّيِّفُ المطر الذي يجيء في الصيفِ والنباتُ الذي يجيء فيه. قال الجوهري: الصَّيْفُ المطر الذي يجيء في الصيف، قال ابن بري: صوابه الصَّيِّف، بتشديد الياء. وصِفْنا أَي أَصابنا مطر الصَّيْفِ، وهو فُعِلْنا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR384 harf* ص ي ف * * الصَّيْفُ * واحد فصول السنة وهو بعد الربيع الأول وقبل القيظ يقال صيف * صائِفٌ * وهو توكيد له كما يقال ليل لائِل وشيء * صَيْفِيٌّ * ويوم * صائِفٌ * أي حار وليلة * صَائِفة * وعاملة * مُصَايَفَة * أي أيام الصيف مثل المعاومة والمشاهرة ولامياومة و * صَافَ * بالمكان أقام به الصيف * اصْطَافَ * مثله والموضع * مَصِيفٌ ومُصْطَافٌ * و * تَصَيَّفَ * من الصيف كما تقول تشتى من الشتاء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.085 harfالصيف: القيظ نفسه أو هو بعد الربيع الأول، وقبل القيظ، وهو أحد فصول السنة، نقله الجوهري. وقال الليث: الصيف: ربع من أرباع السنة، وعند العامة: نصف السنة. وقال الأزهري: الصيف عند العرب: الفصل الذي تسميه عوام الناس بالعراق وخراسان الربيع، وهي ثلاثة أشهر، والفصل الذي يليه عند العرب القيظ، وفيه تكون حمراء القيظ، ثم بعده فصل الخريف، ثم بعده فصل الشتاء. ج: أصياف وصيوف. والصيفة: أخص منه، كالشتوة وقال
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.025 harfصَافَ
1 صَافَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. يَصِيفُ, inf. n. صَيْفٌ, (TA,) He, or it, (a company of men, M, Msb,) remained, stayed, dwelt, or abode, (S, M, O, Msb, K,) during the [season called] صَيْف, (S, O,) or during his, or their, صَيْف, (O, Msb,) or during a صَيْف, (K,) بِهِ in it, (S, M, O, K,) i. e. in a place; (S, M, O;) as also ↓ اصطاف, (S, O, * K, * TA,) and ↓ تصيّف; (S, * O, * K, * TA;)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR871 harfصَافَ
صَافَ ( y ) I ( n. ac. صَيْف 1 )
a. [ Bi ], Passed the summer at.
b. Glanced off ( arrow ).
صَيَّفَ
صَيَّفَ II ,
a. see I (a) .
b. Lasted, sufficed for the summer.
صَاْيَفَ
صَاْيَفَ III ,
a. Hired, engaged for the summer.
أَصْيَفَ
أَصْيَفَ IV ,
a. Entered upon, was in the summer.
تَصَيَّفَ
تَصَيَّفَ V ,
a. see I (a) .
اِصْتَيَفَ
اِصْتَيَفَ VIII ( T ),
a. see I (a) .
صَيْف
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (3 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ
Ve yazYaz ve kış yolculuklarına alıştırılmasından dolayı,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قيظ, حرر, خرف |
| Zıt Kök | شتو |
| Çekirdek Özet 1 | Yılın ilkbahardan sonra gelen sıcak mevsimi, yaz yağmuru ve hedeften kenara meyletme |
| Çekirdek Özet 2 | Kureyş'in hayat damarı olan kuzey ticaret seferinin zamanı ve ilahi nimet nizamının bir kutbu |
| Çekirdek Özet 3 | Kış ile birlikte iktisadi ve kozmik döngüyü tamamlayan, toplumsal sürekliliği sağlayan mevsimsel faz |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin salt bir iklim terimi sanılarak Kureyş'in iktisadi, siyasi ve ilahi emniyet ağındaki kurucu rolünün ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Bir yöne yönelme, keskin bir hareketle hedefe yönelme veya tepe noktasına varma; bu çekirdek صيح (sesin şiddetle yırtılarak çıkması), صيد (hedefe yönelip avlama), صير (bir yöne varıp dönüşme) ve صيص (sarp tepe, kök) köklerinde görülür. | ف | Kenar, açıklık ve yayılma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yönelme hareketi meyil ve sapma boyutu kazanmış; zamansal döngüde ise sıcaklığın dışa açıldığı ve sefere imkân tanıyan yılın kenar/yaz evresine tahsis edilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Bir amaca veya hedefe kilitlenme, belirli bir hatta odaklanıp yoğunlaşma hareketi. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Faaliyet, uzanım, yöneliş ve eylemin aktif olarak yürütülmesi. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Dışa açılma, yayılma, bir sınırın kenarına veya menzile ulaşma. |
| صيف | Odaklanmış bir hareketin uzanarak açıklığa ve kenara varması; mevsim döngüsünde sıcaklığın ve dış faaliyetin zirveye ulaşıp hedefine yönelmesi, aynı zamanda rotadan kenara meyil göstermesi. | Harflerin birleşimi, kışın içe kapanıklığının aksine dışa açılmayı, yola koyulmayı ve döngünün en sıcak kenarına erişmeyi resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İlkbahardan sonra gelen sıcak mevsim (yaz), bu mevsimde yağan yağmur (sayyif) ve atılan okun hedeften kenara meyletmesi (sayfûfe). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Zübeyd el-Harmelî beytinde okun hedeften sapması anlamında kökü şöyle kullanır: كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ / فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr'in beytinde yaz mevsimi ve yağmuru kastedilir: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ; ayrıca erken dönemde Bizans sınırına yazın yapılan askeri harekâta es-sâife (الصائفة) denilmiştir. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça صيف kökü, Sami dillerinin müşterek mevsim ve iklim kelime dağarcığına aittir. Kök, özellikle Batı ve Güney Sami kollarında yaz mevsimi, meyve devşirme vakti ve yıllık sıcak dönem anlamlarını taşır. Klasik Süryanice ve Aramicede yer alan ṣaypā (yaz, kurak sıcak mevsim) biçimi Arapçadakiyle doğrudan ses ve anlam denkliği gösterir. İbranicede ise semantik karşılık büyük oranda qayiṣ (yaz, yaz meyvesi) köküyle karşılanmakla birlikte, Sami ortak tabakasında sıcaklık ve hasat döngüsüne işaret eden köksel akrabalıklar mevcuttur. İbn Fâris'in tespit ettiği ikinci kök ekseni olan "meyletmek, sapmak" (صاف السهم) anlamı, kökün dikey zirve noktasından sonra gelen açısal sapmayı ya da yolculuk esnasındaki rota kırılmasını yansıtan iç Arapça semantik bir özelleşmedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صيف (yaz mevsimi; okun meyletmesi) | Yılın en sıcak çeyreği, yaz yağmuru ve istikametten sapma hareketini birleştiren çift kök yapısı. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ṣaypā, Aramice ṣaytā / ṣaypā | Sıcak mevsim, yaz dönemi ve kurak zamanı ifade eden ortak miras. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çöl ve kurak mevsim göstergeleri | Çöl ikliminde yaşamın mevsimsel iki kutba (soğuk-yağış / sıcak-kurak) ayrılmasıyla ilişkili adlandırma. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيف | Anlamlı | Yaz mevsimi ve meyil | Senenin sıcak çeyreği; yaz yağmuru; okun hedeften sapması | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| صفي | Anlamlı | Arılık, saflık, seçme | Tortu ve kederden temizlenme, bir şeyi özenle ayırıp seçme | Kur'an'da geçer (صفو olarak) |
| يصف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel |
| يفص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel |
| فصي | Anlamlı | Ayrılma, sıyrılma | Birbirine yapışık iki şeyin ayrılması, beladan kurtulma | Kur'an'da geçmez |
| فيص | Anlamlı | Kaçış, sıyrılma | Kaçıp kurtulacak yer, sığınak | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيف | Merkez | Yaz mevsimi ve döngüsel meyil | Yılın sıcak çeyreğini ve bu dönemdeki seyahat/hasat imkânını ifade eder. | Genel yaz mevsimi ve sefer vakti |
| قيظ | Komşu | Şiddetli yaz sıcağı | صيف genel bir mevsim iken قيظ yazın ortasındaki en kavurucu sıcaklığı belirtir. | Sıcaklığın ekstrem derecesi |
| حرر | Komşu | Isı ve hararet hali | صيف zamansal bir mevsim dilimidir; حرر ise mevsimden bağımsız fiziksel ısıyı anlatır. | Fiziksel sıcaklık durumu |
| خرف | Komşu | Sonbahar ve devşirme | صيف sıcak evreyi karşılarken خرف yazın bitiminde meyvelerin toplandığı mevsimdir. | Mevsimsel ardıllık |
| شتو | Zıt | Kış, soğuk ve yağış dönemi | صيف sıcak, kurak ve kuzey seferi dönemi iken شتو soğuk ve güney seferi vaktidir. | Tam mevsimsel zıtlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيف | Yaz mevsimi, yaz seferi | Yılın sıcak evresi, kuzey ticaret kervanının zamanı ve istikametten sapma. | Kesin |
| Latince | aestas | Yaz, sıcak dönem | Yılın en sıcak mevsimini karşılar; meyil veya sefer boyutu bulunmaz. | Güçlü |
| İngilizce | summer | Yaz mevsimi | Astronomik ve iklimsel yaz; Kur'an'daki kervan ve güvenlik bağlamını taşımaz. | Kesin |
| Almanca | Sommer | Yaz | Sıcak mevsim; kültürel olarak ılıman bölgenin tarım ve tatil dönemini yansıtır. | Kesin |
| Fransızca | été | Yaz | Sıcak ve aydınlık mevsim; kökün semitik meyil ve yağmur nüansını içermez. | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالصَّيْفِ | Yaz mevsimi ve bu mevsimde icra edilen kuzey (Şam) ticaret seferi | Kureyş kabilesine sağlanan güvenlik, refah ve ilahi lütuf bağlamı (Kureyş 106:2). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmik nizam ve inayet delili | Mevsimlerin birbirini düzenli takip etmesinin tevhidi ve ilahi tedbiri ispatlaması. | Nizam ve inayet |
| Fıkıh | Sefer ve cihad takvimi (es-savâif) | Yaz aylarında sıcaklığın ibadetlere etkisi; Bizans sınırına yazın düzenlenen gazaların hukuku. | Mevsimsel ruhsat ve harp takvimi |
| Tefsir | Kureyş suresi ve îlaf kavramı | Kureyş'in kışın Yemen'e, yazın Şam'a yaptığı mutad ticaret yolculuklarının anlamı. | Ticaret, rızık ve emniyet |
| Hadis | Yaz sıcağında ibadet kolaylığı | Sıcağın şiddetlendiği yaz günlerinde öğle namazının serinliğe bırakılması (ibrâd). | Kolaylık ve iklimsel intibak |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik takvim | Şükür ve ibadet vesilesi | Tevhid şuurunu besleme | Yılın iki zıt kutbundan birini oluşturarak ilahi nizamın sürekliliğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | İklim ve gökbilim | Yıllık döngünün sıcak evresi | Eksen eğikliğinin tespiti | Güneşin ve yeryüzünün hareketine bağlı periyodik faz değişimi. | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik diplomasi | Kuzey hattı diplomasisi | Dış güvenlik antlaşmaları | Kureyş'in yazın Şam ve Bizans nüfuz alanıyla kurduğu diplomatik dokunulmazlık (îlâf). | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret kervanları | Lojistik ve pazar dengesi | Refahın kesintisiz akışı | Kış seferini tamamlayarak toplumun yıllık rızık ve emtia akışını çift yönlü güvenceye alma. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Harmonik dalga tepe noktası (maksimum ekstremum) | Periyodik bir salınımda enerjinin ve sıcaklığın tepe seviyeye ulaştığı faz. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Konjonktürel mevsimsellik ve pazar genişlemesi | İktisadi ve toplumsal faaliyetlerin iklim şartlarına bağlı olarak dışa açılıp zirve yapması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صيف kelimesini yalnızca meteorolojik bir sıcaklık dilimi ya da tatil dönemi olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kış ile birlikte hayatın devamını sağlayan, toplumsal barışı, dış ticareti ve ilahi beslemeyi teminat altına alan çift kutuplu ilahi nizamın bir kanadı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kureyş suresindeki îlaf ve rızık mucizesinin yüzeysel bir seyahat zikrine indirgenmesi, ilahi nimetin tarihsel ve iktisadi derinliğinin anlaşılamaması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nazil olduğu coğrafyadaki iktisadi omurgayı ve toplumun açlıktan kurtulup güvene kavuşmasını sağlayan döngüsel nizamı özetler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kureyş suresi ve ilahi nimet-ibadet ilişkisini, emniyet ve açlıktan doyurma bağlamını kuran ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mevsimlerin kendiliğinden işleyen mekanik süreçler değil, insan topluluklarının rızkını ve varoluşunu mümkün kılan kasıtlı bir ilahi inayet planı olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYılın en sıcak mevsimi, yaz yağmuru ve atılan okun hedeften kenara meyletmesi.
- Soyut anlamBir döngünün uç noktasına varması, dışa açılma, hareket ve zıt kutbuyla birleşerek tamamlanma meyli.
- Sistematik karşılıkSosyo-ekonomik ve kozmik nizamda kış fazıyla birlikte sürekliliği, rızkı ve dengeli akışı sağlayan tamamlayıcı kutup.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde tam yıllık döngüyü, yaz evresini (صيف), ise kış evresini (شتو) temsil eder. Bu iki evre birbirini dışlayan fakat eksiksiz tamamlayan ayrık kümelerdir (). Kapalı bir eğri () üzerindeki çizgi integrali, yaz ve kış fazlarının birleşerek ürettiği kesintisiz iktisadi sürekliliği, emniyeti ve rızık dengesini () modellemektedir.