صيف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ي-ف1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ألفصيفشتووَالصَّيْفِرحل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

صيف

ص - ي - ف

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve yaz

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.853 harf
باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات صوف: الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ. وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ. والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة. وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.189 harf
الصَيْفُ: واحد فصول السنة، وهو بعد الربيع الأول، وقيل: القيظ. يقال: صَيْفٌ صائِفٌ، وهو توكيد له كما يقال: ليلٌ لائِلٌ، وهَمَجٌ هامِجٌ. والصَيْفُ أيضاً: المطرُ الذي يجيء في الصيف. والمَصيفُ: المعوجُّ من مجاري الماء، وأصله من صافَ أي عدل، كالمضيق من صاقَ. ويومٌ صائِفٌ، أي حارٌّ. وليلةٌ صائِفةٌ. وربَّما قالوا يومٌ صافٌ بمعنى صائِفٍ، كما قالوا يومٌ راحٌ ويومٌ طانٌ. وعاملت الرجل مُصايَفَةً، أي أَيّامَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.226 harf
ص ف ( و ا ى ء ) صوف ، صيف ، صفا ، وصف ، فيص ، فصا ، أصف . صوف : قال اللّيث : الصُّوفُ للضَّأن وما أشْبَهَه . ويقالُ : كَبْشٌ صافٌ ، ونَعْجَةٌ صائِفَة . أبو عُبَيْد عن الكسائيّ : كَبْشٌ أَصْوَفُ وصَوِفٌ مِثالُ فَعِل وصائفٌ وصافٌ ، كلُّ هذا أن يكون كثيرَ الصُّوف . وأخبرَني المنْذِرِيُّ عن أبي الهَيْثم ، يقال : كبشٌ صائِفٌ وصافٌ ، كما يقال : جُرُفٌ هَائرٌ وهارٍ على القَلْب . وقال اللَّيث : كبشٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.419 harf
(باب الصاد والياء وما يثلثهما) (صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه. (صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR185 harf
- الصيف: الفصل المقابل للشتاء. قال تعالى: ﴿رحلة الشتاء والصيف﴾ [قريش/2]، وسمي المطر الآتي في الصيف صيفا، كما سمي المطر الآتي في الربيع ربيعا. وصافوا: حصلوا في الصيف، وأصافوا: دخلوا فيه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR824 harf
ص ي ف صافوا بمكان كذا واصطافوا وتصيفوا وهذا مصيفهم ومصطافهم ومتصيفهم وأصافوا‏:‏ دخلوا في الصيف وهم مصيفون وهذا بيت صيفي‏.‏ وسقاهم الصيف‏:‏ مطر الصيف‏.‏ قال جرير‏:‏ بأهلي أهل الدار إذ يسكنونها وجادك من دار ربيع وصيف وصيف بنو فلان فهم مصيفون ونبت لهم الصيف‏:‏ نبات الصيف‏.‏ وعامله مصافة ومشاتاة‏.‏ وهم يغزون الصائفة ويمتارون الصائفة وهي الغزوة والميرة بالصيف وقيل لغزوة الروم‏:‏ الصائفة‏.‏ لأنهم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.862 harf
الصَّيْفُ: من الأَزمنةِ معروف، وجمعه أَصْيافٌ وصُيُوفٌ. ويومٌ صائفٌ أَي حارٌّ، وليلة صائفة. قال الجوهري: وربما قالوا يوم صافٌ بمعنى صائفٍ كما قالوا يوم راحٌ ويومٌ طانٌ ومطر صائفٌ. ابن سيده وغيره: والصَّيِّفُ المطر الذي يجيء في الصيفِ والنباتُ الذي يجيء فيه. قال الجوهري: الصَّيْفُ المطر الذي يجيء في الصيف، قال ابن بري: صوابه الصَّيِّف، بتشديد الياء. وصِفْنا أَي أَصابنا مطر الصَّيْفِ، وهو فُعِلْنا
Maddenin bağlantısı

الصَّيْفُ: من الأَزمنةِ معروف، وجمعه أَصْيافٌ وصُيُوفٌ. ويومٌ صائفٌ أَي حارٌّ، وليلة صائفة. قال الجوهري: وربما قالوا يوم صافٌ بمعنى صائفٍ كما قالوا يوم راحٌ ويومٌ طانٌ ومطر صائفٌ. ابن سيده وغيره: والصَّيِّفُ المطر الذي يجيء في الصيفِ والنباتُ الذي يجيء فيه. قال الجوهري: الصَّيْفُ المطر الذي يجيء في الصيف، قال ابن بري: صوابه الصَّيِّف، بتشديد الياء. وصِفْنا أَي أَصابنا مطر الصَّيْفِ، وهو فُعِلْنا على ما لم يسمَّ فاعله مثل خُرِفْنا ورُبِعْنا. وفي حديث عُبادة: أَنه صلى في جُبّةٍ صَيِّفةٍ أَي كثيرة الصُّوف. يقال: صافَ الكَبْشُ يصُوفُ صَوْفاً، فهو صائِفٌ وصَيِّفٌ إذا كثر صُوفُه، وبناء اللفظة صَيْوِفة فقلبت ياء وأُدْغِمت.وصَيَّفَني هذا الشيء أَي كفاني لِصَيْفتي؛ ومنه قول الراجز: مَنْ يَكُ ذا بَتٍّ فهذا بَتِّي مُقَيِّظٌ مُصَيِّفٌ مُشَتِّي وصِيفَتِ الأَرضُ، فهي مَصِيفةٌ ومَصْيوفةٌ: أَصابها الصَّيِّفُ، وصُيِّفْنا كذلك؛ وقول أَبي كبير الهذلي: ولقد وَرَدْتُ الماء لم يَشْرَبْ به حَدَّ الرَّبيعِ إلى شُهور الصَّيِّفِ يعني به مطر الصيف، الواحد صَيِّفةٌ؛ قال ابن بري: وفاعل يشرب في البيت الذي بعده وهو: الا عَوابِسُ كالمِراطِ مُعِيدةٌ، بالليلِ، مَوْرِدَ أَيِّمٍ مُتَغَضِّف ويقال: أَصابَتْنا صَيِّفة غَزيرة، بتشديد الياء. وتَصَيَّفَ: من الصَّيْف كما يقال تَشَتَّى من الشِّتاء. وأَصاف القومُ: دخلوا في الصَّيف، وصافُوا بمكان كذا: أَقاموا فيه صَيْفَهُم،وصِفْتُ بمكان كذا وكذا وصِفْتُه وتَصَيَّفْته وصَيَّفْته؛ قال لبيد: فَتَصَيَّفا ماءً بِدَحْلٍ ساكِناً، يَسْتَنُّ فوق سَراتِه العُلْجُومُ وقال الهذلي: تَصَيَّفْت نَعْمانَ واصَّيَّفَتْ وصافَ بالمكان أَي أَقام به الصيف، واصْطافَ مثلُه، والموضع مَصِيفٌ ومُصْطافٌ. التهذيب: صافَ القومُ إذا أَقاموا في الصّيفِ بموضع فهم صائفون، وأَصافوا فهم مُصِيفون إذا دخلوا في زمان الصَّيف، وأَشْتَوا إذا دخلوا في الشِّتاء. ويقال: صُيِّفَ القومُ ورُبِعوا إذا أَصابهم مَطَر الصيف والربيع، وقد صِفْنا ورُبِعْنا، كان في الأَصل صُيِفْنا، فاستثقلت الضمة مع الياء فحذفت وكسرت الصاد لتدل عليها. وصافَ فلانٌ ببلاد كذا يَصِيفُ إذا أَقام به في الصَّيف، والمَصِيفُ: اسم الزمان؛ قال سيبويه: أُجري مُجرى المكان وعامله مُصايَفَةً وصِيافاً. والصائفة: أَوانُ الصَّيف. والصائفةُ: الغَزْوةُ في الصيف. والصائفةُ والصَّيْفِيّةُ: المِيرةُ قبل الصيف، وهي المِيرة الثانية، وذلك لأَن أَوَّلَ المِيَرِ الرَّبْعِيَّة ثم الصَّيْفِيَّة ثم الدَّفَئِيَّة. الجوهري: وصائفةُ القوم مِيرَتُهم في الصيف. الجوهري: الصَّيْفُ واحد فُصُول السنة وهو بعد الربيع الأَول وقبل القَيْظِ. يقال: صَيْفٌ صائفُ، وهو توكيد له كما يقال لَيْلٌ لائلٌ وهَمَج هامِجٌ. وفي حديث الكَلالة حين سُئل عنها عمر، رضي اللّه عنه، فقال: تكفيك آيةُ الصَّيف أَي التي نزلت في الصيف وهي الآية التي في آخر سورة النساء والتي في أَوَّلِها نزلت في الشتاء. وأَصافَتِ الناقةُ، وهي مُصِيفٌ ومِصْيافٌ: نُتِجَتْ في الصَّيْف وولدُها صَيْفِيّ. وأَصافَ الرجلُ، فهو مُصِيفٌ: وُلد له في الكِبَرِ، وولده أَيضاً صَيْفيّ وصَيْفِيُّون، وشيء صَيْفِيٌّ؛ وقال أَكثمُ بن صَيْفي، وقيل هي لسعد بن مالك ابن ضبيعة: إنَّ بَنيَّ صِبْيَةٌ صَيْفِيُّونْ، أَفْلَحَ مَنْ كان له رِبْعِيُّونْ في حديث سليمان بن عبد الملك: لمَّا حضرته الوفاة قال هذين البيتين أَي وُلدوا على الكِبَر. يقال: أَصافَ الرجل يُصِيف إِصافةً إذا لم يولد له حتى يُسِنّ ويَكْبَرَ، وأَوْلاده صَيْفِيُّون. والرِّبْعِيُّون: الذين وُلدوا في حداثته وأَوّل شَبابه، قال: وإنما قال ذلك لأَنه لم يكن في أَبنائه من يُقَلِّده العهد بعده. وأَصافَ: ترك النساء شابّاً ثم تزوَّج كبيراً.الليث: الصَّيْفُ رُبُع من أَرْباع السنة، وعند العامة نصف السنة. قال الأزهري: الصيف عند العرب الفصل الذي تسميه عوامُّ الناس بالعراق وخُراسان الربيعَ، وهي ثلاثة أَشهر، والفَصْل الذي يَليه عند العرب القَيْظ، وفيه يكون حَمْراء القَيْظِ، ثم بعده فصل الخَريف، ثم بعده فصل الشتاء. والكَلأُ الذي يَنْبُتُ في الصَّيْف صَيْفِيٌّ، وكذلك المطر الذي يقع في الربيع ربيعِ الكَلإِ صَيْفٌ وصَيْفِيّ. وقال ابن كُناسة: اعلم أَن السنة أَربعة أَزمِنة عند العرب: الربيعُ الأَول وهو الذي تسمِّيه الفُرْسُ الخريف ثم الشتاء ثم الصيف، وهو الربيع الآخِر، ثم القَيْظ، فهذه أَربعةُ أَزمِنةٍ. وسُميت غَزْوَة الروم الصائفةَ لأَن سُنَّتَهم أَن يُغْزَوا صيفاً، ويُقْفَلَ عنهم قبل الشتاء لمكان البردِ والثلج. أَبو عبيد: استأْجرته مُصايَفةً ومُرابعةً ومُشاتاةً ومَخارفةً من الصَّيفِ والرَّبيعِ والشتاء والخَرِيفِ مَثْل المُشاهرَةِ والمُياومَةِ والمُعاومَةِ. وفي أَمثالهم في إتمام قَضاء الحاجةِ: تمامُ الرَّبيع الصيفُ، وأَصله في المطر، فالربيع أَوَّله والصيف الذي بعده، فيقول: الحاجة بكمالها كما أَنَّ الربيع لا يكون تمامه إلا بالصيفِ. ومن أَمثالهم: الصيفَ ضَيَّعْتِ اللبنَ إذا فَرَّطَ في أَمره في وقته، معناه طلْبتِ الشيء في غير وقته، وذلك أَن الأَلبان تكثر في الصيف فيُضْرَب مثلاً لترك الشيء وهو ممكن وطَلَبِه وهو مُتَعَذِّر، قال ذلك ابن الأَنباري وأَوّلُ من قاله عمرو بن عمرو بن عُدَسَ لِدَخْتَنُوسَ بنت لقِيطٍ، وكانت تَحْتَه فَفَرِكَتْه وكان مُوسراً. فتزوّجها عَمْرُو بن مَعْبَد وهو ابن عمِّها وكان شابّاً مُقتراً، فمرَّت به إبل عمرو فسألتْه اللبن فقال لها ذلك. وضافَ عنه صَيفاً ومَصيفاً وصَيْفوفةً: عَدَلَ. وصافَ السَّهْمُ عن الهَدَفِ يَصِيفُ صَيفاً وصَيْفوفة: كذلك عَدَلَ بمعنى ضافَ، والذي جاء في الحديث ضافَ، بالضاد؛ قال أَبو زبيد: كلَّ يومٍ تَرْميهِ منها بِرَشْقٍ، فمَصِيفٌ أَو صافَ غَيرَ بَعِيدِ وقال أَبو ذؤيب: جَوارِسُها تأْوِي الشُّعُوفَ دَوائِباً، وتَنْصَبُّ أَلْهاباً مَصيفاً كِرابُها أَي مَعْدُولاً بها مُعْوَجَّةً غير مُقَوَّمَةٍ، ويروى مَضِيفاً، وقد تقدَّم؛ والكِرابُ: مَجارِي الماء، واحدتها كَرَبَةٌ، واللِّهْبُ: الشّقُّ في الجبل أَي تَنْصَبُّ إلى اللَّهْبِ لكونه بارِداً، ومَصِيفاً أَي مُعْوَجّاً من صافَ إذا عَدلَ. الجوهري: المَصيفُ المُعْوَجُّ من مَجاري الماء، وأَصله من صافَ أَي عدلَ كالمَضِيقِ من ضاقَ. وصافَ الفَحْلُ عن طَرُوقَتِه: عدل عن ضِرابها. وفي حديث أَنس أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، شاوَرَ أَبا بكر، رضي اللّه عنه، يوم بَدْر في الأَسْرَى فتكلم أَبو بكر فصافَ عنه؛ قال الأَصمعي: يقال صاف يَصِيفُ إذا عدَلَ عن الهَدف؛ المعنى: عدل، صلى اللّه عليه وسلم، بوجهه عنه ليُشاور غيره. وفي حديث آخر: صافَ أَبو بكر عن أَبي بُرْدَةَ، ويقال: أَصافه اللّه عني أَي نَحَّاه، وأَصافَ اللّه عني شرَّ فلان أَي صَرَفه وعدَل به. والصيفُ: الأُنثى من البُوم؛ عن كراع. وصائفٌ: اسم موضع؛ قال معن بن أَوس: فَفَدْفَدُ عَبُّودٍ فَخَبْراء صائفٍ، فَذُو الحَفْرِ أَقْوَى منهمُ فَفَدافِدُهْ وصَيفِيٌّ: اسم رجل، وهو صيفي بن أَكْثَمَ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR384 harf
* ص ي ف * * الصَّيْفُ * واحد فصول السنة وهو بعد الربيع الأول وقبل القيظ يقال صيف * صائِفٌ * وهو توكيد له كما يقال ليل لائِل وشيء * صَيْفِيٌّ * ويوم * صائِفٌ * أي حار وليلة * صَائِفة * وعاملة * مُصَايَفَة * أي أيام الصيف مثل المعاومة والمشاهرة ولامياومة و * صَافَ * بالمكان أقام به الصيف * اصْطَافَ * مثله والموضع * مَصِيفٌ ومُصْطَافٌ * و * تَصَيَّفَ * من الصيف كما تقول تشتى من الشتاء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.085 harf
الصيف: القيظ نفسه أو هو بعد الربيع الأول، وقبل القيظ، وهو أحد فصول السنة، نقله الجوهري. وقال الليث: الصيف: ربع من أرباع السنة، وعند العامة: نصف السنة. وقال الأزهري: الصيف عند العرب: الفصل الذي تسميه عوام الناس بالعراق وخراسان الربيع، وهي ثلاثة أشهر، والفصل الذي يليه عند العرب القيظ، وفيه تكون حمراء القيظ، ثم بعده فصل الخريف، ثم بعده فصل الشتاء. ج: أصياف وصيوف. والصيفة: أخص منه، كالشتوة وقال
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.025 harf
صَافَ 1 صَافَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. يَصِيفُ, inf. n. صَيْفٌ, (TA,) He, or it, (a company of men, M, Msb,) remained, stayed, dwelt, or abode, (S, M, O, Msb, K,) during the [season called] صَيْف, (S, O,) or during his, or their, صَيْف, (O, Msb,) or during a صَيْف, (K,) بِهِ in it, (S, M, O, K,) i. e. in a place; (S, M, O;) as also ↓ اصطاف, (S, O, * K, * TA,) and ↓ تصيّف; (S, * O, * K, * TA;)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR871 harf
صَافَ صَافَ ( y ) I ( n. ac. صَيْف 1 ) a. [ Bi ], Passed the summer at. b. Glanced off ( arrow ). صَيَّفَ صَيَّفَ II , a. see I (a) . b. Lasted, sufficed for the summer. صَاْيَفَ صَاْيَفَ III , a. Hired, engaged for the summer. أَصْيَفَ أَصْيَفَ IV , a. Entered upon, was in the summer. تَصَيَّفَ تَصَيَّفَ V , a. see I (a) . اِصْتَيَفَ اِصْتَيَفَ VIII ( T ), a. see I (a) . صَيْف
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شتو

    1 ortak ayet · Kış

  2. رحل

    1 ortak ayet · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir

  3. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ

    Ve yazYaz ve kış yolculuklarına alıştırılmasından dolayı,

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصيف
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerقيظ, حرر, خرف
Zıt Kökشتو
Çekirdek Özet 1Yılın ilkbahardan sonra gelen sıcak mevsimi, yaz yağmuru ve hedeften kenara meyletme
Çekirdek Özet 2Kureyş'in hayat damarı olan kuzey ticaret seferinin zamanı ve ilahi nimet nizamının bir kutbu
Çekirdek Özet 3Kış ile birlikte iktisadi ve kozmik döngüyü tamamlayan, toplumsal sürekliliği sağlayan mevsimsel faz
Kritik Hata RiskiKelimenin salt bir iklim terimi sanılarak Kureyş'in iktisadi, siyasi ve ilahi emniyet ağındaki kurucu rolünün ıskalanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صيBir yöne yönelme, keskin bir hareketle hedefe yönelme veya tepe noktasına varma; bu çekirdek صيح (sesin şiddetle yırtılarak çıkması), صيد (hedefe yönelip avlama), صير (bir yöne varıp dönüşme) ve صيص (sarp tepe, kök) köklerinde görülür.فKenar, açıklık ve yayılma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yönelme hareketi meyil ve sapma boyutu kazanmış; zamansal döngüde ise sıcaklığın dışa açıldığı ve sefere imkân tanıyan yılın kenar/yaz evresine tahsis edilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBir amaca veya hedefe kilitlenme, belirli bir hatta odaklanıp yoğunlaşma hareketi.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaFaaliyet, uzanım, yöneliş ve eylemin aktif olarak yürütülmesi.
فağız; söz, açıklık, kenarDışa açılma, yayılma, bir sınırın kenarına veya menzile ulaşma.
صيفOdaklanmış bir hareketin uzanarak açıklığa ve kenara varması; mevsim döngüsünde sıcaklığın ve dış faaliyetin zirveye ulaşıp hedefine yönelmesi, aynı zamanda rotadan kenara meyil göstermesi.Harflerin birleşimi, kışın içe kapanıklığının aksine dışa açılmayı, yola koyulmayı ve döngünün en sıcak kenarına erişmeyi resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİlkbahardan sonra gelen sıcak mevsim (yaz), bu mevsimde yağan yağmur (sayyif) ve atılan okun hedeften kenara meyletmesi (sayfûfe).
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Zübeyd el-Harmelî beytinde okun hedeften sapması anlamında kökü şöyle kullanır: كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ / فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ
Erken Arapça kullanımCerîr'in beytinde yaz mevsimi ve yağmuru kastedilir: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ; ayrıca erken dönemde Bizans sınırına yazın yapılan askeri harekâta es-sâife (الصائفة) denilmiştir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça صيف kökü, Sami dillerinin müşterek mevsim ve iklim kelime dağarcığına aittir. Kök, özellikle Batı ve Güney Sami kollarında yaz mevsimi, meyve devşirme vakti ve yıllık sıcak dönem anlamlarını taşır. Klasik Süryanice ve Aramicede yer alan ṣaypā (yaz, kurak sıcak mevsim) biçimi Arapçadakiyle doğrudan ses ve anlam denkliği gösterir. İbranicede ise semantik karşılık büyük oranda qayiṣ (yaz, yaz meyvesi) köküyle karşılanmakla birlikte, Sami ortak tabakasında sıcaklık ve hasat döngüsüne işaret eden köksel akrabalıklar mevcuttur. İbn Fâris'in tespit ettiği ikinci kök ekseni olan "meyletmek, sapmak" (صاف السهم) anlamı, kökün dikey zirve noktasından sonra gelen açısal sapmayı ya da yolculuk esnasındaki rota kırılmasını yansıtan iç Arapça semantik bir özelleşmedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary ve Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصيف (yaz mevsimi; okun meyletmesi)Yılın en sıcak çeyreği, yaz yağmuru ve istikametten sapma hareketini birleştiren çift kök yapısı.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ṣaypā, Aramice ṣaytā / ṣaypāSıcak mevsim, yaz dönemi ve kurak zamanı ifade eden ortak miras.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çöl ve kurak mevsim göstergeleriÇöl ikliminde yaşamın mevsimsel iki kutba (soğuk-yağış / sıcak-kurak) ayrılmasıyla ilişkili adlandırma.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صيفAnlamlıYaz mevsimi ve meyilSenenin sıcak çeyreği; yaz yağmuru; okun hedeften sapmasıKur'an'da geçer (hedef kök)
صفيAnlamlıArılık, saflık, seçmeTortu ve kederden temizlenme, bir şeyi özenle ayırıp seçmeKur'an'da geçer (صفو olarak)
يصفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel
يفصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel
فصيAnlamlıAyrılma, sıyrılmaBirbirine yapışık iki şeyin ayrılması, beladan kurtulmaKur'an'da geçmez
فيصAnlamlıKaçış, sıyrılmaKaçıp kurtulacak yer, sığınakKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صيفMerkezYaz mevsimi ve döngüsel meyilYılın sıcak çeyreğini ve bu dönemdeki seyahat/hasat imkânını ifade eder.Genel yaz mevsimi ve sefer vakti
قيظKomşuŞiddetli yaz sıcağıصيف genel bir mevsim iken قيظ yazın ortasındaki en kavurucu sıcaklığı belirtir.Sıcaklığın ekstrem derecesi
حررKomşuIsı ve hararet haliصيف zamansal bir mevsim dilimidir; حرر ise mevsimden bağımsız fiziksel ısıyı anlatır.Fiziksel sıcaklık durumu
خرفKomşuSonbahar ve devşirmeصيف sıcak evreyi karşılarken خرف yazın bitiminde meyvelerin toplandığı mevsimdir.Mevsimsel ardıllık
شتوZıtKış, soğuk ve yağış dönemiصيف sıcak, kurak ve kuzey seferi dönemi iken شتو soğuk ve güney seferi vaktidir.Tam mevsimsel zıtlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصيفYaz mevsimi, yaz seferiYılın sıcak evresi, kuzey ticaret kervanının zamanı ve istikametten sapma.Kesin
LatinceaestasYaz, sıcak dönemYılın en sıcak mevsimini karşılar; meyil veya sefer boyutu bulunmaz.Güçlü
İngilizcesummerYaz mevsimiAstronomik ve iklimsel yaz; Kur'an'daki kervan ve güvenlik bağlamını taşımaz.Kesin
AlmancaSommerYazSıcak mevsim; kültürel olarak ılıman bölgenin tarım ve tatil dönemini yansıtır.Kesin
FransızcaétéYazSıcak ve aydınlık mevsim; kökün semitik meyil ve yağmur nüansını içermez.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
وَالصَّيْفِYaz mevsimi ve bu mevsimde icra edilen kuzey (Şam) ticaret seferiKureyş kabilesine sağlanan güvenlik, refah ve ilahi lütuf bağlamı (Kureyş 106:2).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmik nizam ve inayet deliliMevsimlerin birbirini düzenli takip etmesinin tevhidi ve ilahi tedbiri ispatlaması.Nizam ve inayet
FıkıhSefer ve cihad takvimi (es-savâif)Yaz aylarında sıcaklığın ibadetlere etkisi; Bizans sınırına yazın düzenlenen gazaların hukuku.Mevsimsel ruhsat ve harp takvimi
TefsirKureyş suresi ve îlaf kavramıKureyş'in kışın Yemen'e, yazın Şam'a yaptığı mutad ticaret yolculuklarının anlamı.Ticaret, rızık ve emniyet
HadisYaz sıcağında ibadet kolaylığıSıcağın şiddetlendiği yaz günlerinde öğle namazının serinliğe bırakılması (ibrâd).Kolaylık ve iklimsel intibak

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmik takvimŞükür ve ibadet vesilesiTevhid şuurunu beslemeYılın iki zıt kutbundan birini oluşturarak ilahi nizamın sürekliliğini gösterir.Kesin
İlmiİklim ve gökbilimYıllık döngünün sıcak evresiEksen eğikliğinin tespitiGüneşin ve yeryüzünün hareketine bağlı periyodik faz değişimi.Güçlü
SiyasiJeopolitik diplomasiKuzey hattı diplomasisiDış güvenlik antlaşmalarıKureyş'in yazın Şam ve Bizans nüfuz alanıyla kurduğu diplomatik dokunulmazlık (îlâf).Güçlü
İktisadiTicaret kervanlarıLojistik ve pazar dengesiRefahın kesintisiz akışıKış seferini tamamlayarak toplumun yıllık rızık ve emtia akışını çift yönlü güvenceye alma.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHarmonik dalga tepe noktası (maksimum ekstremum)Periyodik bir salınımda enerjinin ve sıcaklığın tepe seviyeye ulaştığı faz.Güçlü
Beşeri bilimlerKonjonktürel mevsimsellik ve pazar genişlemesiİktisadi ve toplumsal faaliyetlerin iklim şartlarına bağlı olarak dışa açılıp zirve yapması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiصيف kelimesini yalnızca meteorolojik bir sıcaklık dilimi ya da tatil dönemi olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKış ile birlikte hayatın devamını sağlayan, toplumsal barışı, dış ticareti ve ilahi beslemeyi teminat altına alan çift kutuplu ilahi nizamın bir kanadı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKureyş suresindeki îlaf ve rızık mucizesinin yüzeysel bir seyahat zikrine indirgenmesi, ilahi nimetin tarihsel ve iktisadi derinliğinin anlaşılamaması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın nazil olduğu coğrafyadaki iktisadi omurgayı ve toplumun açlıktan kurtulup güvene kavuşmasını sağlayan döngüsel nizamı özetler.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kureyş suresi ve ilahi nimet-ibadet ilişkisini, emniyet ve açlıktan doyurma bağlamını kuran ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Mevsimlerin kendiliğinden işleyen mekanik süreçler değil, insan topluluklarının rızkını ve varoluşunu mümkün kılan kasıtlı bir ilahi inayet planı olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYılın en sıcak mevsimi, yaz yağmuru ve atılan okun hedeften kenara meyletmesi.
  • Soyut anlamBir döngünün uç noktasına varması, dışa açılma, hareket ve zıt kutbuyla birleşerek tamamlanma meyli.
  • Sistematik karşılıkSosyo-ekonomik ve kozmik nizamda kış fazıyla birlikte sürekliliği, rızkı ve dengeli akışı sağlayan tamamlayıcı kutup.
  • LaTeX modeliΩ=S∪W,S∩W=∅  ⟹  ∮Γ(S+W) dt=Π
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω tam yıllık döngüyü, S yaz evresini (صيف), W ise kış evresini (شتو) temsil eder. Bu iki evre birbirini dışlayan fakat eksiksiz tamamlayan ayrık kümelerdir (S∩W=∅). Kapalı bir eğri (Γ) üzerindeki çizgi integrali, yaz ve kış fazlarının birleşerek ürettiği kesintisiz iktisadi sürekliliği, emniyeti ve rızık dengesini (Π) modellemektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص