شعل
ش - ع - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve tutuştu
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR731 harfباب العين و الشين واللام معهما
)ع ل ش، ش ع ل يستعملان فقط( علش: العِلَّوْش: الذئب بلغة حمير، وهي مخالفة لكلام العرب، لأن الشينات كلّها قبل اللاّم.
قال زائدة: لا أشك إلاّ أنّه الذئب، لأنّ العِلَّوش الخفيف الحريص. وأنشد عرَّام:
أيا جَحْمَتي بكّي على أمّ واهبٍ أكيلة عِلَّوشٍ بإحدى الذّنـائب
شعل: اشَّعَل: بياض في الناصية وفي الذَّنَب. والفعل: شَعِل يشعَل شعَلا. والنعت: أشعلُ وشعلاء للمؤنث.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.294 harfالشُعْلَةُ من النار: واحدة الشُعَلِ. والشَعيلَةُ: الفتيلة فيها نارٌ، والجمع شُعُلٌ والمَشْعَلَةُ: واحدة المشاعل. والمِشْعَلُ بكسر الميم: شيء يتَّخذه أهل البادية من أَدَمٍ، يُخرَزُ بعضه إلى بعض كالنِطْع، ثم يُشَدُّ إلى أربع قوائم من خشب، فيصير كالحوض، يُنْبَذُ فيه، لأنَّه ليس لهم حِبابٌ. قال ذو الرمة:
أَضَعْنَ مَواقِتَ الصلواتِ عَمْداً وحالَقْنَ المشاعلَ والجِـرارا
ورجلٌ شاعِلٌ، أي ذو إشْعالٍ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.560 harfباب العين والشين واللام
عشل ، علش ، شعل ، شلع : مستعملة
عشل : أهملَ ابن المظفر عشل ، وشلع ، وهما مستعملان .
فأمّا عشل فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابيّ أنه قال : العاشل والعاشن والعاكل : المخمِّن الذي يظنُّ فيصيب وأما :
علش : فإنَّ ابن الأعرابيّ زعم أن العِلّوْشَ هو
ابن آوَى . وقال الليث : علش لغة حميرية ، منه العلّوش ، وهو الذئب . قال : وقال الخليل : ليس في كلام العرب شين بعد لام ، ولكن كلُّها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.887 harf(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في
(باب الشين والعين وما يثلثهما) (شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في غُنَيْمةٍ"، يريد: أعلى جَبَل. (شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4]. والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء. ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]). ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة: أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) الشين والعين والحرف المعتل، أصلٌ يَدُلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي قَبْلَه. يقال أَشْعَى القومُ الغارةَ إشعاء، إذا أَشْعَلُوها. وغارةٌ شَعْواء: فاشية. قال ابنُ قيس الرّقيَّات: كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) الشين والعين والنون كلمة. يقولون: هو مُشْعَانُّ الرأس، إذا كان ثائر الرأس. (شعب) الشين والعين والباء أصلان مختلفان، أحدهما يدلُّ على الافتراق، والآخر على الاجتماع. ثمَّ اختلف أهلُ اللغة في ذلك، فقال قومٌ: هو من باب الأضداد. وقد نصَّ الخليلُ على ذلك. وقال آخرون: ليس ذلك من الأضداد، إنّما هي لغات. قال الخليل: من عجائب الكلام ووُسْع العربيَّة، أنَّ الشَّعْب يكون تفرُّقاً، ويكون اجتماعاً. وقال ابن دريد([5]): الشَّعب: الافتراق، والشَّعْب: الاجتماع. وليس ذلك من الأضداد، وإنّما هي لغةٌ لقوم. فالذي ذكرناه من الافتراق. وقولهم للصَّدْعِ في الشيء شَعْب. ومنه الشَّعْب: ما تشعّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمع شعوب. قال جل ثناؤه: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [الحجرات 13]. ويقال الشَّعب: الحَيُّ([6]) العظيم. قالوا: ومَشعب الحقّ: طريقُه. قال الكميت: فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])ويقال: انشعبت بهم الطُّرق، إذا تفرَّقَتْ، وانشعبت أغصانُ الشجرة. فأمَّا شُعَب الفَرَس، فيقال إنَّه أقطارُهُ التي تعلُو منه، كالعنق والمَنْسِج، وما أشرف منه. قال: * أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) * ويقال ظبيٌ أشعبُ، إذا تفرَّق قرناه فتبايَنَا ببينونةً شديدة. قال أبو دُؤاد: وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])والشِّعب: ما انفرَجَ بين الجبلَين. وشَعوبُ: المنِيّة؛ لأنَّها تَشعَب، أي تفرِّق. ويقال شَعبتْهم المنيّة فانشعبوا، أي فرّقتْهم فافترقوا. والشَّعِيب: السِّقاء البالي، وإنَّما سمِّي شَعِيباً لأنَّهُ يَشْعَب الماء الذي فيه، أي لا يحفظُهُ بل يُسيله. قال: * ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) * قال ابن دريد([11]): "وسمِّي شعبانُ لتشعُّبِهم فيه، وهو تفرُّقُهم في طلب المياه". وفي الحديث: "ما هذه الفُتْيا التي شعَّبت الناس؟". أي فرّقتهم. وأما الباب الآخر فقولهم شَعَبَ الصَّدْعَ، إذا لاءمَه. وشَعَبَ العُسَّ وما أشبهه. ويقال للمِثْقَب المِشْعَب. وقد يجوز أن يكون الشَّعْب الذي في باب القبائل سمِّي للاجتماع والائتلاف. ويقولون: تفرَّق شَعْب بني فلان. وهذا يدلُّ على الاجتماع. قال الطّرِمَّاح: * شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) * ومن هذا الباب وإن لم يكن مشتقاً شَعَبْعَـب، وهو موضعٌ. قال: هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])وُشعَبَى([14]): موضع أيضاً. (شعث) الشين والعين والثاء أصل يدل على انتشارٍ في الشَّيء. يقولون: لمّ اللهُ شَعثَكم، وجَمَعَ شَعَثَكم. أي ما تفرَّق من أمركم. والشَّعَث شَعَثُ رأس السِّواكِ والوتِد. ويسمُّون الوتِدَ أشعثَ لذلك. (شعذ) الشين والعين والذال ليس بشيء. قال الخليل: الشَّعْوَذة ليست من كلام أهل البادية، وهي خِفّة في اليدين، وأُخْذةٌ كالسِّحر. (شعر) الشين والعين والراء أصلان معروفان، يدلُّ أحدهما على ثَباتٍ، والآخر على عِلْمٍ وعَلَم. فالأوّل الشَّعَْر، معروف، والجمع أشعار، وهو جمع جمعٍ، والواحدة شَعَْرة. ورجلٌ أَشْعَرُ: طويل شَعَْر الرّأس والجسد. والشَّعار: الشَّجر، يقال أرض كثيرة الشَّعار. ويقال لِمَا استدار بالحافر من مُنتهى الجلد حيثُ ينبت الشَّعر حوالَيِ الحافر: أَشْعَرٌ، والجمع الأشاعر. والشَّعراء من الفاكهة: جنسٌ من الخَوْخِ، وسمي بذلك لشيءٍ يعلوها كالزَّغَب. والدليل على ذلك أنَّ ثَمَّ جنساً ليس عليه زَغَب يسمُّونه: القَرْعَاء. والشَّعْراء: ذبابةٌ كأنَّ على يديها زَغَبا. ومن الباب: داهيةٌ شَعْراء، وداهيةٌ وَبْرَاء. قال ابن دريد: ومن كلامهم إذا تكلَّمَ الإنسانُ بما استُعْظِمَ([15]): "جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر". وروضةٌ شَعْراء: كثيرة النَّبْت. ورملةٌ شَعْرَاء: تُنبِت النَّصِيَّ وما أشبهه. والشَّعراء: الشَّجَر الكثير. ومما يقرب من هذا الشَّعير، وهو معروف، فأمَّا الشعيرة: الحديدة التي تُجعَل مِسَاكاً لنصل السّكِّين إذا رُكّب، فإنّما هو مشبَّه بحبّة الشَّعير. والشَّعارير: صِغار القِثَّاء. والشِّعار: ما وَلِيَ الجسدَ من الثِّياب؛ لأنّه يَمُسُّ الشَّعر الذي على البشَرة. والباب الآخر: الشِّعار: الذي يتنادَى به القومُ في الحرب ليَعرِف بعضُهم بعضاً. والأصلُ قولُهم شَعَرتُ بالشّيء، إذا علمتَه وفطِنْتَ له. ولَيْتَ شِعْرِي، أي ليتني علِمْتُ. قال قومٌ: أصله من الشَّعْرة([16]) كالدُّرْبة والفِطنة، يقال شَعَرَت شَُِعْرة. قالوا: وسمِّي الشَّاعر لأنه يفطِن لما لا يفطن لـه غيرُهُ. قالوا: والدليل على ذلك قولُ عنترة: هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])يقول: إنَّ الشّعراء لم يغادِرُوا شيئاً إلاّ فطِنُوا لـه. ومَشَاعِرُ الحجّ: مواضِع المَناسك، سمِّيت بذلك لأنَّها مَعالم الحجّ. والشعِيرة: واحدة الشَّعائر، وهي أعلامُ الحجّ وأعمالُه. قال الله جل جلالُه: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾ [البقرة 158]. ويقال الشعيرة أيضاً: البَدَنَة تُهدَى. ويقال إشعارها أنْ يُجَزَّ أصل سَنامها حتَّى يسيلَ الدّمُ فيُعلَم أنّها هَدْي. ولذلك يقولون للخليفة إن قُتِلَ: قد أُشْعِر، يُختَصّ بهذا من دون كلِّ قتيل. والشِّعْرى: كوكبٌ، وهي مُشتهِرة. ويقال أَشْعَرَ فلانٌ فلاناً شرّاً، إذا غَشِيه به. وأشعَرَه الحبُّ مَرَضاً، فهذا يصلُح أن يكون من هذا الباب إذا جعل ذلك عليه كالعَلَم، ويصلح أن يكون من الأوّل، كأنّه جُعِلَ له شِعاراً. فأمّا قولهم: تفرّق القومُ شعاريرَ، فهو عندنا من باب الإبدال، والأصل شَعاليل، وقد مضى. --------------ــــ ([1]) هي قراءة الحسن وابن محيصن. إتحاف فضلاء البشر 264. ([2]) في المجمل: "وشعل رجل، وأم شعل: اسم امرأة". ([3]) ديوان ذي الرمة 200 واللسان ( شعل). ([4]) ديوان ابن قيس الرّقيات 183 واللسان (شعا). ([5]) الجمهرة (1: 291-292). ([6]) في الأصل: "الحق"، صوابه من المجمل. ([7]) الهاشميات 39 واللسان (شعب). ([8]) لدكين بن رجاء الراجز، كما في اللسان (شعب). ([9]) اللسان (شعب، قصر، شنج) والحيوان: (1: 349 / 5: 214). ([10]) العين، بفتح الياء المشددة. والرجز لرؤبة في ديوانه 160 واللسان (عين). ([11]) الجمهرة (1: 292). ([12]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شعب). وقد سبق إنشاد البيت في (شت). ([13]) البيت للصمة بن عبد الله القشيري، كما في اللسان (شعب). ([14]) في الأصل: "شعباء". صوابه في المجمل. ([15]) في الجمهرة: (2: 342): "ومن كلامهم للرجل إذا تكلم بما ينكر عليه". ([16]) نص في القاموس على أنها مثلثة، بالكسر والفتح والضم. ([17]) مطلع معلقة عنترة. وفي الأصل: "من مترنم"، تحريف.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf- الشعل: التهاب النار، يقال: شعلة من النار، وقد أشعلتها، وأجاز أبو زيد: شعلتها (انظر: النوادر لأبي زيد ص 161)، والشعيلة: الفتيلة إذا كانت مشتعلة، وقيل: بياض يشتعل، قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/4]، تشبيها بالاشتعال من حيث اللون، واشتعل فلان غضبا تشبيها به من حيث الحركة، ومنه: أشعلت الخيل في الغارة، نحو: أوقدتها، وهيجتها، أضرمتها.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR371 harfش ع ل
أشعلت النار في الحطب فاشتعلت.
وكأنه شعلة قبس.
وجاءوا بين أيديهم المشاعل جمع أصـاح تـرى بريقـاً هـبّ وهناً كمصبـاح الشعيلـة في الذبال ومن المجاز: " واشتعل الرأس شيباً " وقال لبيد: إن ترى رأسي أمسى واضحاً سلـط الشيـب عليـه فاشتعل وأشعلت الخيل في الغارة: بثثتها.
وجراد مشتعل بالفتح والكسر.
وأشعل إبلـه بالقطـران.
وأشعلت فلاناً فاشتعل غضباً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.438 harfالشَّعَلُ والشُّعْلَة: البياضُ في ذَنَب الفَرَس أَو ناصيتِه في ناحية منها، وخَصَّ بعضهُم به عَرْضها. يقال: غُرَّةٌ شَعْلاءُ تأْخذ إِحدى العينين حتى تدخل فيها، وقد يكون في القَذَال، وهو في الذَّنَب أَكثر، شَعِلَ شَعَلاً وشُعْلَةً؛ الأَخيرة شاذة، وكذلك اشْعالَّ اشْعِيلالاً إِذا صار ذا شَعَلٍ؛ قال:
وبَعدَ انتِهاضِ الشَّيْب في كلِّ جانبٍ،
على لِمَّتِي، حتى اشْعَأَلَّ بَهِيمُها
أَراد اشْعَالَّ فحرَّك
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR179 harf* ش ع ل * * الشُّعْلةُ * من النار واحدة * الشُّعَل * و * المَشْعَلةُ * واحدة * المشَاعِلِ * و * أشْعَل * النار في الحطب أضرمها * فاشْتَعلَت * هي أي أضطرمت و * اشْتَعَل * رأسه شيبا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.760 harfالشعل، محركة، والشعلة، بالضم: البياض في ذنب الفرس، أ والناصية في ناحية منها، وخص بعضهم به عرضها، يقال: غرة شعلاء، تأخذ إحدى العينين حتى تدخل فيها، و قد يكون في القذال، وهو في الذنب أكثر. شعل، كفرح، شعلا، وشعلة، الأخيرة شاذة، و كذلك اشعال، اشعيلالا، إذا صار ذا شعل، قال:
وبعد انتهاض الشيب في كل جانبعلى لمتي حتى اشعأل بهيمها أراد إشعال، فحرك الألف لالتقاء الساكنين، فانقلبت همزة، لأن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.526 harfشَعَلَتِ النَّارُ
1 شَعَلَتِ النَّارُ ذ : see 8. ― -b2- [Hence,] شَعَلَتِ الخَيْلُ فِى الغَارَةِ (assumed tropical:) [The horsemen became spread or dispersed, or spread or dispersed themselves, in the hostile, or predatory, incursion]; quasi-pass. of أَشْعَلْتُهَا. (Ham p. 715.) ― -b3- And شَعَلَ فِيهِ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعْلٌ, (TA,) (assumed tropical:) He went far in it; (K;) namely,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.344 harfشَعَلَ
شَعَلَ A ( n. ac. شَعْل 1 ),
a. Lit, kindled.
b. [ Bi ], Burned with love for, was infatuated by.
c. see IV (b) .
شَعِلَ
شَعِلَ A ( n. ac. شَعَل 4 ),
a. see IX .
شَعَّلَ
شَعَّلَ II ,
a. Lit, kindled; excited.
أَشْعَلَ
أَشْعَلَ IV ,
a. see II .
b. [ Fī ], Spread themselves about in ( horsemen ).
c. [ acc. & Fī ], Sent, dispatched into.
d. Dispersed, scattered.
e. Ran
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.063 harfشعل
شَعَلَ - يَشْعَلُ - اشْتَعَل - يَشْتَعِلُ
شَعَلَ - يَشْعَلُ + كائن + في كائن أو شيء: تفَرَّق وتوزع وانتشر فيه على شكل مجموعات
شعلت النار في الحطب: توزعت وانتشرت وتفرقت النار في الحطب
اشْتَعَلَ - يَشْتَعِلُ: على وزن " افتعل" من " شَعَلَ - يَشْعَلُ ": جهد وسعى أن " يَشْعَلَ " بشكل ذاتي: جهد أن يتفرق وينتشر ويتوزع بشكل ذاتي ونشط في كائن
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)
- شيب
1 ortak ayet · Ak saçlı yaşlılar
- وهن
1 ortak ayet · Gevşemeyin
- شقي
1 ortak ayet · Mutsuz
- رأس
1 ortak ayet · Baş demektir
- عظم
1 ortak ayet · Büyük
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا
Ve tutuştuVe demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شعل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شعب, وقد, ضرم, فشو |
| Zıt Kök | خمد |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin, alevin veya parlak bir beyazlığın tek bir gövde içinde etrafa yayılarak tutuşması ve dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | Yaşlılık, zayıflık ve ak saçların başı çepeçevre sarıp kaplamasını ifade eden istiare |
| Çekirdek Özet 3 | Kontrolsüz yayılma, bir merkezin hızla bütünü istila etmesi ve geri döndürülemez dönüşüm süreci |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki tutuşma ifadesini yalnızca fiziksel yanma sanarak yaşlılığın getirdiği topyekûn kapsayıcı zaafı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شع | Saçılma, dağılma, ışın ve kollar halinde yayılma; شعب kökünde kollar halinde ayrılma, شعر kökünde ince uzantılarla sarma hareketinde görülür. | ل | Temel saçılma ve yayılma hareketine akış, süreklilik ve bir gövdeyi baştan başa kaplama dinamiği katarak yayılmanın alev gibi tutuşarak ilerlemesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, parçalama, birden fazla kola ayrılma | Dağılmanın ve alev dilimlerinin sivri uçlar halinde yayılmasını temsil eder. |
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, görünür olma | Tutuşma ve parlamanın görünür hale gelmesi, kaynaktan dışarı fışkırması payını taşır. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, uzanma, bağlama | Yayılmanın belirli bir gövde boyunca boydan boya ilerlemesini ve sarmasını ifade eder. |
| شعل | Sivri kollar halinde kaynaktan çıkıp gövdeyi baştan başa saran parlama | Bir kaynaktan çıkan parlaklığın ve hareketin kollar halinde hızla ilerleyerek hedef nesneyi bütünüyle istila etmesi hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin çırayı ve odunu sararak tutuşması; atın kuyruğunda veya alnında diğer kıllar arasına dağılan beyazlık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında kandil fitilinin tutuşması benzetmesinde geçer: كمصباح الشعيلة في الذبالِ / Gece vakti parlayan fitilin ışığı gibi. |
| Erken Arapça kullanım | Baskın birliklerinin düşman üzerine dağılması anlamında أشعلت الخيل في الغارة ifadesiyle süvarilerin aniden her yana yayılması anlatılır. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânü Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شعل kökü, ateşin yayılması, tutuşma, meşale ve parıltı semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede שועל / šoʻāl kelimesi tilki anlamına gelse de kimi Sami filologlar bunun kızıl rengi ve kuyruğundaki ateş benzeri görünümle ilişkisini tartışmıştır; asıl kök denkliği ise Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde sa‘ala veya Aramicedeki alevlenme ve parıldama varyantlarıyla örtüşür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki çekirdeği شع (ışık yayma, kollar halinde dağılma) ses birimidir. Arapçada kök, hem ateşin maddeten tutuşup alev almasını (şule) hem de atın kuyruğundaki beyazlığın veya saçtaki aklığın bir yangın gibi her yana yayılmasını içine alacak şekilde görsel ve kinetik bir genişleme kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شعل ve türevleri (şule, işti‘âl, şa‘al) | Ateşin tutuşması ve atın tüyündeki beyazlığın yayılması; tek merkezden hızla dağılan parıltı. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice alev ve saçılma kökleri | Alev, ışık saçılması ve yayılma semantik matrisinde ortak Sami izleri taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ışık ve yayılma morfemleri | Işığın kollar halinde dağılması bağlamında eski dil katmanlarıyla tipolojik benzerlik. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شعل | Anlamlı | Tutuşmak, parlamak, yayılmak | Ateşin veya beyazlığın bir gövdede dağılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شلع | Anlamlı | Söküp çıkarmak, çekip almak | Bir şeyi kökünden veya yerinden koparıp ayırmak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| عشل | Anlamlı | Eğrilmek, zayıflamak, yalpalamak | Bedende veya yürüyüşte görülen zayıflık ve aksama | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| علش | Anlamlı | Çekişmek, yapışmak, kurt | Bir nesneye musallat olma veya ısrarla sarılma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| لشع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder |
| لعش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شعل | Merkez | Tutuşarak hızla yayılma | Yangının bir bütün üzerinde kontrolsüzce dağılarak her tarafı sarması | Başlangıç noktasından itibaren tüm gövdeye yayılan alevlenme hali |
| شعب | Komşu | Dallara ve kollara ayrılma | Mekânsal ve yapısal olarak kollara bölünme olup ateş veya parlama şartı aramaz | Bir kökten çıkan yollar veya kabile kollarının dağılması |
| وقد | Komşu | Ateşin yakılması ve parlaması | Ateşin yanış gücü ve tutuşturulması öne çıkar; yayılma zorunlu değildir | Yakıtın ateş alması ve alevin kendisini muhafaza etmesi |
| ضرم | Komşu | Şiddetle alevlenme | Yangının son derece şiddetli ve gürültülü bir şekilde büyümesi | Ateşin hararet ve yakıcılığının en üst dereceye çıkması |
| فشو | Komşu | Dağılma ve yayılma | Bir haberin veya durumun her yana yayılması; ışık veya alev niteliği taşımaz | Bilgi veya etkinin topluluk içine yayılması |
| خمد | Zıt | Sönme ve alevin yatışması | Alevin tamamen kaybolması ve yangının dinmesi | Tutuşmanın ve hareketin durup etkisiz hale gelmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شعل | Tutuşmak, parlamak, yayılmak | Ateş veya beyazlığın bir bütünü çepeçevre sarması | Kesin |
| Latince | inflammare, deflagrare | Alev almak, tutuşmak | Maddi tutuşmayı karşılar; ak saçların başı sarmasındaki estetik istiareyi tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | to catch fire, to ignite, to flare up | Alev almak, parlamak | Yanma hareketini ve ani patlamayı verir; saçtaki yayılmayı mecazen karşılar | Güçlü |
| Almanca | entflammen, auflodern | Alevlenmek, tutuşmak | Alevin yükselmesini ve yayılmasını anlatır; organik dönüşüm nüansı zayıftır | Güçlü |
| Fransızca | s'enflammer, s'embraser | Tutuşmak, alevler içinde kalmak | Bir yapının yangınla sarılmasını iyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شعل / اشتعل | Yaşlılığın ve saç beyazlığının başı bir alev gibi sarması | Zekeriya aleyhisselamın yaşlılık ve zaafını rabbine arz ettiği dua bağlamı; Meryem 19:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Istılahlaşmamıştır |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Istılahlaşmamıştır |
| Tefsir | İstiâre-i mekniyye ve temsîlî anlatım | Saç beyazlamasının başı sarmasının yangına benzetilmesindeki belagat inceliği | İhtiyarlığın geri dönülmez biçimde bedene hâkim olması ve insanın aczini ortaya koyması |
| Hadis | Saç boyama ve yaşlılık alametleri | Saçtaki beyazlığın yayılması ve fıtrat hallerine dair rivayetlerde lafzen ve manen kullanım | Yaşlılığın bir uyarıcı ve vakar alameti olarak belirmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dua ve acziyet hali | Topyekûn zaafın itirafı | Kibri kırma ve rahmete sığınma | İnsanın gücünün tükenişini yangının yayılışı gibi hissedip ilahi kudrete yönelmesi | Kesin |
| İlmi | Doğal süreçler ve entropi | Geri döndürülemez yayılma süreci | Değişimin tüm sisteme hâkim olması | Bir etkenin başladığı noktadan çıkarak tüm dokuyu dönüştürmesi hali | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hareketler | İsyan veya infialin hızla yayılması | Olayların kontrolden çıkışı | Bir kıvılcımın kitleleri çepeçevre sarıp harekete geçirmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Kriz dalgaları | Enflasyonist veya panik yayılması | Piyasanın bütününe sirayet etme | Lokal bir sarsıntının tüm finansal sistemi alev gibi sarması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik yayılma ve zincirleme reaksiyon | Bir noktada başlayan reaksiyonun ortama ısı ve enerji yayarak tüm sistemi kuşatması mantığı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif panik veya sosyal bulaşma | Bir duygunun veya davranışın bireyden topluma tıpkı bir yangın gibi yayılması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel kibrit çakma, alev alma veya sıradan bir yanma olayına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir değişimin başladığı andan itibaren tüm gövdeyi istila eden, durdurulamaz ve parlak şekilde görünür kılan kapsamlı kuşatılış hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zekeriya aleyhisselamın halini sıradan bir saç ağarması sayıp, ayetteki varoluşsal çaresizlik ve kemiklerin erimesine eşlik eden derin teslimiyet tablosunu gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an belagatinde istiârenin (metafor) ulaştığı zirveyi gösterir; soyut bir çöküş halini son derece somut ve çarpıcı bir yangın resmiyle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin dua ve yakarışlarını, insani zayıflıklarını ve Allah'a karşı acziyetlerini dile getirdikleri ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Duanın yalnızca lafzi bir talep değil, insanın kendi tükenişini ve aczini en çıplak metaforlarla rabbe açması olduğu gerçeğini hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAteşin kuru dalları hızla sararak parlaması ve atın alnındaki veya kuyruğundaki beyaz kılların yayılması.
- Soyut anlamBir merkezin, etkinin veya dönüşümün tüm bir bünyeyi durdurulamaz şekilde kaplayıp dönüştürmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki entropik artışın veya dönüşüm dalgasının bütünü istila ederek sistemi yeni bir evreye taşıması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemdeki dönüşümün veya yayılmanın kapsama oranını (başın beyazlıkla kaplanmasını veya alevin yayılışını) temsil eder. yayılmanın mekânsal veya hacimsel difüzyonunu, ise yayılmanın hızlanarak tüm gövdeyi doygunluk sınırına doğru istila eden dinamik artışını simgeler.