شعل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ع-ل1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونعظمدعوشعلشيبوَاشْتَعَلَوهنقولرأسربب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

شعل

ش - ع - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve tutuştu

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR731 harf
باب العين و الشين واللام معهما )ع ل ش، ش ع ل يستعملان فقط( علش: العِلَّوْش: الذئب بلغة حمير، وهي مخالفة لكلام العرب، لأن الشينات كلّها قبل اللاّم. قال زائدة: لا أشك إلاّ أنّه الذئب، لأنّ العِلَّوش الخفيف الحريص. وأنشد عرَّام: أيا جَحْمَتي بكّي على أمّ واهبٍ أكيلة عِلَّوشٍ بإحدى الذّنـائب شعل: اشَّعَل: بياض في الناصية وفي الذَّنَب. والفعل: شَعِل يشعَل شعَلا. والنعت: أشعلُ وشعلاء للمؤنث.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.294 harf
الشُعْلَةُ من النار: واحدة الشُعَلِ. والشَعيلَةُ: الفتيلة فيها نارٌ، والجمع شُعُلٌ والمَشْعَلَةُ: واحدة المشاعل. والمِشْعَلُ بكسر الميم: شيء يتَّخذه أهل البادية من أَدَمٍ، يُخرَزُ بعضه إلى بعض كالنِطْع، ثم يُشَدُّ إلى أربع قوائم من خشب، فيصير كالحوض، يُنْبَذُ فيه، لأنَّه ليس لهم حِبابٌ. قال ذو الرمة: أَضَعْنَ مَواقِتَ الصلواتِ عَمْداً وحالَقْنَ المشاعلَ والجِـرارا ورجلٌ شاعِلٌ، أي ذو إشْعالٍ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR2.560 harf
باب العين والشين واللام عشل ، علش ، شعل ، شلع : مستعملة عشل : أهملَ ابن المظفر عشل ، وشلع ، وهما مستعملان . فأمّا عشل فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابيّ أنه قال : العاشل والعاشن والعاكل : المخمِّن الذي يظنُّ فيصيب وأما : علش : فإنَّ ابن الأعرابيّ زعم أن العِلّوْشَ هو ابن آوَى . وقال الليث : علش لغة حميرية ، منه العلّوش ، وهو الذئب . قال : وقال الخليل : ليس في كلام العرب شين بعد لام ، ولكن كلُّها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.887 harf
(باب الشين والعين وما يثلثهما) (شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في
Maddenin bağlantısı

(باب الشين والعين وما يثلثهما) (شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في غُنَيْمةٍ"، يريد: أعلى جَبَل. (شعل) الشين والعين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشارٍ وتفرُّق في الشيء الواحد من جوانبه. يقال أشعلْتُ النّار في الحطب، واشتعلت النّارُ. واشتعل الشّيب. قال الله تباركَ وتعالى: ﴿وَاشْتَعَلَ الرَّأسُ شَيْباً﴾ [مريم 4]. والشَّعِيلة: النار المُشْعَلة في الذُّبَال. وأشعلْنا الخيلَ في الإِغارة: بَثَثْناها. والشُّعْلة من النّار، معروفة. والشَّعَل: بياضٌ في ناصيةِ الفَرَس وذَنبه؛ يقال فرس أشعل، والأنثى شَعْلاء. ومن الباب: تفرَّقَ القومُ شعاليلَ، أي فِرَقاً كأنَّهم اشتعلوا. وشَعْل: لقب، ويقال اسم امرأة([2]). ومما شذَّ عن الباب المِشْعَل، وهو شيءٌ من جلود، لـه أربعُ قوائم يُنْتَبذ فيه. قال ذو الرُّمَّة: أَضَعْنَ مَوَاقِتَ الصَّلَواتِ عَمْداً *** وحالَفْنَ المشاعِلَ والجِرارا([3])(شعي) الشين والعين والحرف المعتل، أصلٌ يَدُلُّ على مِثل ما دلَّ عليه الذي قَبْلَه. يقال أَشْعَى القومُ الغارةَ إشعاء، إذا أَشْعَلُوها. وغارةٌ شَعْواء: فاشية. قال ابنُ قيس الرّقيَّات: كيفَ نَومِي على الفِراشِ ولمَّا *** تَشْمَل الشّامَ غارةٌ شعواءُ([4])(شعن) الشين والعين والنون كلمة. يقولون: هو مُشْعَانُّ الرأس، إذا كان ثائر الرأس. (شعب) الشين والعين والباء أصلان مختلفان، أحدهما يدلُّ على الافتراق، والآخر على الاجتماع. ثمَّ اختلف أهلُ اللغة في ذلك، فقال قومٌ: هو من باب الأضداد. وقد نصَّ الخليلُ على ذلك. وقال آخرون: ليس ذلك من الأضداد، إنّما هي لغات. قال الخليل: من عجائب الكلام ووُسْع العربيَّة، أنَّ الشَّعْب يكون تفرُّقاً، ويكون اجتماعاً. وقال ابن دريد([5]): الشَّعب: الافتراق، والشَّعْب: الاجتماع. وليس ذلك من الأضداد، وإنّما هي لغةٌ لقوم. فالذي ذكرناه من الافتراق. وقولهم للصَّدْعِ في الشيء شَعْب. ومنه الشَّعْب: ما تشعّبَ من قبائل العرب والعجم، والجمع شعوب. قال جل ثناؤه: ﴿وَجَعلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبائِلَ﴾ [الحجرات 13]. ويقال الشَّعب: الحَيُّ([6]) العظيم. قالوا: ومَشعب الحقّ: طريقُه. قال الكميت: فما لِيَ إلاَّ * آلَ أحمدَ شيعةٌ *** وما لي إلاّ مَشعَب الحقِّ مَشْعَبُ([7])ويقال: انشعبت بهم الطُّرق، إذا تفرَّقَتْ، وانشعبت أغصانُ الشجرة. فأمَّا شُعَب الفَرَس، فيقال إنَّه أقطارُهُ التي تعلُو منه، كالعنق والمَنْسِج، وما أشرف منه. قال: * أشمُّ خِنذيذٌ منيفٌ شُعَبُهْ([8]) * ويقال ظبيٌ أشعبُ، إذا تفرَّق قرناه فتبايَنَا ببينونةً شديدة. قال أبو دُؤاد: وقُصْرَى شَنجِ الأنسا *** ءِ نَبّاحٍ من الشُّعْبِ([9])والشِّعب: ما انفرَجَ بين الجبلَين. وشَعوبُ: المنِيّة؛ لأنَّها تَشعَب، أي تفرِّق. ويقال شَعبتْهم المنيّة فانشعبوا، أي فرّقتْهم فافترقوا. والشَّعِيب: السِّقاء البالي، وإنَّما سمِّي شَعِيباً لأنَّهُ يَشْعَب الماء الذي فيه، أي لا يحفظُهُ بل يُسيله. قال: * ما بالُ عَيْنِي كالشَّعيب العَيَّن([10]) * قال ابن دريد([11]): "وسمِّي شعبانُ لتشعُّبِهم فيه، وهو تفرُّقُهم في طلب المياه". وفي الحديث: "ما هذه الفُتْيا التي شعَّبت الناس؟". أي فرّقتهم. وأما الباب الآخر فقولهم شَعَبَ الصَّدْعَ، إذا لاءمَه. وشَعَبَ العُسَّ وما أشبهه. ويقال للمِثْقَب المِشْعَب. وقد يجوز أن يكون الشَّعْب الذي في باب القبائل سمِّي للاجتماع والائتلاف. ويقولون: تفرَّق شَعْب بني فلان. وهذا يدلُّ على الاجتماع. قال الطّرِمَّاح: * شَتَّ شعبُ الحَيِّ بعدَ التئامْ([12]) * ومن هذا الباب وإن لم يكن مشتقاً شَعَبْعَـب، وهو موضعٌ. قال: هل أَجْعلنَّ يدِي للخَدّ مِرْفَقةً *** على شَعَـبْعَب بين الحوض والعَطَنِ([13])وُشعَبَى([14]): موضع أيضاً. (شعث) الشين والعين والثاء أصل يدل على انتشارٍ في الشَّيء. يقولون: لمّ اللهُ شَعثَكم، وجَمَعَ شَعَثَكم. أي ما تفرَّق من أمركم. والشَّعَث شَعَثُ رأس السِّواكِ والوتِد. ويسمُّون الوتِدَ أشعثَ لذلك. (شعذ) الشين والعين والذال ليس بشيء. قال الخليل: الشَّعْوَذة ليست من كلام أهل البادية، وهي خِفّة في اليدين، وأُخْذةٌ كالسِّحر. (شعر) الشين والعين والراء أصلان معروفان، يدلُّ أحدهما على ثَباتٍ، والآخر على عِلْمٍ وعَلَم. فالأوّل الشَّعَْر، معروف، والجمع أشعار، وهو جمع جمعٍ، والواحدة شَعَْرة. ورجلٌ أَشْعَرُ: طويل شَعَْر الرّأس والجسد. والشَّعار: الشَّجر، يقال أرض كثيرة الشَّعار. ويقال لِمَا استدار بالحافر من مُنتهى الجلد حيثُ ينبت الشَّعر حوالَيِ الحافر: أَشْعَرٌ، والجمع الأشاعر. والشَّعراء من الفاكهة: جنسٌ من الخَوْخِ، وسمي بذلك لشيءٍ يعلوها كالزَّغَب. والدليل على ذلك أنَّ ثَمَّ جنساً ليس عليه زَغَب يسمُّونه: القَرْعَاء. والشَّعْراء: ذبابةٌ كأنَّ على يديها زَغَبا. ومن الباب: داهيةٌ شَعْراء، وداهيةٌ وَبْرَاء. قال ابن دريد: ومن كلامهم إذا تكلَّمَ الإنسانُ بما استُعْظِمَ([15]): "جئت بها شَعراءَ ذاتَ وبَر". وروضةٌ شَعْراء: كثيرة النَّبْت. ورملةٌ شَعْرَاء: تُنبِت النَّصِيَّ وما أشبهه. والشَّعراء: الشَّجَر الكثير. ومما يقرب من هذا الشَّعير، وهو معروف، فأمَّا الشعيرة: الحديدة التي تُجعَل مِسَاكاً لنصل السّكِّين إذا رُكّب، فإنّما هو مشبَّه بحبّة الشَّعير. والشَّعارير: صِغار القِثَّاء. والشِّعار: ما وَلِيَ الجسدَ من الثِّياب؛ لأنّه يَمُسُّ الشَّعر الذي على البشَرة. والباب الآخر: الشِّعار: الذي يتنادَى به القومُ في الحرب ليَعرِف بعضُهم بعضاً. والأصلُ قولُهم شَعَرتُ بالشّيء، إذا علمتَه وفطِنْتَ له. ولَيْتَ شِعْرِي، أي ليتني علِمْتُ. قال قومٌ: أصله من الشَّعْرة([16]) كالدُّرْبة والفِطنة، يقال شَعَرَت شَُِعْرة. قالوا: وسمِّي الشَّاعر لأنه يفطِن لما لا يفطن لـه غيرُهُ. قالوا: والدليل على ذلك قولُ عنترة: هل غادَرَ الشُّعراءُ من مُتَرَدَّمِ *** أم هل عَرَفْتَ الدَّارَ بَعد توهُّم([17])يقول: إنَّ الشّعراء لم يغادِرُوا شيئاً إلاّ فطِنُوا لـه. ومَشَاعِرُ الحجّ: مواضِع المَناسك، سمِّيت بذلك لأنَّها مَعالم الحجّ. والشعِيرة: واحدة الشَّعائر، وهي أعلامُ الحجّ وأعمالُه. قال الله جل جلالُه: ﴿إنَّ الصَّفَا وَالمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللهِ﴾ [البقرة 158]. ويقال الشعيرة أيضاً: البَدَنَة تُهدَى. ويقال إشعارها أنْ يُجَزَّ أصل سَنامها حتَّى يسيلَ الدّمُ فيُعلَم أنّها هَدْي. ولذلك يقولون للخليفة إن قُتِلَ: قد أُشْعِر، يُختَصّ بهذا من دون كلِّ قتيل. والشِّعْرى: كوكبٌ، وهي مُشتهِرة. ويقال أَشْعَرَ فلانٌ فلاناً شرّاً، إذا غَشِيه به. وأشعَرَه الحبُّ مَرَضاً، فهذا يصلُح أن يكون من هذا الباب إذا جعل ذلك عليه كالعَلَم، ويصلح أن يكون من الأوّل، كأنّه جُعِلَ له شِعاراً. فأمّا قولهم: تفرّق القومُ شعاريرَ، فهو عندنا من باب الإبدال، والأصل شَعاليل، وقد مضى. --------------ــــ ([1]) هي قراءة الحسن وابن محيصن. إتحاف فضلاء البشر 264. ([2]) في المجمل: "وشعل رجل، وأم شعل: اسم امرأة". ([3]) ديوان ذي الرمة 200 واللسان ( شعل). ([4]) ديوان ابن قيس الرّقيات 183 واللسان (شعا). ([5]) الجمهرة (1: 291-292). ([6]) في الأصل: "الحق"، صوابه من المجمل. ([7]) الهاشميات 39 واللسان (شعب). ([8]) لدكين بن رجاء الراجز، كما في اللسان (شعب). ([9]) اللسان (شعب، قصر، شنج) والحيوان: (1: 349 / 5: 214). ([10]) العين، بفتح الياء المشددة. والرجز لرؤبة في ديوانه 160 واللسان (عين). ([11]) الجمهرة (1: 292). ([12]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شعب). وقد سبق إنشاد البيت في (شت). ([13]) البيت للصمة بن عبد الله القشيري، كما في اللسان (شعب). ([14]) في الأصل: "شعباء". صوابه في المجمل. ([15]) في الجمهرة: (2: 342): "ومن كلامهم للرجل إذا تكلم بما ينكر عليه". ([16]) نص في القاموس على أنها مثلثة، بالكسر والفتح والضم. ([17]) مطلع معلقة عنترة. وفي الأصل: "من مترنم"، تحريف.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf
- الشعل: التهاب النار، يقال: شعلة من النار، وقد أشعلتها، وأجاز أبو زيد: شعلتها (انظر: النوادر لأبي زيد ص 161)، والشعيلة: الفتيلة إذا كانت مشتعلة، وقيل: بياض يشتعل، قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/4]، تشبيها بالاشتعال من حيث اللون، واشتعل فلان غضبا تشبيها به من حيث الحركة، ومنه: أشعلت الخيل في الغارة، نحو: أوقدتها، وهيجتها، أضرمتها.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR371 harf
ش ع ل أشعلت النار في الحطب فاشتعلت‏.‏ وكأنه شعلة قبس‏.‏ وجاءوا بين أيديهم المشاعل جمع أصـاح تـرى بريقـاً هـبّ وهناً كمصبـاح الشعيلـة في الذبال ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ واشتعل الرأس شيباً ‏"‏ وقال لبيد‏:‏ إن ترى رأسي أمسى واضحاً سلـط الشيـب عليـه فاشتعل وأشعلت الخيل في الغارة‏:‏ بثثتها‏.‏ وجراد مشتعل بالفتح والكسر‏.‏ وأشعل إبلـه بالقطـران‏.‏ وأشعلت فلاناً فاشتعل غضباً‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.438 harf
الشَّعَلُ والشُّعْلَة: البياضُ في ذَنَب الفَرَس أَو ناصيتِه في ناحية منها، وخَصَّ بعضهُم به عَرْضها. يقال: غُرَّةٌ شَعْلاءُ تأْخذ إِحدى العينين حتى تدخل فيها، وقد يكون في القَذَال، وهو في الذَّنَب أَكثر، شَعِلَ شَعَلاً وشُعْلَةً؛ الأَخيرة شاذة، وكذلك اشْعالَّ اشْعِيلالاً إِذا صار ذا شَعَلٍ؛ قال: وبَعدَ انتِهاضِ الشَّيْب في كلِّ جانبٍ، على لِمَّتِي، حتى اشْعَأَلَّ بَهِيمُها أَراد اشْعَالَّ فحرَّك
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR179 harf
* ش ع ل * * الشُّعْلةُ * من النار واحدة * الشُّعَل * و * المَشْعَلةُ * واحدة * المشَاعِلِ * و * أشْعَل * النار في الحطب أضرمها * فاشْتَعلَت * هي أي أضطرمت و * اشْتَعَل * رأسه شيبا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.760 harf
الشعل، محركة، والشعلة، بالضم: البياض في ذنب الفرس، أ والناصية في ناحية منها، وخص بعضهم به عرضها، يقال: غرة شعلاء، تأخذ إحدى العينين حتى تدخل فيها، و قد يكون في القذال، وهو في الذنب أكثر. شعل، كفرح، شعلا، وشعلة، الأخيرة شاذة، و كذلك اشعال، اشعيلالا، إذا صار ذا شعل، قال: وبعد انتهاض الشيب في كل جانبعلى لمتي حتى اشعأل بهيمها أراد إشعال، فحرك الألف لالتقاء الساكنين، فانقلبت همزة، لأن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.526 harf
شَعَلَتِ النَّارُ 1 شَعَلَتِ النَّارُ ذ : see 8. ― -b2- [Hence,] شَعَلَتِ الخَيْلُ فِى الغَارَةِ (assumed tropical:) [The horsemen became spread or dispersed, or spread or dispersed themselves, in the hostile, or predatory, incursion]; quasi-pass. of أَشْعَلْتُهَا. (Ham p. 715.) ― -b3- And شَعَلَ فِيهِ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعْلٌ, (TA,) (assumed tropical:) He went far in it; (K;) namely,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.344 harf
شَعَلَ شَعَلَ A ( n. ac. شَعْل 1 ), a. Lit, kindled. b. [ Bi ], Burned with love for, was infatuated by. c. see IV (b) . شَعِلَ شَعِلَ A ( n. ac. شَعَل 4 ), a. see IX . شَعَّلَ شَعَّلَ II , a. Lit, kindled; excited. أَشْعَلَ أَشْعَلَ IV , a. see II . b. [ Fī ], Spread themselves about in ( horsemen ). c. [ acc. & Fī ], Sent, dispatched into. d. Dispersed, scattered. e. Ran
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.063 harf
شعل شَعَلَ - يَشْعَلُ - اشْتَعَل - يَشْتَعِلُ شَعَلَ - يَشْعَلُ + كائن + في كائن أو شيء: تفَرَّق وتوزع وانتشر فيه على شكل مجموعات شعلت النار في الحطب: توزعت وانتشرت وتفرقت النار في الحطب اشْتَعَلَ - يَشْتَعِلُ: على وزن " افتعل" من " شَعَلَ - يَشْعَلُ ": جهد وسعى أن " يَشْعَلَ " بشكل ذاتي: جهد أن يتفرق وينتشر ويتوزع بشكل ذاتي ونشط في كائن
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شيب

    1 ortak ayet · Ak saçlı yaşlılar

  2. وهن

    1 ortak ayet · Gevşemeyin

  3. شقي

    1 ortak ayet · Mutsuz

  4. رأس

    1 ortak ayet · Baş demektir

  5. عظم

    1 ortak ayet · Büyük

  6. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  7. ربب

    1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  8. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  9. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا

    Ve tutuştuVe demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشعل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerشعب, وقد, ضرم, فشو
Zıt Kökخمد
Çekirdek Özet 1Ateşin, alevin veya parlak bir beyazlığın tek bir gövde içinde etrafa yayılarak tutuşması ve dağılması
Çekirdek Özet 2Yaşlılık, zayıflık ve ak saçların başı çepeçevre sarıp kaplamasını ifade eden istiare
Çekirdek Özet 3Kontrolsüz yayılma, bir merkezin hızla bütünü istila etmesi ve geri döndürülemez dönüşüm süreci
Kritik Hata RiskiAyetteki tutuşma ifadesini yalnızca fiziksel yanma sanarak yaşlılığın getirdiği topyekûn kapsayıcı zaafı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شعSaçılma, dağılma, ışın ve kollar halinde yayılma; شعب kökünde kollar halinde ayrılma, شعر kökünde ince uzantılarla sarma hareketinde görülür.لTemel saçılma ve yayılma hareketine akış, süreklilik ve bir gövdeyi baştan başa kaplama dinamiği katarak yayılmanın alev gibi tutuşarak ilerlemesini sağlar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; keskinlik, parçalama, birden fazla kola ayrılmaDağılmanın ve alev dilimlerinin sivri uçlar halinde yayılmasını temsil eder.
عGöz; kaynak, açığa çıkma, görünür olmaTutuşma ve parlamanın görünür hale gelmesi, kaynaktan dışarı fışkırması payını taşır.
لÇoban değneği; yöneltme, uzanma, bağlamaYayılmanın belirli bir gövde boyunca boydan boya ilerlemesini ve sarmasını ifade eder.
شعلSivri kollar halinde kaynaktan çıkıp gövdeyi baştan başa saran parlamaBir kaynaktan çıkan parlaklığın ve hareketin kollar halinde hızla ilerleyerek hedef nesneyi bütünüyle istila etmesi hareketini kurar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAteşin çırayı ve odunu sararak tutuşması; atın kuyruğunda veya alnında diğer kıllar arasına dağılan beyazlık.
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında kandil fitilinin tutuşması benzetmesinde geçer: كمصباح الشعيلة في الذبالِ / Gece vakti parlayan fitilin ışığı gibi.
Erken Arapça kullanımBaskın birliklerinin düşman üzerine dağılması anlamında أشعلت الخيل في الغارة ifadesiyle süvarilerin aniden her yana yayılması anlatılır.

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânü Lebîd.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde شعل kökü, ateşin yayılması, tutuşma, meşale ve parıltı semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede שועל / šoʻāl kelimesi tilki anlamına gelse de kimi Sami filologlar bunun kızıl rengi ve kuyruğundaki ateş benzeri görünümle ilişkisini tartışmıştır; asıl kök denkliği ise Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde sa‘ala veya Aramicedeki alevlenme ve parıldama varyantlarıyla örtüşür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki çekirdeği شع (ışık yayma, kollar halinde dağılma) ses birimidir. Arapçada kök, hem ateşin maddeten tutuşup alev almasını (şule) hem de atın kuyruğundaki beyazlığın veya saçtaki aklığın bir yangın gibi her yana yayılmasını içine alacak şekilde görsel ve kinetik bir genişleme kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشعل ve türevleri (şule, işti‘âl, şa‘al)Ateşin tutuşması ve atın tüyündeki beyazlığın yayılması; tek merkezden hızla dağılan parıltı.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice alev ve saçılma kökleriAlev, ışık saçılması ve yayılma semantik matrisinde ortak Sami izleri taşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ışık ve yayılma morfemleriIşığın kollar halinde dağılması bağlamında eski dil katmanlarıyla tipolojik benzerlik.Muhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شعلAnlamlıTutuşmak, parlamak, yayılmakAteşin veya beyazlığın bir gövdede dağılmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
شلعAnlamlıSöküp çıkarmak, çekip almakBir şeyi kökünden veya yerinden koparıp ayırmakKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel
عشلAnlamlıEğrilmek, zayıflamak, yalpalamakBedende veya yürüyüşte görülen zayıflık ve aksamaKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel
علشAnlamlıÇekişmek, yapışmak, kurtBir nesneye musallat olma veya ısrarla sarılmaKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel
لشعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıTahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder
لعشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıTahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شعلMerkezTutuşarak hızla yayılmaYangının bir bütün üzerinde kontrolsüzce dağılarak her tarafı sarmasıBaşlangıç noktasından itibaren tüm gövdeye yayılan alevlenme hali
شعبKomşuDallara ve kollara ayrılmaMekânsal ve yapısal olarak kollara bölünme olup ateş veya parlama şartı aramazBir kökten çıkan yollar veya kabile kollarının dağılması
وقدKomşuAteşin yakılması ve parlamasıAteşin yanış gücü ve tutuşturulması öne çıkar; yayılma zorunlu değildirYakıtın ateş alması ve alevin kendisini muhafaza etmesi
ضرمKomşuŞiddetle alevlenmeYangının son derece şiddetli ve gürültülü bir şekilde büyümesiAteşin hararet ve yakıcılığının en üst dereceye çıkması
فشوKomşuDağılma ve yayılmaBir haberin veya durumun her yana yayılması; ışık veya alev niteliği taşımazBilgi veya etkinin topluluk içine yayılması
خمدZıtSönme ve alevin yatışmasıAlevin tamamen kaybolması ve yangının dinmesiTutuşmanın ve hareketin durup etkisiz hale gelmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشعلTutuşmak, parlamak, yayılmakAteş veya beyazlığın bir bütünü çepeçevre sarmasıKesin
Latinceinflammare, deflagrareAlev almak, tutuşmakMaddi tutuşmayı karşılar; ak saçların başı sarmasındaki estetik istiareyi tam içermezGüçlü
İngilizceto catch fire, to ignite, to flare upAlev almak, parlamakYanma hareketini ve ani patlamayı verir; saçtaki yayılmayı mecazen karşılarGüçlü
Almancaentflammen, auflodernAlevlenmek, tutuşmakAlevin yükselmesini ve yayılmasını anlatır; organik dönüşüm nüansı zayıftırGüçlü
Fransızcas'enflammer, s'embraserTutuşmak, alevler içinde kalmakBir yapının yangınla sarılmasını iyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
شعل / اشتعلYaşlılığın ve saç beyazlığının başı bir alev gibi sarmasıZekeriya aleyhisselamın yaşlılık ve zaafını rabbine arz ettiği dua bağlamı; Meryem 19:4

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıBelirgin fark tespit edilmediIstılahlaşmamıştır
FıkıhVeri bulunamadıBelirgin fark tespit edilmediIstılahlaşmamıştır
Tefsirİstiâre-i mekniyye ve temsîlî anlatımSaç beyazlamasının başı sarmasının yangına benzetilmesindeki belagat inceliğiİhtiyarlığın geri dönülmez biçimde bedene hâkim olması ve insanın aczini ortaya koyması
HadisSaç boyama ve yaşlılık alametleriSaçtaki beyazlığın yayılması ve fıtrat hallerine dair rivayetlerde lafzen ve manen kullanımYaşlılığın bir uyarıcı ve vakar alameti olarak belirmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDua ve acziyet haliTopyekûn zaafın itirafıKibri kırma ve rahmete sığınmaİnsanın gücünün tükenişini yangının yayılışı gibi hissedip ilahi kudrete yönelmesiKesin
İlmiDoğal süreçler ve entropiGeri döndürülemez yayılma süreciDeğişimin tüm sisteme hâkim olmasıBir etkenin başladığı noktadan çıkarak tüm dokuyu dönüştürmesi haliGüçlü
SiyasiToplumsal hareketlerİsyan veya infialin hızla yayılmasıOlayların kontrolden çıkışıBir kıvılcımın kitleleri çepeçevre sarıp harekete geçirmesiMuhtemel
İktisadiKriz dalgalarıEnflasyonist veya panik yayılmasıPiyasanın bütününe sirayet etmeLokal bir sarsıntının tüm finansal sistemi alev gibi sarmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTermodinamik yayılma ve zincirleme reaksiyonBir noktada başlayan reaksiyonun ortama ısı ve enerji yayarak tüm sistemi kuşatması mantığıGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif panik veya sosyal bulaşmaBir duygunun veya davranışın bireyden topluma tıpkı bir yangın gibi yayılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca fiziksel kibrit çakma, alev alma veya sıradan bir yanma olayına indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamBir değişimin başladığı andan itibaren tüm gövdeyi istila eden, durdurulamaz ve parlak şekilde görünür kılan kapsamlı kuşatılış hali.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZekeriya aleyhisselamın halini sıradan bir saç ağarması sayıp, ayetteki varoluşsal çaresizlik ve kemiklerin erimesine eşlik eden derin teslimiyet tablosunu gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an belagatinde istiârenin (metafor) ulaştığı zirveyi gösterir; soyut bir çöküş halini son derece somut ve çarpıcı bir yangın resmiyle zihne nakşeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin dua ve yakarışlarını, insani zayıflıklarını ve Allah'a karşı acziyetlerini dile getirdikleri ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Duanın yalnızca lafzi bir talep değil, insanın kendi tükenişini ve aczini en çıplak metaforlarla rabbe açması olduğu gerçeğini hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAteşin kuru dalları hızla sararak parlaması ve atın alnındaki veya kuyruğundaki beyaz kılların yayılması.
  • Soyut anlamBir merkezin, etkinin veya dönüşümün tüm bir bünyeyi durdurulamaz şekilde kaplayıp dönüştürmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki entropik artışın veya dönüşüm dalgasının bütünü istila ederek sistemi yeni bir evreye taşıması.
  • LaTeX modelidΨdt=κ ∇2Ψ+λΨ(1−Ψ)
  • LaTeX açıklamasıModelde Ψ sistemdeki dönüşümün veya yayılmanın kapsama oranını (başın beyazlıkla kaplanmasını veya alevin yayılışını) temsil eder. κ∇2Ψ yayılmanın mekânsal veya hacimsel difüzyonunu, λΨ(1−Ψ) ise yayılmanın hızlanarak tüm gövdeyi doygunluk sınırına doğru istila eden dinamik artışını simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش