شعل
ش - ع - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve tutuştu
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR731 harfباب العين و الشين واللام معهما
)ع ل ش، ش ع ل يستعملان فقط( علش: العِلَّوْش: الذئب بلغة حمير، وهي مخالفة لكلام العرب، لأن الشينات كلّها قبل اللاّم.
قال زائدة: لا أشك إلاّ أنّه الذئب، لأنّ العِلَّوش الخفيف الحريص. وأنشد عرَّام:
أيا جَحْمَتي بكّي على أمّ واهبٍ أكيلة عِلَّوشٍ بإحدى الذّنـائب
شعل: اشَّعَل: بياض في الناصية وفي الذَّنَب. والفعل: شَعِل يشعَل شعَلا. والنعت: أشعلُ وشعلاء للمؤنث.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.294 harfالشُعْلَةُ من النار: واحدة الشُعَلِ. والشَعيلَةُ: الفتيلة فيها نارٌ، والجمع شُعُلٌ والمَشْعَلَةُ: واحدة المشاعل. والمِشْعَلُ بكسر الميم: شيء يتَّخذه أهل البادية من أَدَمٍ، يُخرَزُ بعضه إلى بعض كالنِطْع، ثم يُشَدُّ إلى أربع قوائم من خشب، فيصير كالحوض، يُنْبَذُ فيه، لأنَّه ليس لهم حِبابٌ. قال ذو الرمة:
أَضَعْنَ مَواقِتَ الصلواتِ عَمْداً وحالَقْنَ المشاعلَ والجِـرارا
ورجلٌ شاعِلٌ، أي ذو إشْعالٍ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.560 harfباب العين والشين واللام
عشل ، علش ، شعل ، شلع : مستعملة
عشل : أهملَ ابن المظفر عشل ، وشلع ، وهما مستعملان .
فأمّا عشل فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابيّ أنه قال : العاشل والعاشن والعاكل : المخمِّن الذي يظنُّ فيصيب وأما :
علش : فإنَّ ابن الأعرابيّ زعم أن العِلّوْشَ هو
ابن آوَى . وقال الليث : علش لغة حميرية ، منه العلّوش ، وهو الذئب . قال : وقال الخليل : ليس في كلام العرب شين بعد لام ، ولكن كلُّها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.887 harf(باب الشين والعين وما يثلثهما)
(شعف) الشين والعين والفاء يدلُّ على أعالي الشيء ورأسه. فالشَّعَفة: رأس الجبل، والجمع شَعَفات وشَعَفٌ. وضُرب فلانٌ على شَعفات رأسه، أي أعالي رأسِه. وشَعَفةُ القلب: رأسُه عند مُعَلَّق النِّياط. ولذلك يقال شَعَفه الحُبَّ، كأنَّه غَشّى قلبَه من فَوقه. وقرأها ناس([1]): ﴿قد شَعَفَهَا حُبَّاً﴾ [يوسف 30]، وهو من هذا. وجاء في الحديث: "خيرُ النّاسِ رجُلٌ في شَعَفَةٍ في
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf- الشعل: التهاب النار، يقال: شعلة من النار، وقد أشعلتها، وأجاز أبو زيد: شعلتها (انظر: النوادر لأبي زيد ص 161)، والشعيلة: الفتيلة إذا كانت مشتعلة، وقيل: بياض يشتعل، قال تعالى: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/4]، تشبيها بالاشتعال من حيث اللون، واشتعل فلان غضبا تشبيها به من حيث الحركة، ومنه: أشعلت الخيل في الغارة، نحو: أوقدتها، وهيجتها، أضرمتها.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR371 harfش ع ل
أشعلت النار في الحطب فاشتعلت.
وكأنه شعلة قبس.
وجاءوا بين أيديهم المشاعل جمع أصـاح تـرى بريقـاً هـبّ وهناً كمصبـاح الشعيلـة في الذبال ومن المجاز: " واشتعل الرأس شيباً " وقال لبيد: إن ترى رأسي أمسى واضحاً سلـط الشيـب عليـه فاشتعل وأشعلت الخيل في الغارة: بثثتها.
وجراد مشتعل بالفتح والكسر.
وأشعل إبلـه بالقطـران.
وأشعلت فلاناً فاشتعل غضباً.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.438 harfالشَّعَلُ والشُّعْلَة: البياضُ في ذَنَب الفَرَس أَو ناصيتِه في ناحية منها، وخَصَّ بعضهُم به عَرْضها. يقال: غُرَّةٌ شَعْلاءُ تأْخذ إِحدى العينين حتى تدخل فيها، وقد يكون في القَذَال، وهو في الذَّنَب أَكثر، شَعِلَ شَعَلاً وشُعْلَةً؛ الأَخيرة شاذة، وكذلك اشْعالَّ اشْعِيلالاً إِذا صار ذا شَعَلٍ؛ قال:
وبَعدَ انتِهاضِ الشَّيْب في كلِّ جانبٍ،
على لِمَّتِي، حتى اشْعَأَلَّ بَهِيمُها
أَراد اشْعَالَّ فحرَّك
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR179 harf* ش ع ل * * الشُّعْلةُ * من النار واحدة * الشُّعَل * و * المَشْعَلةُ * واحدة * المشَاعِلِ * و * أشْعَل * النار في الحطب أضرمها * فاشْتَعلَت * هي أي أضطرمت و * اشْتَعَل * رأسه شيبا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.760 harfالشعل، محركة، والشعلة، بالضم: البياض في ذنب الفرس، أ والناصية في ناحية منها، وخص بعضهم به عرضها، يقال: غرة شعلاء، تأخذ إحدى العينين حتى تدخل فيها، و قد يكون في القذال، وهو في الذنب أكثر. شعل، كفرح، شعلا، وشعلة، الأخيرة شاذة، و كذلك اشعال، اشعيلالا، إذا صار ذا شعل، قال:
وبعد انتهاض الشيب في كل جانبعلى لمتي حتى اشعأل بهيمها أراد إشعال، فحرك الألف لالتقاء الساكنين، فانقلبت همزة، لأن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.526 harfشَعَلَتِ النَّارُ
1 شَعَلَتِ النَّارُ ذ : see 8. ― -b2- [Hence,] شَعَلَتِ الخَيْلُ فِى الغَارَةِ (assumed tropical:) [The horsemen became spread or dispersed, or spread or dispersed themselves, in the hostile, or predatory, incursion]; quasi-pass. of أَشْعَلْتُهَا. (Ham p. 715.) ― -b3- And شَعَلَ فِيهِ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعْلٌ, (TA,) (assumed tropical:) He went far in it; (K;) namely,
شَعَلَتِ النَّارُ 1 شَعَلَتِ النَّارُ ذ : see 8. ― -b2- [Hence,] شَعَلَتِ الخَيْلُ فِى الغَارَةِ (assumed tropical:) [The horsemen became spread or dispersed, or spread or dispersed themselves, in the hostile, or predatory, incursion]; quasi-pass. of أَشْعَلْتُهَا. (Ham p. 715.) ― -b3- And شَعَلَ فِيهِ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعْلٌ, (TA,) (assumed tropical:) He went far in it; (K;) namely, an affair. (TK.) -A2- شَعَلَ النَّارَ: ― -b2- and الحَرْبَ: see 4. -A3- شَعِلَ, aor. شَعَلَ , (K,) inf. n. شَعَلٌ, (TA,) He (a horse) had the whiteness termed شَعَلٌ and شُعْلَةٌ [expl. below]; (K;) as also ↓ اشعالّ, (Mgh, K, TA,) which occurs in poetry with the ا made movent, i. e. ↓ اِشْعَأَلَّ, inf. n. اِشْعِيلَالٌ; (TA; [in my copy of the Mgh written اِشْعِلَال;]) or ↓ اشعلّ, (S,) or this last also, (TA,) inf. n. اِشعِلَالٌ. (S, TA.) Among the faults in the “ Khizلnet el-Fik-h ” is ↓ الاـِشْعَالُ, [expl. as meaning The having] a whiteness of the أَشْفَار [or edges of the eyelids]. (Mgh.)
شعّل النَّارَ 2 شعّل النَّارَ ذ : see what next follows.
اشعل النَّارَ 4 اشعل النَّارَ ذ ; (AZ, S, O, Msb, K;) and ↓ شَعَلَهَا, (AZ, O, Msb, K,) aor. شَعَلَ , inf. n. شَعْلٌ; (TA;) and [in an intensive sense] ↓ شعّلها, (K,) inf. n. تَشْعِيلٌ; (TA;) He kindled the fire; or made it to burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame; syn. أَضْرَمَهَا, (S, O, TA,) or أَوْقَدَهَا, (Msb, by implication,) or أَلْهَيَهَا; (K, TA;) فِى الحَطَبِ [in the firewood]. (S, O, TA.) ― -b2- [Hence,] one says also, أَشْعَلْتُ الحَرْبَ (assumed tropical:) [I kindled war, or the war; or made it to burn fiercely, or to rage]; and ↓ شَعَلْتُهَا; mentioned by Abu-l-'Alà. (Ham p. 715.) 'Amr Ibn-El-Itnلbeh says, لَيْسُوا بِأَنْكَاسٍ وَلَا مِيلٍ اـِذَا ↓ مَا الحَرْبُ شُبَّتْ أَشْعَلُوا بِالشَّاعِلِ (S, O, and Ham ubi suprà,) (assumed tropical:) They are not persons in whom is no good, nor such as are not firm on their horses: [when war is kindled,] they make to burn fiercely, and excite, that which is slightly burning: such may be the meaning; for it may be that the ب in بالشاعل is pleonastically inserted, and الشاعل may mean as above: or بالشاعل may mean by him who makes it to burn fiercely, [as is implied in the S and O,] or by that which does so. (Ham.) ― -b3- And أَشْعَلْتُهُ غَضَبًا (O, TA, and Ham p. 194) (tropical:) I excited him, or inflamed him, with anger. (TA.) ― -b4- And اشعل اـِبِلَهُ بِالقَطِرَانِ (assumed tropical:) He smeared his camels much with tar; (S, O, K, TA;) [which has a burning effect;] smearing them generally, and not merely the scattered scabs exclusively of the other parts of the body. (TA.) ― -b5- And اشعل الخَيْلَ فِى الغَارَةِ (tropical:) He spread, or dispersed, the horsemen in the hostile, or predatory, incursion: (O, K, TA:) and [in like manner] one says اشعلوا الغَارَةَ (assumed tropical:) [They spread, or dispersed, themselves, or their horsemen, in the hostile, or predatory, incursion]. (S and K in art. شعو.) And أَشْعَلْتُ جَمْعَهُمْ (assumed tropical:) I dispersed or scattered, their congregation. (O, TA.) And اشعل الاـِبِلَ (assumed tropical:) He dispersed the camels. (Lh, K, (TA.) ― -b6- And اشعل السَّقْىَ (assumed tropical:) He made [the water-ing or] the water [of the irrigation] abundant. (IAar, K, TA.) -A2- أَشْعَلَتِ الغَارَةُ (assumed tropical:) The horsemen making a hostile, or predatory, incursion became dispersed, or dispersed themselves. (S, K.) ― -b2- اشعلت الطَّعْنَةُ (assumed tropical:) The spear-wound, or the like, emitted its blood in a scattered state. (Ibn-'Abbلd, O, K.) And اشعلت القِرْبَةُ, and المَزَادَةُ, (assumed tropical:) The water-skin, and the leathern water-bag, shed its water in a scattered state. (S, K.) And اشعلت العَيْنُ (assumed tropical:) The eye shed its tears copiously. (O, K.) ― -b3- See also 1, last sentence.
5 تَشَعَّلَ see what next follows.
اشتعلت النَّارُ 8 اشتعلت النَّارُ ذ ; (Lh, S, O, Msb, K, TA;) and ↓ شَعَلَت, aor. شَعَلَ ; (Msb;) and [in an intensive sense] ↓ تشعّلت; (K, TA;) The fire became kindled; or it burned up, burned brightly or fiercely, blazed, or flamed; syn. تَأَجَّجَت, (Lh, TA,) or اِضْطَرَمَت, (S, O, TA,) or تَوَقَّدَت, (Msb,) and اِلْتَهَبَت; (K, * TA;) فِى الحَطَبِ [in the firewood]. (Lh, TA.) ― -b2- Hence, اِشْتَعَلَ غَضَبًا (tropical:) He became excited, or inflamed, with anger: (TA:) or he became filled with wrath. (Msb.) ― -b3- Hence also, اشتعل الشَّيْبُ فِى الرَّأْسِ (tropical:) Whiteness of the hair became glistening in the head; including the hair of the beard. (TA.) And اشتعل الرَّأْسَ شَيْبًا [in the Kur xix. 3, expl. in art. شيب]. (S, Msb.)
9 اـِشْعَلَّ see 1.
11 اـِشْعَاْلَّ see 1. ― -b2- اشعالّ رَأْسُهُ, (O, K,) inf. n. اِشْعِيلَالٌ, (TA,) His hair became separated, or loosened, and ruffled, or bristling up. (O, K.)
اِشْعَأَلَّ Q. Q. 4 اِشْعَأَلَّ ذ : see 1.
شَعْلٌ شَعْلٌ ذ (assumed tropical:) A man light, agile, or active, and clever, ingenious, acute, or sharp: (O, K:) and so مَعْلٌ. (O, TA.)
شَعَلٌ شَعَلٌ ذ [inf. n. of شَعِلَ (q. v.)] and ↓ شُعْلَةٌ [properly a subst. as distinguished from an inf. n.] (assumed tropical:) A whiteness in the tail of a horse, and the forelock, and the قَذَال [or place where the عِذَار, i. e. each of the two cheek-straps of the headstall, is tied, behind the forelock]: (K:) or in some part of the forelock; or, as some say, in a side thereof: and sometimes in the قذال: but mostly in the tail: (TA:) or the former signifies a whiteness in the extremity of the tail of a horse: or, accord. to Lth, a whiteness in the forelock and the tail: or, as some say, in the head and the forelock: [or the quality of having such whiteness: for it is added that] the subst. [app. signifying such whiteness itself] is ↓ شُعْلَةٌ: (Mgh:) or the former, a whiteness in the side of the tail: [or,] accord. to As, ↓ شُعْلَةٌ is a term applied to a whiteness of the tail when it intermixes with any other colour; and the horse is said to be بَيِّنُ الشَّعَلِ [i. e. one that exhibits the quality of having such whiteness]. (S.)
شُعْلَةٌ شُعْلَةٌ ذ A firebrand; a piece of wood in which fire is kindled; (Az, K, * TA;) like جِذْوَةٌ and قَيَسٌ and شِهَابٌ: (Az, TA:) [this is what is meant by its being said that] what is termed شُعْلَةٌ مِنْ نَارٍ [the only indication of the meaning in the S and O] is well known: (Msb:) pl. شُعَلٌ; (S, O, TA;) erroneously said in the K to be like كُتُبٌ. (TA.) [Hence,] one says, فُلَانٌ شُعْلَةُ نَارٍ (assumed tropical:) [Such a one is a firebrand]. (Er-Rلghib, TA voce ذَكَآءٌ, q. v.) ― -b2- And [A lighted wick: so in the present day: (see also شَعِيلَةٌ:) or] the burnt [or lighted] extremity of a wick. (S voce قِرَاطٌ. [And the same meaning is intended there in the K; and also in the TA voce جِذْوَةٌ.]) ― -b3- And The flame of fire; as also ↓ شُعْلُولٌ. (K, * TA. [In the CK شُعُول; as though it were a second pl. of شُعْلَةٌ.]) ― -b4- And شُعْلَةُ, (O, K, TA,) without ال, (K, TA,) is the name of A mare of Keys Ibn-Sebلa; (O, K, TA;) likened to the kindling of fire, because of her swiftness. (TA.) ― -b5- See also شَعَلٌ, in three places.
شُعْلُولٌ شُعْلُولٌ ذ : see the next preceding paragraph. -A2- Also A party, division, sect, or distinct body or class, of men &c. (TA.) [See شَعَالِيلُ, below.]
شَعِيلٌ شَعِيلٌ ذ The like of stars, at the bottom of a cooking-pot; and in tinder, or burnt rag into which fire has fallen. (Ibn-'Abbلd, O, TA.) ― -b2- See the next paragraph. ― -b3- And see also أَشْعَلُ.
شَعِيلَةٌ شَعِيلَةٌ ذ [A lighted wick; i. e.] a wick in which is fire; (S, O, K;) a wick soaked with oil or grease, in which is fire, used for giving light, and not thus called unless kindled with fire: (TA: [see also شُعْلَةٌ:]) or the fire that is kindled in a wick: (K:) pl. شُعُلٌ, like as صُحُفٌ is pl. of صَحِيفَةٌ; (T, S, O, TA;) in the K erroneously said to be ↓ شَعِيلٌ [which, however, may be correct as a coll. gen. n.]. (TA.)
شَعَالِيلُ شَعَالِيلُ ذ [a pl., of which the sing. is app. شُعْلُولٌ, q. v.; Things, and persons, scattered, or dispersed]. Aboo-Wejzeh says, حَتَّى اـِذَا مَا دَنَتْ مِنْهُ سَوَابِقُهَا وَلِلُّغَامِ بِعِطْفَيْهِ شَعَالِيلُ [Until, or until when, those of them that outstripped approached him, and there were scattered portions of foam upon his two sides]. (TA.) And one says, ذَهَبُوا شَعَالِيلَ, (S, O, K,) like شَعَارِيرَ, i. e., (S, O,) [They went away] in a state of dispersion; (K;) [or] they dispersed themselves, or became dispersed. (S, O.)
شَاعِلٌ شَاعِلٌ ذ as used in a verse cited above (see 4) [may be the part. n. of the intrans. verb in the phrase شَعَلَتِ النَّارُ, and thus] may mean [Burning &c.; or] slightly burning: (Ham p. 715:) [or] it signifies ذُو اـِشْعَالٍ [having the quality of kindling, &c.; being said to be a possessive epithet], (S, O, K,) like تَامِرٌ and لَابِنٌ, having no verb: (S, O: [but see 4, first sentence:]) or it may be for ذُو شَعْلٍ, meaning مُشْعِلٌ. (Ham ubi suprà. [See, again, 4.]) ― -b2- See also the next paragraph.
أَشْعَلُ أَشْعَلُ ذ A horse having the whiteness termed شُعْلَةٌ (As, S, Mgh, O, K) or شَعَلٌ [q. v.]; (Mgh, K;) as also ↓ شَعِيلٌ and ↓ شَاعِلٌ: (O, K:) fem. of the first شَعْلَآءُ. (S, K.) ― -b2- And غُرَّةٌ شَعْلَآءُ [A blaze on a horse's forehead or face] taking in, i. e. including, one of the eyes. (Mgh, TA.)
مَشْعَلٌ مَشْعَلٌ ذ A [lamp of the kind called] قِنْدِيلِ [q. v.]. (K.) ― -b2- See also مَشْعَلَةٌ.
مُشْعَلٌ مُشْعَلٌ ذ [pass. part. n. of 4, q. v.]. One says نَارٌ مُشْعَلَةٌ [A fire kindled, &c.; or] burning up, burning brightly or fiercely, blazing, or flaming. (Lh, TA.) And جَآءَ فُلاَنٌ كَالحَرِيقِ المُشْعَلِ i. e. [Such a one came like the fire that is] kindled, &c. (S, O.) See also the next paragraph.
جَرَادٌ مُشعِلٌ جَرَادٌ مُشعِلٌ ذ (tropical:) Locusts that are numerous, (K, TA,) spreading, (S, O,) in a state of dispersion, (K,) running in every direction. (S, O.) One says, (S, O, TA,) of an army, (TA,) جَاؤُوا كَالجَرَادِ المُشْعِلِ (S, O, TA) (tropical:) They came [like locusts numerous and spreading, &c.,] coming forth from every direction: thus the last word is written accord. to Az [and J] and Sgh; and thus, and also ↓ المُشْعَلِ, accord. to Z. (TA.) And كَتِيبَةٌ مُشْعِلَةٌ (assumed tropical:) [A military force] spreading, or in a state of dispersion. (S, O.)
مِشْعَلٌ مِشْعَلٌ ذ A certain thing, (S, O, K,) used by the Arabs of the desert, (S, O,) made of skins (S, O, K) sewed together, like the نِطَع [q. v.], (S, O,) having four legs (S, O, K) of wood, to which it is bound, so that it becomes like the wateringtrough; (S, O;) [the beverage called] نَبِيذ is prepared in it, (S, O, K,) because [generally] they have not jars: (S, O:) also called ↓ مِشْعَالٌ: (O, K:) pl. مَشَاعِلُ. (S, O.) شَرِبَ مِشْعَلًا occurs in a trad. [as meaning He drank the quantity that filled a مِشْعَل of نَبِيذ]. (O.) ― -b2- Also i. q. مِصْفَاةٌ [A clarifier, or strainer, for wine &c.]: (O, K:) pl. as above. (TA.)
مَشعَلَةٌ مَشعَلَةٌ ذ A particular sort of large support for a light: (KL:) [i. e. a sort of cresset, consisting of a staff with a cylindrical frame of iron at the top which is filled with flaming pine-wood or the like or tarred rags, or, as is sometimes the case, having two, three, four, or five, of these receptacles for fire: it is borne before travellers and others at night; and is thus called in the present day, and also, more commonly, ↓ مَشْعَل: (two cressets of the sort thus called are figured in my “ Modern Egyptians, ” ch. vi.: see also مَشَاعِلِىٌّ, below:)] the place in which fire is kindled: (TA: [a loose explanation, meaning a cresset:]) what is thus called is the thing of which the pl. is مَشَاعِلُ: (S, O:) [accord. to El-Wلhidee, it is ↓ مِشْعَلَةٌ; for he says that] المشعلة with kesr to the م means the instrument in which fire is carried: and مَشْعلة [thus, with a fet-hah over the نار,] means fire kindled; or made to burn up, burn brightly or fiercely, blaze, or flame; syn. موقدة موقدة. (W p. 51.)
مِشْعَلَةٌ مِشْعَلَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.
مِشْعَالٌ مِشْعَالٌ ذ : see مِشْعَلٌ.
مَشَاعِلِىٌّ [ مَشَاعِلِىٌّ ذ , a rel. n. formed from مَشَاعِلُ pl. of مَشْعَلَةٌ, is a n. un. of which the coll. gen. n. is مَشَاعِلِيَّةٌ, and signifies A bearer of the cresset called مَشْعَلَة: hence applied also to a nightman: and hence, to a cleanser of wells: a scavenger; or remover of offal and the like: and to an executioner. (See De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., i. 201 - 203; and Quatremère's “ Hist. des Sultans Mamlouks, ” sec. part, 4 and 5.)]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.344 harfشَعَلَ
شَعَلَ A ( n. ac. شَعْل 1 ),
a. Lit, kindled.
b. [ Bi ], Burned with love for, was infatuated by.
c. see IV (b) .
شَعِلَ
شَعِلَ A ( n. ac. شَعَل 4 ),
a. see IX .
شَعَّلَ
شَعَّلَ II ,
a. Lit, kindled; excited.
أَشْعَلَ
أَشْعَلَ IV ,
a. see II .
b. [ Fī ], Spread themselves about in ( horsemen ).
c. [ acc. & Fī ], Sent, dispatched into.
d. Dispersed, scattered.
e. Ran
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.063 harfشعل
شَعَلَ - يَشْعَلُ - اشْتَعَل - يَشْتَعِلُ
شَعَلَ - يَشْعَلُ + كائن + في كائن أو شيء: تفَرَّق وتوزع وانتشر فيه على شكل مجموعات
شعلت النار في الحطب: توزعت وانتشرت وتفرقت النار في الحطب
اشْتَعَلَ - يَشْتَعِلُ: على وزن " افتعل" من " شَعَلَ - يَشْعَلُ ": جهد وسعى أن " يَشْعَلَ " بشكل ذاتي: جهد أن يتفرق وينتشر ويتوزع بشكل ذاتي ونشط في كائن
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)
- شيب
1 ortak ayet · Ak saçlı yaşlılar
- وهن
1 ortak ayet · Gevşemeyin
- شقي
1 ortak ayet · Mutsuz
- رأس
1 ortak ayet · Baş demektir
- عظم
1 ortak ayet · Büyük
- دعو
1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
قَالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا
Ve tutuştuVe demişti ki: Rabbım; gerçekten kemiklerim yıprandı, baş yaşlılık alevi ile tutuştu. Rabbım; şimdiye kadar sana yalvarmakla bir şeyden mahrum olmadım.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شعل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شعب, وقد, ضرم, فشو |
| Zıt Kök | خمد |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin, alevin veya parlak bir beyazlığın tek bir gövde içinde etrafa yayılarak tutuşması ve dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | Yaşlılık, zayıflık ve ak saçların başı çepeçevre sarıp kaplamasını ifade eden istiare |
| Çekirdek Özet 3 | Kontrolsüz yayılma, bir merkezin hızla bütünü istila etmesi ve geri döndürülemez dönüşüm süreci |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki tutuşma ifadesini yalnızca fiziksel yanma sanarak yaşlılığın getirdiği topyekûn kapsayıcı zaafı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شع | Saçılma, dağılma, ışın ve kollar halinde yayılma; شعب kökünde kollar halinde ayrılma, شعر kökünde ince uzantılarla sarma hareketinde görülür. | ل | Temel saçılma ve yayılma hareketine akış, süreklilik ve bir gövdeyi baştan başa kaplama dinamiği katarak yayılmanın alev gibi tutuşarak ilerlemesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, parçalama, birden fazla kola ayrılma | Dağılmanın ve alev dilimlerinin sivri uçlar halinde yayılmasını temsil eder. |
| ع | Göz; kaynak, açığa çıkma, görünür olma | Tutuşma ve parlamanın görünür hale gelmesi, kaynaktan dışarı fışkırması payını taşır. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, uzanma, bağlama | Yayılmanın belirli bir gövde boyunca boydan boya ilerlemesini ve sarmasını ifade eder. |
| شعل | Sivri kollar halinde kaynaktan çıkıp gövdeyi baştan başa saran parlama | Bir kaynaktan çıkan parlaklığın ve hareketin kollar halinde hızla ilerleyerek hedef nesneyi bütünüyle istila etmesi hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin çırayı ve odunu sararak tutuşması; atın kuyruğunda veya alnında diğer kıllar arasına dağılan beyazlık. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında kandil fitilinin tutuşması benzetmesinde geçer: كمصباح الشعيلة في الذبالِ / Gece vakti parlayan fitilin ışığı gibi. |
| Erken Arapça kullanım | Baskın birliklerinin düşman üzerine dağılması anlamında أشعلت الخيل في الغارة ifadesiyle süvarilerin aniden her yana yayılması anlatılır. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânü Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde شعل kökü, ateşin yayılması, tutuşma, meşale ve parıltı semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede שועל / šoʻāl kelimesi tilki anlamına gelse de kimi Sami filologlar bunun kızıl rengi ve kuyruğundaki ateş benzeri görünümle ilişkisini tartışmıştır; asıl kök denkliği ise Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde sa‘ala veya Aramicedeki alevlenme ve parıldama varyantlarıyla örtüşür. Kökün Afro-Asyatik katmandaki çekirdeği شع (ışık yayma, kollar halinde dağılma) ses birimidir. Arapçada kök, hem ateşin maddeten tutuşup alev almasını (şule) hem de atın kuyruğundaki beyazlığın veya saçtaki aklığın bir yangın gibi her yana yayılmasını içine alacak şekilde görsel ve kinetik bir genişleme kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شعل ve türevleri (şule, işti‘âl, şa‘al) | Ateşin tutuşması ve atın tüyündeki beyazlığın yayılması; tek merkezden hızla dağılan parıltı. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice alev ve saçılma kökleri | Alev, ışık saçılması ve yayılma semantik matrisinde ortak Sami izleri taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ışık ve yayılma morfemleri | Işığın kollar halinde dağılması bağlamında eski dil katmanlarıyla tipolojik benzerlik. | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شعل | Anlamlı | Tutuşmak, parlamak, yayılmak | Ateşin veya beyazlığın bir gövdede dağılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شلع | Anlamlı | Söküp çıkarmak, çekip almak | Bir şeyi kökünden veya yerinden koparıp ayırmak | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| عشل | Anlamlı | Eğrilmek, zayıflamak, yalpalamak | Bedende veya yürüyüşte görülen zayıflık ve aksama | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| علش | Anlamlı | Çekişmek, yapışmak, kurt | Bir nesneye musallat olma veya ısrarla sarılma | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘mel |
| لشع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder |
| لعش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Tahdhīb al-Lugha mühmel kabul eder |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شعل | Merkez | Tutuşarak hızla yayılma | Yangının bir bütün üzerinde kontrolsüzce dağılarak her tarafı sarması | Başlangıç noktasından itibaren tüm gövdeye yayılan alevlenme hali |
| شعب | Komşu | Dallara ve kollara ayrılma | Mekânsal ve yapısal olarak kollara bölünme olup ateş veya parlama şartı aramaz | Bir kökten çıkan yollar veya kabile kollarının dağılması |
| وقد | Komşu | Ateşin yakılması ve parlaması | Ateşin yanış gücü ve tutuşturulması öne çıkar; yayılma zorunlu değildir | Yakıtın ateş alması ve alevin kendisini muhafaza etmesi |
| ضرم | Komşu | Şiddetle alevlenme | Yangının son derece şiddetli ve gürültülü bir şekilde büyümesi | Ateşin hararet ve yakıcılığının en üst dereceye çıkması |
| فشو | Komşu | Dağılma ve yayılma | Bir haberin veya durumun her yana yayılması; ışık veya alev niteliği taşımaz | Bilgi veya etkinin topluluk içine yayılması |
| خمد | Zıt | Sönme ve alevin yatışması | Alevin tamamen kaybolması ve yangının dinmesi | Tutuşmanın ve hareketin durup etkisiz hale gelmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شعل | Tutuşmak, parlamak, yayılmak | Ateş veya beyazlığın bir bütünü çepeçevre sarması | Kesin |
| Latince | inflammare, deflagrare | Alev almak, tutuşmak | Maddi tutuşmayı karşılar; ak saçların başı sarmasındaki estetik istiareyi tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | to catch fire, to ignite, to flare up | Alev almak, parlamak | Yanma hareketini ve ani patlamayı verir; saçtaki yayılmayı mecazen karşılar | Güçlü |
| Almanca | entflammen, auflodern | Alevlenmek, tutuşmak | Alevin yükselmesini ve yayılmasını anlatır; organik dönüşüm nüansı zayıftır | Güçlü |
| Fransızca | s'enflammer, s'embraser | Tutuşmak, alevler içinde kalmak | Bir yapının yangınla sarılmasını iyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شعل / اشتعل | Yaşlılığın ve saç beyazlığının başı bir alev gibi sarması | Zekeriya aleyhisselamın yaşlılık ve zaafını rabbine arz ettiği dua bağlamı; Meryem 19:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Istılahlaşmamıştır |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Istılahlaşmamıştır |
| Tefsir | İstiâre-i mekniyye ve temsîlî anlatım | Saç beyazlamasının başı sarmasının yangına benzetilmesindeki belagat inceliği | İhtiyarlığın geri dönülmez biçimde bedene hâkim olması ve insanın aczini ortaya koyması |
| Hadis | Saç boyama ve yaşlılık alametleri | Saçtaki beyazlığın yayılması ve fıtrat hallerine dair rivayetlerde lafzen ve manen kullanım | Yaşlılığın bir uyarıcı ve vakar alameti olarak belirmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dua ve acziyet hali | Topyekûn zaafın itirafı | Kibri kırma ve rahmete sığınma | İnsanın gücünün tükenişini yangının yayılışı gibi hissedip ilahi kudrete yönelmesi | Kesin |
| İlmi | Doğal süreçler ve entropi | Geri döndürülemez yayılma süreci | Değişimin tüm sisteme hâkim olması | Bir etkenin başladığı noktadan çıkarak tüm dokuyu dönüştürmesi hali | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hareketler | İsyan veya infialin hızla yayılması | Olayların kontrolden çıkışı | Bir kıvılcımın kitleleri çepeçevre sarıp harekete geçirmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Kriz dalgaları | Enflasyonist veya panik yayılması | Piyasanın bütününe sirayet etme | Lokal bir sarsıntının tüm finansal sistemi alev gibi sarması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik yayılma ve zincirleme reaksiyon | Bir noktada başlayan reaksiyonun ortama ısı ve enerji yayarak tüm sistemi kuşatması mantığı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif panik veya sosyal bulaşma | Bir duygunun veya davranışın bireyden topluma tıpkı bir yangın gibi yayılması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel kibrit çakma, alev alma veya sıradan bir yanma olayına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir değişimin başladığı andan itibaren tüm gövdeyi istila eden, durdurulamaz ve parlak şekilde görünür kılan kapsamlı kuşatılış hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zekeriya aleyhisselamın halini sıradan bir saç ağarması sayıp, ayetteki varoluşsal çaresizlik ve kemiklerin erimesine eşlik eden derin teslimiyet tablosunu gözden kaçırmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an belagatinde istiârenin (metafor) ulaştığı zirveyi gösterir; soyut bir çöküş halini son derece somut ve çarpıcı bir yangın resmiyle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin dua ve yakarışlarını, insani zayıflıklarını ve Allah'a karşı acziyetlerini dile getirdikleri ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Duanın yalnızca lafzi bir talep değil, insanın kendi tükenişini ve aczini en çıplak metaforlarla rabbe açması olduğu gerçeğini hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAteşin kuru dalları hızla sararak parlaması ve atın alnındaki veya kuyruğundaki beyaz kılların yayılması.
- Soyut anlamBir merkezin, etkinin veya dönüşümün tüm bir bünyeyi durdurulamaz şekilde kaplayıp dönüştürmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki entropik artışın veya dönüşüm dalgasının bütünü istila ederek sistemi yeni bir evreye taşıması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemdeki dönüşümün veya yayılmanın kapsama oranını (başın beyazlıkla kaplanmasını veya alevin yayılışını) temsil eder. yayılmanın mekânsal veya hacimsel difüzyonunu, ise yayılmanın hızlanarak tüm gövdeyi doygunluk sınırına doğru istila eden dinamik artışını simgeler.