شكس
ش - ك - س
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Çekiç, “müteşakis” ise çekiştiren demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Çekiç, “müteşakis” ise çekiştiren demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR281 harfالكاف والشين والسين معهما
ش ك س يستعمل فقط شكس: الشِّكِسُ: السيء الخلق في المبايعة وغيرها، والشَّكَسُ: المصدر.
والليل والنهار يتشاكسان، أي: يتضادان، ولا يتوافقان، وكذلك الشَركاءُ الشَّكِسُون، وفي القرآن: "شركاء متشاكسون".
ورجل شكِسٌ بين الشَّكَسِ، قال:
إني امرؤ خلقت شَكْساً أشوسا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR145 harfرجل شَكْسٌ بالتسكين، أي صعبُ الخُلقِ وقوم شُكْسٌ، مثال رجلٍ صَدْقٍ وقومٍ صُدْقٍ. وقد شَكِسَ بالكسر شَكاسَةً. وحكى الفراء: رجلٌ شكِسٌ، وهو القياس.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR965 harfك ش س
شكس : ومحلةٌ شكْسٌ : ضيقةٌ ، قال عبد منافٍ الهذلي :
وأَنَا الذي بَيَّتُّكُمْ في فِتْيَةٍ
بمحلَّةٍ شكْسٍ ولَيْلٍ مُظلم
قال الليث : الشَّكِسُ : السِّيءُ الخُلُق في المبايعةِ وغيرها ، وقد شَكِسَ يشكَسُ شَكَساً .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : الشكِسُ والشِرسُ جميعاً : السيءُ الخُلق .
وقال الفراء : رجلٌ شكِسٌ عَكِصٌ .
وقال الليث : الليلُ والنهار يتشاكسان أي يتضادَّان ، وقال أبو إسحاق في قول الله
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR90 harf- الشكس: السيئ الخلق، وقوله تعالى: ﴿شركاء متشاكسون﴾ [الزمر/29]، أي: متشاجرون لشكاسة خلقهم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR57 harfش ك س
ومن المجاز: الليل والنهار يتشاكسان: يختلفان.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.277 harfالشَّكُسُ والشَّكِسُ والشَّرِسُ، جميعاً: السَّيِّءُ الخلق، وقيل: هو السيِّءُ الخلق في المبايعة وغيرها. وقال الفراء: رجل شَكِسٌ عَكِصٌ؛ قال الراجز:
شَكْسٌ عَبُوسٌ عَنْبَسٌ عَذَوَّرُ
وقوم شُكْسٌ مثال رجل صَدْق وقوم صُدْق؛ وقد شَكِسَ، بالكسر، يَشْكَسُ شَكَساً وشَكاسَةً. الفراء: رجل شَكِسٌ، وهو القياس، وإِنه لَشكِسٌ لَكِسٌ أَي عَسِرٌ. والمِشْكَسُ: كالشَّكُسِ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: خُلِقْتَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR190 harf* ش ك س * رجل * شَكْسٌ * بوزن فلس أي صعب الخلق وقوم * شُكْسٌ * بوزن قفل وبابه سلِم وحكى الفراء رجل * شَكِسٌ * بكسر الكاف وهو القياس قلت قوله تعالى ﴿شركاء مُتشاكسون﴾ أي مختلفون عسرو الأخلاق
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.086 harfالشكس، بالفتح: قبل الهلال بيوم أو يومين، وهو المحاق، نقله الصاغاني في العباب، عن أبي عمرو، وأنشد:
يوم الثلاثاء بيوم شكس وذكر الفتح مستدرك. والشكس، كندس وكتف، الأخير عن الفراء، وهو القياس: الصعب الخلق العسره في المبايعة وغيرها، وقال الفراء: رجل شكس عكص، قال الراجز:
شكس عبوس عنبس عذور ج شكس، بالضم، مثال: رجل صدق، وقوم صدق، وقد شكس ككرم، وفي التهذيب: وقد شكس، بالكسر، يشكس شكسا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.272 harfشَكِسَ
1 شَكِسَ ذ , (T, S, Msb, TA,) aor. شَكَسَ , inf. n. شَكَسٌ (T, Msb, TA) and شَكَاسَةٌ; (T, S, Msb, TA;) or شَكُسَ, aor. شَكُسَ , (O, K, TA,) inf. n. شَكَاسَةٌ; (O;) He was, or became, refractory, untractable, perverse, stubborn, or obstinate, in disposition: (S, O, K:) or hard in disposition, or illnatured, in behaviour or dealing: (TA:)or evil in disposition, or illnatured, and very
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR361 harfشَكِسَ
شَكِسَ A ( n. ac. شَكَس 4 ), شَكُسَ U ( n. ac. شَكَاْسَة 22t ),
a. Was perverse, stubborn, morose; was cross, contrary, ill-tempered, unsociable, disagreeable.
شَاْكَسَ
شَاْكَسَ III ,
a. Treated harshly.
تَشَاْكَسَ
تَشَاْكَسَ VI ,
a. Quarreled . شَكِس 5 , شَكُس 6 , Perverse, stubborn, morose; unsociable, disagreeable.
b. Avaricious, niggardly.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR5.340 harfشكس
شَكِسَ - يَشْكَسُ - تَشاكَسَ - يَتَشَاكَسُ - مَتَشَاكِس - مَتَشَاكِسُوْن
شَكِسَ - يَشْكَسُ + الكائن + في أمر أو عن أمر: يبدي الإباء والرفض والكره لإنفاذ أمر أو فعل، وذلك عناداً ناجماً عن سوء في الخلق والمزاج
تَشاكَسَ - يَتَشَاكَسُ: على وزن " تفاعلَ " من " شَكِسَ - يَشْكَسُ ": يتبادل كائنان وبدافع ذاتي،الرفض والإباء في إنفاذ أمر مشترك
Mücavir kökler10 mücavir (14 toplam)
- ضرب
1 ortak ayet · Örnek verdi
- حمد
1 ortak ayet · Hamd: Cümle kapısı demektir
- رجل
1 ortak ayet · Rical ayak demektir
- سوي
1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- سلم
1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir
- شرك
1 ortak ayet · Tasma kayış demektir
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- كثر
1 ortak ayet · Kesr(sin ile) kırık demektir
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ
ÇekişenlerAllah, bir misal verir: Bir adamın, huysuz ve birbirleriyle ortak birkaç efendisi var. Bir adamın da tek bir efendisi var. Bu ikisi bir olur mu hiç? Hamd; Allah’a mahsustur; ama onların çoğu bilmezler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شرس, عسر, شجر |
| Zıt Kök | سلم |
| Çekirdek Özet 1 | Huysuzluk, geçimsizlik, uzlaşmaz sertlik ve birbirine ters düşme |
| Çekirdek Özet 2 | Ortaklar arasında uyuşmazlık, zıt iradelerin çekişmesi ve tevhidsizliğin getirdiği parçalanmışlık |
| Çekirdek Özet 3 | Çok başlı ve zıt vektörlü yönetim yapılarının iç çatışmaya ve kilitlenmeye mahkûm oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca sıradan bir çekiştirme zannederek şirkteki irade çatışması ve ontolojik parçalanma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Birbirine geçme, saplanma, delinme, iki yön arasında tereddüt ve ayrışma noktası oluşturma (örnek: شكك, شكل, شكو, شكر) | س | Çekirdekteki saplanma ve karmaşa hareketine sertlik, inat ve direnç eklenerek iki tarafın birbirine karşı uzlaşmaz bir huysuzlukla zıtlaşması anlamı oluşmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Çatışmacı, keskin, kırıcı ve ayrıştırıcı etki |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Sahiplenme iddiası, baskı ve karşılıklı müdahale çabası |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | İnatçı duruş, esneklikten uzak direnç ve geçimsizlik |
| شكس | Karşılıklı sahiplik iddialarının ve keskin baskıların inatçı bir dirençle birbirine çarparak uzlaşmaz bir çatışma ve geçimsizlik oluşturması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Alışverişte, ortaklıkta ve muamelede aşırı huysuzluk, esnek olmama ve karşı tarafı zora sokan geçimsiz tabiat |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde tabiatı uzlaşmaz ve sert kimseleri nitelemek üzere şöyle denilmiştir: إِنِّي امْرُؤٌ خُلِقْتُ شَكْساً أَشْوَسَا |
| Erken Arapça kullanım | Gece ile gündüzün birbiriyle uyuşmayıp zıtlaşarak birbirini kovalaması durumu için kadim Arap kelamında şu ifade yer almıştır: الليل والنهار يتشاكسان |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesi içerisinde شكس kökü, merkezi ve kuzeybatı Sami dillerinde marjinal kalan, asıl fonetik ve semantik gelişimini Arapça sahasında tamamlamış özel bir leksik birimdir. İkili شك çekirdeği (delme, birbirine geçme, düğümlenme) Sami dillerinde müşterek bir tabana sahipken, sonuna üçüncü harfin eklenmesiyle oluşan bu üçlü form Arapçada doğrudan ahlaki ve muameleye dair bir uzlaşmazlığı temsil etmiştir. İbranice ve Aramicede doğrudan aynı kök dizilişi yerine, sertlik ve sürtüşme bildiren köklerle dolaylı fonetik akrabalıklar kurulabilse de Arapça, kökün anlamını "ortaklıkta huysuzluk, zıtlaşma ve geçimsizlik" ekseninde daraltarak özgün bir semantik alan kurmuştur.
Güven Muhtemel
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Huysuzluk, sert mizaç ve karşılıklı zıtlaşma bildiren üçlü kök | Karşılıklı ortaklıkta tarafların birbiriyle uyuşamaması ve zıt yönlere çekmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili شك çekirdeği zemininde ayrışma ve sürtüşme akrabalığı | Üçlü form Arapça içinde özelleşmiş olup komşu Sami dillerinde yaygın bir türevi bulunmamaktadır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Güvenilir ve spekülatif olmayan veri tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak HALOT, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكس | Anlamlı | Huysuzluk, geçimsizlik, zıtlaşma | Birbirine zıt hedeflere sahip tarafların uzlaşmaz çekişmesi | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| شسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| كشس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| كسش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| سشك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| سكش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكس | Merkez | Çatışma ve uzlaşmazlık | Ortakların birbirine zıt hedeflerle kavgacı ve geçimsiz olması | Karşılıklı iradelerin kilitlenmesi durumu |
| شرس | Komşu | Huysuzluk ve hırçınlık | Bireyin fıtratındaki katılık ve kaba tabiat | İlişkiden ziyade şahsi ahlak ön plandadır |
| عسر | Komşu | Zorluk ve katılık | İşin sarpa sarması, esneklik tanımama hali | İradelerin zıtlığından çok sürecin tıkanmasıdır |
| شجر | Komşu | Dallanma ve ihtilaf | Görüşlerin birbirine girerek fiili tartışmaya dönüşmesi | Fikirsel ve pratik karmaşadır |
| سلم | Zıt | Bütünlük ve esenlik | Tek bir iradeye ait olma, çatışmasızlık ve uyum | Zümer 39:29'daki salim kavramının zıttıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكس | Çatışan, geçimsiz ortaklar | Tek bir tasarruf üzerinde birden fazla zıt ve huysuz iradenin çekişmesi | Kesin |
| Latince | discors, litigiosus | Uyuşmaz, çatışan | İradelerin birbiriyle uyumsuzluğunu ve dava/kavga halini karşılar; ahlaki tabiat yönünü tam vermez | Güçlü |
| İngilizce | conflicting, discordant, contentious | Çatışmalı, uzlaşmaz | Birbirine zıt hedefleri olan tarafların sürtüşmesini verir; Arapçadaki mizaç huysuzluğunu kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | uneinig, widerspenstig, zerstritten | Anlaşmazlık içinde, inatçı, kavgalı | Karşılıklı inatlaşma ve geçimsizlik halini iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | querelleur, divergent, discordeur | Kavgacı, ayrışık, uyuşmaz | Sürekli çatışan özneleri tanımlar; mülkiyet ortaklığındaki kilitlenmeyi dolaylı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتَشَاكِسُونَ | Birbiriyle anlaşamayan, zıt huylu, her biri farklı yöne çeken ortaklar | Tevhid ile şirk arasındaki farkı gösteren mesel bağlamı (Zümer 39:29) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve şirk ontolojisi | Çok tanrılı tasavvurların kaçınılmaz çatışma doğuracağı ilkesi (Burhân-ı temânu') | İlahî iradelerin çatışması durumunda evrendeki düzenin bozulacağı gerçeği |
| Fıkıh | Mülkiyet ve şirket hukuku | Ortakların uyuşmazlığı halinde mal veya köle üzerindeki tasarrufların kilitlenmesi | Ortaklığın feshi veya hâkim müdahalesini gerektiren geçimsizlik hali |
| Tefsir | Temsilî meseller | Müşriğin parçalanmış psikolojisi ile muvahhidin iç huzurunun karşılaştırılması | Çelişkili arzular ve sahte otoriteler arasında ezilen insan durumu |
| Hadis | Veri bulunamadı | Istılahi bir kavram olarak belirginleşmemiştir | Veri bulunamadı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Şirk ve sahte ilahlar | Çok başlı kulluk ve parçalanmışlık | İnsanı birden fazla çatışan otoriteye bağlayarak ontolojik bunalıma sürükleme | Tevhidin zıddı olan parçalanmış kulluk halidir | Güçlü |
| İlmi | Çelişkili ilkeler ve aksiyomlar | Epistemik uyuşmazlık | Birbiriyle zıt öncüllerin tutarlı bir bilgi teorisi inşa etmesini engelleme | Zıt aksiyomlar sistemi kilitler ve anlamsızlaştırır | Güçlü |
| Siyasi | Çok başlı yönetim ve yetki karmaşası | Anarşi ve kilitlenme | Birbirini tanımayan veya çatışan erklerin devleti ve toplumu felç etmesi | Otorite çatışmasının karar alma mekanizmasını çökertmesi | Güçlü |
| İktisadi | Uyuşmaz ortaklık ve mülkiyet çekişmesi | Kilitlenmiş sermaye ve yönetim | Hissedarların çatışması yüzünden üretimin durması ve kaynak israfı | Karar birliği olmayan şirketlerin iflasa sürüklenmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zıt vektörlerin bileşkesi ve girişim bozulması | Fizikte aynı nesneye etki eden farklı yönlerdeki kuvvetlerin cismi yıpratması veya sıfır net hareketle sistemi kilitlemesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Rol çatışması ve çoklu vesayet krizi | Sosyoloji ve yönetim biliminde bireyin birbiriyle çelişen birden çok amirin veya normun baskısı altında kalarak karar alamaması ve tükenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir çekiştirme veya basit bir ortaklık kavgası seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Birden çok sahte otoriteye, çelişkili ideolojiye veya hevese boyun eğmenin getirdiği varoluşsal bölünme, kilitlenme ve psikolojik yıkım |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevhidin insanın psikolojik ve toplumsal bütünlüğünü kuran temel ilke olduğunu kavrayamayıp şirki sadece soyut ve metafizik bir yanılgı saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Şirk psikolojisini ve çok başlı otoritenin insan kişiliğini nasıl parçaladığını tek bir zihinsel sahneyle somutlaştıran en güçlü temsili sunar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid-şirk karşılaştırmalarının yapıldığı, Burhân-ı temânu' fikrinin işlendiği mesel ayetlerinde (Zümer 39:29) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çok otoriteliliğin veya zıt ideolojilere aynı anda bağlı olmanın bir zenginlik olduğu vehmini çürütür; zıt emirlerin köleyi mahvettiğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamOrtaklıkta ve ilişkide huysuzluk, inatçı direnç ve zıt yönlere çekme.
- Soyut anlamBirbiriyle uyuşmayan, uzlaşmaz hedeflere sahip iradelerin aynı nesne üzerinde kurduğu kilitlenme ve kaos.
- Sistematik karşılıkÇok merkezli, zıt vektörlü sistemlerin ürettiği entropi ve yetki krizinin tek merkezli tevhid nizamı ile bertaraf edilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModel, aynı nesneye etki eden birden fazla sayıdaki irade veya kuvvet vektörünü () gösterir. Bu vektörlerin skaler çarpımının negatif olması (), kuvvetlerin birbirine zıt yöneldiğini, uzlaşmaz bir çatışma içinde olduğunu ve sistemde yapıcı bir hareket yerine kilitlenme ve yıpranma ürettiğini sembolize eder.