شكك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ك-ك2 sîga, 84 mücavir kök, 15 ayet, 11 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أجلشَكٌّقبلشككريببينقضيخلفدعو

KökSîga 2Ayet 15Sure 11Mücavir 84

▶ Ağı aç (3B)

شكك

ش - ك - ك

KÖK
  • 15 geçiş
  • 15 ayet
  • 2 sîga
  • 10 sözlük

سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب : Olmaması şüphesi daha fazla olan ظنن : Olması yönünde şüphe daha fazla olandevamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب : Olmaması şüphesi daha fazla olan ظنن : Olması yönünde şüphe daha fazla olan

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR781 harf
باب الكاف والشين ك ش، ش ك مستعملان كش: كشّ البكر يكِشّ كشيشاً، وهو صوت بين الكَتِيتِ والهدير. والكَشْكَشَةُ: لغة لربيعة، يقول عند كاف التأنيث: عَلَيْكِش، إِلَيْكِشْ، بِكِشْ بزيادة شين. كما قال: ولو حرشتِ لكشفتِ عن حِرشْ عن واسع يغيب فيه القَنْفَرِشْ وكشّت الأفعى تكش كشيشاً، إذا احتكت سمعت لجلدها مثل جرش الرحى وبلد تَكاشُّ أفاعيه: يوصف بالمحل والجدب. شك: الشَّكُّ: نقيض اليقين. والشِّكَّةُ: ما
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR654 harf
الشَكُّ: خلاف اليقين. وقد شَكَكْتُ في كذا، وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّكَني فيه فلان. وشَكَّ البعيرُ أيضاً يَشُكُّ شَكَّاً، أي ظَلَع ظَلْعاً خفيفاً. والشَكُّ: اللُزومُ واللُصوقُ. والشَكوكُ: الناقة التي يُشَكُّ فيها، أبها طِرْقٌ أم لا? لكثرة وبرها، فيُلْمَسُ سَنامُها. والشِكَّةُ، بالكسر: السلاحُ، وخُشَيْبَةٌ عريضةٌ تُجْعَلُ في خُرْتِ الفأس ونحوِه يُضَيِّقُ بها. ويقال رجلٌ شاكُّ السلاحِ، وشاكٌّ في السِلاح.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR958 harf
- الشك: اعتدال النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عند النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما كان في الشيء هل هو موجود أو غير موجود؟ وربما كان في جنسه، من أي جنس هو؟ وربما كان في بعض صفاته، وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد. والشك: ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم العلم بالنقيضين رأسا، فكل شك جهل، وليس كل جهل شكا، قال الله تعالى: {وإنهم لفي
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR540 harf
ش ك ك رجل شكاك من قوم شكاك‏.‏ وشككني أمرك وتشككت فيه وهذا مما ينفي الشكوك وشك عليّ الأمر إذا شككت فيه‏.‏ وقال الركاض الدبيري‏:‏ يشك عليك الأمر مادام مقبـلاً وتعـرف مـا فيـه إذا هـو أدبرا وقال ابن أحمر‏:‏ وأشياء مما يعطف المرء ذا النهى تشك على قلبي فمـا أستبينهـا وشكه بالرمح‏:‏ خرقه وأدخله اللحم‏.‏ وشك الجلد بالمسرد‏.‏ وقال عنترة‏:‏ فشككت بالرمح الأصم ثيابـه وخرج في شكة تامة وهي السلاح وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.676 harf
الشَّكُّ: نقيض اليقين، وجمعه شُكُوك، وقد شَكَكْتُ في كذا وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّ في الأَمر يَشُكُّ شَكّاً وشَكَّكَه فيه غيرهُ؛ أَنشد ثعلب:من كان يزعمُ أَن سيَكتُم حبَّه، حتى يُشَكِّكَ فيه، فهو كَذُوبُ أَراد حتى يُشَكِّك فيه غيره، وفي الحديث: أَنا أَولى بالشَّكِّ من إبراهيم لما نزل قوله: أَوَلم تؤمن قال بلى؛ قال قوم لما سمعوا الآية: شَكَّ إبراهيمُ ولم يَشُكَّ نبينا، فقال، عليه السلام، تواضعاً منه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR102 harf
* ش ك ك * * الشَّكُّ * ضد اليقين وقد * شَكَّ * في كذا من باب رد و * تَشَكَّك * و * شَكَّكهُ * فيه غيره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.370 harf
الشك: خلاف اليقين كما في الصحاح، وقال الراغب الأصبهاني في مفرادات القرآن: الشك: اختلاف النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عنده في النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما يكون في الشيء: هل هو موجود أو غير موجود، وربما كان في جنسه من أي جنس هو، وربما كان في بعض صفاته وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد، والشك ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.311 harf
شَكَّ شَكَّ U ( n. ac. شَكّ 1 ), a. Was doubtful, dubious, confusing. b. [ Fī ], Doubted, mistrusted, suspected; hesitated about. c. Offended; scandalized. d. Was offended, scandalized. e. Arranged in a row, line ( tents & c. ). f. Pierced; penetrated; bored through. g. [ Fī ], Clad, encased himself in ( armour ). h. Halted, limped. i. Adhered, cohered, held together. شَكَّكَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.272 harf
شكك شَكَّ - يَشُكُّ - شَكّ شَكَّ - يَشُكُّ + كائن + في أمر أو كائن: لا يعتقد ولا يؤمن بصوابه: يبدي درجة من عدم القبول بصحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر شَكّ - الشك: اسم فعل " شَكَّ - يَشُكُّ ": درجة من عدم قبول صحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الحكم على كائن أو
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler84 mücavir (117 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ريب

    7 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  2. بين

    8 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  3. سبق

    3 ortak ayet · Yarış meydanı demektir

  4. قضي

    3 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…

  5. قبل

    5 ortak ayet · Önce

  6. كلم

    3 ortak ayet · Kelime

  7. خلف

    3 ortak ayet · Half : Ense demektir

  8. جيأ

    4 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  9. سلط

    2 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir

  10. كتب

    4 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  11. أجل

    2 ortak ayet · İcl havuz demektir

  12. دعو

    3 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

Geçtiği ayetler(15)

  1. … وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ …

    Kafa karışıklığıVe Allah elçisi Meryem oğlu İsa Mesihi öldürdük, demelerinden. Oysa onu öldürmediler ve asmadılar. Ancak onlara (İsa’ya) benzer gösterildi. Onun hakkında ihtilafa düşerler. Ondan yana şüphe içindedirler. Bu husustaki bilgileri ancak zanna dayanmaktan ibarettir. Onu gerçekten öldürememişlerdir.

  2. فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ

    Kafa karışıklığıSana indirdiklerimizden şüphe ediyorsan; senden önce indirdiğimiz kitabları okuyanlara sor. Andolsun ki; sana Rabbından hak gelmiştir. Sakın şüpheye düşenlerden olma.

  3. قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي فَلَا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ …

    Kafa karışıklığıDe ki: Ey insanlar; benim dinimden şüphede iseniz, ben Allah’tan başka taptıklarınıza tapmam. Ancak, sizi öldürecek olan Allah’a kulluk ederim. Ben, mü’minlerden olmakla emrolundum.

  4. قَالُوا يَاصَالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَذَا أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

    Kafa karışıklığıDediler ki: Ey Salih, aramızda bundan önce kendisinden iyilik beklenmiş kimseydin sen. Şimdi kalkıp da babalarımızın taptıklarına tapmaktan bizi vazgeçirmek mi istiyorsun? Doğrusu, bizi çağırdığın şeyden şüphe ve endişe içindeyiz.

  5. وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ

    Kafa karışıklığıAndolsun ki; Musa’ya kitabı verdik de hakkında ihtilafa düştüler. Eğer Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı; aralarında hüküm verilmiş bitmişti bile. Doğrusu onlar, bundan yana şiddetli bir tereddüd ve şüphe içindedirler.

  6. … وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

    Kafa karışıklığıSizden önce geçenlerin Nuh, Ad, Semud kavimlerinin ve onlardan sonra Allah’tan başka kimsenin bilmediği kavimlerin haberi size gelmedi mi? Peygamberleri onlara ayetlerle geldiler de onlar, ellerini ağızlarına koyup: Biz, sizin gönderilmiş olduğunuz şeyi inkar ettik, bizi çağırdığınız şeyden şüphe ve endişe içindeyiz, dediler.

  7. بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْهَا بَلْ هُمْ مِنْهَا عَمُونَ

    Kafa karışıklığıHayır, ahiret ile ilgili bilgileri de yetersizdir. Hayır, ondan şüphe etmektedirler. Hayır, ona karşı kördürler.

  8. وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ

    Kafa karışıklığıHalbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.

  9. وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ

    Kafa karışıklığıOnlarla arzuladıkları şeylerin arasına bir engel konulmuştur. Daha önce benzerlerine yapıldığı gibi. Şüphesiz onlar şiddetli bir tereddüt ve şüphe içindedirler.

  10. أَؤُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ

    Kafa karışıklığıAramızdan zikir ona mı indirilmiştir? Hayır, onlar zikrimden şüphededirler. Hayır, onlar henüz azabımı tatmamışlardı.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشكك
YapıÜçlü (müzâaf)
Özel DurumMüzâaf (şeddeli / ikiz harfli)
Bağlamsal Yakın Köklerريب, ظنن, شبه, مري
Zıt Kökيقن
Çekirdek Özet 1İki şeyi delici bir aletle delerek birbirine iliştirmek ve zırh gibi birbirine kenetlemek
Çekirdek Özet 2Zıt iki ihtimalin zihinde eşit ağırlık kazanarak aklı duraklatması ve kesin hükmü engellemesi
Çekirdek Özet 3Delillerin varlığına rağmen iradenin nötrlenmesi ve imanın gerektirdiği kesin bağlanışın askıya alınması
Kritik Hata RiskiKavramın masum bir zihinsel merak veya metodik şüphe sayılarak imanı zedeleyen eylemsizlik boyutunun ıskalanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شكÇatallanma, delme, batma ve iki nesneyi birbirine iliştirme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan شكر kökünde dolup taşma ve kabarma, شكس kökünde zıtlaşma ve geçimsizlik, شكل kökünde bağlama ve benzeşme, شكو kökünde ise içteki rahatsız edici batmayı dışa vurma anlamı mevcuttur.كİkiz harfin yinelenmesiyle delme ve bitiştirme eylemi süreklilik ve zihinsel kilitlenme kazanmış, iki zıt ihtimalin birbirine raptedilerek ayrışamaz hale gelmesi vurgulanmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikKesici ve delici bir etkiyle bütünlüğü yararak iki farklı ihtimal ucunu açığa çıkarma payını taşır.
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaAçığa çıkan ihtimalleri veya nesneleri kavrayıp tutma ve hareketi sınırlandırma payını taşır.
كavuç içi; kavrama, eğme, kaplamaİkinci kavrayışla zıt uçların birbirine bastırılarak eşitlenmesi ve kilitlenmesi payını taşır.
شككKesici bir etkiyle delme ve iki el ayası gibi iki nesneyi karşılıklı sıkıştırıp raptetme; zıt ihtimallerin zihinde eşit güçle birbirine kilitlenerek eylemsizlik doğurması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi mızrak veya biz gibi sivri bir nesneyle delip geçmek (şekk), iki deriyi birbirine dikmek için delmek, zırh giyinmek (şikke) ve devenin ayağındaki batma sebebiyle aksamasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıAntere b. Şeddâd muallakasında mızrakla delme eylemini şu dizede kullanmıştır: فشككت بالرمح الأصم ثيابه / ليس الكريم على القنا بمحرم
Erken Arapça kullanımSilah ve zırh kuşanmış kimseye şâkk fi's-silâh (شاك في السلاح) denmesi ve deriyi dikmek üzere delme işlemine şekk (شك الجلد بالمسرد) denmesi şeklinde yaygındır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde شكك kökü, delici bir aletle batırma, birleştirme veya iki zıt kutup arasında takılıp kalma semantik matrisiyle ilişkilendirilir. İbranicede sok ve sek (שֹׂךְ / סֵךְ) sözcükleri diken, sivri nesne ve batıcı alet anlamını taşırken, Aramicede şakkâ (שַׁכָּא) kökünde de benzer biçimde çivi, raptiyeleme ve delme anlam nüansları mevcuttur. Arapçada kökün somut düzeydeki «mızrakla delip iki zırhı birbirine bitiştirmek» eylemi, zihinsel düzeyde iki zıt önermenin birbirine eşit delil veya şüpheyle kilitlenerek aklı askıda bırakması durumuna doğru semantik bir kayma göstermiştir. Ortak Sami mirasındaki batma, saplanma ve düğümlenme kök anlamı, klasik Arapçada tereddüt ve eşit ihtimalli zihinsel kararsızlık kavramına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMızrakla delme, dikmek için iğneyle delip iliştirme ve zırhın birbirine geçmesiSomut delici ve birleştirici hareketten zihinde iki denk ihtimalin eşitlenmesi anlamına semantik aktarımKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice sok/sek ve Aramice şakkâ biçimleriyle diken, çivi ve saplama paralelliğiSivri cisim, batma ve nesneleri birbirine raptetme anlam kökünün ortaklığıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شككAnlamlıDelmek, iliştirmek, tereddütİki şeyi birbirine raptetmek veya iki denk zıt ihtimal arasında kararsız kalmakHedef köktür, Kur'an'da geçer
كشكAnlamlıHışırtı çıkarmak, kabile lehçesiYılanın sürtünme sesi veya Rabîa kabilesinin müennes kâf harfini şîn ile telaffuz etmesiHedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur, Kur'an'da geçmez
ككشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شككMerkezTereddüt ve iki eşit ihtimalİki karşıt ihtimalin eşit ağırlıkta olması sebebiyle zihnin duraklamasıBir meselede varlık ile yokluğun zihinde birbirini sıfırlaması
ريبKomşuİrkiltici şüphe ve kuşkuİçinde itham, tedirginlik ve olumsuzluk ihtimalinin daha baskın olduğu güvensizlikOlmama veya bozuk olma ihtimalinin ağır bastığı kaygı
ظننKomşuZann ve ağır basan ihtimalİki ihtimalden birinin delille veya sezgiyle daha ağır basması haliİhtimallerin eşit değil, birinin diğerine baskın olması durumu
شبهKomşuBenzeşme ve kapalılıkNiteliklerin birbirine karışması sonucu hakikatin ayırt edilememesiŞüphenin kaynağının dıştaki benzerlikten doğması
مريKomşuÇekişmeli şüphe ve münakaşaŞüphenin dışa vurularak tartışmaya ve inada dönüşmüş haliTereddüdün sürtüşme ve cedelleşme ile birleşmesi
يقنZıtKesin ve sarsılmaz bilgiŞüphenin tamamen yok olduğu, zihnin hakikate tam olarak mutmain olmasıÇelişen hiçbir ihtimalin kalmadığı apaçık bilgi durumu

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaشككİki denk ihtimal arasında kalmaİki zıt tarafın eşitlenmesi sebebiyle zihnin kesinleşememe halidirKesin
Latincedubium, haesitatioİkilik, tereddütdubium sözcüğü 'duo' (iki) kökünden türeyerek zihnin iki yön arasında kalmasını karşılar, fiziksel delme kökünü içermezGüçlü
İngilizcedoubt, skepticismŞüphe, kararsızlıkdoubt kavramı iki ihtimal arasındaki kararsızlığı karşılar; kökün raptetme ve saplanma biçimindeki fiziksel kökünü taşımazGüçlü
AlmancaZweifelİkiye bölünmüşlük, şüphezwei (iki) kökünden türer ve zihnin iki uç arasında bölünüşünü tam olarak yansıtırGüçlü
Fransızcadoute, hésitationŞüphe, duraksamaLatince dubium kökünden gelir; nesnel bir ayrım yapamama durumunu ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lewis & Short.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
شَكٍّ مُرِيبٍKuşkulandırıcı ve huzursuz edici derin şüpheVahiy ve ahiret gerçeğine karşı iç tedirginliğini mazeret kılarak kesin bağlanıştan kaçan inkarcıların hali; Hûd 11:62, 11:110, İbrâhîm 14:9, Sebe' 34:54, Fussilet 41:45, Şûrâ 42:14
فِى شَكٍّ يَلْعَبُونَCiddiyetsiz ve oyalanmaya kılıf yapılan şüpheHakikati ciddiyetle araştırmayıp dünyevi meşgalelerle eğlenenlerin zihinsel lakaytlığı; Duhân 44:9
فِى شَكٍّ مِّمَّا أَنزَلْنَاVahyin kesinliğini teyit eden varsayımsal hitapMuhatabın veya insanın zihninde belirebilecek en ufak tereddüdü bertaraf etmek için getirilen farazi bağlam; Yûnus 10:94, 10:104
لَفِي شَكٍّ مِنْهُKesin bilgiden yoksunluk ve bocalamakHz. İsa'nın öldürülmesi hadisesinde somut bilgiden yoksun kalıp zanna ve şüpheye sığınanların durumu; Nisâ 4:157

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAkāid ve bilgi teorisiŞekk halinin imanla bağdaşıp bağdaşmadığı; bilginin derecelerinde zann ile vehm arasındaki tam eşitlik noktasıİmanın kesin tasdik (yakîn) gerektirdiği, şüphenin ise kalbi imandan yoksun bırakan bir engel olduğu
Fıkıhİbadet ve muamelat usulü«el-Yakînu lâ yezûlü bi'ş-şekk» kaidesi uyarınca kesin bilinen durumun sonradan doğan tereddütle değişmemesiTereddüt doğduğunda kesin olan asgari sınıra veya önceki duruma itibar edilmesi
TefsirKur'an muhataplarının psikolojisiİnkarcıların ileri sürdükleri şüphenin samimi bir delil arayışı mı yoksa mazeret mi olduğuŞekkin Kur'an'da daima yerici ve eylemsizliğe sevk edici bir vasıfla (mürîb) anılması
HadisPeygamberlerin ismeti ve yakîn hali«Biz şüphe etmeye İbrahim'den daha layığız» rivayetindeki peygamberane tevazuPeygamberlerin asla şüpheye düşmediğini ifade eden tekitli nefy ve tevazu üslubu

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAkāid ve itikad zeminiİmanın zıddı olan tereddütKarar kılınması gereken nihai bağlanışı felç etmeİman kesin yakîn gerektirirken şekk, kul ile vahiy arasındaki bağı askıya alıp itaati engellerKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiHipotez ve eşit ihtimallilik noktasıAraştırmayı başlatıcı veya aşılmadığında dondurucu eşikİki tez arasında delilsiz eşitlik hali olup, tahkik ile aşılmadığında cehaletin sürekliliğine dönüşürGüçlü
SiyasiKarar alma ve kamu otoritesiİrade zaafı ve istikrarsızlıkYönetim ve kamu düzeninde kararsızlığa yol açmaLiderlik ve yasa uygulamasında şekk, otoritenin meşruiyetini zedeler ve toplumsal kargaşaya yol açarGüçlü
İktisadiSözleşmeler ve piyasa güvencesiBelirsizlik (garar) ve işlem güvensizliğiAkidlerin sıhhatini ve mülkiyet intikalini askıya almaTaraflar arasındaki şartlarda şüphenin bulunması akdi fasit kılar ve güven ortamını yıkarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSıfır net kuvvet veya eşit olasılık dağılımı (p=0.5)Fizikte bir cisme zıt yönlerden etkiyen iki eşit kuvvetin bileşkesinin sıfır olması sonucu oluşan kararsız denge hali ya da bilgi teorisinde maksimum belirsizlik durumuGüçlü
Beşeri bilimlerKarar teorisinde seçim kilitlenmesi (Buridan paradoksu)Karar vericinin eşit çekicilikteki veya eşit belirsizlikteki iki seçenek arasında kalarak eylemsizliğe düşmesi ve hukuki iradenin sakatlanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiŞekk kavramının yalnızca Descartesçı metodik şüphe veya bilimsel sorgulama merakı gibi algılanması, kökün ahlaki zaaf ve zihni felç eden boyutunun göz ardı edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da şekk, hakikat karşısında açık delillere rağmen kalbin kendini kapatması, sorumluluktan kaçmak için tereddüdü sığınak yapması ve daima huzursuzluk (rîb) doğuran eylemsizlik halidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkarcı kavimlerin peygamberlere karşı takındıkları tereddütlü tavrın masum ve rasyonel bir delil arayışı sanılması, böylece Kur'an'ın muhataplarındaki niyet bozukluğunu ıskalama riski

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın inşa ettiği zihin yapısında bilginin kesinliği (yakîn) ile inkarın temeli olan kararsızlık (şekk) arasındaki ayrımı gösterir; inkarcıların küfrünün çoğu zaman açık delillere rağmen bilerek askıda bırakılmış bir tereddüde dayandığını deşifre eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin muhataplarıyla girdikleri tebliğ mücadelelerini anlatan kıssalarda (özellikle Hûd ve İbrâhîm surelerinde), ahiretin vukuunu sorgulayan inkarcıların psikolojisinde ve münafıkların kararsız tavırlarını anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Şüphenin her zaman hakikate ulaştıran tarafsız bir erdem olduğu yanılgısını düzeltir; deliller ortaya konduktan sonra sürdürülen şüphenin bir idrak kusuru ve ahlaki bir kaçış olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDelici bir aletle iki nesneyi delip birbirine iliştirmek, zırh parçalarını birleştirmek ve aradaki açıklığı kapatıp hareketsiz kılmak.
  • Soyut anlamBirbirine zıt iki önermenin zihinde eşit delil veya delilsizlik sebebiyle kilitlenmesi, zihnin bir tarafa meyledememesi sonucu oluşan kararsızlık.
  • Sistematik karşılıkİman ve eylem sisteminde kesinliği (yakîn) sıfırlayan, delillerin açık olmasına rağmen iradeyi felç eden nötrleşme hali.
  • LaTeX modeliΔP=∣P(A)−P(¬A)∣=0  ⟹  Ψ=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde A bir önermeyi veya hakikati, ¬A ise onun zıddını temsil eder. P(A) ve P(¬A) bu iki zıt ihtimalin zihindeki gerçekleşme olasılıklarıdır. ΔP bu iki olasılık arasındaki farkı gösterir; farkın sıfır olması (∣P(A)−P(¬A)∣=0) iki zıt ucun eşitlenerek birbirini nötrlediği şekk halidir. Ψ ise zihinsel kesinliği ve bunun doğuracağı iradi eylemi temsil eder; zıt ihtimaller eşitlendiğinde iradi kesinlik ve eylem gücü sıfırlanır (Ψ=0).

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش