شكك
ش - ك - ك
KÖK- 15 geçiş
- 15 ayet
- 2 sîga
- 10 sözlük
سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب : Olmaması şüphesi daha fazla olan ظنن : Olması yönünde şüphe daha fazla olandevamı ›
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
سكك : Olması ve olmaması şüphenin eşit olması ريب : Olmaması şüphesi daha fazla olan ظنن : Olması yönünde şüphe daha fazla olan
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR781 harfباب الكاف والشين
ك ش، ش ك مستعملان
كش:
كشّ البكر يكِشّ كشيشاً، وهو صوت بين الكَتِيتِ والهدير.
والكَشْكَشَةُ: لغة لربيعة، يقول عند كاف التأنيث: عَلَيْكِش، إِلَيْكِشْ، بِكِشْ بزيادة شين. كما قال:
ولو حرشتِ لكشفتِ عن حِرشْ
عن واسع يغيب فيه القَنْفَرِشْ
وكشّت الأفعى تكش كشيشاً، إذا احتكت سمعت لجلدها مثل جرش الرحى وبلد تَكاشُّ أفاعيه: يوصف بالمحل والجدب.
شك: الشَّكُّ: نقيض اليقين. والشِّكَّةُ: ما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR654 harfالشَكُّ: خلاف اليقين. وقد شَكَكْتُ في كذا، وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّكَني فيه فلان. وشَكَّ البعيرُ أيضاً يَشُكُّ شَكَّاً، أي ظَلَع ظَلْعاً خفيفاً. والشَكُّ: اللُزومُ واللُصوقُ. والشَكوكُ: الناقة التي يُشَكُّ فيها، أبها طِرْقٌ أم لا? لكثرة وبرها، فيُلْمَسُ سَنامُها. والشِكَّةُ، بالكسر: السلاحُ، وخُشَيْبَةٌ عريضةٌ تُجْعَلُ في خُرْتِ الفأس ونحوِه يُضَيِّقُ بها. ويقال رجلٌ شاكُّ السلاحِ، وشاكٌّ في السِلاح.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR958 harf- الشك: اعتدال النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عند النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما كان في الشيء هل هو موجود أو غير موجود؟ وربما كان في جنسه، من أي جنس هو؟ وربما كان في بعض صفاته، وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد. والشك: ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم العلم بالنقيضين رأسا، فكل شك جهل، وليس كل جهل شكا، قال الله تعالى: {وإنهم لفي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR540 harfش ك ك
رجل شكاك من قوم شكاك.
وشككني أمرك وتشككت فيه وهذا مما ينفي الشكوك وشك عليّ الأمر إذا شككت فيه.
وقال الركاض الدبيري: يشك عليك الأمر مادام مقبـلاً وتعـرف مـا فيـه إذا هـو أدبرا وقال ابن أحمر: وأشياء مما يعطف المرء ذا النهى تشك على قلبي فمـا أستبينهـا وشكه بالرمح: خرقه وأدخله اللحم.
وشك الجلد بالمسرد.
وقال عنترة: فشككت بالرمح الأصم ثيابـه وخرج في شكة تامة وهي السلاح وهو
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.676 harfالشَّكُّ: نقيض اليقين، وجمعه شُكُوك، وقد شَكَكْتُ في كذا وتَشَكَّكْتُ، وشَكَّ في الأَمر يَشُكُّ شَكّاً وشَكَّكَه فيه غيرهُ؛ أَنشد ثعلب:من كان يزعمُ أَن سيَكتُم حبَّه،
حتى يُشَكِّكَ فيه، فهو كَذُوبُ
أَراد حتى يُشَكِّك فيه غيره، وفي الحديث: أَنا أَولى بالشَّكِّ من إبراهيم لما نزل قوله: أَوَلم تؤمن قال بلى؛ قال قوم لما سمعوا الآية: شَكَّ إبراهيمُ ولم يَشُكَّ نبينا، فقال، عليه السلام، تواضعاً منه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR102 harf* ش ك ك * * الشَّكُّ * ضد اليقين وقد * شَكَّ * في كذا من باب رد و * تَشَكَّك * و * شَكَّكهُ * فيه غيره
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.370 harfالشك: خلاف اليقين كما في الصحاح، وقال الراغب الأصبهاني في مفرادات القرآن: الشك: اختلاف النقيضين عند الإنسان وتساويهما، وذلك قد يكون لوجود أمارتين متساويتين عنده في النقيضين، أو لعدم الأمارة فيهما، والشك ربما يكون في الشيء: هل هو موجود أو غير موجود، وربما كان في جنسه من أي جنس هو، وربما كان في بعض صفاته وربما كان في الغرض الذي لأجله أوجد، والشك ضرب من الجهل، وهو أخص منه؛ لأن الجهل قد يكون عدم
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.311 harfشَكَّ
شَكَّ U ( n. ac. شَكّ 1 ),
a. Was doubtful, dubious, confusing.
b. [ Fī ], Doubted, mistrusted, suspected; hesitated about.
c. Offended; scandalized.
d. Was offended, scandalized.
e. Arranged in a row, line ( tents & c. ).
f. Pierced; penetrated; bored through.
g. [ Fī ], Clad, encased himself in ( armour ).
h. Halted, limped.
i. Adhered, cohered, held together.
شَكَّكَ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.272 harfشكك
شَكَّ - يَشُكُّ - شَكّ
شَكَّ - يَشُكُّ + كائن + في أمر أو كائن: لا يعتقد ولا يؤمن بصوابه: يبدي درجة من عدم القبول بصحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر
شَكّ - الشك: اسم فعل " شَكَّ - يَشُكُّ ": درجة من عدم قبول صحة قضية ما هي أعلى من الارتياب وأقل من الرفض أو الكفر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الحكم على كائن أو
Mücavir kökler84 mücavir (117 toplam)
- ريب
7 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- بين
8 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- سبق
3 ortak ayet · Yarış meydanı demektir
- قضي
3 ortak ayet · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
- قبل
5 ortak ayet · Önce
- كلم
3 ortak ayet · Kelime
- خلف
3 ortak ayet · Half : Ense demektir
- جيأ
4 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- سلط
2 ortak ayet · Salata, doğranmış sebze demektir
- كتب
4 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- أجل
2 ortak ayet · İcl havuz demektir
- دعو
3 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
Geçtiği ayetler(15)
… وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ …
Kafa karışıklığıVe Allah elçisi Meryem oğlu İsa Mesihi öldürdük, demelerinden. Oysa onu öldürmediler ve asmadılar. Ancak onlara (İsa’ya) benzer gösterildi. Onun hakkında ihtilafa düşerler. Ondan yana şüphe içindedirler. Bu husustaki bilgileri ancak zanna dayanmaktan ibarettir. Onu gerçekten öldürememişlerdir.
فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ
Kafa karışıklığıSana indirdiklerimizden şüphe ediyorsan; senden önce indirdiğimiz kitabları okuyanlara sor. Andolsun ki; sana Rabbından hak gelmiştir. Sakın şüpheye düşenlerden olma.
قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي شَكٍّ مِنْ دِينِي فَلَا أَعْبُدُ الَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ …
Kafa karışıklığıDe ki: Ey insanlar; benim dinimden şüphede iseniz, ben Allah’tan başka taptıklarınıza tapmam. Ancak, sizi öldürecek olan Allah’a kulluk ederim. Ben, mü’minlerden olmakla emrolundum.
قَالُوا يَاصَالِحُ قَدْ كُنْتَ فِينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هَذَا أَتَنْهَانَا أَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ
Kafa karışıklığıDediler ki: Ey Salih, aramızda bundan önce kendisinden iyilik beklenmiş kimseydin sen. Şimdi kalkıp da babalarımızın taptıklarına tapmaktan bizi vazgeçirmek mi istiyorsun? Doğrusu, bizi çağırdığın şeyden şüphe ve endişe içindeyiz.
وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ فَاخْتُلِفَ فِيهِ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ
Kafa karışıklığıAndolsun ki; Musa’ya kitabı verdik de hakkında ihtilafa düştüler. Eğer Rabbından bir söz geçmiş olmasaydı; aralarında hüküm verilmiş bitmişti bile. Doğrusu onlar, bundan yana şiddetli bir tereddüd ve şüphe içindedirler.
… وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ
Kafa karışıklığıSizden önce geçenlerin Nuh, Ad, Semud kavimlerinin ve onlardan sonra Allah’tan başka kimsenin bilmediği kavimlerin haberi size gelmedi mi? Peygamberleri onlara ayetlerle geldiler de onlar, ellerini ağızlarına koyup: Biz, sizin gönderilmiş olduğunuz şeyi inkar ettik, bizi çağırdığınız şeyden şüphe ve endişe içindeyiz, dediler.
بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الْآخِرَةِ بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْهَا بَلْ هُمْ مِنْهَا عَمُونَ
Kafa karışıklığıHayır, ahiret ile ilgili bilgileri de yetersizdir. Hayır, ondan şüphe etmektedirler. Hayır, ona karşı kördürler.
وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
Kafa karışıklığıHalbuki İblis’in onlar üzerinde hiç bir hakimiyeti yoktu. Ancak Biz, ahirete inananlarla, ondan şüphede olanları belirlemek için yaptık. Ve Rabbın, her şeye Hafiz’dir.
وَحِيلَ بَيْنَهُمْ وَبَيْنَ مَا يَشْتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشْيَاعِهِمْ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كَانُوا فِي شَكٍّ مُرِيبٍ
Kafa karışıklığıOnlarla arzuladıkları şeylerin arasına bir engel konulmuştur. Daha önce benzerlerine yapıldığı gibi. Şüphesiz onlar şiddetli bir tereddüt ve şüphe içindedirler.
أَؤُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ
Kafa karışıklığıAramızdan zikir ona mı indirilmiştir? Hayır, onlar zikrimden şüphededirler. Hayır, onlar henüz azabımı tatmamışlardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكك |
| Yapı | Üçlü (müzâaf) |
| Özel Durum | Müzâaf (şeddeli / ikiz harfli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ريب, ظنن, شبه, مري |
| Zıt Kök | يقن |
| Çekirdek Özet 1 | İki şeyi delici bir aletle delerek birbirine iliştirmek ve zırh gibi birbirine kenetlemek |
| Çekirdek Özet 2 | Zıt iki ihtimalin zihinde eşit ağırlık kazanarak aklı duraklatması ve kesin hükmü engellemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Delillerin varlığına rağmen iradenin nötrlenmesi ve imanın gerektirdiği kesin bağlanışın askıya alınması |
| Kritik Hata Riski | Kavramın masum bir zihinsel merak veya metodik şüphe sayılarak imanı zedeleyen eylemsizlik boyutunun ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Çatallanma, delme, batma ve iki nesneyi birbirine iliştirme; nitekim aynı çekirdeği paylaşan شكر kökünde dolup taşma ve kabarma, شكس kökünde zıtlaşma ve geçimsizlik, شكل kökünde bağlama ve benzeşme, شكو kökünde ise içteki rahatsız edici batmayı dışa vurma anlamı mevcuttur. | ك | İkiz harfin yinelenmesiyle delme ve bitiştirme eylemi süreklilik ve zihinsel kilitlenme kazanmış, iki zıt ihtimalin birbirine raptedilerek ayrışamaz hale gelmesi vurgulanmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Kesici ve delici bir etkiyle bütünlüğü yararak iki farklı ihtimal ucunu açığa çıkarma payını taşır. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Açığa çıkan ihtimalleri veya nesneleri kavrayıp tutma ve hareketi sınırlandırma payını taşır. |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | İkinci kavrayışla zıt uçların birbirine bastırılarak eşitlenmesi ve kilitlenmesi payını taşır. |
| شكك | Kesici bir etkiyle delme ve iki el ayası gibi iki nesneyi karşılıklı sıkıştırıp raptetme; zıt ihtimallerin zihinde eşit güçle birbirine kilitlenerek eylemsizlik doğurması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi mızrak veya biz gibi sivri bir nesneyle delip geçmek (şekk), iki deriyi birbirine dikmek için delmek, zırh giyinmek (şikke) ve devenin ayağındaki batma sebebiyle aksamasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd muallakasında mızrakla delme eylemini şu dizede kullanmıştır: فشككت بالرمح الأصم ثيابه / ليس الكريم على القنا بمحرم |
| Erken Arapça kullanım | Silah ve zırh kuşanmış kimseye şâkk fi's-silâh (شاك في السلاح) denmesi ve deriyi dikmek üzere delme işlemine şekk (شك الجلد بالمسرد) denmesi şeklinde yaygındır. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Mufradāt, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde شكك kökü, delici bir aletle batırma, birleştirme veya iki zıt kutup arasında takılıp kalma semantik matrisiyle ilişkilendirilir. İbranicede sok ve sek (שֹׂךְ / סֵךְ) sözcükleri diken, sivri nesne ve batıcı alet anlamını taşırken, Aramicede şakkâ (שַׁכָּא) kökünde de benzer biçimde çivi, raptiyeleme ve delme anlam nüansları mevcuttur. Arapçada kökün somut düzeydeki «mızrakla delip iki zırhı birbirine bitiştirmek» eylemi, zihinsel düzeyde iki zıt önermenin birbirine eşit delil veya şüpheyle kilitlenerek aklı askıda bırakması durumuna doğru semantik bir kayma göstermiştir. Ortak Sami mirasındaki batma, saplanma ve düğümlenme kök anlamı, klasik Arapçada tereddüt ve eşit ihtimalli zihinsel kararsızlık kavramına evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Mızrakla delme, dikmek için iğneyle delip iliştirme ve zırhın birbirine geçmesi | Somut delici ve birleştirici hareketten zihinde iki denk ihtimalin eşitlenmesi anlamına semantik aktarım | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sok/sek ve Aramice şakkâ biçimleriyle diken, çivi ve saplama paralelliği | Sivri cisim, batma ve nesneleri birbirine raptetme anlam kökünün ortaklığı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكك | Anlamlı | Delmek, iliştirmek, tereddüt | İki şeyi birbirine raptetmek veya iki denk zıt ihtimal arasında kararsız kalmak | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| كشك | Anlamlı | Hışırtı çıkarmak, kabile lehçesi | Yılanın sürtünme sesi veya Rabîa kabilesinin müennes kâf harfini şîn ile telaffuz etmesi | Hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur, Kur'an'da geçmez |
| ككش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكك | Merkez | Tereddüt ve iki eşit ihtimal | İki karşıt ihtimalin eşit ağırlıkta olması sebebiyle zihnin duraklaması | Bir meselede varlık ile yokluğun zihinde birbirini sıfırlaması |
| ريب | Komşu | İrkiltici şüphe ve kuşku | İçinde itham, tedirginlik ve olumsuzluk ihtimalinin daha baskın olduğu güvensizlik | Olmama veya bozuk olma ihtimalinin ağır bastığı kaygı |
| ظنن | Komşu | Zann ve ağır basan ihtimal | İki ihtimalden birinin delille veya sezgiyle daha ağır basması hali | İhtimallerin eşit değil, birinin diğerine baskın olması durumu |
| شبه | Komşu | Benzeşme ve kapalılık | Niteliklerin birbirine karışması sonucu hakikatin ayırt edilememesi | Şüphenin kaynağının dıştaki benzerlikten doğması |
| مري | Komşu | Çekişmeli şüphe ve münakaşa | Şüphenin dışa vurularak tartışmaya ve inada dönüşmüş hali | Tereddüdün sürtüşme ve cedelleşme ile birleşmesi |
| يقن | Zıt | Kesin ve sarsılmaz bilgi | Şüphenin tamamen yok olduğu, zihnin hakikate tam olarak mutmain olması | Çelişen hiçbir ihtimalin kalmadığı apaçık bilgi durumu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكك | İki denk ihtimal arasında kalma | İki zıt tarafın eşitlenmesi sebebiyle zihnin kesinleşememe halidir | Kesin |
| Latince | dubium, haesitatio | İkilik, tereddüt | dubium sözcüğü 'duo' (iki) kökünden türeyerek zihnin iki yön arasında kalmasını karşılar, fiziksel delme kökünü içermez | Güçlü |
| İngilizce | doubt, skepticism | Şüphe, kararsızlık | doubt kavramı iki ihtimal arasındaki kararsızlığı karşılar; kökün raptetme ve saplanma biçimindeki fiziksel kökünü taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Zweifel | İkiye bölünmüşlük, şüphe | zwei (iki) kökünden türer ve zihnin iki uç arasında bölünüşünü tam olarak yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | doute, hésitation | Şüphe, duraksama | Latince dubium kökünden gelir; nesnel bir ayrım yapamama durumunu ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lewis & Short.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَكٍّ مُرِيبٍ | Kuşkulandırıcı ve huzursuz edici derin şüphe | Vahiy ve ahiret gerçeğine karşı iç tedirginliğini mazeret kılarak kesin bağlanıştan kaçan inkarcıların hali; Hûd 11:62, 11:110, İbrâhîm 14:9, Sebe' 34:54, Fussilet 41:45, Şûrâ 42:14 |
| فِى شَكٍّ يَلْعَبُونَ | Ciddiyetsiz ve oyalanmaya kılıf yapılan şüphe | Hakikati ciddiyetle araştırmayıp dünyevi meşgalelerle eğlenenlerin zihinsel lakaytlığı; Duhân 44:9 |
| فِى شَكٍّ مِّمَّا أَنزَلْنَا | Vahyin kesinliğini teyit eden varsayımsal hitap | Muhatabın veya insanın zihninde belirebilecek en ufak tereddüdü bertaraf etmek için getirilen farazi bağlam; Yûnus 10:94, 10:104 |
| لَفِي شَكٍّ مِنْهُ | Kesin bilgiden yoksunluk ve bocalamak | Hz. İsa'nın öldürülmesi hadisesinde somut bilgiden yoksun kalıp zanna ve şüpheye sığınanların durumu; Nisâ 4:157 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Akāid ve bilgi teorisi | Şekk halinin imanla bağdaşıp bağdaşmadığı; bilginin derecelerinde zann ile vehm arasındaki tam eşitlik noktası | İmanın kesin tasdik (yakîn) gerektirdiği, şüphenin ise kalbi imandan yoksun bırakan bir engel olduğu |
| Fıkıh | İbadet ve muamelat usulü | «el-Yakînu lâ yezûlü bi'ş-şekk» kaidesi uyarınca kesin bilinen durumun sonradan doğan tereddütle değişmemesi | Tereddüt doğduğunda kesin olan asgari sınıra veya önceki duruma itibar edilmesi |
| Tefsir | Kur'an muhataplarının psikolojisi | İnkarcıların ileri sürdükleri şüphenin samimi bir delil arayışı mı yoksa mazeret mi olduğu | Şekkin Kur'an'da daima yerici ve eylemsizliğe sevk edici bir vasıfla (mürîb) anılması |
| Hadis | Peygamberlerin ismeti ve yakîn hali | «Biz şüphe etmeye İbrahim'den daha layığız» rivayetindeki peygamberane tevazu | Peygamberlerin asla şüpheye düşmediğini ifade eden tekitli nefy ve tevazu üslubu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Akāid ve itikad zemini | İmanın zıddı olan tereddüt | Karar kılınması gereken nihai bağlanışı felç etme | İman kesin yakîn gerektirirken şekk, kul ile vahiy arasındaki bağı askıya alıp itaati engeller | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Hipotez ve eşit ihtimallilik noktası | Araştırmayı başlatıcı veya aşılmadığında dondurucu eşik | İki tez arasında delilsiz eşitlik hali olup, tahkik ile aşılmadığında cehaletin sürekliliğine dönüşür | Güçlü |
| Siyasi | Karar alma ve kamu otoritesi | İrade zaafı ve istikrarsızlık | Yönetim ve kamu düzeninde kararsızlığa yol açma | Liderlik ve yasa uygulamasında şekk, otoritenin meşruiyetini zedeler ve toplumsal kargaşaya yol açar | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşmeler ve piyasa güvencesi | Belirsizlik (garar) ve işlem güvensizliği | Akidlerin sıhhatini ve mülkiyet intikalini askıya alma | Taraflar arasındaki şartlarda şüphenin bulunması akdi fasit kılar ve güven ortamını yıkar | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sıfır net kuvvet veya eşit olasılık dağılımı () | Fizikte bir cisme zıt yönlerden etkiyen iki eşit kuvvetin bileşkesinin sıfır olması sonucu oluşan kararsız denge hali ya da bilgi teorisinde maksimum belirsizlik durumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karar teorisinde seçim kilitlenmesi (Buridan paradoksu) | Karar vericinin eşit çekicilikteki veya eşit belirsizlikteki iki seçenek arasında kalarak eylemsizliğe düşmesi ve hukuki iradenin sakatlanması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şekk kavramının yalnızca Descartesçı metodik şüphe veya bilimsel sorgulama merakı gibi algılanması, kökün ahlaki zaaf ve zihni felç eden boyutunun göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da şekk, hakikat karşısında açık delillere rağmen kalbin kendini kapatması, sorumluluktan kaçmak için tereddüdü sığınak yapması ve daima huzursuzluk (rîb) doğuran eylemsizlik halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkarcı kavimlerin peygamberlere karşı takındıkları tereddütlü tavrın masum ve rasyonel bir delil arayışı sanılması, böylece Kur'an'ın muhataplarındaki niyet bozukluğunu ıskalama riski |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği zihin yapısında bilginin kesinliği (yakîn) ile inkarın temeli olan kararsızlık (şekk) arasındaki ayrımı gösterir; inkarcıların küfrünün çoğu zaman açık delillere rağmen bilerek askıda bırakılmış bir tereddüde dayandığını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin muhataplarıyla girdikleri tebliğ mücadelelerini anlatan kıssalarda (özellikle Hûd ve İbrâhîm surelerinde), ahiretin vukuunu sorgulayan inkarcıların psikolojisinde ve münafıkların kararsız tavırlarını anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şüphenin her zaman hakikate ulaştıran tarafsız bir erdem olduğu yanılgısını düzeltir; deliller ortaya konduktan sonra sürdürülen şüphenin bir idrak kusuru ve ahlaki bir kaçış olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDelici bir aletle iki nesneyi delip birbirine iliştirmek, zırh parçalarını birleştirmek ve aradaki açıklığı kapatıp hareketsiz kılmak.
- Soyut anlamBirbirine zıt iki önermenin zihinde eşit delil veya delilsizlik sebebiyle kilitlenmesi, zihnin bir tarafa meyledememesi sonucu oluşan kararsızlık.
- Sistematik karşılıkİman ve eylem sisteminde kesinliği (yakîn) sıfırlayan, delillerin açık olmasına rağmen iradeyi felç eden nötrleşme hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde bir önermeyi veya hakikati, ise onun zıddını temsil eder. ve bu iki zıt ihtimalin zihindeki gerçekleşme olasılıklarıdır. bu iki olasılık arasındaki farkı gösterir; farkın sıfır olması () iki zıt ucun eşitlenerek birbirini nötrlediği şekk halidir. ise zihinsel kesinliği ve bunun doğuracağı iradi eylemi temsil eder; zıt ihtimaller eşitlendiğinde iradi kesinlik ve eylem gücü sıfırlanır ().