يقن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ي-ق-ن13 sîga, 33 mücavir kök, 28 ayet, 19 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رأيأرضالْيَقِينِمُوقِنِينَصلولِلْمُوقِنِينَيقنكلمشبهدببالْمُوقِنِينَحققيُوقِنُونَصبرسموزكوأيي

KökSîga 13Ayet 28Sure 19Mücavir 33

▶ Ağı aç (3B)

يقن

ي - ق - ن

KÖK
  • 28 geçiş
  • 28 ayet
  • 13 sîga
  • 13 sözlük

“U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene” doldurmak anlamındadır. “Eykane” bir kabı doldurmak demektir. “İ’kan” kanaat getirmek, yani mutmain olmak, içini doldurmak anlamlarına gelir. Sorunu çözmek anlamına da gelir. Kanaa’t, su kanalı demektir. Susuzluğu gidermek, suya kanmak kelimesi ile ifade edilir. Bir insanın şüphe ve tereddütlerini gidermek ve kişiye kanmak olarak Türkçe’de kullanılmaktadır. Bu kelime Arapça’da kenea’ ve yakin olarak geçmektedir. Tereddütlü ve şüpheli bilgilerin kesinleşmesi anlamına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene” doldurmak anlamındadır. “Eykane” bir kabı doldurmak demektir. “İ’kan” kanaat getirmek, yani mutmain olmak, içini doldurmak anlamlarına gelir. Sorunu çözmek anlamına da gelir. Kanaa’t, su kanalı demektir. Susuzluğu gidermek, suya kanmak kelimesi ile ifade edilir. Bir insanın şüphe ve tereddütlerini gidermek ve kişiye kanmak olarak Türkçe’de kullanılmaktadır. Bu kelime Arapça’da kenea’ ve yakin olarak geçmektedir. Tereddütlü ve şüpheli bilgilerin kesinleşmesi anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.641 harf
القاف والنون و"وأيء" معهما ق ن و، ق و ن، ق ي ن، ن و ق، ن ي ق، ي ق ن، ق ن أ، أ ن ق، أ ق ن مستعملات قنو: قنا فلان غنما يقنو ويَقْنَى قُنُوّاً وقُنواناً وقُنْياناً. واقْتَنَى يَقْتَنِي اقتناءً، أي: اتخذه لنفسه، لاللبيع. وهذه قِنْيةٌ، واتخذها قِنْيةً: اتخذها للنسل لا للتجارة. وغنم قِنْية، ومال قِنْية وقِنْيان ويقال: غنم قِنْيَةٌ ومال قِنْيَةٌ بغير إضافة، أي: اتخذه لنفسه. ومنه: قَنِيتُ حيائي، أي:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR295 harf
اليَقينُ: العلم وزوالُ الشك. يقال منه: يَقِنْتُ الأمر يَقْناً، وأيْقَنْتُ، واسْتَيْقَنْتُ، وتَيَقَّنْتُ، كلُّه، بمعنًى. وأنا على يَقين منه. وإنَّما صارت الياء واواً في قولك موقِنٌ للضمة قبلها. وإذا صغّرته رددتَه إلى الأصل وقلت مُيَيْقِنٌ. وربَّما عبَّروا عن الظنّ باليَقينِ، وباليَقينِ عن الظنّ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.857 harf
باب القاف والنون قنا ، قين ، وقن ، نوق ، نيق ، نقا ، أنق ، أقن ، قنأ ، يقن . قنا : قال الله جل وعز : ( قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ ) ( الأنعام : 99 ) . أبو عبيدٍ عن الأصمعيّ : القِنْو : الذي يقال له الكِباسة وهو القَنا أيضاً مقصور . قال : ومَن قال قِنْو فإنّه يقول للاثنين قِنوانِ بالكسر ، وللجميع قُنْوانٌ بالضم والتنوين ، ومِثْله صنوٌ وصِنْوانِ وصنوانٌ للجميع . قال : ومَن قال هذا قَناً جَمعَه أقناءً .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.246 harf
(باب الياء وما بعدها مما جاء على ثلاثة أحرف وكتبت ذلك كلّه باباً واحداً لقلّته([1])) (يأس) الياء والهمزة والسين. كلمتان: إحداهما اليأس: قَطْعُ الرَّجاء. ويقال إنَّه ليست ياء في صَدرِ كلمةٍ بعدها همزة إلاّ هذه. يقال منه: يَئِس يَيْأَس ويَيْئِس، على يَفْعَل ويَفْعِل. والكلمة الأخرى: ألم تَيْأَس، أي ألم تَعْلَم. وقالوا في قوله تعالى: ﴿أفَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا﴾ [الرعد 31]، أي أفلم يَعلَمْ.
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR679 harf
- اليقين من صفة العلم فوق المعرفة والدراية وأخواتها، يقال: علم يقين، ولا يقال: معرفة يقين، وهو سكون الفهم مع ثبات الحكم، وقال: ﴿علم اليقين﴾ [التكاثر/5] (الآية: ﴿لو تعلمون علم اليقين﴾ )، و ﴿عين اليقين﴾ [التكاثر/7] (الآية: ﴿ثم لترونها عين اليقين﴾ ) و ﴿حق اليقين﴾ [الواقعة/95] (الآية: ﴿إن هذا لهو حق اليقين﴾. فعلم اليقين كعلمنا بدخول الجنة، فإذا رأيناها فهو عين اليقين، فإذا دخلناها فهو حق اليقين)
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR146 harf
ي ق ن يقن الأمر يقناً وهو يقين‏.‏ قال الأعشى‏:‏ وما بالذي أبصرته العيو - ن من قط يأسٍ ولا من يقن ويقال يقنت اعلأمر وأيقنته وتيقّنته واستيقنته‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.993 harf
اليَقِينُ: العِلْم وإزاحة الشك وتحقيقُ الأَمر، وقد أَيْقَنَ يُوقِنُ إيقاناً، فهو مُوقِنٌ، ويَقِنَ يَيْقَن يَقَناً، فهو يَقنٌ. واليَقِين: نَقيض الشك، والعلم نقيضُ الجهل، تقول عَلِمْتُه يَقيناً. وفي التنزيل العزيز: وإنَّه لَحَقُّ اليَقِين؛ أَضاف الحق إلى اليقين وليس هو من إضافة الشيء إلى نفسه، لأَن الحق هو غير اليقين، إنما هو خالصُه وأَصَحُّه، فجرى مجرى إضافة البعض إلى الكل. وقوله تعالى: واعْبُدْ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR218 harf
* ي ق ن * * اليَقِينُ * العلم وزوال الشك يُقال منه * يَقِنْتُ * الأمر من باب طرِب و * أَيْقَنْتُ * و * اسْتَيْقَنْتُ * و * تَيَقَّنْتُ * كله بمعنى وأنا على * يَثِينٍ * منه وربما عبَّروا عن الظن باليقين وعن اليقين بالظن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.529 harf
: ( *!يَقِنَ الأَمْرَ ، كفَرِحَ ، *!يَقْناً ) ، بالفتْحِ ( ويُحرَّكُ ، *!وأَيْقَنَه و ) *!أَيْقَنَ ( به *!وتَيَقَّنَه *!واسْتَيْقَنَهُ و ) *!اسْتَيْقَنَ ( به ) : ) أَي ( عَلِمَهُ وتَحَقَّقَهُ ) كُلّه ، بمعْنًى واحِدٍ ، وكَذلِكَ *!تَيَقَّنَ بالأَمْرِ وإنَّما صارَتِ الواوُ ياءً في قَوْلِكَ *!مُوقِنٌ للضمَّةِ قَبْلَها ، وإذا صَغَّرْتَه رَدَدْتَه إلى الأصْلِ وقُلْتَ مُيَيْقِنٌ . ( وهو *!يَقِنٌ ،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR955 harf
1 يَقِنَهُ ذ , (S, Msb, K,) and يَقِنَ بِهِ; (Msb;) and ↓ أَيْقَنَهُ , (S, K,) and بِهِ ↓ ايقن ; (K;) and ↓ تَيَقَّنَهُ ; and ↓ اِسْتَيْقَنَهُ , (S, Msb, K,) and ↓ استيقن بِهِ; (K;) all signify the same; (S;) He knew it; he was, or became, certain, or sure, or he made sure, of it; syn. عَلِمَهُ; (Msb, K;) intuitively, and inferentially; (Msb;) [see 1 in art. علم;] and تَحَقَقَّهُ. (K.) 4 أَيْقَنَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.319 harf
يَقِنَ يَقِنَ A ( n. ac. يَقْن 1 , يَقَن 4 ), a. Was certain, positive about; knew; assured himself of. b. Was certain, sure, evident. c. [ Bi ], Was confused, ashamed at. أَيْقَنَ أَيْقَنَ IV a. [ acc. or Bi ], see I (a) . b. Was convinced of; believed. تَيَقَّنَ تَيَقَّنَ V , a. see I (a) . اِيْتَقَنَ اِيْتَقَنَ VIII ( t ), a. X [ acc. or Bi ], see I (a) & IV ( b ). يَقَن يَقَن
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.333 harf
يقن يَقِنَ - يَيْقَنُ - يَقِيْن - يَقِيْنَاً - أَيْقَنَ - يُوقِنُ - مُوْقِن - مُوْقِنُوْن - لا- مُسْتَيْقِن- مُسْتَيْقِنِيْن يَقِنَ - يَيْقَنُ + الأمر + لِكائن: يعلمه من غير شك أو لبس: الدرجة العليا من الحكم الصواب: يجرى عمليات الحساب لتقرير صحة شيء (انتماء أو عدم انتماء ) أو قضية (مخطط عمل ينجح أو لا ينجح)، وتكون المعلومات اللازمة كافية،
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler33 mücavir (141 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شبه

    2 ortak ayet · Benzeşen

  2. دبب

    2 ortak ayet · Böcek demektir

  3. ريب

    2 ortak ayet · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…

  4. سمو

    5 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  5. أرض

    6 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  6. أتي

    6 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  7. زكو

    2 ortak ayet · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir

  8. ظنن

    2 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

  9. حقق

    4 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  10. كلم

    2 ortak ayet · Kelime

  11. رأي

    4 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  12. أيي

    6 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

Geçtiği ayetler(28)

Sîga sayfası: يُوقِنُونَ
  1. وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarOnlar ki sana indirilene de, senden önce indirilmiş olanlara da inanırlar. Ve onlar ahireti de yakınen tanırlar.

  2. … مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشَابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarBilmeyenler dediler ki: Allah bizimle konuşmalı veya bize bir ayet gelmeli değil miydi? Onlardan öncekiler de onların dedikleri gibi demişlerdi. Kalbleri birbirine benzemiş. Biz yakınen bilmek isteyen bir kavme ayetlerimizi apaçık bildirdik.

  3. أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarCahiliyet hükmünü mü istiyorlar? Ama yakın getiren bir kavim için Allah’tan daha iyi hüküm veren kimdir?

  4. الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarOnlar ki; namazı kılarlar, zekatı verirler ve ahirete de yakınen inanırlar.

  5. وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarKendilerine söylenmiş olan, başlarına geldiği zaman; yerden bir canlı çıkarılır ki insanların ayetlerimize kesin olarak inanmadıklarını söyleyerek konuşur.

  6. فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَلَا يَسْتَخِفَّنَّكَ الَّذِينَ لَا يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarSabret, şüphesiz ki Allah’ın vaadi haktır. Yakınen inanmayanlar seni hafifliğe itmesinler.

  7. الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarOnlar ki; namaz kılarlar, zekat verirler ve onlar ahirete de yakınen inanırlar.

  8. وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarİçlerinden de sabrettikleri zaman emrimizle doğru yola götürecek kılavuzlar tayin ettik. Ve onlar ayetlerimizi çok iyi biliyorlardı.

  9. وَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَابَّةٍ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarSizin yaratılmanızda ve yeryüzüne yaydığı her canlıda yakinen inanan topluluklar için ayetler vardır.

  10. هَذَا بَصَائِرُ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ

    Kesin olarak inanırlarBu; insanlar için açık belgeler, kesin olarak inanan bir kavim için de hidayet ve rahmettir.

Sîga sayfası: الْمُوقِنِينَ
Sîga sayfası: بِمُسْتَيْقِنِينَ
Sîga sayfası: لِلْمُوقِنِينَ
Sîga sayfası: لِيَسْتَيْقِنَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökيقن
YapıÜçlü
Özel DurumMisal (ilk harfi illetli / ي)
Bağlamsal Yakın Köklerعلم, عرف, ثبت, درى
Zıt Kökشك
Çekirdek Özet 1Suyun kapta veya çukurda durulup dibe çökmesi, tortunun ayrışarak suyun berrak ve hareketsiz hale gelmesi; şüphe ve dalgalanmanın dinmesi
Çekirdek Özet 2Bilginin zihinde şüphe, tereddüt ve zandan tamamen arınarak sarsılmaz bir kararlılık ve berraklığa ulaşması hali
Çekirdek Özet 3Delile dayalı, doğrudan tecrübe ve hakikate temas ile pekişen, amele ve kesin kabule sevk eden nihai bilişsel durağanlık ve kesinlik
Kritik Hata RiskiYakîni sadece zihinsel bir kanaat veya inatçı bir kabulleniş sayarak arkasındaki arınma, tahkik ve sarsılmaz delil zeminini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
يقGafletten, uyuşukluktan ve bulanıklıktan sıyrılarak açık ve tetikte bir algı zeminine çıkma hali; nitekim aynı çekirdeği paylaşan يقظ kökünde uykudan uyanıp bilincin berraklaşması esastırنNun harfinin kattığı süreklilik, içselleşme ve yerleşiklik etkisiyle, algıdaki bu anlık uyanıklık ve netlik zihinde kalıcı, sabit ve şüpheden arınmış nihai bir sükûnet ve kesinliğe dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
يEl ve kolİdrak ve kavrama eylemi; insanın hakikati yakalamak üzere uzanması ve temas kurması
قUfuktaki güneş, iğne deliğiDağınık unsurların tek bir sınır ve odak noktasında toplanması, netleşme ve aydınlanma
نFiliz, yılan, balıkSüreklilik, canlılık, kabarma ve kök salarak kalıcı hale gelme
يقنİnsanın idrak eliyle hakikate uzanıp kavraması, dağınık düşünce ve zanların tek bir odak noktasında toplanıp durulması ve bu berraklığın kalpte sürekli, canlı ve sabit bir sükûnet halini alması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun bir kapta veya kayalık oyukta toplanıp çalkantısının durması, dibe çökerek tortusuz ve berrak bir sükûnete kavuşması; nitekim dağ başlarındaki su birikintisi çukuruna bu kökle ilişkili olarak أَقْنَة denilmiştir
Cahiliye şiiri kullanımıel-A'şâ'nın beytinde kesinlik ve şüpheden arınmışlık anlamında geçmektedir: وما بالذي أبصرتـه العيون / من قطع يأس ولا من يَقَنْ
Erken Arapça kullanımBir haberin veya izin doğrulanıp üzerindeki belirsizlik perdesinin kalkması, zihnin kararsızlıktan kurtulup tatmin olması bağlamında يَقِنْتُ الأَمْرَ ve اسْتَيْقَنْتُ بِهِ kalıplarıyla kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Aʿşâ.

Sami etimolojik katman

Arapça kök يقن, genel Sami dilleri ailesinde morfolojik olarak doğrudan her kolda yaygın bir biçimde izlenmeyen, klasik Arapça içerisinde fiziksel durulma ve tortudan arınma tabanından zihinsel berraklık alanına taşınmış özgün bir semantik derinliğe sahiptir. İbranice ve Süryanice/Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğruluk, kesinlik ve güvenilirlik kavramları ağırlıklı olarak أمن ve كون (kûn / sâbit olma) kök aileleri üzerinden şekillenirken; Arapçadaki يقن kökü, çalkantının sönümlenmesi ve tortunun ayrışması şeklindeki ilksel doğa tecrübesini epistemolojik bir kavrama dönüştürmüştür. Güney Sami dillerinde ve kadim epigrafik metinlerde kökün sabitlik, sarsılmazlık ve bir durumun tahakkuk etmesi yönündeki izleri tespit edilmekle birlikte, şüphenin zıddı olan mutlak zihni ve kalbi durulma anlamı Arap dilinin iç gelişiminde kemale ermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSuyun durulması ve dinlenmesinden bilginin zihinde şüpheden arınıp durulmasına geçişFiziksel tortusuzluk ve sakinleşme tecrübesinden zihinsel netlik ve sarsılmaz inanca doğru semantik soyutlamaKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuzeybatı Sami kolunda doğrudan paraleli sınırlıdır; kesinlik alanı daha çok diğer köklerle karşılanırArapçada özgünleşerek şüphenin giderilmesi ve kesin bilgi alanını tek başına karşılayan bir terime dönüşmüştürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu ses dizilimiyle doğrulanmış ortak bir kök tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
يقنAnlamlıKesin bilgi, şüphenin zail olmasıSuyun durulup berraklaşması gibi bilginin zihinde sükûnete ermesiMerkez kök; Kur'an'da geçer
ينقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
قينAnlamlıMetali dövmek, işlemek, demircilikMadeni ateşte ıslah edip sağlam bir forma sokma, şekil verme eylemiKur'an'da geçmez; sağlamlaştırma boyutuyla kök anlamıyla dolaylı temas taşır
قنيAnlamlıEdinmek, sahip olmak, mülk tutmakBir şeyi kalıcı mülk edinerek el altında tutma, kanaat etmeKur'an'da geçer; elde edilen şeyin sabitlenmesi bakımından anlam akrabalığı vardır
نيقAnlamlıDağın en yüksek doruğu, zirveDağın en uç ve sivri tepesi; bir şeyde aşırı titizlik ve seçicilikKur'an'da geçmez; doruk ve netlik boyutu taşır
نقيAnlamlıArı olmak, temizlenmek, tortusuzlukHer türlü kirden, kusurdan ve yabancı maddeden bütünüyle temizlenmeKur'an'da geçer; يقن kökünün tortulardan arınma esasıyla çok güçlü anlam akrabalığına sahiptir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
يقنMerkezBilişsel ve varoluşsal kesinlikŞüphenin tamamen kalkması, bilginin sarsılmaz biçimde kalpte sükûnete ermesiDelilin açıklığıyla nefsin yatıştığı, tereddüdün bütünüyle sıfırlandığı en üst idrak mertebesi
علمKomşuİdrak ve bilişBir şeyi hakikati ve niteliğiyle kavramak; cehaletin zıddıGenel bilme eylemidir; yakîn ise ilmin şüphe ve dalgalanmadan bütünüyle arınmış en saf halidir
عرفKomşuTanıma ve fark etmeEserden müessire, parçadan bütüne giderek tecrübeyle bilmekİz sürerek ve tecrübeyle tanımadır; yakîn ise ulaşılan nihai zihni sükûnet ve kararlılıktır
ثبتKomşuSabitlik ve dayanıklılıkBir yerde kalıcı olmak, yerinden oynamamak, sarsılmamakFiziksel ve ahlaki kararlılığı anlatır; yakîn ise bu sabitleşmenin doğrudan bilgi ve inançtaki karşılığıdır
درىKomşuDerin kavrayış ve sezişBir düzen, hile veya çaba sonucu ince bilgiye ulaşmakAraştırma ve çaba sürecine işaret eder; yakîn bu sürecin varıp durulduğu kesin sonuçtur
شكZıtTereddüt ve belirsizlikİki zıt ihtimal arasında kararsız kalıp bocalamakYakînin doğrudan zıddıdır; zihnin birleşip durulması yerine çatallanıp bölünmesi halidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaيقنKesin bilgi, şüphenin zail olmasıİdrakin tortulardan arınıp tereddütsüz sükûna ermesiKesin
Latincecertitudo, indubitatioKesinlik, şüphesizlikcertitudo sarsılmaz olma durumunu, indubitatio şüphenin yokluğunu karşılar; fakat yakînin kalbi mutmainlik boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcecertainty, conviction, certitudeKesinlik, sarsılmaz kanaatcertainty nesnel kesinliği, conviction öznel ve kalbi inancı verir; yakîn her iki yönü birleştiren bir mahiyete sahiptirGüçlü
AlmancaGewissheit, UnerschütterlichkeitKesinlik, sarsılmazlık haliGewissheit bilişsel kesinliği karşılar, ancak Arapçadaki suyun durulup tortunun çökmesi kök imgesini taşımazGüçlü
Fransızcacertitude, convictionKesinlik, tam inançcertitude mantıksal şüphesizliği, conviction içsel kanaati verir; kökün mertebeli yapısını tam yansıtmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يُوقِنُونَ / الْمُوقِنِينَGayba ve ahirete sarsılmaz imanGayb haberlerinin, ayetlerin ve ahiret hayatının kesin bir şuurla tasdik edildiği bağlamlar; Bakara 2:4, Neml 27:3, Secde 32:24, Zâriyât 51:20
عِلْمَ الْيَقِينِAklî ve nazarî delillere dayalı kesin bilgiAyetlerin ve açık delillerin zihinde şüphe bırakmayacak şekilde kavranması bağlamı; Tekâsür 102:5
عَيْنَ الْيَقِينِDoğrudan görmeye ve müşahedeye dayalı kesinlikHakikatin bizzat gözle görülerek ve tecrübe edilerek idrak edilmesi bağlamı; Tekâsür 102:7
حَقُّ الْيَقِينِBizzat yaşanarak ulaşılan mutlak hakikatHakikatin bizzat içine girilerek, tadılarak ve onunla bütünleşilerek kavranması bağlamı; Vâkıa 56:95, Hâkka 69:51
الْيَقِينُKaçınılmaz bir gerçek olarak ölümDünyadaki her fert için vuku bulması kesin olan ve tereddüt kabul etmeyen ölüm eşiği bağlamı; Hicr 15:99, Müddessir 74:47
يَقِينًاGerçekliği kesinleşmiş, şüpheden uzak hükümZan ve tahmine dayalı iddiaların çürütülüp fiilin kesinliğinin tespiti bağlamı; Nisâ 4:157

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEpistemoloji ve imanın mahiyetiZannî bilgi ile kat'î bilgi arasındaki ayrım; yakînin imanın sıhhatindeki ve kalbin itminanındaki kurucu rolüİmanın taklitten tahkike geçerek şüpheden mutlak arınmışlık seviyesine yükselmesi
FıkıhHukuk metodolojisi ve ahkâmın sübutu"el-Yakînu lâ yezûlu bi'ş-şekk" (Kesin olan husus şüphe ile ortadan kalkmaz) külli kaidesi etrafındaki uygulamalarSabit olan bir hukuki durumun sonradan arız olan zayıf ihtimallerle bozulmayacağı ilkesi
Tefsirİdrak mertebeleri ve eskatolojiİlme'l-yakîn, ayne'l-yakîn ve hakka'l-yakîn terkiplerinin semantik basamakları ile ölümün yakîn olarak adlandırılmasıBilginin nazari delilden doğrudan müşahedeye, oradan da hakikatle bütünüyle kaynaşmaya doğru derinleşmesi
HadisAhlak, rıza ve kalbi amellerKulun Allah'tan afiyet ve yakîn istemesini öğütleyen nebevi beyanlar; yakînin sabır ve tevekkülle ilişkisiKalbin vesvese, endişe ve dünyevi korkulardan kurtularak ilahi takdire mutlak teslim olması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGayba iman ve ubudiyyetTahkiki imanİbadet ve teslimiyeti tereddütten kurtarmaİmanın taklit düzeyinden çıkarılıp kalbin ilahi vaade ve ahirete şüphesiz teslimiyetini sağlarKesin
İlmiEpistemolojik zemin ve metodolojiKat'î delil ve burhanZan ile bilgiyi birbirinden ayırmaBilimsel araştırmada zannî kanaatlerin yerini deney, gözlem ve kesin aklî kanıtların almasını temsil ederKesin
SiyasiToplumsal meşruiyet ve adaletŞeffaflık ve adil yargıYargılamada şüpheyi bertaraf etmeSuç ve cezanın zanna göre değil, kesin delillere dayandırılmasını ve siyasi sözleşmenin berraklığını sağlarGüçlü
İktisadiAkitler hukuku ve mülkiyetBelirlilik ve güvenGarar (belirsizlik) ve aldatmayı önlemeTicari sözleşmelerde belirsizliğin kaldırılıp tarafların haklarının net ve tartışmasız güvenceye alınmasını ifade ederGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve kararlı denge durumuDinamik bir sistemdeki dalgalanmaların sönümlenerek sabit bir değere oturması; gürültünün filtrelenip saf sinyalin ortaya çıkmasıGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel kapanış ve hukuki belirlilik ilkesiBireyin veya yargı erkinin çelişkili ihtimalleri eleyerek tereddütsüz bir karara, içsel uzlaşıya ve nihai hükme ulaşması haliGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiYakîni sadece kuru bir zihinsel tasdik, sorgulanmamış bir inanç katılığı veya dogmatik bir inatçılık seviyesine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da yakîn; akıl yürütme, tefekkür, kâinat ayetlerini gözlemleme ve ahlaki tecrübe ile ulaşılan, şüphe tortularının ayıklandığı, kalbi mutmain kılan dinamik ve mertebeli bir hakikat kavrayışıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİmanın zihni bir kabulden ibaret görülerek amel, ahlak ve içsel sükûnet boyutunun koparılması; ayrıca delile dayalı araştırmanın terkedilerek taassubun yakîn zannedilmesi hatasına düşülmesidir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hedeflediği mümin bilinci, zannın ve hevanın rüzgarıyla savrulan değil, delile dayalı sarsılmaz bir kesinliğe (يقين) ulaşmış akıl ve kalp bütünlüğüdür; hakiki iman bu kökle temellenir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâinattaki kevnî ayetlerin tefekkürünü emreden ayetlerde, ahiretin gerçekliğini ve gayb tasdikini işleyen yerlerde, bilginin mertebelerini açıklayan surelerde ve ölümün kaçınılmazlığını belirten ayetlerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin zanna, tahmine veya körü körüne atalar taklidine dayandığı iddiasını yıkar; zannın hakikat karşısında hiçbir değerinin olmadığını ortaya koyarak hakiki imanın ancak şüpheleri izale eden tahkik ile mümkün olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun çukurda veya kapta toplanıp çalkantısının bitmesi, tortularının dibe çökerek berrak, sakin ve hareketsiz hale gelmesi.
  • Soyut anlamZihnin ve kalbin tereddüt, vesvese ve zan tortularından arınarak hakikate dair sarsılmaz bir sükûn ve açık bir kesinlik durumuna ulaşması.
  • Sistematik karşılıkEpistemolojide kat'î burhan, fıkıhta şüpheyle bozulmayan asıl meşruiyet, inançta ise taklidi aşan tahkik ve ihlas zemini.
  • LaTeX modeliY={x∈I∣S(x)=0∧P(x)=1}
  • LaTeX açıklamasıModelde Y kesinliği (yakîn), I zihindeki bilgi ve idrak kümesini, S şüphe ve dalgalanma fonksiyonunu, P(x)=1 ise önermenin doğruluk olasılığının mutlaklığını temsil eder. İfadenin bütünü, bilgi kümesindeki tüm şüphe ve zan tortularının sıfırlanmasıyla (S(x)=0) ulaşılan sarsılmaz, durulmuş ve berrak kesinlik durumunu matematiksel olarak formüle eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ي