كون

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ك-و-ن90 sîga, 541 mücavir kök, 1.149 ayet, 86 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شركهزأتَكُونُواوَكَانَكونصدققولنبأتَكُنْيَكُنْعملشهدجزيكَانَ

KökSîga 90Ayet 1.149Sure 86Mücavir 541

▶ Ağı aç (3B)

كون

ك - و - ن

KÖK
  • 1.358 geçiş
  • 1.149 ayet
  • 90 sîga
  • 11 sözlük

Kevn, tepe demektir. Beynin karşılığıdır. Bunlara mukabil düz olan yere de “hevn” denir. “Kane” tepe manasından yararlanılarak “olmak” fiilini oluşturur. “Lem yekün” “olmadı” veya “yok” anlamınadır. “Kane” de “oldu” veya “...dır” anlamına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kevn, tepe demektir. Beynin karşılığıdır. Bunlara mukabil düz olan yere de “hevn” denir. “Kane” tepe manasından yararlanılarak “olmak” fiilini oluşturur. “Lem yekün” “olmadı” veya “yok” anlamınadır. “Kane” de “oldu” veya “...dır” anlamına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.888 harf
الكاف والنون و"وايء" معهما ك و ن، و ك ن، ن و ك، ك ن ي، ن ي ك، ك ي ن، ن ك أ، أ ن ك مستعملات كون: الكَوْنُ: الحدث يكون بين الناس، ويكون مصدراً من كان يكون كقولهم: نعوذ بالله من الحور بعد الكَوْن، أي: نعوذ بالله من رجوع بعد أن كان، ومن نقص بعد كون. والكينونة في مصدر كان أحسن. والكائنة أيضاً: الأمر الحادث. والمكان: اشتقاقه من كان يكون، فلما كثرت صارت الميم كأنها أصلية فجمع على أمكنة، ويقال أيضاً:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.778 harf
"كانَ" إذا جعلته عبارةً عمَّا مضى من الزمان احتاج إلى خبر، لأنَّه دلَّ على الزمان فقط. تقول: كان زيدٌ عالماً. وإذا جعلته عبارةً عن حدوث الشيء ووقوعه: استغنى عن الخبر، لأنَّه دلَّ على معنًى وزمانٍ. تقول: كانَ الأمرُ، وأنا أعرفه مذْ كانَ، أي مذْ خُلِقَ. قال الشاعر: فِدًى لبَني ذُهْلٍ بن شَيْبانَ ناقَتيإذا كانَ يومٌ ذو كواكبَ أشْهَبُ وقد تقع زائدة للتوكيد، كقولك: زيدٌ كانَ منطلقاً، ومعناه زيدٌ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.678 harf
ك ن ( و ا ي ء ) كنا ، كون ، كين ، كأن ، وكن ، أنك ، نكأ ، نكي ، نوك ، نيك ، أكن : ( مستعملة ) . كنا : قال الليث : كنَى فُلانٌ عن الكلمَة المُستَفْحَشَةِ يَكني إذا تكلّمَ بغيرها مما يُسْتَدلُّ به عليها ، نحو الرّفَثِ والغائِط ونحوه . وفي الحديث ( مَنْ تَعَزَّى بِعَزَاءِ الجاهِليّة فَأَعِضُّوهُ بأيْرِ أبِيهِ ولا تَكْنُوا ) . وقال أبو عبيد يُقالُ : كَنَيْت الرَّجُلَ ، وكَنَوْتُه : لُغتان . وأنشدني
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR346 harf
ك و ن كانت الكائنة والكوائن‏.‏ وقال سويد‏:‏ فلما التقينا وكان الجلاد أحبّوا الحياة فولّوا شلالا وأخبرني بالكائن عندك‏.‏ وكوّن الله العالم‏:‏ أحدثه فتكوّن‏.‏ وتقول‏:‏ أقفرت الديار كأن لم يكنها أحد أي لم يكن بها‏.‏ قال ذو الرمة‏:‏ كأن لم يكنها الحيّ إذ أنت مرّةً بها ميت الأهواء مجتمع الشّمل وتقول‏:‏ إذا سمعت بخيرٍ فكنه أو بمكان خير فاسكنه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR19.042 harf
الكَوْنُ: الحَدَثُ، وقد كان كَوْناً وكَيْنُونة؛ عن اللحياني وكراع، والكَيْنونة في مصدر كانَ يكونُ أَحسنُ. قال الفراء: العرب تقول في ذوات الياء مما يشبه زِغْتُ وسِرْتُ: طِرْتُ طَيْرُورَة وحِدْتُ حَيْدُودَة فيما لا يحصى من هذا الضرب، فأَما ذوات الواو مثل قُلْتُ ورُضْتُ، فإِنهم لا يقولون ذلك، وقد أَتى عنهم في أَربعة أَحرف: منها الكَيْنُونة من كُنْتُ، والدَّيْمُومة من دُمْتُ، والهَيْعُوعةُ من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.376 harf
* ك و ن * * كَانَ * ناقصة وتحتاج إلى خبر وتامة بمعنى حدث ووقع ولا تحتاج إلى خبر تقول أنا أعرفه مذ كان أي مذ خلق وقد تقع زائدة للتأكيد كقولك كان زيدٌ منطلقا ومعناه زيد منطلق قال الله تعالى ﴿وكان الله غفورا رحيما﴾ وتقول كان * كَوْنَاً * و * كَيْنُونَةً * وقولهم لم يك أصله لم يكون التقى ساكنان فحذفت الواو فبقي لم يكن ثم حذفت النون تخفيفا لكثرة الاستعمال فإذا تحركت النون أثبتوها فقالوا لم يكن الرجل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.740 harf
: ( *!الكَوْنُ : الحَدَثُ *!كالكَيْنُونَةِ ) ، وقد *!كانَ *!كَوْناً *!وكَيْنُونَةً ؛ عن اللَّحْيانيِّ وكُراعٍ ؛ *!والكَيْنُونَةُ في مَصْدرِ كانَ *!يكونُ أَحْسَنُ . وقالَ الفرَّاءُ : العَرَبُ تقولُ في ذواتِ الياءِ : طِرْتُ طَيْرُورَةً ، وحِدْتُ حَيْدُودَةً فيماَ لا يُحْصَى مِن هذا الضَّرْبِ ، فأَمَّا ذَوَات الواو فإنَّهم لا يقُولُونَ ذلكَ ، وقد أَتى عنهم في أَرْبعةِ أَحْرف ؛ منها *!الكَيْنُونَةُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.827 harf
كَانَ 1 كَانَ ذ He or it was. A verb of the class called incomplete, (نَاقِصٌ) because, with the agent which it comprises, or to which it relates, it cannot constitute a complete proposition; i. e., non-attributive. The other verbs of this class are, ظَلَّ أَضْحَى أَمْسَى أَصْبَحَ صَارَ, مَا دَامَ مَاانْفَكَّ مَا فَتِئَ مَابَرِحَ مَا زَالَ بَاتَ, and لَيْسَ. Each of these governs its noun, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.845 harf
كَانَ كَانَ ( w ) U ( n. ac. كَوْن 1 , كِيَان [ 23I ] , كَيْنُوْنَة كَيْنُوْنَة ), a. Was; existed. b. Happened, took place. c. [ La ], Belonged to; appertained to; was for; was the right, the duty of. d. ( n. ac. كَوْن 1 , كِوَاْن 23I ) [ 'Ala ], Made himself surety for. - ( See idioms below ). كَوَّنَ كَوَّنَ II , a. Created, formed, made; begot. تَكَوَّنَ تَكَوَّنَ V , a. Pass.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR114.770 harf
كون كَانَ - يَكُونُ - كُنْتُ - كُنَّا كَانَ - يَكُونُ - كُنْتُ - كُنَّا ، كان - كانت ، كانا - كانتا ، كانوا - كنَّ ، كنتم - كنتن أكون - أكن - أك ، نكون - نكن - نك ، تكون - تكن - تك ، يكونون - يكونوا ، تكونون - تكونوا ، كُن - كونوا كان - يكون + كائنٌ + شيئاً: التقدير: كان - يكون + كائنٌ + نفسَه + شيئاً: وجد نفسَه كذلك كَانَ - يَكُونُ +
Tamamını oku

Sîgalar(90)

Mücavir kökler541 mücavir (1.069 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صدق

    73 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  2. قول

    358 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  3. قبل

    103 ortak ayet · Önce

  4. عمل

    107 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  5. أله

    436 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  6. أمن

    193 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  7. شهد

    50 ortak ayet · Petekteki baldır

  8. عقب

    35 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  9. نبأ

    57 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. نفس

    86 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. هزأ

    18 ortak ayet · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…

  12. جزي

    41 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

Geçtiği ayetler(1.149)

Bu kök 1.149 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

    OlduOnların size inanacaklarını mı umuyorsunuz? Onlardan öyle bir zümre vardı ki, Allah’ın kelamını dinlerlerdi de akılları yattıktan sonra, bile bile bunu değiştirirlerdi.

  2. قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

    OlduDe ki; kim Cebrail’e düşmansa (bilsin ki; ) elinin önündekileri tasdik eden, mü’minler için hidayet ve müjde olan senin kalbine Allah’ın izniyle o indirmiştir.

  3. مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ

    OlduKim Allah’a, meleklerine, peygamberlerine, Cebrail’e ve Mikail’e düşman olursa; şüphesiz ki, Allah’da kafirlerin düşmanıdır.

  4. وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    OlduVe dediler ki: Yahudi ve Hristiyan olanlardan başkası cennete girmeyecek. Bu onların kuruntusudur. De ki: Eğer sadıklar dan iseniz delilinizi getirin.

  5. … يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا …

    OlduAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

  6. وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    OlduYahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.

  7. … كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

    OlduBöylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

  8. وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ

    OlduOnlara; Allah’ın indirdiğine uyun, denildiği zaman, onlar hayır, biz atalarımızın üzerinde bulunduğumuz şeye uyarız, dediler. Peki, ya ataları bir şey akledemeyen, doğruyu bulamayan kimseler olsa da mı?

  9. أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ …

    OlduSayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için

  10. … الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ فَمَنْ شَهِدَ مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ …

    OlduRamazan ayı; öyle bir aydır ki, insanlara doğru yolu gösteren, hak ile batılı ayıran Kur’an, o ayda indirilmiştir. Sizden her kim ayı görürse oruç tutsun. Kim de hasta olur veya seferde bulunursa, diğer günlerde o kadar oruç tutsun. Allah, sizin için kolaylık ister, güçlük istemez. Bu sayıyı tamamlamanız; size hidayet ihsan etmiş olduğundan Allah’ı tekbir ile yüceltmeniz içindir ve umulur ki şükredesiniz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökكون
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef-i vâvî (orta harfi vâv olan illetli kök)
Bağlamsal Yakın Köklerخلق, وجد, فطر, حدث
Zıt Kökعدم
Çekirdek Özet 1Bir şeyin potansiyel halden fiili gerçekliğe çıkarak yer tutması, belirmesi ve somut bir varlık/durum olarak tebarüz etmesi
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin doğrudan var edici emriyle («كُنْ») nesnelerin ontolojik sahneye çıkışı ve zamansal-tarihsel süreçteki durum tespiti
Çekirdek Özet 3Varlık, oluş ve zamanın ontolojik zeminini kuran; ilahi sıfatların zamandan münezzeh sürekliliği ile yaratılmışların zamansal değişkenliğini bildiren kurucu kök
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca geçmiş zaman bildiren yardımcı bir bağ-fiil («-idi») sayarak ontolojik oluş («كُنْ فَيَكُونُ») ve ilahi kemal sıfatlarının ezeli-ebedi tahakkuku bağlamlarını ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
كوToplanma, kümelenme, yuvarlaklaşarak veya yoğunlaşarak hacim kazanma ve belirginleşme (karşılaştırınız: yuvarlak kap için كوب, sarıp küre haline getirmek için كور, ışığı toplanıp beliren cisim için كوكب)نHarekete süreklilik, yerleşiklik, kendi başına var olan bir hakikat ve mekân kazanma niteliği ekleyerek toplanmış potansiyeli dış dünyada somut bir varlık ve olgu (كون) haline getirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
كAvuç içiKavrama, tutma, sınırlandırma ve bir kabın içine alma hareketiyle varlığın potansiyel sınırlarını belirler
وÇengel / Çadır kazığıBağlama, bitiştirme ve tutturma hareketiyle kavranan unsurları birbirine raptedip ontolojik süreklilik sağlar
نFiliz / Yılan / BalıkCanlılık, dışa doğru belirme ve süreklilik hareketiyle bağlanan yapıyı görünür ve dinamik bir varoluş düzlemine çıkarır
كونAvuç içi, çengel ve filiz imgelerinin birleşimiBir imkânın sınırlanıp kavranması, ontolojik bir bağla tutturulması ve nihayetinde dış dünyada görünür, canlı ve sürekli bir varlık olarak ortaya çıkması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir hadisenin somut olarak vuku bulması, bir nesnenin mekânda yer tutarak meydana gelmesi ve belirginleşmesi; yerleşiklik kazanılan yurt ve konaklama mahalli
Cahiliye şiiri kullanımıSüveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkurî’nin beytinde kök, bizzat fiili karşılaşmanın ve kılıçlı vuruşmanın vuku bulması anlamında kullanılmıştır: فلما التقينا وكان الجلاد أحبّوا الحياة فولّوا شلالا
Erken Arapça kullanımKlasik dualarda ve erken bedevi deyimlerinde bir durumun olgunlaşıp gerçekleşmesinden sonra bozulmasını anlatmak için نعوذ بالله من الحور بعد الكون ifadesinde vuku ve istikrar anlamında yer almıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Arapça كون kökü, Orta ve Güney Sami dil alanında varoluş, hazır bulunma ve oluş bildiren temel köklerden biridir. Batı Sami sahasında İbranice kūn (כּוּן) kökü özellikle «sağlamlaşmak, kurulmak, dikilmek, hazır ve sabit olmak» anlam matrisini korurken; Arapçada kök bir derece soyutlaşarak salt «fiziksel dikilme ve kurulma»dan «genel varoluş, meydana gelme, zamansal vuku ve oluş» anlamını üstlenmiştir. Süryanicede kān / kawwen biçimleri «var etmek, sağlamca tanzim etmek, kurmak» anlamında kullanılırken, Ge’ez (Etiyopya) dilinde kōna doğrudan Arapçadaki gibi «olmak, vuku bulmak» işlevini taşır. Erken Sami katmanında kökün asıl semantik çekirdeği bir nesnenin boşlukta değil, somut bir noktada dikilip sebat bulması iken; Arap dilinde kök hem felsefi hem nahivsel düzeyde tüm var olanların (kâinat, mevcudat) genel türeme zeminini teşkil edecek bir semantik genişlemeye uğramıştır.

Güven Kesin

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönكونMekân edinme, hadisenin vuku bulması ve zamansal tahakkuk zemininden türeyerek dilde hem tam fiil (meydana gelmek) hem nâkıs fiil (özne-yüklem bağı) halini almıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice kūn (כּוּן), Süryanice kawwen (ܟܘܢ), Ge'ez kōnaİbranicede sağlamca dikilme ve kurulma, Süryanicede şekillendirme ve tanzim etme, Ge'ez dilinde ise doğrudan olma ve vuku bulma anlamlarıyla tam bir morfo-semantik denklik mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik hipotezleriEski Mısır dilinde dikilme ve dayanma bildiren bazı biçimlerle uzaktan morfolojik benzerlikler öne sürülmüşse de kök kanıtları Sami koluyla sınırlı ve nettirMuhtemel

Kaynak Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
كونAnlamlıOlmak, vuku bulmakVarlığın potansiyelden fiile çıkması, yer tutması ve gerçekleşmesiHedef kök; Kur'an'da çok yüksek frekansla geçer
كنوAnlamlıGizlemek, üstü kapalı anmakBir ismi doğrudan değil künye veya rumuzla örtülü biçimde ifade etmekKur'an'da geçmez; كني kökü ile yakından ilişkilidir
وكنAnlamlıYuvalanmak, tünemekKuşun yuvasına çekilmesi, sığınması ve bir mekânda sabit kalmasıKur'an'da geçmez; mekan ve istikrar bağı mevcuttur
ونکKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu ses dizilimine ait müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştirFonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır
نكوAnlamlıYaralamak, deşmekDüşmanı hırpalamak veya yarayı yeniden kanatarak tesir bırakmakKur'an'da geçmez; fiili etki ve açığa çıkarma yönü vardır
نوكAnlamlıAhmaklık, zihin durgunluğuAklın ve idrakin dumura uğraması, sebatını ve doğru muhakemesini yitirmesiKur'an'da geçmez; zihinsel zaafı ifade eder

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
كونMerkezVarlık ve OluşBir şeyin doğrudan vuku bulması, varlık sahasında yer tutması ve mevcudiyet kazanmasıMutlak oluş ve zamansal gerçekleşmeyi karşılar
خلقKomşuTakdir ve ŞekillendirmeBir şeyi ölçüp biçerek, belirli bir takdir ve düzen üzere yoktan veya maddeden meydana getirmekكون mutlak tecelli ve emri ifade ederken, خلق takdir ve biçimlendirmeyi öne çıkarır
وجدKomşuİdrak ve MevcudiyetVarlığın bilinç veya tecrübe tarafından tespit edilmesi, karşılaşılması ve ele geçirilmesiكون nesnenin kendi oluşudur, وجد ise onun idrak sahasında bulunmasıdır
فطرKomşuYarıp Çıkarma ve İlksellikBir şeyi ilk defa, örneksiz olarak yarıp varlık alanına fırlatmakفطر başlangıçtaki çatlama ve fıtratı, كون ise fiili mevcudiyeti hedefler
حدثKomşuZamansal SonradanlıkDaha önce yokken sonradan ortaya çıkmak, zamana bağlı olarak yenilenmekحدث öncelikli yokluğu ve sonradanlığı vurgularken كون doğrudan varlığı hedefler
عدمZıtYokluk ve YitirişBir şeyin varlık sahasında bulunmaması, yitirilmesi ve mevcudiyetten mahrum kalmasıكون kökünün ontolojik karşıtıdır; yokluğu ve mevcudiyetsizliği bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaكونOlmak, vuku bulmak, varlıkHem ilahi yaratıcı emri hem de zamansal yüklem bağını eksiksiz kapsarKesin
LatinceEsse, fieri, existereOlmak, meydana gelmek, belirmekEsse durumu, fieri ise dinamik süreci ve oluşu karşılarKesin
İngilizceTo be, to become, to existOlmak, haline gelmek, var olmakTo be durum ve kopula yönünü, to become dinamik kevni süreci karşılarKesin
AlmancaSein, werden, entstehenOlmak, meydana gelmek, oluşmakWerden fiili ilahi «ol!» emrindeki dinamik oluşu eksiksiz verirKesin
FransızcaÊtre, devenirOlmak, haline gelmekÊtre statik varlığı, devenir oluş ve tekvin sürecini karşılarKesin

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كُنْ فَيَكُونُTekvinî emir; doğrudan ve aracısız yaratmaİlahi iradenin dilediği nesneyi zamana ve araca muhtaç olmaksızın derhal var etmesi bağlamı (Bakara 2:117, Âl-i İmrân 3:47, Yâsîn 36:82)
كَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًاEzeli-ebedi sıfat sürekliliği; zatî kemalİlahi isim ve sıfatların geçmişle sınırlı olmadığını, zamandan münezzeh biçimde daima öyle olduğunu beyan bağlamı (Nisâ 4:96, Nisâ 4:104)
كَانُوا يَكْفُرُونَGeçmişte süreklilik ve itiyat bildiren durumİnkârcıların veya geçmiş toplulukların yerleşik huylarını, tutumlarını ve günahı alışkanlık edindiklerini haber verme bağlamı (Bakara 2:61, A'râf 7:43)
لَمْ يَكُنْMutlak nefy; yokluk ve mevcudiyetsizlikBir vasfın, ortaklığın veya nesnenin ontolojik olarak mevcut olmadığını bildirme bağlamı (İhlâs 112:4, Meryem 19:14)
كُونُواTeşriî ve ahlaki mükellefiyet emriMüminlere belirli bir ahlaki, hukuki veya ruhi vasfa bürünmelerini emreden teklif bağlamı (Nisâ 4:135, Mâide 5:8)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTekvin sıfatı ve halk meselesi«كُنْ» emrinin mahluk olup olmadığı, tekvin ile mükevvenin ayniyeti ve ilahi sıfatlardaki «كَانَ» lafzının ezeliyetiVarlık bağlamında yokluktan varlığa çıkışın metafizik mahiyeti
FıkıhHukuki ehliyet ve durum tespitiBir hakkın veya vasfın geçmişte sabit olup olmadığının (istıshâb) tespiti ve mükellefiyet anındaki durumHükmün varlığı veya yokluğu üzerinden şer'i neticelerin tespiti
TefsirNâkıs ve tâmme ayrımıAyetlerdeki fiilin sadece özne-yüklem bağlayan nâkıs bir bağ-fiil mi yoksa «meydana geldi, var oldu» anlamında fiil-i tâmm mı olduğuAyet metninde ilahi kudretin doğrudan eylemini nahivsel olarak temellendirme
HadisYaratılışın başlangıcı ve kaderVarlığın başlangıcında yalnızca Allah'ın var olduğunu bildiren «كَانَ اللَّهُ وَلَمْ يَكُنْ شَيْءٌ قَبْلَهُ» gibi metinlerZamansal başlangıcın ötesindeki ilahi mutlak varlık

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve UbudiyetMutlak Tekvin ve HalikiyetKulun ontolojik sınırını, Allah'ın ise mutlak var ediciliğini tescil ederVarlık ancak ilahi emirle varlık sahnesine çıkar; kendi kendine kaim değildirKesin
İlmiKozmoloji ve TabiatFenomenolojik Oluş ve VakaGözlemlenebilir hadiselerin nedensellik dairesinde vuku bulmasıBilimsel araştırmanın konusu olan dış dünyadaki hadiselerin (havâdis) gerçeklik zeminidirGüçlü
SiyasiHilafet ve İktidarToplumsal Durum ve İktidarın TahakkukuGücün ve adaletin kurumsal bir gerçekliğe dönüşmesiHukuki ve siyasi nizamın kâğıt üzerinde kalmayıp fiilen yaşanır bir duruma dönüşmesidirGüçlü
İktisadiMülkiyet ve TicaretMalın Fiilen Varlığı ve Teslim EdilebilirliğiAkit anında malın mevcut olması, sonradan oluşacak risklerin elenmesiGarar yasağının temelidir; akdin geçerliliği akit konusunun mevcudiyetine (كون) bağlıdırGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurum uzayı ve durum fonksiyonu (State space / State function)Bir sistemin değişkenlerinin belirli bir zaman diliminde aldığı fiili değerler bütünü ve sistemin bir durumdan diğerine evrilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal ve toplumsal olgu (Social fact / Reification)Bireysel niyetlerin ötesinde toplumda nesnel, bağlayıcı ve fiilen hissedilir bir gerçeklik haline gelmiş durumlar bütünüGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca dildeki «-di / -dı» geçmiş zaman ekine veya basit bir yardımcı eyleme indirgeyerek varoluşsal ve ontolojik ağırlığını kaybetmek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem yokluktan varlığa çıkaran kozmik yaratıcı iradeyi («كُنْ»), hem ilahi sıfatların kesintisiz ezeli mevcudiyetini, hem de ahlaki dönüşüm çağrısını («كُونُوا») kuşatması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah hakkında geçen «وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا» gibi ifadeleri «Allah önceden öyle idi (şimdi durumu meçhul)» şeklinde zamansal bir kısıtlamayla yorumlayıp tevhidi zedelemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisini tayin eder; Yaratan'ın «كُنْ» emriyle mahlukatın «فَيَكُونُ» cevabı arasındaki ontolojik mesafeyi kurarak tevhid akidesinin sınırlarını çizer.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmik yaratılış ayetlerinde (tekvin), ilahi sıfatların mutlaklığını bildiren nihai hüküm fezlekelerinde ve peygamberlerin tebliğ süreçlerindeki durum tasvirlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yaratılışı tesadüfe veya uzun maddî zorunluluklara bağlayan natüralist yaklaşımları tashih eder; ilahi iradenin doğrudan, aracısız ve mutlak hükümranlığını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin mekânda yer tutması, belirmesi ve somut bir hadise olarak vuku bulması.
  • Soyut anlamPotansiyel haldeki bir mahiyetin varlık sahnesine çıkarak hakikat ve süreklilik kazanması, zamansal ve ezeli gerçekliğin beyanı.
  • Sistematik karşılıkİlahi iradenin tekvinî buyruğu ile mahlukatın ontolojik statüsünün kurulması ve tüm varlık durumlarının durum uzayındaki tespiti.
  • LaTeX modeliI(x)→  C  S(x,t)  ⟺  x∈Ω
  • LaTeX açıklamasıModelde I(x), x unsurunun potansiyel veya imkân halindeki durumunu; C, varlık sahasına çıkaran kurucu emri (كون); S(x,t), x unsurunun t anında aldığı fiili mevcudiyet durumunu; Ω ise gerçekleşmiş olguların oluşturduğu varlık kümesini temsil eder. İmkân halindeki unsur, ilahi emirle fiili varlık sahasına çıkarak yer tutar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ك