شوك
ش - و - ك
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Silahlı güç
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.864 harfالكاف والشين و"وايء" معهما
ك و ش، ش ك و، ش و ك، و ش ك ، ك ش ي، ك ش أ مستعملات كوش: الكَوْشُ: رأس الكَوْشلَة.
شكو: الشَّكْوَى: الاشتكاء تقول: شكا يشكو شكاة. ويستعمل الاشتكاء في الموجدة والمرض. هو شاك: مريض، وقد تَشَكَّى واشْتَكَى.
وشكا إلي فلان فلاناً، فأَشْكَيْته، أي: أخذت ما يرضاه.
والشَّكْوُ: المرض نفسه، قال:
أخ إن تَشَكَّى من أذى كنت طـبـه وإن كان ذاك الشَّكْوُ بي فأخي طبي
والشَّكْوَةُ:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.216 harfالشَوْكَةُ: واحد الشَوْكِ. وشجرٌ شائِكٌ، أي ذو شَوْكٍ. قال ابن السكيت: هذه شجرةٌ شاكَةٌ، أي كثيرة الشَوْكِ. قال الأصمعي: يقال شاكَتْني الشَوْكَةُ تَشوكُني، إذا دخلَتْ في جسده. وقد شِكْتُ فأنا أَشاكُ شاكَةً وشيكَةً بالكسر، إذا وقعتَ في الشَوْكِ. ومنه قول الشاعر:
لا تَنْقُشَنَّ بِرجْلِ غـيرِك شَـوْكَةًفَتقي بِرِجْلِكَ رِجْلَ من قد شاكها
يعني من دخل بين الشَوْكِ. قال الكسائي: شُكْتُ الرجل
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.743 harfك ش ( وايء )
كوش ، كيش ، كشي ، شوك ، شكا ، وشك ، شكأ ، كشأ : ( مستعملة ) .
شكا : في حديثِ خَبَّابِ بنِ الأرَتِّ : ( شَكَوْنَا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الرَّمْضَاءَ فَمَا أَشْكَانَا ) ، قوله : مَا أَشْكانَا أي مَا أَذِنَ لنا في التَّخَلُّفِ عن صَلاة الظُّهْرِ ولا أَخَّرَها عن وَقْتِهَا .
وقال أبو عبيد ، قال أبو عبيدةَ : أَشْكَيْتُ الرَّجُلَ إذا أَتَيْتُ إليه مَا يَشْكُونِي .
قال :
ك ش ( وايء ) كوش ، كيش ، كشي ، شوك ، شكا ، وشك ، شكأ ، كشأ : ( مستعملة ) . شكا : في حديثِ خَبَّابِ بنِ الأرَتِّ : ( شَكَوْنَا إلى رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الرَّمْضَاءَ فَمَا أَشْكَانَا ) ، قوله : مَا أَشْكانَا أي مَا أَذِنَ لنا في التَّخَلُّفِ عن صَلاة الظُّهْرِ ولا أَخَّرَها عن وَقْتِهَا . وقال أبو عبيد ، قال أبو عبيدةَ : أَشْكَيْتُ الرَّجُلَ إذا أَتَيْتُ إليه مَا يَشْكُونِي . قال : وأَشْكَيْتُهُ إذا شكَا إليكَ فَرَجَعْتَ له مِنْ شِكايَتِهِ إيَّاكَ إلى ما يحِبُّ . وقال الراجزُ يصِفُ إبلاً : تمُدُّ بالأعْنَاقِ أَوْ تَثْنِيهَا وتَشْتَكِي لَوْ أَنَّنَا نُشْكِيهَا ( قلت ) : وللإشْكَاء : مَعْنيَانِ آخَرَانِ . قال أبو زيد : شَكاني فلانٌ فأشْكَيتُه إذا شكاكَ فَزِدْتُه أَذًى وشَكْوَى . وقال الفراء : أَشْكَى إذا صادفَ حَبِيبَه يَشْكُو . وروى بعضهم قول ذي الرمة يَصِفُ الرَّبْعَ ووقُوفَه عليه : وأُشْكِيهِ حَتَّى كَادَ مِمَّا أبثّهُ تُكَلِّمُنِي أَحْجَارُهُ ومَلاَعِبُهْ قالوا : معناه أبِثُّه شَكْوَايَ وما أكابدُه من الشَّوقِ إلى مَنْ ظَعَنَ عن الرَّبْع حِينَ شَوَّقَتْنِي مَعَاهِدُهُمْ فيه إليهم . وقال الليث : الشَّكْوُ . والاشتِكاءُ ، تقولُ : شَكا يَشْكُو شكاةً . قال : ويُسْتَعْمَلُ في المَوْجِدَةِ والمرَضِ . ويقال : هُو شاكٍ : مريضٌ ، وقد تَشَكَّى واشْتَكَى . ( قلت ) : والشَّكَاةُ تُوضَعُ موضِعَ العَيْبِ أيضاً . وعَيَّرَ رَجُلٌ عبدَ الله بن الزُّبيرِ بأُمِّه فقال : يا ابْنَ ذات النِّطَاقَيْنِ ، فتمثل بقول الهُذْلِيِّ : وتِلْكَ شَكاةٌ ظَاهِرٌ عَنْكَ عَارُها أَرَادَ أَنَّ تعييرِه إيَّاه بأنَّ أُمَّه كانت ذَاتَ النِّطَاقَيْنِ ليس بعَارٍ ، ومعنى قوله : ( ظَاهِرٌ عنك عَارُهَا ) أي نابٍ ، أراد أنَّ هذا ليس بعَارٍ يُتَعَيَّرُ منه ويُنْتَفى لأنَّه مَنْقَبَةٌ لها ، أنَّها إنَّما سُمِّيت ذات النِّطَاقينِ لأنه كان لها نِطَاقَانِ تَحْمِلُ في أحَدِهمَا الزَّادَ إلى أبيها وهو مع رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في الغَارِ وكانت تَنْتَطِقُ بالنِّطَاقِ الآخرِ ، وهي أَسْماءُ بنت أَبي بكر الصِّدِّيقِ رضي الله عنه . أخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة قال : به شَكَأٌ شديد : تَقَشُّرٌ ، وقد شَكِئَتْ أصابعُه ، وهو التقشر بين اللحم والأظفار شبيه بالتشقق . ويقال : للبعير إذا أتْعَبَهُ السَّيْرُ فمدَّ عُنُقَه وكَثُرَ نَحِيطُه : قد شكَا . ومنه قال الراجز : شَكَا إلَيَّ جَمَلِي طُولَ السُّرَى صَبْراً جُمَيْلُ فكِلاَنَا مُبْتَلَى ويقال : شَكَا يَشْكُو شَكْواً ، على ( فَعْلاً ) وشَكْوَى ، عَلَى ( فَعْلَى ) . وقال الليث : الشَّكْوُ : المرضُ نفسهُ . وأَنشد : أَخ إنْ تَشَكَّى مِنْ أَذًى كُنْتَ طِبَّهُ وإِنْ كَانَ ذَاكَ الشَّكْوُ بِي فَأَخِي طِبِّي ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال لِمِسْكِ السَّخْلَةِ ، ما دَامَتْ تَرْضَعُ : الشَّكْوَةُ ، فإذَا فُطِمَ فَمَسْكُهُ : البَدْرَةُ ، فإذا أَجْذَعَ فَمَسْكُهُ : السِّقَاءُ . وقال أَبُو يَحْيَى بنُ كُنَاسَةَ : تقولُ العربُ في طُلُوع الثُّرَيَّا بالغَدَوَاتِ في أول القَيْظ : طَلَعَ النَّجْمُ غُدَيَّهْ ابْتَغَى الرَّاعِي شُكَيَّهْ والشُّكَيَّةُ : تَصْغِيرُ الشَّكْوَةِ وذلكَ أن الثُّريَّا إذا طلعتْ هذا الوَقْتَ من الزمانِ هَبتِ البَوَارِحُ ورَمِضَتِ الأرْضُ وعَطِشَ الرُّعْيَانُ فاحْتَاجُوا إلى شِكَاءٍ يَسْتَقُونَ فيها لِشِفَاهِهِمِ ويَحْقِنُونَ اللَّبَنَ في بَعْضِهَا لِيَشْرَبُوهُ بارِداً قَارِصاً . يقال : شَكّى الرَّاعِي وتَشَكّى إذا اتّخَذَ الشَّكْوَةَ . وقال الشاعر في شَكّى الرَّاعِي مِنَ الشَّكْوَة : وحَتّى رَأَيْتُ العَنْزَ تَشْرَى وشكَّت ال أَيَّامى وأضحى الرِّئمُ بالدَّوّ طاويا وشَكّتِ الأيَامى إذَا كَثُرَ الرِّسْل حتى صارتِ الأيِّمُ يَفْضُلُ لها لَبَنٌ تَحْقِنُهُ في شَكوتِهَا . ابن السكيت : فلانٌ يُشْكَى بكذا وكذا أي يُزَنُّ ويُتَّهَمُ . وأنشد : قالتْ لها بَيْضَاءُ من أَهْلِ مَلَلْ رَقْرَاقَةُ العَيْنَيْنِ تُشْكَى بالغَزَلْ والشّكِيُّ أيضاً : المُوجِعُ . قال الطِّرِمَّاحُ بن عَدِيَ : أَنَا الطِّرِمَّاحُ وعَمِّي حَاتِمُ وَسْمِي شَكِيٌّ ولِسَاني عَارِمُ كالبَحْرِ حِينَ تَنْكَدُّ الهَزَائِمُ الهَزَائِمُ : بِئَارٌ كَثِيرَةُ المَاءِ ، وَسْمِي شَكِيٌّ أَي مَشْكُوٌّ لَذْعُهُ وإحْرَاقُهُ . وقولُهُ جَلَّ وعَزَّ : ( مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ ) ( النور : 35 ) . قال أبو إسحاق : هِيَ الكَوَّةُ . وقِيلَ : هِيَ بلُغَةِ الحَبَشِ . قال : والمِشْكَاةُ من كلامِ العربِ . قال : ومِثْلُهَا وإنْ كان لِغَيْرِ الكَوَّة الشَّكْوَةُ وهي معروفة ، وهي الزُّقَيْقُ الصغِيرُ أَوَّلَ ما يُعْمَلُ مِثْلُه . وقال غيرُه : أَرَادَ واللَّهُ أعلم بالمِشْكَاةِ قَصَبَةَ القِنْدِيل من الزُّجَاجِ الذي يُسْتَصْبَحُ فيه ، وهي موضعُ الفَتِيلَةِ في وَسَط الزّجَاجَة شُبِّهَتْ بالمِشْكَاةِ وهي الكَوَّةُ التي ليست بِنَافِذَةٍ . والعربُ تقولُ : سَلِّ شاكِيَ فُلاَنٍ أي طَيِّبْ نَفْسَه وَعَزِّهِ عَمَّا عَرَاهُ . ويقال : سَلّيْتُ شَاكِيَ أَرْضِ كذا وكذا أَيْ تَرَكْتُها فَلَمْ أَقْرَبُهَا ، وكُلُّ شيءٍ كَفَفْتَ عنه فقَدْ سَلَّيْتَ شَاكِيَهُ . ( شكأ ) : وروى أَبُو العبَّاس عنِ ابنِ الأعرابي ، يُقَالُ : شَكَأ فلانٌ إذا تَشَقَّقَتْ أَظْفَارُه . وقال أبو ترابٍ : قال الأصمعيُّ : شَقَأَ نابُ البَعِيرِ وشَكَأَ إذا طَلَعَ فَشَقَّ اللَّحْمَ . وقِيلَ في قولِ ذي الرمة : عَلَى مُسْتَظِلاَّتِ العُيُونِ سَوَاهِمٍ شُوَيْكِئَةٍ يَكْسُو بُرَاهَا لُغَامُهَا أَرادَ شُوَيْقِئَةً فَقَلَبَ القَافَ كَافاً مِنْ شَقَأَ نَابُهُ إذا طَلَعَ كما قيل : كُشِطَ عن الفَرس الْجُلُّ وَقُشِطَ بمعنًى واحدٍ ، وقيل شُوَيْكِيَةٌ بغير هَمْزٍ : إِبْلٌ مَنْسُوبَةٌ . وتَشَكَّى فلانٌ واشْتَكَى بمعنًى واحدٍ . قال أبو بكر : الشَكَأُ في الأظفار : شبيهٌ بالتشقق مهموز مقصور . شوك : قال الليث : الشَّوْكَةُ ، والجميعُ : الشَّوْكُ ، وشجرةٌ شائِكة : ذاتُ شَوْكٍ ، ومُشِيكةٌ : مِثلُها ، والشَّوْكُ الذي ينبُتُ في الأرض ، الواحدة منها : شَوْكة ، وقد شاكتْ إصْبَعَه شوكةٌ إذا دخلَتْ فيها ، وشِكْتُ الشَّوْكَ أَشَاكُه ، فإذا أردْتَ أَنّه أصابكَ : قلْتَ : شَاكَنِي الشَّوْكُ يَشُوكُني شَوْكاً . قال : وتقول : ما أَشَكْتُه أنا شَوْكةً ، ولا شُكْتُه بها ، وهذا معناه أي لم أُوذِهِ بهَا . قال : لا تَنْقُشَنَّ بِرِجْلِ غَيْرِكَ شَوْكةً فَتَقِي بِرِجْلِكَ رِجْلَ مَن قد شَاكَها شَاكَها مِنْ شِكْتُ الشَّوْكَ أشاكه ، برجل غيرك أي من رجل غيرك . ( أبو عبيدٍ عن الأصمعي ) : شَاكَتْنِي الشوكةُ تَشُوكُنِي إذا دخَلَتْ في جسَدِه ، وقَدْ شِكْتُ أَنَا أَشَاكُ إذا وَقَعَ في الشَّوك . قال وقال الكسائيُّ : شُكْتُ الرجلَ إذا أَدْخَلْتَ الشَّوكةَ في رِجْلِه . ( قلت ) : أَرَاهُ جَعَله متَعَدِّياً إِلى مَفْعُولَيْنِ كما قال أبو وَجْزَةَ السَّعْدِيُّ : شَاكَتْ رُغَامَى قَذُوفِ الطَّرْفِ خَائِفَةٍ هَوْلَ الجَنانِ ومَا هَمَّتْ بإِدْلاجِ حرَّى مُوَقَّعةً مَاجَ البَنانُ بها عَلَى خِضَمَ يُسَقَّى الماءَ عَجّاجِ يَصِفُ قَوْساً رَمَى عنها فشَاكَتِ القوسُ رُغَامَى الطائرِ مِرْماةً حَرَّى مَسْنونةً ، والرُّغامَى : زِيادةُ الكَبِدِ ؛ والحَرَّى هي المِرْماةُ العَطْشَى . وقال أبو عبيد : قال الأصمعيُّ : شَوّكْتُ الحائطَ : جعلتُ عليه الشَّوْكَ . وشَوّكَ لَحْيَا البَعيرِ إذا طالتْ أَنْيَابُه . ( أبو عبيد ) : الشّاكِي ، والشائكُ جميعاً : ذُو الشَّوك والحدِّ في سلاحه . قال : وقال أبو زيد : هو شاك في السِّلاح ، وشائكٌ . قال : وإنما يقال : شاك إذا أَردت معنَى ( فَاعِلٍ ) ، فإذا أَرَدْتَ معنى ( فَعِلٍ ) قلتُ هو شاكُ السلاحِ . وقيل : رجُلٌ شاكي السلاح : حديدُ السِّنَانِ والنَّصْلِ ، ونحوهما . وقال الفرّاء : رجُلٌ شَاكُ السِّلاح ، وشاكِي السلاح مثلُ جُرُفٍ هارٍ ، وهَارٌ . وقال أبو الهيثم : الشاكي من السِّلاح ، أَصْلُه : شَائِكٌ من الشَّوْكِ ، ثم يُقْلَبُ فيُجْعَلُ من بنَات الأربعة ، فيُقال : هو شَاكٍ . ومَنْ قال : شاكُ السِّلاح بحذفِ الياء ، فهو كما يقال : رَجُلٌ مالٌ ، ونالٌ منَ المال وَ النَّوَالِ ، وإنما هو مائلٌ ونائلٌ . وقال غيرُه : شاك ثَدْيَا المرأةِ ، وشَوّكَ ثدْيَاهَا إذا تَهَيَّآ للخروج . وحُلَّةٌ شَوْكَاءُ . قال الأصمعيُّ : ما أَدْرِي ما يُعْنَى بها ، وقال غيرُه : هي الْخَشِنَةُ من الْجِدَّةِ . وقال الليث : الشَّوْكَةُ : الْحُمْرَةُ تَظْهَرُ في الوجْه وغيرِه من الجَسد ، فَتُسَكَّنُ في الرُّقَى ، ورجُلٌ مَشُوكٌ ، وقد شِيكَ إذا أصابَتْهُ هذه العِلّةُ . والشّوْكةُ : طِينةٌ تُدَوَّرُ رَطْبَةً ، ثم تُغْمَزُ حتى تنبسِطَ ، ثم يُغْرَزُ فيها سُلاَّءٌ للنَّخل ، يُخَلَّص بها الكتَّانُ ، تُسَمَّى شَوكةَ الكَتَّانِ . ويقال : شَوَّكَ الفَرْخُ تَشْوِيكاً ، وهو أَوَّلُ نبَاتِ رِيشِه . وشَوْكَةُ المُقاتِل : شِدَّةُ بأْسِه ، هو شديدُ الشَّوْكة . وشك : قال الليث : أَوْشَكَ فلان خُروجاً ، وتقولُ : لَوَشْكانَ ذا خُرُوجاً ، وَلَسُرْعان ذَا خُروجاً . وأنشد : أَتَقْتُلُهُمْ طَوْراً وتَنكِحُ فِيهِمُ لَوَشْكَانَ هذا والدِّماءُ تَصَبَّبُ وقال ابن السكيت : تقول : يُوشِك أن يكون كذا ؛ وكذا ، ولا تَقُلْ : يُوشَكُ . ومن أمثالِهم : ( لَوَشْكَانَ ذَا إهَالةً ) يُضربُ مثلاً للشيءِ يأتي قَبلَ حينه ، وَوَشْكَانَ : مَصدَرٌ في هذا الموضع ، والوَشِيكُ : السريع ، ووَشْكُ البَيْنِ : سُرْعةُ الفِراق . ( أبو عبيد ، عن الكسائي ) : يقال : وَشْكَانَ ما يكُونُ ، ووِشْكَانَ ، ووُشْكَانَ ، والنُّونُ مفتوحةٌ في كلِّ وَجهٍ . وكذلك : سَرْعَانَ ما يكونُ ذاك ، وسُرْعَانَ ، وسِرْعانَ . ( أبو عبيدة ) : فرسٌ مُوَاشِكٌ ، والأُنثى : مُوَاشِكَةٌ ، والمُوَاشَكةُ : سُرْعةُ النّجَاءِ والخِفّة . وقال عبد الله بن عَنَمَةَ يرثِي بِسْطامَ بنَ قَيْسٍ : حَقِيبَةُ سَرْجِه بَدَنٌ ودِرْعٌ وتَحمِلُه مُوَاشِكَةٌ دَؤُولُ كشي : أخبرني المنذريُّ عن الصَّيْداوِيِّ عن الرِّياشِيِّ قال : الكُشْيَةُ : شحْمٌ يَكونُ في بَطْن الضّبِّ . وأنشد : فلَو كان هذا الضَّبُّ لا ذَنَبٌ له ولا كُشْيَةٌ ما مَسَّهُ الدَّهْرَ لامِسُ ولكنَّه مِن أَجْلِ طيبِ ذُنَيْبِهِ وكُشْيَتِهِ دَبّتْ إليه الدَّهَارِسُ ويقال : كُشَّةٌ ، وكُشْيَةٌ بِمَعْنًى واحد . ( كشأ ) : ومِنْ مهْمُوزه : ما روى أبو عبيدٍ لأبي عمرٍ و : إذا شَوَيْتَ اللحم حتى يبِس فهو كَشِىءٌ مَهْمُوزٌ ، وقد كَشَأْتُهُ ، ومثله : وزَأْتُ اللَّحْم إذا أَيْبَسْتَهُ . وقال الأمَويٌّ : أكْشَأْتُهُ بالألِف . وقال أبو عمرٍ و : كَشِئْتُ الطَّعامَ كَشْأً إذا أكلْتَهُ حتَّى تمتلىءَ منه . وقال أبو زيدٍ : كَشَأتُ الطَّعامَ كشْأً إذا أكلْتَهُ كما تأكلُ القِثَّاءَ ونحوه . قال : وكَشَأْتُ وسطَه بالسَّيْف كشْأً إذا قَطعْتَهُ . ويقال : تكَشّأَ الأديمُ تكشُّؤاً إذا تَقَسَّمَ ؟ . وقال الفراءُ : كَشَأْتُهُ ، ولفَأْتُهُ أي قشرتُه . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَشَأَ يَكْشَأُ إذا أكل قطعةً من الكَشِىءِ وهو الشِّوَاءُ المُنْضَجُ ، وأَكْشَأَ إذا أكَلَ الكَشِىءَ . ابن شميل : رَجُل كَشِىءٌ : مُمْتَلِىءٌ مِنَ الطّعَامِ ، وكَشَأْتُ اللَّحْمَ وكَشّأْتُه إذا أكلتَه ، ولا يقال في غير اللَّحْمِ . كوش كيش : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : كاش يكُوشُ كَوْشاً إذا فَزِعَ فَزَعاً شديداً ، وكاش جِارِيتَه يكُوشُهَا إذا مَسَحَهَا . أبو الهيثم لابن بُزُرْجَ : ثَوْبٌ أكْيَاشٌ ، وجبّةٌ أَسْنَادٌ ، وثَوْبٌ أَفْوافٌ . قال : والأكْيَاشُ مِنْ بُرُودِ اليَمنِ .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.816 harf(باب الشين والواو وما يثلثهما)
(شوي) الشين والواو والياء يدلُّ على الأمر الهيِّن. من ذلك الشَّوى وهو رُذال المال. قال:
أَكَلْنا الشَّوَى حَتَّى [إِذا لم تَجِدْ شَوىً([1])] *** أَشَرْنا إلى خيراتها بالأصابعِ
ومن ذلك الشَّوَى: جمع شَواة، وهي جِلْدة الرأس. والشَّوَى: الأطراف، وكلُّ ما ليس بمَقتل. وكلُّ أمرٍ هَيّنٍ شَوىً. ويقولون في الإتباع: عَيِيٌّ شَوِيٌّ. قال ابن دريد([2]): هو من الشَّوى، وهو
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR283 harf- الشوك: ما يدق ويصلب رأسه من النبات، ويعبر بالشوك والشكة عن السلاح والشدة. قال تعالى: ﴿غير ذات الشوكة﴾ [الأنفال/7]، وسميت إبرة العقرب شوكا تشبيها به، وشجرة شاكة وشائكة، وشاكني الشوك: أصابني، وشوك الفرخ: نبت عليه مثل الشوك، وشوك ثدي المرأة: إذا انتهد، وشوك البعير: طال أنيابه كالشوك.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR849 harfش و ك
شجرة شاكة وشوكة وشائكة ومشيكة.
وشاكت إصبعه شوكة وشيكت رجلي تشاك: وشوكت النخلة: خرج شوكها وشوكت الحائط: جعلت عليه الشوك.
ومن المجاز: شوك الزرع وزرع مشوك إذا خرج أوله.
وشوك الفرخ: أنبت.
وشوك ذدي الجارية وشاك وتشوك إذا بدا خروجه.
قال: أحببت هذي قديماً وهي ماشية وما تشوك ثدياها وما نهدا وشوك البعير: طلعت أنيابه.
وحلة شوكاء: خشنة المس.
ولهم شوكة في الحرب.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.911 harfالشَّوْكُ من النبات: معروف، واحدته شَوْكة، والطاقةُ منها شَوْكَة؛ وقول أَبي كبير:
فإذا دعاني الدَّاعِيانِ تَأَيَّدا،
وإذا أُحاوِلُ شَوْكَتي لم أُبْصِر
إنما أَراد شوكة تدخل في بعض جسده ولا يبصرها لضعف بصره من الكبر. وأَرضٌ شاكَةٌ: كثيرة الشَّوْك. وشجرة شاكَةٌ وشَوِكَةٌ وشائكَةٌ ومُشيكة: فيها شَوْكٌ. وشجر شائك أَي ذو شَوْك. وقد أَشْوَكَتِ النخلة أَي كثر شَوْكُها، وقد شَوَّكَتْ وأَشْوكَتْ. وقد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR370 harf* ش و ك * * الشَّوْكَةُ * واحدة * الشَّوْكِ * وشجر * شَائِكٌ * ذو شوك وشجرة * شَاكَةٌ * كثيرة الشوك و * شَاكَتْهُ * الشوكة أي دخلت في جسده وبابهما قال و * شِيكَ * الرجل على ما لم يسم فاعله يشاك * شَوْكا * و * الشَّوْكَةُ * شدة البأس والحد في السلاح و * شَوَّكَ * الحائط * تَشْويكا * جعل عليه الشوك وشجرة * مُشْوِكَةٌ * وأرض مشوكة كثيرة الشوك و * شَوْكَةُ * العقرب إبرتها
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.994 harfالشوك من النبات: ما يدق ويصلب رأسه معروف الواحدة بهاء وقول أبي كبير:
فإذا دعاني الداعـيان تـأيدا وإذا أحاول شوكتي لم أبصر إنما أراد شوكة تدخل في بعض جسده ولا يبصرها؛ لضعف بصره من الكبر.
وأرض شاكة: كثيرته أي الشوك. وقال ابن السكيت: هذه شجرة شاكة أي كثيرة الشوك. وقال غيره: هذه شجرة شوكة كفرحة، نقله الصاغاني وشائكة نقله الجوهري، أي: ذات شوك. وقد شوكت تشويكا،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.145 harfشَاكَتْنِى الشَّوْكَةُ
1 شَاكَتْنِى الشَّوْكَةُ ذ , (As, S, O, K, *) aor. تَشُوكُنِى, (As, S, O,) inf. n. شَوْكٌ, (TA,) The thorn entered into [or pierced me, or] my body or person. (As, S, O, K. *) And شاكت اـِصْبَعَهُ It (a thorn) entered into [or pierced] his finger. (TA.) And شَاكَتْنِى الشَّوْكَةُ, (K,) aor. as above, (TA,) The thorn hurt me, or wounded me; syn. أَصَابَتْنِى. (K, TA.) And
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR957 harfشَاكَ
شَاكَ ( w ) U ( n. ac. شَوْك 1 ),
a. Was sharp, pointed.
b. Pricked; hurt, wounded.
c. A ( n. ac. شَاكَة ) [ 1tA ] , شِيْكَة [ شِوْك 2tI ]), Fell amongst thorns; walked on thorns.
شَوَّكَ
شَوَّكَ II ,
a. Was thorny, prickly.
b. Was bristly, stubby.
c. Stuck thorns in.
أَشْوَكَ
أَشْوَكَ IV ( A ),
a. )see I ( b ).
b. ( w ), see II (a) .
تَشَوَّكَ
تَشَوَّكَ V ,
a. Pricked
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR36.236 harfشوك
شَاكَ - يَشُوْكُ - شَوْكَة - مِشْكَاة
شَاك - يَشُوْكُ + كائن + شيئاً: يخزه: يدخل جسماً دقيقاً شائكاً في جسم كائن آخر محدثاً فيه ألماً أو أذىً
شَوْكَة : على وزن " فـَعـْلة " اسم فعل بمعنى مفعول مصدر مرة من " شَاكَ - يَشُوْكُ ": إحداث الألم بطريقة محددة عبر الوخز، وهي كذلك اسم آلة منه: ما يستعمل في " الشوكة "
مِشْكاة: على وزن " مـِفعال "
Sîgalar(1)
Mücavir kökler14 mücavir (17 toplam)
- ودد
1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- طوف
1 ortak ayet · Çeper demektir
- قطع
1 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim
- دبر
1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- كلم
1 ortak ayet · Kelime
- ذو
1 ortak ayet · Sahip
- رود
1 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- وعد
1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir
- غير
1 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- وحد
1 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- حقق
1 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
- كفر
1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
Geçtiği ayetler(1)
… إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّهَا لَكُمْ وَتَوَدُّونَ أَنَّ غَيْرَ ذَاتِ الشَّوْكَةِ تَكُونُ لَكُمْ وَيُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ …
Silahlı güçHani Allah; iki taifeden birini size vaadediyordu. Siz ise, kuvvetli bulunmayanın sizin olmasını arzu ediyordunuz. Allah ta istiyordu ki; sözleriyle hakkı gerçekleştirsin ve kafirlerin kökünü kessin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شوك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صلب, بأس, سلك |
| Zıt Kök | لين |
| Çekirdek Özet 1 | Bitkilerdeki sivri, sert, batıcı uç ve dikensi sertlik |
| Çekirdek Özet 2 | Silah, askeri mukavemet, zırhlı güç ve savaşa hazırlık |
| Çekirdek Özet 3 | Caydırıcı sertlik, koruyucu direnç ve yaklaşmayı engelleyen kalkan |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece bitki dikeni veya soyut bir debdebe sayıp ayetteki somut silahlı caydırıcılığı ve askeri gücü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شو | Bir yüzeyden dışarıya doğru kabarma, fırlama ve uç verme hareketi; nitekim شوب kökünde yabancı unsurun karışıma fırlaması, شور kökünde gizli olanın açığa fırlayıp işaret edilmesi ve شوظ kökünde alev ucunun sivrilip yükselmesi bu ortak kabarma ve çıkıntı hareketini gösterir. | ك | Kabaran ve dışarı uzanan çıkıntının sertleşerek batıcı, delici ve temas edeni fiziksel olarak durdurup engelleyen bir uca dönüşmesi. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Dış yüzeyi yaralayan, keskin ve batıcı sivri kuvvet. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Sivri ucun gövdeye sabitlenmesi, dik duruşu ve uzantının devamlılığı. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Dışarıdan gelen teması durdurma, engelleme ve temas edeni sınırlandırma. |
| شوك | Gövdeden dışarı uzanan keskin ve sert bir ucun sabitlenerek dış müdahaleleri batma yoluyla durdurması ve yaklaşanı engelleyen bir savunma bariyeri kurması. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bitkilerin gövdesinde veya dallarında biten sert, sivri ve batıcı uzantı (diken); devenin uzayan azı dişi, yavru kuşun derisinden yeni çıkan sert telek uçları. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Kebîr el-Hüzelî ihtiyarlığın getirdiği görme zayıflığını anlatırken vücuduna batan dikeni çıkaramadığını şöyle dile getirir: فإذا دعاني الدَّاعِيانِ تَأَيَّدا، / وإذا أُحاوِلُ شَوْكَتي لم أُبْصِر |
| Erken Arapça kullanım | Mızrak uçları ve zırhlarla donanmış, savaş gücü yüksek muharip birlikler için «رجل شاكي السلاح» ve «ذو شوكة» denmesi; savaşta gösterilen şiddetli savunma ve mukavemet gücü. |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça شوك kökü, somut düzlemde bitkisel diken, sert uç ve bu ucun temas eden nesnelere batmasıyla oluşan savunma mekanizmasını ifade eder. Sami dillerinde kök, dış yüzeyde beliren batıcı sertlik ve çalı uzantılarıyla fonetik ve anlamsal bir süreklilik arz eder; İbranicede dal ve dikenli çalıyı niteleyen śōk (שׂוֹךְ) ve śōḵāh biçimleri ile Aramice ve Süryanicede budaklı dal, sivri filiz veya diken anlamına gelen šawḵā sözcüğü bu ortak çekirdeğin kuzeybatı kolundaki uzantılarıdır. Erken Sami katmanında koruyucu bir çit veya savunma bariyeri oluşturan batıcı çalı semantiği, Arapçada hem biyolojik diken hem de buradan doğan zırh, mızrak ucu, askeri mukavemet ve caydırıcı harp kuvveti biçiminde mecazen genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bitki dikeni, kuşun sert telekleri, devenin uzayan azı dişleri | Batıcı ve sert uçtan hareketle zırhlı donanıma, silaha ve caydırıcı ordu gücüne geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śōḵāh, Süryanice šawḵā (diken, çalı, sivri dal) | Kuzeybatı Sami dillerinde batıcı çalı ve sivri uzantı anlam alanında ortak kök | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve doğrulanabilir Afro-Asyatik dış bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Mekâyîsü’l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شوك | Anlamlı | Diken, sert ve batıcı uç, silahlı güç | Bitkisel diken, temas edeni durduran sivri uç ve caydırıcı askeri birlik | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شكو | Anlamlı | Şikâyet etmek, derdini açmak | İçteki batıcı acı ve sızıyı dışa vurarak zayıflığı dile getirmek | Kur'an'da geçer; acının dışa vurumu |
| وشك | Anlamlı | Yakın olmak, çabuk davranmak | Bir işin vaktinin yaklaşması ve süratle meydana gelmesi | Kur'an'da geçmez |
| وكش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
| كشو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel |
| كوش | Anlamlı | Bir nesnenin başı veya uç kısmı | Baş veya tepe noktasında beliren çıkıntı ve uç | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شوك | Merkez | Sivri uç ve caydırıcı güç | Temas edeni batarak engelleyen sivrilik ve silahlı donanım | Batarak acı veren uç ve silahlı askeri birlik |
| صلب | Komşu | Katılık ve dayanıklılık | Bükülmezlik ve kırılmazlık bildirir; batıcılık şart değildir | Maddenin iç yapısındaki sertlik ve mukavemet |
| بأس | Komşu | Şiddet ve harp kudreti | Çatışma anındaki ezici kuvvet ve zorluğu ifade eder | Fiilî savaş gücü, cesaret ve tahrip edici kuvvet |
| سلك | Komşu | Delip geçme ve girme | İnce bir nesnenin bir yola nüfuz etmesini anlatır; savunma amacı taşımaz | Bir nesnenin diğerinin içine girmesi ve yol alması |
| لين | Zıt | Yumuşaklık ve esneklik | Dirençsiz, batıcı olmayan, temasa kolay boyun eğen dokuyu ifade eder | Kolay bükülen, esnek ve sertlik barındırmayan yapı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شوك | Diken, silahlı güç | Hem bitkisel batıcı ucu hem askeri caydırıcılığı birlikte içerir | Kesin |
| Latince | spina, aculeus, armatura | Diken, iğne, silahlanma | spina ve aculeus sivri ucu, armatura ise zırhlı savaş gücünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | thorn, spine, armed force | Diken, sivri uç, silahlı güç | thorn bitkisel batıcılığı, armed force askeri birlik anlamını karşılar | Kesin |
| Almanca | Dorn, Stachel, Streitmacht | Diken, iğne, silahlı kuvvet | Dorn batıcı dikeni, Streitmacht caydırıcı askeri gücü karşılar | Güçlü |
| Fransızca | épine, piquant, force armée | Diken, batıcı uç, silahlı güç | épine fiziksel batıcılığı, force armée askeri kudreti karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الشَّوْكَةِ | Silahlı, donanımlı ve savaşa hazır askeri birlik | Bedir öncesinde silahsız ticaret kervanı ile donanımlı Kureyş ordusu arasındaki tercihte askeri gücün nitelenmesi; Enfâl 8:7 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi takdir ve imtihan | Müminlerin kolay ve zahmetsiz kazancı arzulamasına karşın ilahi muradın hakkı batıla galebe çalmak için çetin mücadeleyi dilemesi | Hakikatin yerleşmesinde meşakkat ve bedel |
| Fıkıh | Cihad ve isyan hukuku | İsyan eden grubun hukuken dikkate alınabilmesi için aranan askeri güç ve caydırıcılık (şevke) şartı | Otoriteye direnebilecek fiilî askeri kapasite |
| Tefsir | Enfâl 8:7 tefsiri | Ayetteki iki fırkadan birinin Ebû Cehil komutasındaki zırhlı ordu, diğerinin Ebû Süfyân'ın silahsız kervanı olarak tespiti | Silahlı muharip birlik ile korunmasız tüccar ayrımı |
| Hadis | Zırhlanma ve sabır rivayetleri | Müminin ayağına batan bir dikenin dahi günahlara kefaret olması ve savaşta donanımlı olmanın teşviki | Fiziksel batıcı eza ve harp teçhizatı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İmtihan ve hak-batıl mücadelesi | Zorlu meşakkat | İmanı sınama ve hakkı batıldan ayırma | Hakkın yerleşmesi için müminlerin zahmetsiz ganimet yerine bedel ödemeyi göze alması | Kesin |
| İlmi | Biyolojik savunma mekanizmaları | Koruyucu diken | Dış saldırıları engelleme ve hayatta kalma | Bitki ve hayvanların dış müdahalelere karşı batıcı uzantılarla kendilerini koruması | Güçlü |
| Siyasi | Savunma doktrini ve egemenlik | Caydırıcı askeri güç | Otoriteyi koruma ve saldırıyı püskürtme | Bir toplumun veya devletin sınırlarını korumak için bulundurduğu zırhlı ve silahlı ordu | Kesin |
| İktisadi | Ticaret güvenliği ve lojistik | Koruma maliyeti | Varlıkların yağmaya karşı emniyetini sağlama | Savunmasız kervanların kolay hedef olmasına karşılık silahlı korumanın getirdiği güvenlik dengesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel bariyeri ve temas direnci | Bir parçacığın temas anında karşılaştığı ve aşılması yüksek enerji gerektiren itici kuvvet sınırı; biyolojide diken morfolojisi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Caydırıcılık teorisi | Uluslararası ilişkilerde hasmın saldırı maliyetini katlanılamaz hale getirerek taarruzu baştan engelleyen savunma doktrini | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece bitkisel bir çalı dikeni saymak veya Osmanlı Türkçesindeki "şevket" kullanımından etkilenerek soyut debdebe ve ihtişam manasına indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yaklaşanı batarak yaralayan, temas edene mukavemet gösteren mızraklı, zırhlı ve silahlı askeri caydırıcılık kapasitesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enfâl 8:7 ayetindeki tercihin ganimet kervanı ile donanımlı Kureyş ordusu arasındaki stratejik ve askeri ayrımını kavrayamayıp ilahi vaadi sadece soyut bir zafer anlatısına indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mücadele, savunma ve ilahi takdir anlatısında soyut kavramlar yerine çöl hayatının somut koruma araçlarını (diken, silah, zırh) nasıl birer siyasi ve askeri kavram haline getirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir Savaşı'nın stratejik arka planını, müminlerin psikolojik tercihlerini ve savaş hukuku hazırlıklarını ele alan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin zafere zahmetsizce, bedelsiz ve salt mucizevi yollarla ulaştırılacağı yanılgısını düzeltir; caydırıcı askeri gücün ve meşakkatin hakikatin inşasındaki zorunlu yerini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBitki gövdesinden dışarı uzanan sivri, sert ve temas edene batıp yaralayan dikensi uzantı.
- Soyut anlamDış müdahaleleri püskürten, temas edene maliyet yükleyen savunma sertliği ve caydırıcı vuruş gücü.
- Sistematik karşılıkBir sistemin veya siyasi yapının varlığını korumak amacıyla geliştirdiği temas engelleyici kalkan ve silahlı mukavemet donanımı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModel, bir dış etkenin merkeze yaklaşma mesafesi azaldıkça ortaya çıkan potansiyel bariyerini ifade eder. Formüldeki parametresi kökün taşıdığı batıcılık, sertlik ve silahlı mukavemet şiddetini (şevke derecesini), ise bu direncin temas anındaki dikliğini simgeler. Dış temas sınıra yaklaştıkça potansiyel hızla yükselir ve karşı tarafı geri püskürten caydırıcı bir kuvvet üretir.