ضأن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ض-أ-ن1 sîga, 14 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رحمأنثقولضأنالضَّأْنِمعزذكرشملنبأثنيزوجعلم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

ضأن

ض - أ - ن

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yünlü hayvanlar

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ضءن

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.850 harf
باب الضاد والنون و و ا ي ء معهما ن ض و، ن ض ي، ض ن ي، ض ن أ، ض أ ن، و ض ن، ن و ض، أ ض ن مستعملات نضو: نضَا الحِنّاءُ ينْضُو عن اللِّحْيَةِ اذا ذَهَبَ لونُه. ونُضاوَة الحِنّاء: ما يُؤْخَذُ من الخِضابِ بعدَ ما يذهَبُ لونه في اليَدِ والشَّعْرِ، وقال كُثَيِّر يُخاطِبُ عَزَّةَ: ويا عَزَّ للوَصْلِ الذي كان بَـيْنَـنـا نَضَا مثلَ ما ينْضُو الخِضابُ فيَخْلَقُ ونَضَا الثوبُ عن نفسِه الصِّبْغَ اذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR140 harf
الضائِنُ: خلاف الماعز، والجمع الضَأنُ وضَأَنٌ أيضاً، وقد يجمع على ضَئِينٍ، والأنثى ضائِنَةٌ، والجمع ضوائِنُ. وأَضْأَنَ الرجل: كثُر ضَأْنُهُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.996 harf
ض ن ( و ا ي ء ) ضني ، ضنأ ، ضأن ، ضون ، وضن ، نضا ، نوض ، أنض . ضني : وقال الليث : ضَنِي الرجلُ يَضْنَى ضَنًى شديداً : إذا كان به مرَضٌ مُخامِر ، وكلما ظنّ أنه قد بَرَأ نُكِس ، وقد أضناه المَرَض إضْنَاءً . سلمةُ عن الفرّاء : العرب تقول : رجلٌ ضَنًى ودَنف ، وقَومٌ ضَنًى ، أي : ذوُو ضنًى وكذلك قومٌ عَدْلٌ ذَوُو عَدْل وصَوْمٌ ونَوْم . وقال ابن الأعرابي : رجل ضنًى ، وامرأة ضَنًى ، وقومٌ ضَنًى ، وهو
Maddenin bağlantısı

ض ن ( و ا ي ء ) ضني ، ضنأ ، ضأن ، ضون ، وضن ، نضا ، نوض ، أنض . ضني : وقال الليث : ضَنِي الرجلُ يَضْنَى ضَنًى شديداً : إذا كان به مرَضٌ مُخامِر ، وكلما ظنّ أنه قد بَرَأ نُكِس ، وقد أضناه المَرَض إضْنَاءً . سلمةُ عن الفرّاء : العرب تقول : رجلٌ ضَنًى ودَنف ، وقَومٌ ضَنًى ، أي : ذوُو ضنًى وكذلك قومٌ عَدْلٌ ذَوُو عَدْل وصَوْمٌ ونَوْم . وقال ابن الأعرابي : رجل ضنًى ، وامرأة ضَنًى ، وقومٌ ضَنًى ، وهو المُضْنَى من المرض . وقومٌ ضَنًى ، أي : ذوو ضَنًى ، وكذلك قومٌ عَدْلٌ ذَوو عَدْل . وقال : تَضَنَّى الرجلُ : إذا تمارَض . وأَضنَى : إذا لَزِم الفِراشَ ، من الضَّنَى . ويقال : رجلٌ ضَنِ ، ورجلان ضَنِيَان ، وامرأة ضَنِيَة ، وقوم أَضناءٌ . ويقال : أضناه المَرَضُ وأنضَاه بمعنًى واحد . ضنأ : قال أبو زيد : ضنأَتِ المرأةُ ضَنّاً وضُنُوءاً : إذا وَلَدَتْ . وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : الضَّنْءُ : الوَلَد ، مهموز ساكن النون ، وقد يقال له : الضِّنء . قال : وقال الأُمَوِيّ : قال أبو المفضّل أعرابيٌّ من بني سَلامة من بني أسد قال : الضَّنْءُ : الولد ، والضِّنْءُ : الأصل ، وأنشد : وميراث ابن آجَرَ حيثُ ألْقَتْ بأصْل الضِّنْء ضِئْضِئة الأصيلِ أراد ابن هاجَر ، وهو إسماعيل . الليث : ضنَتِ المرأةُ تضْنُو : إذا كثُر ولدُها ، وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : وهي الضّانية . ويقال : ضَنَأتِ الماشيةُ : إذا كثُر نِتاجُها قال : وضِنْءُ كلّ شيء : نَسْلُه . أبو عُبَيد عن الكسائيّ : امرأةٌ ضانئة وماشية ، معناهما أن يَكثُر ولدُهما ، وقد ضَنَتْ تَضْنُو ضَناءً ، وضَنأَتْ تضنُو ضَنْأً مهموز . رَوَى شَمِر عن أبي عُبَيد فيما قرأْتُ على الإياديّ : اضطَبَأْتُ منه : استحيَيْتُ ، رواه بالياء عن الأُمَويّ . وأَخبَرني الإياديّ عن أبي الهَيْثم أنّه قال : إنما هو اضْطَنَأْتُ بالنّون ؛ وأَنشَد : إذا ذُكِرَتْ مَسعاةُ والِده اضطنى ولا يَضْطَنِي من فعْل أهلِ الفَضائِل وأخبَرَني أبو المفضّل عن الحرّاني عن ابن السّكيت أنّه أنشَده : تَزَاءَك مُضْطَنِيءٌ آرِمٌ إذا ائْتَبَّهُ الإدُّ لا يَفْطَؤْهْ قال : والتَّزاؤُك : الاستحياء . آرِم ، أي : يُواصِل ، لا يَفْطأُه ، أي : لا يَقهَره . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الضُّنَى : الأَوْلاد . قال : والضِّنَى بالكسر : الأوجاعُ المُخِيفة . وقال ابن دُرَيد في كتاب ( الجَمْهرة ) : قعد فلان مَقعَد ضُنْأةٍ ، أي : مَقعَد ضَرورة ، ومعناه الأَنفَة . قلت أنا : أحسَب قولَ ابن دُرَيد من الاضطِناء ، وهو الاستحياء . ضأن ضون : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الضّانةُ غيرُ مهموز : البُرَةُ التي يُبْرَى بها البَعِيرُ ؛ ذكرها غيرُ واحد منهم . وقال ابن الأعرابي : التّضَوُّن : كثرةُ الوَلَد . قال : والضَّوْن : الإنْفَحة . أبو عُبَيد عن أبي زيد : الضَّيْوَنُ : الهِرُّ ، وجمعُه الضَّيَاوِن . ومن مَهموزِه : الضَّأْنُ والضَّأَن ؛ مثلُ المَعْز والمَعَز ، وتُجمع ضَئِيناً . وقال الليث : الضَّأْن : ذواتُ الأصْواف من الغَنَم ؛ ويقال للواحدة : ضائنة ، ورَجلٌ ضائن ؛ قال بعضُهم : هو اللّيّن كأَنَّهُ لَفْجة . وقال آخَرُ : هو الذي لا يزال حسنَ الجِسْم قليلَ الطُّعْم . ويقال : رَمْلةٌ ضائنة ، وهي البيضاءُ العَرِيضة ، وقال الجَعْدِيّ : إلى نَعَجٍ من ضائِن الرَّمْلِ أَعْفَرَا ويقال : اضْأَنْ ضَأْنَك ، وامْعَزْ مَعْزَك ، أي : اعْزِل ذا مِنْ ذَا . وقد ضأَنْتُها : إذا عزلتَها . وقال محمد بن حَبيب : قال ابن الأعرابيّ : رجلٌ ضائنٌ : إذا كان ضعيفاً ، ورجلٌ ماعِزٌ : إذا كان حازماً مانعاً ما وراءَه . قال : والضِّئنِيّ : السِّقاءُ الذي يُمخَض به الرائبُ يسمَّى ضِئْنِيّاً إذا كان ضَخْماً من جلد الضَّأْن . وقال حُمَيْدُ بن ثَوْر : وجاءَتْ بضِئْنِيَ كأنّ دَوِيَّهُ ترَنُّمُ رَعْدٍ جاوَبَتْهُ الرَّوَاعِدُ وضن : سَلَمة عن الفرّاء قال : الميضَانة : القُفّة ، وهي المَرْجُونة والقَفْعة ، وأنشد : لا تَنْكِحنّ بعدها حَنّانَهْ ذات قَتارِيد لها مِيْضَانَهْ قال : حَنّ وهَنّ ، أي : بكى . وقال الله جلّ وعزّ : ( ( الاَخِرِينَ عَلَى سُرُرٍ مَّوْضُونَةٍ ) ( الواقعة : 15 ) . قال الفرّاء : الموْضُونةُ : المَنْسُوجةُ ، وإنما سَمّت العربُ وَضينَ الناقةِ وَضِيناً لأنه منسوج . ويقال : وضَنَ فلانٌ الحجر والآجُر بعضُه فوق بعضٍ : إذا أشْرَجه : فهو مَوْضون . وقال الليث : الوَضْن : نسجُ السَّرِيرِ وأشباهِه بالجوهر والثياب ، وهو مَوْضُونٌ . قال : والوَضِينُ : البِطَانُ العَرِيض . وقال حُميد بن ثوْر : على مُصْلَخِمَ ما يكاد جَسِيمُه يَمُدُّ بِعطْفَيه الوَضِينَ المسَمَّما المسمَّمُ : المزيَّنُ بالسُّموم ، وهي خَرَزٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : التَّوَضُّن : التّحبُّبُ . والتوَضُّنُ : التذَلُّلُ . والوُضْنَةُ : الكرسيُّ المنسوجُ . وقال شَمِر : المَوْضونةُ : الدِّرْعُ المَنْسوجة . وقال بعضهم : دِرْعٌ مَوْضونةٌ : مُقاربةُ النَّسْج مثل الموضُونة . وقال رجل من العرب لامرأته : ضِنِيه يَعني مَتاعَ بيتها أي : قارِبي بعضَه من بعض . وقيل : الوَضْنُ : النَّضْد ، يقال : وَضَن متاعَه بعضَه فوق بعض . نوض : قال ابن المظفَّر : النَّوْضُ : وُصْلةُ ما بين العَجُز والمَتْن . ولكل امرأة نَوْضان : وهما لَحْمتان مُنتبِرَتانُ مُكتنفتا قَطَنها ، يعني وَسَط الوَرِك ، وقال رُؤبة : إذا اعْتَزَمْنَ الرَّهْوَ في انتِهاضِ جاذَبْنَ بالأصلابِ والأنْواضِ قال : والنَّوْضُ : شِبْه التَّذَبْذُب والتَّعَثْكُل ، يقال : ناضَ يَنُوض نَوْضاً . وقال أبو عمرو : الأنواضُ : مدافع الماء ، وقال رؤبة : غُرِّ الذُّرَى ضَواحِك الإِيماضِ يُسقَى به مَدافِعُ الأنْواضِ وقال ابن الأعرابي : الأنواضُ : الأوْدية ، واحدها نَوْض . ورَوَى أبو العبّاس عنه أنه قال : النَّوْضُ : الحركة ، والتَّفَرّض . والنَّوْضُ : العُصْعُص . وقال الكسائي : العَرَب تُبدِل من الصاد ضاداً ، فتقول : ما لَكَ مِن هذا مناض ، أي : مناص . وقال أبو الحسن اللّحياني : يقال : فلان ما يَنُوض لحاجةٍ ، وما يَقدِر أن يَنُوص ، أي : يتحرك لشيء . وقد ناضَ وناصَ مَناضاً ومَناصاً : إذا ذَهب في الأرض . وقال ابن الأعرابي : نوّضْتُ الثوبَ بالصِّبغ تَنْويضاً ، أي : ضرّجْته . وأَنشدَ في صِفَة الأسد : في غِيلِهِ جِيفُ الرِّجال كأنه بالزَّعْفران من الدّماء مُنَوَّضُ أي : مُضَرَّج . أخبرني به المنذري عن أبي العبّاس أحمد بن يحيى عنه . أبو تراب عن أبي سعيد البغدادي قال : الأنْوَاضُ والأنْواطُ واحد ، وهي ما نُوِّط على الإبل إذا أُوقِرَتْ ، وقال رُؤْبة : جاذَبْنَ بالأصلابِ والأنْواضِ أنض : أبو عُبَيد عن أبي زيد : أنَضْت اللحمَ إيناضاً : إذا شَوَيْتَه ولم تُنْضِجْه . وقال الليث : لحمٌ أَنِيض : فيه نُهُوأةٌ ، وقال زُهَير : يُلَجْلِجُ مُضغةً فيها أَنِيض أصَلّتْ فهي تحتَ الكَشْح داءُ وقد أَنُض أَناضَةٌ فهو أَنِيض . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الإناضُ : إدْراكُ النَّخْل ، ومنه قولُ لَبيد : وأَناضَ العَيْدانُ والجَبّارُ ويُروَى : وأنِيض . أبو عُبَيد عن أبي عمرو : إذا أَدْرَك حَمْلُ النَّخْلةِ فهو الإناض . نضا : قال الليث : نَضَا الحِنّاءُ يَنْضُو عن اللّحية ، أي : خَرَج وذَهب عنه . ونُضَاوةُ الحِنّاء : ما يؤخذ من الخِضاب ما يَذهبُ لونُه في اليَد والشَّعْر . وقال كُثيّر يخاطب عَزّة : ويا عَزَّ للوَصْلِ الذي كان بينَنا نَضَا مِثلَ ما يَنْضُو الخِضَابُ فَيخلَقُ ونَضَا الثوبُ عن نفسِه الصِّبْغ : إذا أَلقاه . ونَضَت المرأةُ ثَوْبها عن نفسِها ، ومنه قول امرىء القيس : فجئْتُ وقد نَضَّت لنومٍ ثِيابَها لَدَى السِّتْر إلاّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ والدّابةُ تنضو الدّوابَّ : إذا خرجتْ من بينها . ورملةٌ تنضو الرِّمال فهي تَخرُج منها . ونَضَا السهم ، أي : مَضَى . وقال رُؤبة : يَنْضُون في أجوازِ ليلٍ غاضِي نَضْوَ قِداحِ النابلِ المواضي الحراني عن ابن السكّيت : نَضَوْتُ ثيابي عنّي : إذا ألقيتها عنك . وقد نَضَوْتُ الجُلَّ عن الفرس نَضْواً ، وقد نضا خِضابُه يَنْضو نَضْواً . ونَضَا الفَرسُ الخيلَ يَنْضوها : إذا تَقدَّمها وانْسَلَخَ منها . والنِّضْو : البعير المهزول وجمعه أنضاء ، والأنثى نِضْوَة . ويقال لأَنْضاء الإبل : نِضْوان أيضاً . ويقال : أَنْضى وجه الرجل ، ونَضَا على كذا وكذا : إذا أَخْلَق . وقال اللّيْثُ : المُنْضِي : الرجل الّذي صار بعيرُه نِضْواً ، وقد أَنْضاه السَّفر . وانتضَى السيفَ : إذا استلَّه من غِمْده . ونَضَا سَيْفَه : إذا سَلَّه . وسَهْمٌ نِضْوٌ : إذا فَسَد من كَثْرَة ما رُميَ به حتى أَخلَق ، ونَضِيٌّ السَّهْمِ : قِدْحُه ، وهو ما جَاوزَ من السّهم الرِّيشَ إلى النَّصْل ، وقال الأعشى : غرَّ نَضِيُّ السّهمِ تحتَ لَبانِه وجالَ على وَحْشِيِّه لم يُعَثِّمِ ونَضِيُّ الرُّمْح : ما فوقَ المَقْبِض مِن صدرِه ، وأَنشدَ : وظَلَّ لِثِيرانِ الصَّريمِ غمَاغِمُ إذا دَعَسُوها بالنَّضِيّ المُعَلَّبِ أبو عُبَيد عن الأصمعيّ ، أوّلُ ما يكون القِدْح قبل أن يُعمَل : نَضِيٌّ ، فإن نُحِت فهو مَخْشوب وخَشِيب ، فإذا لُيِّن فهو مُخلَّق . قال : وقال أبو عَمْرو : النَّضِيُّ : نَصْلُ السَّهْم . قلتُ : وقولُ الأعشى يحقِّق قولَ أبي عمرو . وقال ابن دُريد : نَضِيُّ العُنُق : عَظْمُه ، ونَضِيُّ السَّهم : عُودُه قبلَ أن يُراشَ . وقال أبو عُبَيدة : نَضَا الفَرَسُ يَنْضُو نُضُوّاً : إذا أَدْلى فأَخرَج جُرْدانَه . قال : واسمُ الجُرْدان : النَّضِيُّ . ويقال : نَضَا فلانٌ موضعَ كذا يَنْضُوه : إذا جاوَزَه وخَلَّفه نيض . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : النَّيْضُ بالياء : ضَرَبان العِرْق مِثْلُ النَّبْض سواء .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR633 harf
(باب الضاد والهمزة وما يثلثهما) (ضأد) الضاد والهمزة والدال أُصَيلٌ قليل الفُروع، يدلُّ على مَرض من الأمراض. قالوا: الضُّؤْد: الزكام، وكذلك الضُّؤْدَة. رجلٌ مَضْؤُود، أي مزكوم. وحُكِيت كلمةٌ أخرى عن أبي زيد، إنْ صحّت، قالوا: ضَأَدْت الرَّجُل ضأداً، إذا خَصمتَه. (ضأل) الضاد والهمزة واللام أُصَيْلٌ يدلُّ على ضَعف ودِقَّةٍ في جسم. من ذلك الضَّئيل، وهو الضَّعيف. والفعل منه ضَؤُل يَضْؤُل. ورجل
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR110 harf
- الضأن معروف. قال تعالى: ﴿من الضأن اثنين﴾ [الأنعام/143]، وأضأن الرجل: إذا كثر ضأنه، وقيل: الضائنة واحد الضأن.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR646 harf
ض أ ن ماله الضأن والمعز والضئين والمعيز وعنده ضائنة من الغنم‏:‏ ولحم وجلد ضائن وماعز‏.‏ وأضأن فلان وأمعز‏:‏ كثر ضأنه ومعزه‏.‏ وتقول العرب‏:‏ إضأن ضأنك وامعز معزك أي اعزلها وضأنت ضأني ومعزت معزي‏.‏ وسقاء ضئني‏:‏ ضخم من جلد ضأن يمخض به‏.‏ قال حميد‏:‏ وجاءت بضئني كأن دويّه ترنم رعد جاوبته الرواعد ومن المجاز‏:‏ رجل ضائن‏:‏ لين الجانب وقيل‏:‏ هو الذي لايزال حسن الجسم وهو قليل الطعم‏.‏ وبت على
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.524 harf
الضّائنُ من الغنم: ذو الصوفِ، ويُوصَفُ به فيقال: كَبْش ضائنٌ، والأُنثى ضائنة. والضّائنُ: خلافُ الماعز، والجمع الضّأْنُ والضّأَنُ مثل المَعْزِ والمَعَزِ. والضَّئِينُ والضِّئينُ: تميمية. والضَّيْن والضِّينُ، غير مهموزين؛ عن ابن الأَعرابي: كلها أَسماء لجمعهما، فالضأْن كالرَّكْب، والضَّأَنُ كالقَعَد، والضَّئِين كالغَزِيّ والقَطِين، والضِّئِين داخل على الضِّئِين، أَتبعوا الكسر الكسر، يطرد هذا في جميع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR218 harf
* ض أَ ن * * الضَّائِنُ * ضد الماعز والجمع * الضَّأْنُ * والمعز كراكب وركب وسافر وسفر و * ضَأنُ * أيضا كحارس وحرس وقد يجمع على * ضَئِينٍ * مثل غز وغزي والأنثى * ضائِنةٌ * والجمع * ضَوائِنُ * و * أضْأنَ * الرجل كثر ضأنه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.258 harf
( *!الضَّائِنُ : الضَّعِيفُ ) ، والماعِزُ : الحازِمُ المانِعُ ما وَرَاءَه ؛ وقيلَ : رجُلٌ *!ضائِنٌ لَيِّنٌ كأَنَّه نَعْجةٌ . ( و ) قيلَ : هو ( المُسْتَرْخِي البَطْنِ ) اللَّيِّنُه . ( و ) قيلَ : هو ( الحَسَنُ الجِسْمِ القَليلُ الطَّعْمِ ) ، وكلٌّ مجازٌ . ( و ) *!الضَّائِنُ : ( الأَبيضُ العَريضُ مِن الرَّمْلِ ) ، قالَ الجعْدِيُّ : إلى نَعَجٍ من *!ضائِنِ الرَّمْلِ أَعْفَرَا ( و ) *!الضَّائِنُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.739 harf
ضَأَنْتُ الضَّأْنَ 1 ضَأَنْتُ الضَّأْنَ ذ I set apart the sheep [from the goats]. (Az, TA, and K in art. معز.) One says, اِضْأَنْ ضَأْنَكَ وَامْعَزْ مَعْزَكَ Set apart thy sheep from the goats, and set apart thy goats from the sheep. (Az, TA.) اضأن 4 اضأن ذ , (S, M, K,) said of a man, (S,) or of a party of men, (M,) His, or their, ضَأْن [or sheep] became numerous. (S, M, K.) ضَأْنٌ ضَأْنٌ ذ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR254 harf
Madde başı: ضءنضَانَ ضَانَ أَضْاَنَ IV , a. Had many sheep. ضَائِن ضَائِن [ 21 ] , ( pl. ضَأْن [ 1 ] , ضَأَن [ 4 ] , ضَئِيْن [ 25 ] ), a. Sheep. ضَائِنَة ضَائِنَة [ 21t ] , ( pl. ضَوَائِن [ 41 ] ), a. Ewe. ضَانِي ضَانِي a. [ coll. ], Mutton, sheep's ( flesh ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.417 harf
Madde başı: ضءنضءن ضَأَنَ - يَضْأَنُ - ضَائِن - ضَأْن ضَأَنَ - يَضْأَنُ + الكائن أو الشيء: يضعف ويسترخي ويلين ضَائِن: ذو الصوف من الغنم ضَأن: جمع " ضَائِن " تفرق عن غنم ومعز: الغنم: مجموع المعز والضأن، والضأن: ذو الصوف من الغنم، و المعز: ذو الشعر من الغنم واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الليونة والطراوة والرخاوة" وهي: رَعُنَ - يَرْعُنُ، رَخِيَ - يَرْخَى
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler14 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. معز

    1 ortak ayet · Kıllı hayvan

  2. شمل

    1 ortak ayet · Sol

  3. ثمن

    1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. ثني

    1 ortak ayet · Sena yaka demektir

  5. أنث

    1 ortak ayet · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  6. حرم

    1 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  7. زوج

    1 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  8. صدق

    1 ortak ayet · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  9. نبأ

    1 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  11. رحم

    1 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  12. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ …

    Yünlü hayvanlarSekiz çift; koyundan iki, keçiden iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanları mı haram kıldı? Eğer sadıklardan iseniz; bana bilgiye dayanarak haber verin.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökضأن
YapıÜçlü
Özel DurumHemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerغنم, نعم, بهت
Zıt Kökمعز
Çekirdek Özet 1Yünlü küçükbaş hayvan, koyun ve uysal, yumuşak, gevşek tabiat
Çekirdek Özet 2İlahi nimet olarak yaratılan ve helal kılınan temel çiftlik hayvanı çifti
Çekirdek Özet 3İnsan tabiatındaki sertlik ve yumuşaklık dengesi ile mülkiyet ve helal rızık nizamı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik bir tür adı sayıp cahiliye şirk sistemindeki haram kılma ve taksimat bağlamından koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ضأBaskı altında yayılma, yumuşak biçimde çoğalma veya gevşeme eğilimi; nitekim ضنأ kökünde doğurma ve dölün çokluğu anlamı belirgindirنYayılma ve çoğalma eğilimine süreklilik, bedensel yumuşaklık ve yün örtüsü ile karakterize olan müstakil bir tür hüviyeti kazandırılmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ضBitki veya yan yatmış beden; sıkışma, yere yakınlık ve bastırmaYere yakın, uysal, direnç göstermeyen ve yumuşak gövde yapısını simgeler
أÖküz başı; güç, önderlik, biyolojik canlılık ve başlangıçHayvani canlılığı, üreme gücünü ve türün somut beden varlığını ifade eder
نFiliz veya balık; süreklilik, hareket ve türeyişDölün devamlılığını, yumuşak yapının sürekliliğini ve yün örtüsünün uzamasını temsil eder
ضأنSıkışıp yayılan yumuşak bedenin canlı bir türeyişle süreklilik kazanmasıDış etkilere direnç göstermeyen, yumuşak, yünlü, uysal ve insan denetimine tam açık koyun cinsi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYünlü küçükbaş hayvan (koyun). Karşıtı olan sert ve kıllı keçiden (معز) yün örtüsü, uysallığı ve bedeninin gevşek yumuşaklığı ile ayrılır. Mecazen gevşek karınlı veya yumuşak huylu insan için de kullanılır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Humeyd b. Sevr el-Hilâlî bir beytinde koyun derisinden yapılmış yayık tulumunu nitelemek üzere bu kökü kullanmıştır: وجاءت بضئني كأن دويه / ترنم رعد جاوبته الرواعد
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde koyun cinsinin ayrıştırılması ve güdülmesi bağlamında darbımesel olarak yer almıştır: إضأن ضأنك وامعز معزك (Koyunlarını koyun olarak ayır, keçilerini de keçi olarak ayır). Ayrıca yumuşak mizaçlı ve zayıf kimseler için رجل ضائن denilmiştir.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde ضأن kökü, yünlü küçükbaş hayvanı (koyun, sürü) adlandıran en eski ve yaygın ortak miras sözcüklerden biridir. Batı Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde kök düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. İbranicede sürü ve özellikle koyun-keçi sürüsü anlamına gelen צֹאן (ṣōn), Süryanicede ve Ârâmîcede yine davar ve koyun sürüsü anlamındaki ܥܳܢܳܐ / צאנא (ʿānā / ṣānā) biçimleri doğrudan bu kökün soydaşlarıdır. Akadcada ise şeriat ve ekonomi metinlerinde sürüyü ifade eden ṣēnu(m) kelimesi aynı morfolojik çekirdeği temsil eder. Kökün Sami ortak mirasındaki ilksel semantik matrisi, ehlileştirilmiş, kendiliğinden savunması zayıf, güdülmeye ve yünü için yetiştirilmeye muhtaç uysal sürüyü tanımlamasıdır. Arapçada kelime hemze ile telaffuz edilerek korunmuş, kabile lehçelerinde yumuşatılarak ضين veya ضين biçimlerine de uğramıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Foreign Vocabulary of the Qur’an.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönضأن kökünden türeyen ضائنة ve أَضْأَنَKoyun sahibi olmak, koyun sürüsü çoğalmak ve yumuşak mizaçlı olmak yönünde iç türetimler mevcutturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צֹאן (ṣōn), Akadca ṣēnu(m), Süryanice ܥܳܢܳܐ (ʿānā)Tüm temel Sami dillerinde sürü ve koyun türünü adlandıran ortak Proto-Semitik sözcük mirasıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Mısır ve Berberi dillerinde küçükbaş hayvan adlandırmalarıAfro-Asyatik katmanda küçükbaş hayvan ve otlatma terimleriyle ortak kök ihtimali bulunsa da doğrudan fonetik denkliği sınırlıdırMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ضأنAnlamlıYünlü davar, koyun, yumuşaklıkYün sahibi küçükbaş hayvan türü ve mecazen gevşeklikKur'an'da geçer, hedef köktür
ضنأAnlamlıDoğurmak, çok yavru yapmakCanlının dölünün çoğalması ve gizlendiği yerden çıkmasıKur'an'da geçmez; hedef kökle üretkenlik yönünden ilişkilidir
أضنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
أنضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök teşkil etmez
نضأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök teşkil etmez
نأضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKök teşkil etmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ضأنMerkezKüçükbaş ehil hayvanÖzellikle yünlü, yumuşak gövdeli ve uysal koyun türünü ifade ederBeden yapısındaki gevşeklik ve yumuşaklık esastır
غنمKomşuKüçükbaş hayvan sürüsüTür ayrımı gözetmeksizin koyun ve keçinin tamamını ve elde edilen ganimet niteliğindeki faydayı içerirMülkiyet ve kazanç boyutu öne çıkar
نعمKomşuÇiftlik hayvanları (en'âm)Deve, sığır, koyun ve keçiyi içine alan genel nimet ve otlayan hayvan cinsiİlahi lütuf ve ekonomik genel sınıflandırmadır
بهتKomşuDilsiz hayvan cinsi (behîme)Hayvanların konuşma yetisinden yoksun oluşunu ve genel biyolojik sınıfını anlatırAnlama ve idrak dışılığı ifade eder
معزZıtKıllı küçükbaş hayvan (keçi)Sert kıllı, dik başlı, çevik, tırmanıcı ve sert tabiatlı keçi türünü bildirirضأن kökünün fiziksel ve mizaci tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaضأنKoyun, yünlü davarYünlü, yumuşak yapılı küçükbaş hayvan cinsiKesin
LatinceOvis, ariesKoyun, koçBiyolojik tür olarak koyunu karşılar; Arapçadaki gevşeklik ve yumuşaklık tabiatı nüansını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceSheep, ovineKoyun, koyun türüYünlü küçükbaş türünü tam karşılar; uysallık çağrışımı taşır fakat kökün bedensel yumuşaklık türevlerini içermezGüçlü
AlmancaSchafKoyunBiyolojik koyun türünü ve sürü hayvanını karşılar; etimolojik olarak yün ve uysallıkla örtüşürGüçlü
FransızcaOvin, moutonKoyun, davarEvcil küçükbaş yünlü hayvanı ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الضَّأْنKoyun türü (erkek ve dişi çifti)Cahiliye putperestlerinin hayvanlar üzerinde kurduğu keyfi haram ve helal tabularının çürütülmesi bağlamında, ilahi rızık nizamının somut bir unsuru olarak zikredilir (En'âm 6:143)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞeriat koyma yetkisi (teşri)Müşriklerin kendi hevalarıyla koyun türünün dişisini veya erkeğini haram kılmalarının batıllığı ve ilahi vahye isnadının reddiYaratılışın aslen mubahlığı ve haram kılma yetkisinin yalnızca Allah'a ait olması
FıkıhZekât, kurban ve hedy hükümleriZekâta tabi hayvan nisabı, kurban edilecek koyunda yaş şartı (ceza' ve seniy) ve adak ahkâmıYünlü küçükbaşın iktisadi ve ibadi bir mükellefiyet nesnesi olarak kesin tanımlanması
TefsirSekiz çift hayvanın (ezvâc) izahıAyette geçen sekiz eşten koyun çiftinin erkek ve dişisinin insanın tasarrufuna verilmiş rızık oluşuCahiliye tabularının ontolojik ve mantıksal tutarsızlığının deşifre edilmesi
HadisSürü idaresi ve mizaç analiziPeygamberlerin çobanlık tecrübesi, koyun sahiplerindeki vakar ve sekinet ile deve sahiplerindeki kabalık mukayesesiKoyun güdenlerde uysallık, tevazu ve yumuşak huyluluğun gelişmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeşri ve tevhid nizamıİlahi rızık ve ibadet vasıtasıKeyfi tabuları geçersiz kılmaAllah'ın helal kıldığı koyun türünü kutsallaştırarak veya tabulaştırarak haram saymanın şirke dayalı mantığını iptal ederKesin
İlmiBiyolojik ve zoolojik sınıflandırmaEhlileşmiş yünlü memeli türüKarşıt kutbuyla cins ayrımıKoyun (ضأن) ile keçi (معز) arasındaki morfolojik, anatomik ve davranışsal farkları belirlerGüçlü
SiyasiHukuki egemenlik ve yetkiTeşri otoritesinin tekeliyetiToplumsal hiyerarşiyi kırmaKabile reislerinin veya din adamlarının hayvanlar üzerinde helal-haram belirleme siyasetini reddederek norm koyma hakkını tevhide bağlarGüçlü
İktisadiTemel küçükbaş hayvancılık sermayesiYün, et, süt ve deri kaynağıTemel geçim ve servet üretimiGöçebe ve yerleşik ekonomilerde zekâtın matrahını ve sürdürülebilir gıda nizamını kurarKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük elastikiyet modülü ve sönümleme katsayısıDış kuvvet ve baskı karşısında rijit bir direnç göstermeyip gerilimi emen, yumuşak ve esnek kütle davranışıGüçlü
Beşeri bilimlerPasif uyumlanma ve kolektif sürü davranışıBireysel direniş yerine toplumsal normlara ve yönlendirici otoriteye dirençsizce uyum gösteren yumuşak toplumsal katmanMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSözcüğü sadece sıradan bir çiftlik hayvanı ve et-süt maddesi sayıp, Kur'an'ın müşrik zihniyetini çürütürken kullandığı ontolojik zıtlık ve teşri eksenini görmezden gelmek
Kur'an içi daha geniş anlamضأن ve معز zıtlığı üzerinden erkeğin, dişinin ve ana rahminde taşınan ceninin rızık olarak insana sunulduğunu, mülkiyetin ve tasarrufun sadece ilahi meşruiyet dairesinde helal olduğunu kavrama
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki mantıksal sorgulamayı (Allah hangisini haram kıldı: İki erkeği mi, iki dişiyi mi, yoksa dişilerin rahimlerinin kuşattığını mı?) anlamsız bir biyolojik detay sayarak vahyin hurafeleri yok eden diyalektik gücünü ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ilahi nimetleri ve mülkiyet alanını insan hevasına ve kabilevi tabulara bırakmadığını; helal ve haram sınırlarının somut yaratılış gerçekliğine dayandığını gösterdiği için önemlidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?En'âm suresinde yer alan ve cahiliye Araplarının bahîre, sâibe, vasîle ve hâm gibi uydurma yasaklarla hayvanları kendilerine haram kıldıkları bâtıl dini pratikleri eleştiren ayet grubunda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Din adına keyfi yasak koyma eğilimini, din adamı veya yönetici sınıfın rızıkları haramlaştırma yetkisine sahip olduğu zannını ve yaratılmışların meşru kullanım alanını daraltan zihniyeti düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYünlü örtüye sahip, bedeni yumuşak ve gevşek, uysal küçükbaş hayvan (koyun).
  • Soyut anlamDış etkilere karşı sert direnç göstermeyen, yönlendirilmeye açık yumuşaklık ve insanın istifadesine sunulmuş meşru rızık boyutu.
  • Sistematik karşılıkİlahî yaratılış düzeninde helal kılınmış, şirk düzeninin keyfi haram tabularını bozan iktisadi ve teşrii temel nimet birimi.
  • LaTeX modeliR(s)={(m,f)∣Δ(m,f)=0∧H(m,f)=∅}
  • LaTeX açıklamasıFormülde s koyun türünü temsil eder. R(s) bu türün erkek (m) ve dişi (f) çiftlerinden oluşan meşru rızık kümesidir. Δ(m,f)=0 ifadesi, yaratılış ve cevher bakımından erkeğin dişiye veya dişinin erkeğe ontolojik bir haramlık farkı oluşturmadığını simgeler. H(m,f)=∅ ise ilahi vahiyde bu cinslerin hiçbirine yönelik keyfi bir haramlık atfının bulunmadığını, müşriklerin tabularının hükümsüz boş küme olduğunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ض