طري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-ر-ي1 sîga, 20 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجفلكبحرسوغطريمخرأكلطَرِيًّاحليفضللبسفرتشكرملح

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

طري

ط - ر - ي

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 8 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Taze

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: طرى

Notlarım

Sözlükler(8)

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.122 harf
ط ر ( وايء ) طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور . طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة . وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ . قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره . وقال الليث : الطَّرَى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR13.042 harf
(باب الطاء والراء وما يثلثهما) (طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان: بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه. (طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون: التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ
Maddenin bağlantısı

(باب الطاء والراء وما يثلثهما) (طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان: بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه. (طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون: التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ طيّباً. (طرش) الطاء والراء والشين كلمةٌ معروفةٌ، وهي الطَّرَش، معروف([2]). وقال أبو عمرو: تطرَّش([3]) النَّاقِهُ من المرض، إذا قام وقعَد. (طرط) الطاء والراء والطاء كلمةٌ. يقولون الأطرط: الدَّقيق الحاجبين؛ وقد طرِطَ. (طرف) الطاء والراء والفاء أصلان([4]): فالأوَّل يدلُّ على حدِّ الشيء وحَرفهِ، والثاني يدلُّ على حركةٍ في بعض الأعضاء. فالأوَّل طَرَفُ الشيء والثوب والحائط. ويقال ناقةٌ طَرِفَة: ترعى أطرافَ المرعَى ولا تختلطُ بالنُّوق. وقولهم: عينٌ مطروفة، من هذا؛ وذلك أن يصيبَها طَرَف شيءٍ ثوبٍ أو غيره فتَغْرَوْرِقَ دمعاً. ويُستعار ذلك حتى يقال: طَرَفَها الحُزْن. فأمَّا قولُهم: هو كريم الطَّرَفين، فقال قومٌ: يُراد به([5]) نَسَب الأب والأمّ. ولا يُدْرَى أيُّ الطَّرَفين أطول، هو من هذا. وجمع الطَّرَف أطراف. قال: وكيف بأطرافي إذا ما شَتَمْتَنِي *** وما بعدَ شَتْمِ الوالدينِ صُلُوح([6])ويقال إنَّ الطِّرَاف: ما يُؤخَذ من أطراف الزَّرع([7]). ومن الباب: الطَّوَارِف من الخِباء، وهي ما رفعتَ من جوانبه لتنظُر، فأمَّا قولهم: جاء فلانٌ بطارفةِ عينٍ فهو من الذي ذكرناه في قولهم: طُرِفت العين، إذا أصابَها طَرَف شيءٍ فاغرورَقَتْ. وإذا كان كذا لم تكد تُبْصِر. فكذلك قولهم: بِطارِفةِ عينٍ، أي بشيءٍ تَتَحيَّر له العينُ من كَثْرتهِ. ومن الباب قولُهم للشيء المستحدَث: طريف؛ وهو خلافُ التَّليد، ومعناه أنَّهُ شيءٌ أُفِيدَ الآنَ في طَرَف زمانٍ قد مضى. يقولون منه اطَّرَفْتُ الشيءَ، إذا استحدثتَه، أطَّرِفه، اطِّرَافاً. ومن الباب: الرَّجُل الطَّرِف: الذي لا يثبُت على امرأةٍ ولا صاحب. وذلك القياسُ؛ لأنَّه يطلُب الأطراف فالأطراف. والمرأة المطروفة، يقولون إنَّها التي لا تثبُت على رجلٍ واحدٍ، بل تَطّرِف الرِّجال. وهو قولُ الحُطيئة: * بَغَى الودَّ من مطروفة الوُدِّ طامِحِ([8]) * ومن الباب الطِّرف: الفرس الكريم، كأنَّ صاحبَه قد اطّرَفه. وللمطَّّرَف فضلٌ على التَّليد. وأمَّا الأصل الآخر فالطَّرْف، وهو تَحريك الجفون في النَّظَر. هذا هو الأصل ثم يسمُّون العينَ الطَّرْف مجازاً. ولذلك يسمَّى نجمٌ من النُّجُوم الطَّرْفة([9])، كأنَّه فيما أحسب طرْفُ الأسَد. قال جرير: إنَّ العيونَ التي في طَرْفِهَا مرضٌ *** قَتَلْنَنَا ثم لم يُحْيِينَ قتلانا([10])فأما الطِّرَاف فإنه بيتٌ من أَدَم، وهو شاذٌّ عن الأصلين اللذين ذكرناهما. (طرق) الطاء والراء والقاف أربعة أصول: أحدها الإتيان مَسَاءً([11])، والثاني الضَّرْب، والثالث جنسٌ من استرخاء الشيء، والرابع خَصْف شيء على شيء. فالأوَّلُ الطُّرُوق. ويقال إنَّه إتيان المنزلِ ليلاً. قالوا: ورجلٌ طُرَقَةٌ، إذا كان يَسْرِي حتى يطرُقَ أهلَهُ ليلاً. * وذُكِرَ أنَّ ذلك يقال بالنَّهار أيضاً، والأصل اللَّيل. والدَّليل على أنَّ الأصلَ اللَّيل تسميتُهم النَّجم طارقاً؛ لأنَّه يَطلُعُ ليلاً. قالوا: وكلُّ من أتى ليلاً فقد طَرَق. قالت: * نحنُ بناتُ طارق([12]) * وهو قول امرأةٍ. تريد: إنَّ أبانا نجمٌ في شرفه وعلوّه([13]). ومن الباب، والله أعلم: الطَّريق، لأنه يُتَوَرَّدُ. ويجوزُ أن يكون من أصلٍ آخَر، وهو الذي ذكرناه من خَصْف الشيء فوق الشيء. ومن الباب الأوَّل قولهم: أتيتُه طَرْقَتين، أي مَرَّتين([14]). ومنه طارِقةُ الرَّجُل، وهو فَخِذه التي هو منها؛ وسمِّيت طارقة لأنها تطرُقه ويطرُقها. قال: شكوت ذَهابَ طارقتي إليه *** وطارِقَتِي بأكناف الدُّرُوبِ([15])والأصل الثَّاني: الضَّرْب، يقال طَرَقَ يَطْرُقُ طَرْقاً. والشيء مِطْرَق ومِطْرَقة. ومنه الطَّرْق، وهو الضَّرْب بالحصى تكهُّناً، وهو الذي جاء في الحديث النَّهْيُ عنه، وقيل: "الطَّرْق والعيافة والزَّجر من الجِبت([16])". وامرأةٌ طارقةٌ: تفعل ذلك؛ والجمع الطَّوارق. قال: لعمرك ما تَدْرِي الطَّوَارِقُ بالحصى *** ولا زاجراتُ الطيرِ ما الله صانعُ([17])والطرْق: ضرب الصُّوف بالقضيب، وذلك القضيبُ مِطرَقةٌ. وقد يفعلُ الكاهن ذلك فيطرُق، أي يخلط القُطْنَ بالصُّوفِ إذا تكهَّنَ. ويجعلون هذا مثلاً فيقولون: "طَرَقَ وماشَ". قال: عاذلَ قد أولِعتِ بالتّرْقيشِ *** إليَّ سِرّاً فاطرُقي ومِيشِي([18])ويقال: طرَقَ الفحلُ الناقةَ طَرقاً، إذا ضربها. وطَروقةَ الفَحل: أنثاه. واستطرقَ فلانٌ فلاناً فَحَلَه، إذا طَلَبَه منه ليضربَ في إبله، فأطْرَقَه إِيّاه، ويقال: هذا النَّبْل طَرْقَةُ رجلٍ واحد، أي صِيغة رجلٍ واحد([19]). والأصل الثالث: استرِخاء الشيء. من ذلك الطَّرَق، وهو لِينٌ في ريش الطائر. قال الشاعر: ..................... *** ..................([20])ومنه أطْرَق فلانٌ في نَظَره. والمُطْرِق: المسترخِي العَين. قال: وما كنتُ أخشَى أن تكون وفاتُه *** بكفَّيْ سَبَنْتَى أزرقِ العَينِ مُطْرِقِ([21])وقال في الإطراق: فأطرَقَ إطراقَ الشُّجاعِ ولو يَرَى *** مَساغاً لِناباه الشجَاعُ لصَمَّما([22])ومن الباب الطِّرِّيقة، وهو اللِّين والانقياد. يقولون في المثل: "إنّ تحت طِرِّيقَته لَعِنْدَأْوَةً". أي إنّ في لِينه بعضَ العُسر أحياناً. فأمَّا الطَّرَق فقال قوم: هذا اعوجاجٌ في الساق من غير فَحَج. وقال قوم: الطّرَق: ضَعف في الرُّكبتين. وهذا القول أَقْيَسُ وأشبه لسائر ما ذكرناهُ من اللِّينِ والاسترخاء. والأصل الرابع: خَصْفُ شيء على شيء. يقال: نعلٌ مُطارَقة، أي مخصوفة. وخُفّ مُطارَق، إذا كان قد ظُوهِر لـه نعلان. وكلُّ خَصْفةٍ طِراق. وتُرسٌ مُطرَّق، إذا طورِق بجلدٍ على قَدْره. ومن هذا الباب الطِّرْق، وهو الشحم والقُوّة، وسمِّي بذلك لأنّه شيءٌ كأنّه خُصِف به. يقولون: ما به طِرْق، أي ما به قُوّة. قال أبو محمد عبد الله بن مسلم: أصل الطِّرْق الشّحم؛ لأنّ القوّة أكثر ما تكون [عنه([23])]. ومن هذا الباب الطَّرَق: مَناقع المياه؛ وإِنَّما سمِّيت بذلك تشبيهاً بالشيء يتراكبُ بعضهُ على بعض. كذلك الماء إذا دام تراكب. قال رؤبة: * للعِدِّ إذْ أخْلفَه ماءُ الطَّرَقْ([24]) * ومن الباب، وقد ذكرناه أوَّلاً وليس ببعيد أن يكون من هذا القياس: الطَّريق؛ وذلك أنَّه شيءٌ يعلو الأرضَ، فكأنَّها قد طُورِقَتْ به وخُصِفت به. ويقولون: تطارَقَت الإِبلُ، إذا جاءت يتبع بعضُها بعضاً. وكذلك الطَّرِيق، وهو النَّخْل الذي على صفٍّ واحد، وهذا تشبيهٌ، كأنَّه شُبِّه بالطَّرِيق في تتابُعه وعلوّه الأرض. قال الأعشى: ومِنْ كلِّ أحوَى كجِذْعِ الطَّريقِ *** يزينُ الفِناءَ إذا ما صَفَنْ([25])ومنه [ريشٌ([26])] طِراق، إذا كان تطارق بعضه فوقَ بعض، وخرج القومُ مَطارِيقَ، إذا جاؤوا مُشاةً لا دوابَّ لهم، فكأنَّ كلَّ واحدٍ منهم يَخْصِف بأثر قدَميه أثَر الذي تقدَّم. ويقال: جاءت الإِبلُ على طَرْقَة واحدة، وعلى خُفٍّ واحد؛ وهو الذي ذكرناه من أنَّها *تَخصف بآثارها آثارَ غيرها. واختضَبت المرأةُ طَرْقَتينِ، إذا أعادت الخِضاب، كأنَّها تَخصِف بالثَّاني الأوَّل. ثم يشتقُّ من الطَّريق فيقولون: طَرَّقت المرأةُ عند الوِلادة، كأنَّها جَعلتْ للمولودِ طريقاً. ويقال ـ وهو ذلك الأوَّل ـ لا يقال طَرَّقت إلاَّ إذا خرج من الولد نصفُه ثمَّ احتبَس بعضَ الاحتباسِ ثمَّ خرج. تقول([27]): طرّقت ثم خلَصت. وممّا يُشْبِه هذا قولُهم طَرَّقت القطاة، إذا عَسُر عليها بيضُها ففحصت الأرضَ بجُؤجُئِها. (طرم) الطاء والراء والميم أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على تراكُمِ شيءٍ. يقولون: الطُّرَامة([28]): الخُضْرَة على الأسنان. ويقولون: الطِّرْم([29]): العَسَل. والطِّرْيَم: السَّحاب الغليظ. (طري) الطاء والراء والحرف المعتلُّ أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على غضاضةٍ وجِدّة. فالطَّرِيّ: الشيء الغَضّ؛ ومصدره الطَّرَاوة والطَّراءة، ومنه أَطْرَيْتُ فلاناً، وذلك إذا مدحتَهُ بأحسنِ ما فيهِ. فإذا هُمِزَ قيل طرَأَ فلانٌ، إذا طلع. وأحسَِب هذا من باب الإبدال، وإنّما الأصل دَرَأ وقد ذُكِر. (طرب) الطاء والراء والباء أُصَيْلٌ صحيحٌ. يقولون: إنَّ الطّرَب خِفّة تُصيب الرَّجُلَ من شدةِ سرور أو غيره. ويُنشدون: وقالوا قد طرِبْتَ فقلتُ كلاَّ *** وهل يبكي من الطَّرَبِ الجليدُ وقال نابغة بني جعدة: وأُراني طَرِبَاً في إِثْرِهمْ *** طرَبَ الوالهِ أو كالمُخْتَبَلْ([30])قالوا: وطرَّب في صوته، إذا مدَّه. وهو من الأوَّل. والكريم طَروبٌ. ومما شذَّ عن هذا الباب المَطَارِب؛ وهي طرقٌ ضيِّقة متفرِّقةٌ. وأراها([31]) من باب الإبدال، كأنها مدارب، مشتقة من الدَّرْب. وأمَّا قولهم في الطُّرْطُبّ، إنَّه الثَّدي المسترخِي، وكذلك الطَّرْطَبَة: صوت الحالب بالمِعزى، فكلُّه وما أشبهه كلام. (طرث) الطاء والراء والثاء كلمةٌ صحيحةٌ، وهي الطَُّـَرثُوث([32])، وهي نبْت. (طرح) الطاء والراء والحاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نَبْذ الشَّيءِ وإِلقائِهِ. يقال طَرَحَ الشَّيْءَ يطرحُه طرحا. ومن ذلك الطَّرَح، وهو المكان البعيد([33]). وطَرَحتِ النَّوَى بفلانٍ كلَّ مَطرَحٍ، إذا نأتْ به ورمت به. قال: أَلِمَّا بميٍّ قبل أن تطرَحَ النَّوى *** بنا مَطْرَحاً أو قبل بينٍ يُزِيلُها ويقال فحل مِطْرَحٌ؛ بعيدُ موقع الماءِ في الرَّحِم. ومن الباب: نخلةٌ طروحٌ: طويلة العَراجين. وسَنامٌ إطريحٌ: طويلٌ. وقوسٌ طَروح: شديدة الحفْزِ للسَّهم. والقياس في كلِّه واحد. (طرد) الطاء والراء والدال أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على إبعاد. يقال طردْتهُ طرداً. وأَطْرَدَه السُّلطانُ وطَرَّدَه، إذا أخرجه عن بلده. والطَّرْد: معالجة أخْذ الصّيد. والطرِيدة: الصَّيْد. ومُطارَدَة الأقرانِ: حملُ بعضِهم على بعض؛ وقيل ذلك لأنَّ هذا يَطْرُد ذاك. والمِطْرَد: رمح صغير. ويقال لمحَجّة الطَّريق مَطْرَدَة([34]). ويقال: اطَّرد الشَّيء اطراداً، إذا تابَعَ بعضُه بعضاً، وإِنما قيل ذلك تشبيهاً، كأنَّ الأوَّل يطرُدُ الثَّاني. ومنه قولُه: أتعرِف رسماً كاطِّراد المذاهبِ *** لعمرةَ وحشَّا غيرَ موقفِ راكبِ([35])ومُطَّرَدُ النَّسيم: الأنْف. أنشدَنا علي بن إبراهيم القَطَّان، عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابيّ: وكأنَّ مُطّرَدَ النَّسيم إذا جَرَى *** بعد [الكلالِ خليَّتَا زُنبورِ([36])واطرَدَ] الأمر: استقام. وكلُّ شيءٍ امتدَّ فهذا قياسُهُ. يقال طرِّدْ سَوْطَكَ: مدِّدْه. والطَّرِيد: الذي يُولَد بعد أخيه، فالثَّاني طريدُ الأوَّل. وهذا تشبيه، كأنَّه طرَدَه وتَبِعه([37])، وطريدٌ بمعنى طارِد. --------------ـــــ ([1]) ديوان حسان 310 واللسان (طرز). ([2]) الطرش: الصمم، وقيل أهونه . وقيل هو مولد. يقال في الوصف منه أطرش وأطروش، بضم الهمزة والراء فيهما، كما في اللسان. ([3]) هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان. ([4]) في الأصل: "أصول". وليس كذلك. ([5]) في الأصل:"فقال قومٌ أراد قوم أراد به". ([6]) البيت لعون بن عبد الله بن عتبة بن مسعود، كما في اللسان (طرف). وأنشده في (صلح). بدون نسبة، وكذا في إصلاح المنطق 124. وقد سبق في (صلح) ([7]) هذا المعنى لم يذكر في اللسان، وذكر في القاموس. وفي المجمل: "مأخوذ" بدل "يؤخذ". ([8]) وكذا إنشاده في المجمل والصحاح. وفي الديوان 63 واللسان (طمح، طرف): "مطروفة العين". وصدره: * وما كنت مثل الكاهلي وعرسه *. ([9])وكذا في المجمل والقاموس. وفي اللسان (طرف)، والأزمنة والأمكنة: (1: 191، 318): "الطرف" بدون هاء. قال المرزوقي: "وأما الطرف فكوكبان يبتدان الجبهة بين يديها، يقولون: هما عين الأسد". ([10]) ديوان جرير 595، والعمدة (1: 135). ويروى: "في طرفها حورٌ"، كما في زهر الآداب (4: 215). والأغاني (7: 37). والبيت من المائة المختارة في الأغاني (7: 35). ([11]) في الأصل: "مكاناً". ([12]) الرجز لهند بنت بياضة بن رباح بن طارق الإيادي كما في اللسان (طرق). وبعده: لا ننثني لوامق *** نمشي على النمارق المسك في المفارق *** والدر في المخانق إن تقبلوا نعانق *** أو تدبروا نفارق فراق غير وامق

([13]) وقد يكون أيضاً أنها تعتز بأبيها طارق الإيادي. ([14]) في القاموس: "وأتيته طرقين وطرقتين، ويضمان". ([15]) لابن أحمر، كما في اللسان (طرق) وكذا جاءت رواية البيت في المجمل، وفي اللسان: "إليها" موضع "إليه". ([16]) في اللسان: "روي عن النبي صلى الله عليه وسلم أنَّه قال: الطرق والعيافة من الجبت". ([17]) البيت للبيد في ملحقات ديوانه 55 طبع 1881 واللسان (طرق) وبعده في الديوان: سلوهن إن كذبتموني متى الفتى *** يذوقُ المنايا أو متى الغيث واقعُ ([18]) لرؤبة بن العجاج، في ديوانه 77 واللسان (رقش، طرق، ميش). وسبق في (رقش). ([19]) يقال سهام صيغة، أي صنعة رجل واحد. في المجمل: "صنعة رجل واحد"، وفي القاموس: "وهذا طرقة رجل، أي صنعته". ([20]) بياض في الأصل: وشاهده في اللسان: سكاء مخطومة وريشها طرق *** سود قوادمها صهب خوافيها وانظر الحيوان (5: 579) والأغاني (7: 151). ([21]) لمزرد بن ضرار أخي الشماخ، يرثي عمر بن الخطاب، كما في اللسان (طرق، سبت). وجعله أبو تمام في الحماسة (1: 454) في مقطوعة للشماخ، وليست في ديوانه. على أنَّه روي من شعر منسوب للجن. زهر الآداب (4: 107). وقال أبو محمد الأعرابي إنه لجزء أخي الشماخ، وهو الصحيح. حواشي اللسان (سبت). وقد سبق البيت في ص 162، من هذا الجزء. ([22]) البيت للمتلمس في ديوانه 2 مخطوطة الشنقيطي والحيوان (4: 263)، وحماسة البحتري 15 ولباب الآداب 393 وأمثال الميداني (1: 395). وبالبيت يستشهد النحويون على إلزام المثنى الألف في أحوال الإعراب الثلاث عند بعض القبائل. انظر الخزانة (3: 337). وقد أخذه عمرو بن شأس فقال: (انظر معجم المرزباني 213): فأطرق إطراق الشجاع ولو يرى *** مساغاً لنابيه الشجاع لقد أزم ([23]) التكملة من اللسان (طرق 92). ([24]) وكذا إنشاده في المجمل واللسان. والوجه: "إذ أخلفها"، كما في الديوان، 104. وقبله: * قواربا من واحف بعد العبق *. ([25])ديوان الأعشى 17 ورواية البيت وسابقه في الديوان: هو الواهب المائة المصطفا *** ة كالنخل زينها بالرجن وكل كميت كجذع الخضاب *** يزين الغناء إذا ما صَقن ([26]) التكملة من اللسان (طرق 88). ([27]) في الأصل: "يقول". ([28]) في الأصل: "الطّرامية"، صوابه في المجمل واللسان. ([29]) يقال بكسر الطاء وفتحها، ويقال طويم أيضاً كدرهم. وفي الأصل: "الطّرام"، صوابه في المجمل واللسان. ([30]) أنشده في اللسان (خبل) بدون نسبة. وقبله في (طرب): سألتني أمتي عن جارتي *** وإذا ما عيّ ذو اللب سأل سألتني عن أناس هلكوا *** شرب الدهر عليهم وأكل ([31]) في الأصل: "وأرى". ([32]) شاهده ما أنشده في إصلاح المنطق 45 واللسان (طرث): أرض عن الخير والسلطان نائية *** والأطيبان بها الطرثوث والصرب ([33]) شاهده قول الأعشى في ديوانه 161 واللسان (طرح): يبتني المجد ويحتاز النهى *** وترى ناره من ناء طرح وفي اللسان: تبتني الحمد وتسمو للعلا *** ونرى نارك من ناء طرح ([34]) ذكرت في القاموس، بفتح الميم وكسرها، ولم تذكر في اللسان. وقد ضبطت في المجمل بفتح الميم كما أثبت. ([35]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 10 واللسان (طرب) . وقصيدة البيت في جمهرة أشعار العرب 123 ـ 125 في القصائد المذهبات. ([36]) التكملة إلى هنا من المجمل واللسان (طرد). وبقية التكملة من اللسان (طرد 257). وقد ضبط "مطرد" في اللسان بكسر الراء، وهو خطأ، وإنما هو مكان اطراد النسيم، وهو الأنف. والضمير في "جرى" للفرس. ([37]) في الأصل: "كأنه طرده ربيعه".

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR160 harf
Madde başı: طرى- قال تعالى: ﴿لحما طريا﴾ [النحل/14]، أي: غضا جديدا، من الطراء والطراوة. يقال: طريت كذا فطري، ومنه: المطراة من الثياب، والإطراء: مدح يجدد ذكره، وطرأ بالهمز: طلع.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR332 harf
ط ر ي شيء طريٌّ وقد طرو وطريته تطرية وأهل مكة يقولون طريت البناء‏:‏ طينته وطرّ بناءك ومالك لم تطرّه وأطريته بأحسن ما فيه إطراء‏.‏ واتخذوا لنا أطرية بفتح الهمزة وكسرها‏.‏ وهم أكثر من الطرا والثرا‏.‏ وجاؤا بالطريان عليه الطريان وهما السمك والرطب وهو الطبق الذي يؤكل عليه روي بتشديد الياء بوزن العرفان وبتشديد الراء بوزن الصليان‏.‏
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR256 harf
* ط ر ي * شيء * طَرِيٌّ * أي غض بيِّن * الطَّرَاوَةِ * و * الطَّرَاءَةِ * وقد * طَرُوَ * يطرو * طَراوةً * و * طَرِيَ * يطرى * طَراوةً * و * طَراءَةً * و * طَرَّيْتُ * الثوب * تَطْرِيةً * و * أطْراهُ * مدحه و * الإطْرِيَةُ * بكسر الهمزة والراء ضرب من الطعام
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR497 harf
: ( ى ( *!طَرِيَ ، كرَضِيَ ) : أَهْمَلهُ الجَوْهرِي وابنُ سِيدَه . ونقلَ الأزْهري عن ابنِ الأعرابي قالَ : طَرِيَ *!يَطْرَى إذا ( أَقْبَلَ ؛ أَو ) إذا ( مَرَّ ) ومَضَى . ( *!والطَّرِيَّةُ ) ، كغَنِيَّةٍ : ( ة باليَمَنِ ) . وقالَ ابنُ سِيدَه في طرو : وإنَّما قَضَيْنا على ما لم يَظْهَر فيه الواوُ مِن هذا البابِ بالواوِ ولوُجودِ طرو ، وعَدَم *!طري ، ولا نَلْتَفِتُ إلى ما تَقْلِبه الكَسْرة فإنَّه
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR746 harf
طَرِيَ طَرِيَ A طَرُوَ U ( n. ac. طَرَاة [ 4tA ] , طَرَآء [ 22A ] , طَرَاوَة [ 22t ] , طَرَآءَة [ 22tA ] ), a. Was fresh, freshly gathered ( fruit ). طَرَّيَ طَرَّيَ II , a. Freshened, moistened. b. Seasoned, flavoured ( food ). أَطْرَيَ أَطْرَيَ IV , a. Eulogized, extolled. طَرًا طَرًا [ 4A ], a. Immaterial, spiritual. b. Innumerable, countless. طُرَاوَة طُرَاوَة [ 24t ], a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.641 harf
طري طَرِيَ - يَطْرَى (طَرُوَ - يَطْرُو) - طَرِيّ - طَرِياًّ طَرِيَ - يَطْرَى (طَرُوَ - يَطْرُو) + الكائن أو الشيء: يصير " طرياً ": يتغير قوامه وبناؤه من متماسك شديد قاسي إلى ضعيف لَيِّن يمكن تقطيعه وتمزيقه وعصره بسهولة طَرِيّ: على وزن " فعيل ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " طَريَ - يَطرى " طَرِيَّاً: حال من " طَرِيّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler20 mücavir (28 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مخر

    2 ortak ayet · Suyu yaranlar

  2. حلي

    2 ortak ayet · Hilye takı demektir

  3. لحم

    2 ortak ayet · Et

  4. لبس

    2 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  5. فلك

    2 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  6. بحر

    2 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  7. شكر

    2 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  8. بغي

    2 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  9. فضل

    2 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  10. أكل

    2 ortak ayet · Ekel pas demektir

  11. خرج

    2 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  12. ملح

    1 ortak ayet · Tuzlu

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَهُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ …

    TazeTaze et yemeniz, giyineceğiniz süs eşyanızı çıkarmanız ve Allah’ın bol nimetinden istifade etmeniz için; denizi müsahhar kılan O’dur. Gemilerin onu yara yara gittiğini görürsün, O’nun lutfunu aramanız ve şükretmeniz içindir, belki şükredersiniz artık.

  2. … شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا …

    Tazeİki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطري
YapıÜçlü
Özel DurumNakıs (üçüncü harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerغضض, رطب, جدد
Zıt Kökيبس
Çekirdek Özet 1Öz suyunu, yumuşaklığını ve canlılığını henüz yitirmemiş olma, tazelik ve körpelik
Çekirdek Özet 2İlahi nimetin bozulmamış, saf, besleyici ve anlık tüketime hazır taze hali
Çekirdek Özet 3Zamanın yıpratıcı etkisine maruz kalmamış ilk yaratılış diriliğinin ve potansiyelinin korunması
Kritik Hata RiskiKökün sadece lezzet veya damak tadına indirgenerek, ilahi ekosistemin bozulmadan sunduğu biyolojik ve varoluşsal tazelik boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طرBir şeyin sınırından çıkması, belirmesi, fırlaması, yenilenmesi ve yüzeye vurması. Bu çekirdek طرح kökünde öne fırlatıp atmayı, طرد kökünde sürüp çıkarmayı, طرف kökünde en uç sınırı ve yeniliği, طرق kökünde ise kapıyı veya yolu vurup açmayı ifade eder.يİllet harfi olan ي, çekirdekteki dışa vurma ve fırlama hareketine yumuşaklık, akışkanlık, nem ve esneklik kazandırarak anlamı kurumamış, öz suyunu kaybetmemiş taze ve körpe dokuya dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaÖzün, nemin ve suyun içte tutulması, dış tesirlerden korunarak hapsedilmesi.
رİnsan başı; baş, ilk, üstBir varlığın ilk hali, başlangıç evresi, en üstün ve diri durumu.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaCanlılığın, hareketin, temasın ve hissedilebilir yumuşaklığın dışa yansıması.
طريİçinde öz suyunu toplayıp koruyan yapının, ilk anındaki esneklik ve canlılığı dışa yansıtmasıBir varlığın başlangıç evresindeki nemini, yumuşaklığını ve zindeliğini koruyarak diri kalması, kurumaya ve bozulmaya karşı ilk günkü esnekliğini muhafaza etmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHenüz kurumamış, nemini ve yumuşaklığını kaybetmemiş et veya yaş hurma gibi gıdalar; çamurun henüz sertleşmemiş taze haliyle binaya sıvanması.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi kullanımında denizden veya avdan yeni çıkarılmış, güneşte kurutulmamış et ve dalından yeni koparılmış yaş meyve için kullanılır; şiir rivayetlerinde etin kurumuşuna karşı taze olanını nitelemek üzere yer alır.
Erken Arapça kullanımEsasü'l-Belaga'da Mekkelilerin binaları taze çamurla sıvaması anlamında طريت البناء deyimi ve bir kimseyi sahip olduğu en güzel ve taze vasıflarla övmek anlamında أطريت فلانا kullanımı zikredilir.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça طري kökü, Sami dil ailesinde kök harfleri düzeyinde genellikle nem, tazelik, fırlama ve yumuşak doku ile ilişkili fonetik kümelerle temsil edilir. İbranicede טָרִי (ṭārī) kelimesi doğrudan taze, henüz kurumamış, çiğ ve yeni anlamına gelir (örneğin bozulmamış taze çene kemiği veya taze yara bağlamında). Kökün temel semantik çekirdeği, bünyesinde yaşamsal nemi barındıran, güneş veya rüzgar etkisiyle katılaşmamış organik yapıdır. Süryanicede kök harfleri düzeyindeki kimi karşılıklar fırlama veya ani gelişme çağrışımı taşırken, Arapçada lamel-fiilin illetli hale gelmesiyle birlikte kavram tamamen biyolojik tazelik, yumuşaklık ve öz suyunun korunması alanında sabitleşmiştir. Kökün türevleri olan övgüde aşırıya kaçma (itrab/itkâf) manaları da bir şeyi en parlak ve taze vasıflarıyla takdim etme zemininden türemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönطر çekirdeğinden nakıs türemeDışa vurma ve filizlenme hareketinin narin, sulu ve yumuşak bir doku kazanması ile körpelik ve tazelik anlamı yerleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice טָרִי (ṭārī)İbranicede kurumamış taze et, yara veya kemik dokusu için kullanılan biçim ile Arapçadaki kullanım birebir örtüşür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış halka ilişkisi tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طريAnlamlıTazelik, körpelik, yumuşaklıkÖz suyunu kaybetmemiş, henüz kurumamış ve bozulmamış organik varlık hali.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
طيرAnlamlıHavada süzülmek, uçmak, süratle geçmekYer çekiminden kurtulup göğe doğru hareket etme ve bu hareketten kehanet çıkarma.Kur'an'da geçer; hafiflik bağı kurulabilir.
رطيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
ريطAnlamlıİnce ve yumuşak kumaşTek parçadan dokunmuş, pürüzsüz ve dikişsiz ince örtü veya çarşaf.Kur'an'da geçmez; yumuşaklık bağı muhtemeldir.
يطرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça fonotaktik yapı gereği mühmeldir.
يرطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça fonotaktik yapı gereği mühmeldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طريMerkezTazelik ve yumuşaklıkZamanın ve havanın kurutucu etkisine uğramamış, ilk anındaki nemli ve yumuşak doku.Biyolojik olarak öz suyunu ve saf yapısını koruyan organik yapı.
غضضKomşuKörpelik ve kırılganlıkHenüz yeni yetme, kırılmaya müsait, olgunlaşmamış körpe hal; ayrıca gözü kısmak.طري olgun ama tazedir; غضض ise henüz gelişim evresindeki narinliği öne çıkarır.
رطبKomşuIslaklık ve nemlilikBünyesinde su barındıran, kurumamış olan; yaş hurma.رطب sadece ıslaklık ve rutubeti bildirirken, طري hem diriliği hem bozulmamış lezzeti içerir.
جددKomşuYenilik ve sonralıkEskinin zıddı olarak zaman bakımından yeni ortaya çıkmış olma hali.جدد soyut ve zamansal bir yeniliktir; طري ise doğrudan fiziksel doku ve nemle ilgilidir.
يبسZıtKuruluk ve sertlikSuyunu tamamen kaybederek katılaşma, çoraklaşma ve esnekliğini yitirme hali.طري kökünün tam zıddı olup canlılık sıvısının tükenmesini ifade eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaطريغض، جديد، رطب لم يتغيرÖz suyunu, yumuşaklığını ve besin değerini kaybetmemiş organik doku.Kesin
LatinceRecens, tenerTaze, yeni, körpe, yumuşakRecens zamansal yeniliği, tener ise yumuşak ve narin dokuyu karşılar.Güçlü
İngilizceFresh, tender, succulentTaze, körpe, sulu ve yumuşakFresh kelimesi genel tazeliği, tender ve succulent ise et ve dokudaki yumuşak ve sulu hali tam verir.Kesin
AlmancaFrisch, zartTaze, yumuşak, gevrekFrisch bozulmamışlığı, zart ise lifleri sertleşmemiş körpe eti ve dokuyu niteler.Kesin
FransızcaFrais, tendreTaze, bozulmamış, körpeFrais besin tazeliğini, tendre ise çiğnenmesi kolay yumuşak yapıyı ifade eder.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
طَرِيًّاTaze, sulu, yumuşak ve lezzetli deniz ürünü etiİnsanın istifadesine sunulan deniz nimetlerinin çürümeden, tuzun içinde kokuşmadan, ilk canlılığındaki saflığıyla sunuluşu (Nahl 16:14, Fâtır 35:12).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret ve in'âm deliliAcı ve tuzlu deniz suyunun içinden kokuşmamış, çürümemiş ve tertemiz taze etin çıkarılması; yaratılıştaki hikmet ve lütuf.İmkânsız gibi görünen bir ortamda hayatın ve tazeliğin korunması kudreti.
FıkıhDeniz avı ve gıda helalliğiDenizden çıkan canlıların avlanması, boğazlama şartı aranmaksızın taze olarak tüketilmesinin meşruiyeti.Kendiliğinden ölen karasal leşin zıddına, deniz ürününün tazeliğini koruyan temiz gıda vasfı.
TefsirNimetlerin tasviriİki farklı su kütlesinin (tatlı ve tuzlu) ortak biyolojik zenginliği ve insanın rızıklanma kolaylığı.Kurutulmuş veya tuzlanmış ete kıyasla daha kıymetli, zahmetsiz ve besleyici rızık.
HadisAşırı övgü yasağı (itkâf/itrâ)Bir kimseyi vasıflarını abartarak, onda olmayan tazelik ve üstünlükler vehmederek övmenin (itrâ) yasaklanması.Kökün mecazi türevi olan itra kavramı üzerinden övgüde sınır aşmama uyarısı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ayetleri ve şükürİlahi ikramın tazeliğiKulun doğrudan ve saf rızıkla bağ kurmasını sağlamaİnsana sunulan nimetin bekletilmemiş, safiyetini koruyan hali şükrü doğrudan tetikler.Kesin
İlmiBiyoloji ve gıda kimyasıHücresel hidrasyon ve protein tazeliğiBozulma ve oksidasyon süreçlerinin henüz başlamamış olmasıOrganik maddenin enzim ve su dengesini yitirmeden besin değerini en üst düzeyde koruması.Güçlü
SiyasiKamu kaynaklarının yönetimiSu kaynakları ve kıyı hukukuHalkın temel besin kaynağına aracısız ve engelsiz erişim hakkıDeniz ve nehirlerin stratejik rızık sahası olarak korunması ve toplumun istifadesine sunulması.Muhtemel
İktisadiÜretim ve tüketim zinciriBozulabilir taze gıda arzıSoğuk zincir veya anlık tüketim ekonomisinin temel dinamiğiDeğerini saklanmasından değil hemen tüketilmesinden alan dinamik rızık dolaşımı.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDüşük entropi durumu (S→Smin⁡) ve hidrasyon dengesiBir biyolojik sistemin henüz termodinamik bozunmaya, oksidasyona ve sıvı kaybına uğramadığı, düzenlilik ve enerji yoğunluğunun korunduğu ilk zaman aralığı.Güçlü
Beşeri bilimlerZihinsel ve kurumsal zindelikToplumsal normların veya bireysel motivasyonların henüz bürokratikleşip katılaşmadığı, esnek ve üretken başlangıç evresi.Muhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sadece balık eti veya lüks bir tüketim lezzeti olarak görülmesi; suyun kimyasal yapısıyla besin arasındaki derin ekolojik dengenin gözden kaçırılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem tatlı hem tuzlu suyun insanlığa sunduğu müşterek, saf, doğrudan ve biyolojik olarak kusursuz rızkı temsil eder; tuzun yakıcılığı içinde bozulmayan hayatı simgeler.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki hayret verici mucizenin ıskalanması; acı ve tuzlu suyun bağrında en yumuşak ve tatlı etin nasıl bozulmadan var edildiği hakikatinin sıradan bir balık avına indirgenmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İlahi yaratılışın, en elverişsiz görünen ortamlarda (örneğin acı ve tuzlu denizler) dahi hayatı, yumuşaklığı ve saf besini nasıl koruduğunu gösteren bir kavramdır. Nimetin bekletilmemiş, yapay müdahalelerle korunmaya muhtaç olmayan ilk safiyetini ifade eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tabiat, denizler, su döngüsü ve insana bahşedilen nimetlerin sayıldığı kozmolojik bağlamlarda (özellikle Nahl ve Fâtır surelerindeki deniz ayetlerinde) anahtar roldedir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çevresel şartların varlığı bütünüyle belirlediği yönündeki mekanik anlayışı yıkar; tuzlu suyun etrafını kuşattığı bir canlının içinin çürümeden, tuzla katılaşmadan taze ve leziz kalabilmesinin ilahi bir koruma ve takdir olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir canlının veya besinin öz suyunu, yumuşaklığını ve lifsel esnekliğini kaybetmemiş, kurumaya ve çürümeye maruz kalmamış en saf ve diri hali.
  • Soyut anlamZamanın, çevresel yıpratıcı etkenlerin ve katılaştırıcı güçlerin bozamadığı başlangıç safiyeti, dinçlik ve canlılık potansiyeli.
  • Sistematik karşılıkÇevresel entropi baskısına rağmen içsel canlılık ve nem dengesini koruyarak çürüme ve taşlaşmaya direnç gösteren organik düzen.
  • LaTeX modeliT(t)=T0⋅e−λt⋅δ(t−t0)buradat→t0  ⟹  T→Tmax⁡
  • LaTeX açıklamasıFormülde T(t) tazelik ve dirilik fonksiyonunu, T0 başlangıç anındaki tam canlılık ve nem potansiyelini, λ çevresel kuruma, oksidasyon ve bozulma katsayısını, t zamanı, t0 ise varlığın ilk ortaya çıktığı anı temsil eder. Dirac delta benzeri durum (δ) zamanın başlangıç anına (t→t0) yakınlığı nispetinde tazeliğin (T) maksimum seviyede var olduğunu, zaman geçtikçe ve dış etkenler devreye girdikçe bu halin yerini kuruluk ve bozulmaya bıraktığını matematiksel olarak modeller. Kök, sistemin bu ilk ve saf t0 evresini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط