طير

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-ي-ر17 sîga, 58 mücavir kök, 24 ayet, 19 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صففمعطَائِرَهُطيربرصطَائِرٍكمهحشرطَائِرُكُمْرأسالطَّيْرِسليمانخمرطَيْرًا

KökSîga 17Ayet 24Sure 19Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

طير

ط - ي - ر

KÖK
  • 29 geçiş
  • 24 ayet
  • 17 sîga
  • 12 sözlük

“Tayr” kuş demektir. Kuşun uçmasına “tayr” etmek denir. İnsanın davranış tarzına “tair” denir.”Tetayyur” etmek kötü durumlara düşmek demektir. Türkçe’deki tavır kelimesi Arapça’dan gelmiştir. Tair kuş demektir. Tayr uçmak mastarıdır. Tayr uçan filodur. Allah filoyu filo ile karşılamıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Tayr” kuş demektir. Kuşun uçmasına “tayr” etmek denir. İnsanın davranış tarzına “tair” denir.”Tetayyur” etmek kötü durumlara düşmek demektir. Türkçe’deki tavır kelimesi Arapça’dan gelmiştir. Tair kuş demektir. Tayr uçmak mastarıdır. Tayr uçan filodur. Allah filoyu filo ile karşılamıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.720 harf
باب الطاء والراء و و ا ي ء معهما ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات طرو: الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه. والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى. والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.683 harf
الطائِرُ جمعه طَيْرٌ، وجمع الطَيْرُ طُيورٌ وأطْيارٌ. وقال قطرب: الطَيْرَّ أيضاً قد يقع على الواحد. وأبو عبيدة مثله. وقرئ: "فيكون طَيْراً بإذنِ الله". وطائِر الإنسان: عمله الذي قُلِّده. والطيرُ أيضاً: الاسم من التَطَيُّرِ، ومنه قولهم: "لا طيرَ إلا طيرُ الله" كما يقال: لا أمر إلا أمر الله. وأنشد الأصمعيُّ، قال: وأنشدناه الأحمر: تَعـلَّـمْ أنَّـه لا طــيرَ إلاعلى مُتَطَيِّرِ وهو الثُـبـورُ بلى
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR14.122 harf
ط ر ( وايء ) طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور . طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة . وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ . قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره . وقال الليث : الطَّرَى
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.906 harf
(باب الطاء والياء وما يثلثهما) (طيب) الطاء والياء والباء أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على خلافِ الخَبيث. من ذلك الطيِّب: ضدّ الخبيث. يقال سبيّ طِيبَةٌ، أي طيِّبٌ. والاستطابة: الاستنجاء؛ لأنَّ الرجل يطيِّب نفسَه مما عليه من الخُبث بالاستنجاء. ونهى رسول الله * صلى الله عليه وآله أن يَستَطِيب الرَّجُل بيمينه. والأطيبانِ: الأكل والنِّكاح. وطَيْبَة([1]) مدينة الرسول صلى الله عليه وآله. ويقال: هذا طعام
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.836 harf
- الطائر: كل ذي جناح يسبح في الهواء، يقال: طار يطير طيرانا، وجمع الطائر: طير (في اللسان: والطير: اسم لجماعة ما يطير، مؤنث، والواحد: طائر، والأنثى: طائرة)، كراكب وركب. قال تعالى: ﴿ولا طائر يطير بجناحيه﴾ [الأنعام/38]، ﴿والطير محشورة﴾ [ص/19]، ﴿والطير صافات﴾ [النور/41]، ﴿وحشر لسليمان جنوده من الجن والإنس والطير﴾ [النمل/17]، ﴿وتفقد الطير﴾ [النمل/20]، وتطير فلان، واطير أصله التفاؤل بالطير ثم يستعمل في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR985 harf
ط ي ر طيّرتُ الحَمامَ وأطرتُه وطيّرتُ العصافيرَ عن الزرع وهي أرض مطارة وقد أطارت أرضنا‏.‏ وتطيرت منه واطيرت‏.‏ ونهي عن الطيرة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ طائر الله لا طائرك‏.‏ ‏"‏ وكل إنسان ألزمناه طائره في عنقه ‏"‏ وهو ساكن الطائر ورزق سكون الطائر وخفض الجناح ونفّرت عنه الطير الوقع إذا أغنته‏.‏ قال جرير‏:‏ ومنا الذي أبلي صديّ بن مالك ونفّر طيراً عن جعادة وقعاً من أبلاه الله بلاء حسناً‏.‏ وطيورهم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR16.378 harf
الطَّيَرانُ: حركةُ ذي الجَناج في الهواء بِجَنَاحِهِ، طارَ الطائرُ يَطِيرُ طَيْراً وطَيراناً وطَيْرورة؛ عن اللحياني وكراع وابن قتيبة، وأَطارَه وطيَّره وطارَ بِه، يُعَدى بالهمزة وبالتضعيف وبحرف الجر. الصحاح: وأَطارَه غيرُه وطيَّره وطايَرَه بمعنى. والطَّيرُ: معروف اسم لِجَماعةِ ما يَطِيرُ، مؤنث، والواحد طائِرٌ والأُنثى طائرةٌ، وهي قليلة؛ التهذيب: وقَلَّما يقولون طائرة للأُنثى؛ فاَّما قوله أَنشده
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.049 harf
* ط ي ر * * الطائرُ * جمعه * طَيْرٌ * كصاحب وصحب وجمع الطير * طُيُورٌ * و * أطْيارٌ * مثل فرخ وفروخ وأفراخ وقال قُطرب وأبو عبيدة * الطَّيْرُ * أيضا قد يقع على الواحد وقُرئ ﴿فيكون طيرا بإذن الله﴾ و * طائِرُ * الإنسان عمله الذي قُلِّده و * الطيْرُ * أيضا الاسم من * التَّطَيُّرِ * ومنه قولهم لا طير إلا طير الله كما يقال لا أمر إلا أمر الله وقال بن السكيت يقال * طائرُ * الله لا طائرك ولا تقل طير
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.475 harf
الطيران، محركة: حركة ذي الجناح في الهواء بجناحيه، وفي بعض الأمهات بجناحه، كالطير مثل البيع، من باع يبيع والطيرورة، مثل الصيروة من صار يصير، وهذه عن اللحياني وكراع وابن قتيبة، طار يطير طيرا وطيرانا وطيرورة. وأطاره، وطيره، وطير به وطار به، يعدي بالهمزة وبالتضعيف، وبحرف الجر. في الصحاح: وأطاره غيره وطيره وطايره بمعنى. والطير معروف: اسم لجماعة ما يطير، مؤنث جمع طائر، كصاحب وصحب والأنثى طائرة، وهي
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.238 harf
طَارَ 1 طَارَ ذ , aor. يَطِيرُ, (S, Msb,) inf. n. طَيَرَانٌ (S, A, Msb, K) and طَيْرُورَةٌ (Lh, S, K, &c.) and طَيْرٌ, (K,) He (a winged creature) moved in the air by means of his wings; flew; (A, K;) moved in the air as a beast does upon the ground. (Msb.) ― -b2- It is also said of other things than those which have wings; as in the saying of El- 'Amberee (Kureyt Ibn-Uneyf, Ham p. 3): طَارُوا
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.633 harf
طَارَ طَارَ ( y ) I ( n. ac. طَيْر 1 , طَيَرَاْن 36 , طَيْرُوْرَة ), a. Flew; flew away. b. [ Bi ], Brought quickly, flew, hurried with. c. [ Ila ], Flew, rushed towards. d. Became angry. طَيَّرَ طَيَّرَ II a. [ acc. or Bi ], Made to fly, let fly; scared; scattered. طَاْيَرَ طَاْيَرَ III a. [ acc. ], see II . أَطْيَرَ أَطْيَرَ IV a. [ acc. ], see II . تَطَيَّرَ تَطَيَّرَ V a.
Tamamını oku

Sîgalar(17)

Mücavir kökler58 mücavir (177 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. برص

    2 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir

  2. كمه

    2 ortak ayet · Kataraktlı

  3. داود

    3 ortak ayet · Davut

  4. سليمان

    3 ortak ayet · Süleyman

  5. مع

    6 ortak ayet · Beraber

  6. هيأ

    2 ortak ayet · Biçim gibi

  7. خمر

    2 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

  8. جبل

    3 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  9. حشر

    3 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  10. سجن

    2 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  11. صفف

    2 ortak ayet · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir

  12. طين

    2 ortak ayet · Döllenmiş yumurta

Geçtiği ayetler(24)

  1. … بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ …

    KuşlarHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  2. … مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ …

    KuşO’nu İsrailoğullarına peygamber olarak gönderecek ve onlara şöyle diyecektir: Ben, size Rabbınızdan bir ayet getirdim. Ben, size çamurdan kuş gibi bir şey yapıp ona üfleyeceğim de Allah’ın izniyle, hemen kuş olacak. Anadan doğma körleri ve alacalıları iyi edeceğim. Allah’ın izniyle ölüleri dirilteceğim. Yediklerinizi ve evlerinizde sakladıklarınızı da size haber vereceğim. Eğer iman edenlerden iseniz; elbette bunda sizin için ayet vardır.

  3. … وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ …

    KuşHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.

  4. أَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِي جَوِّ السَّمَاءِ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

    KuşlarGöğün boşluğunda; Allah’ın buyruğuna boyun eğerek uçan kuşlara bakmıyorlar mı? Onları Allah’tan başka kimse tutmaz. İnanan bir kavim için muhakkak ki bunda ayetler vardır.

  5. وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُدَ وَقَالَ يَاأَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ

    KuşSüleyman da Davud’a varis oldu ve dedi ki: Ey insanlar; bize, kuş dili öğretildi. Ve bize, her şeyden bolca verildi. Doğrusu bu; apaçık bir lutuftur.

  6. أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ

    KuşlarOnlar; üzerlerinde kanat çırpan sıra sıra kuşları görmezler mi? Onları Rahman’dan başkası tutmuyor. Muhakkak ki O; her şeyi görendir.

Sîga sayfası: اطَّيَّرْنَا
Sîga sayfası: تَطَيَّرْنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطير
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi ya olan kök)
Bağlamsal Yakın Köklerسبح, سفر, جري, سير
Zıt Kökقرر
Çekirdek Özet 1Bir cismin havadaki hafifliği, kanat çırparak yükselmesi ve hızla intikal etmesi
Çekirdek Özet 2Kuş cinsinin tabiattaki hareketi, kader ve amelin boyna dolanması, olayları uğursuzluğa yorma psikolojisi ve şerrin yayılması
Çekirdek Özet 3Maddi zeminden kopup bağımsızlaşma, yayılma kabiliyeti ve amelin failinden ayrılamaz bir kader bağına dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki zihinsel ve ahlaki kullanımlarını yalnızca 'kuş' biyolojisine indirgemek veya 'tâir' kelimesini falcılık bağlamında soyut bir tesadüf sayıp amelin insanın kendi boynuna bağlanan sorumluluğu olduğu gerçeğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طيKatlama, bükme, bir yüzeyden ayrılma, yumuşak bir kıvrımla yükselme veya toparlanma; aynı çekirdeği paylaşan طيب kökünde lezzet ve hoşluğun genze yayılarak yükselmesi, طين kökünde ise suyla yoğrulup kıvrılabilen yapışkan toprak kastedilir.رÇekirdeğin kıvrılma ve toparlanma hareketine süreklilik, akışkan bir tekrarlama ve yukarı doğru yayılma dinamiği eklenerek havalanma, kanat çırpma ve havada hızla dağılma eylemine dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaHavayı veya rüzgârı kanatların altına alıp toplayarak yükselmeyi sağlayan sarmal mekaniği temsil eder.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaVücuttan iki yana açılarak havayı döven kanat uzantısını, aktif çabayı ve hareket kabiliyetini gösterir.
رİnsan başı; baş, ilk, üstHareketin yukarıya, baş hizasının da fevkine, göğe doğru yönelmesini ve yüksekliği ifade eder.
طيرHavanın kanat altına alınarak bedenin yukarıya doğru sevk edilmesiCismin yerden kopup havada süzülmesi, kanatların itişiyle irtifa kazanması ve hızla menziline doğru akması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir varlığın ağırlığını hafifleterek havada kanat çırpması, yerden kopup yükselmesi ve gök boşluğunda hızla yol almasıdır; ayrıca bir kuyunun ağzının son derece geniş olması veya saçın dağılıp uzaması durumuna da مطارة denilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye Arapları sefere çıkacakları vakit kuşların uçuş yönüne bakarak kehanette bulunur (iyilik veya uğursuzluk çıkarır), buna زجر الطير derlerdi; şair el-A'şâ veya çağdaşları kuşların sağdan sola (bârih) veya soldan sağa (sânih) uçuşunu birer talih işareti olarak beyitlerinde anmışlardır. Pakette geçen şahitte ise savaş atının hızını uçmaya benzeterek: فَطِرْنَا إليهم بالقنابل والقَنَا denilmiştir.
Erken Arapça kullanımErken dönemde kök, hem kuşların havada intikali hem de ani ve dehşetli haberlerin topluluk arasında bir anda yayılması (تطاير الخبر) ve sabah aydınlığının ufukta yarılıp dağılması (استطار الفجر) anlamlarında kullanılmıştır.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde طير kökü, Batı Sami ve Güney Sami sahasında düzenli bir fonetik ve semantik süreklilik gösterir. İbranicede kökün doğrudan karşılığı bulunmamakla birlikte, kök Arapçanın özgün fonetik yapısı içinde /t/ - /y/ - /r/ dizilişiyle kuş, uçma ve havada süzülme semantiğini taşır; Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde /t-y-r/ benzeri yapılar kuş ve uçuş eylemleriyle ilintilendirilir. Aramice ve Süryanicede uçma fiili için genellikle farklı kökler (örneğin فر veya فرح) öne çıksa da Arapçada kök, hem biyolojik bir uçucu sınıfını hem de bu varlıkların hareketinden türetilen kehanet (tetayyur / kuş uçurarak fal bakma) pratiklerini adlandıran merkezi bir kültürel terime dönüşmüştür. Kökün en derin semantik çekirdeği hafiflik, havalanma ve hızla yayılmadır; Arapça bu çekirdeği hem amelin manevi sorumluluğunu (insanın boynuna asılan tâir) hem de felaketin her tarafı kuşatıcı biçimde yayılmasını (müstetîr) ifade edecek şekilde genişletmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönHavada hafifleme ve hızla yükselmeKökten türeyen tüm kelimeler cismin yerçekiminden kurtulup havada yayılması, kuş cinsinin uçması ve bilahare haberin veya şerrin çevreye saçılması fikri etrafında gelişmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arap yarımadası ortak vokabüleriİbrani ve Arami kollarında uçma eylemi için başka kökler yaygınken, Arapça ve komşu Güney Sami lehçelerinde kök kuş ve uçuş kavramının birincil taşıyıcısı olmuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer dallarında bu üçlü ses dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş bir kök gösterilememektedir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طيرAnlamlıUçmak, kuş, hafifleyip yayılmakKuşun kanat çırparak havada yükselmesi, hız ve dağılmaHedef kök; Kur'an'da geçer
طريAnlamlıTaze, yumuşak ve nemli olmakKuruluktan uzak, yeni ve körpe olma haliKur'an'da geçer (lahmen tariyyâ)
يطرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıSözlüklerde müstamel bir kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
يرطAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıSözlüklerde müstamel bir kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
رطيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıSözlüklerde müstamel bir kök olarak kaydedilmemiştirKur'an'da geçmez
ريطAnlamlıTek parça yumuşak kumaş, çarşafEk yeri olmayan ince ve yumuşak örtü (rîta)Kitābü’l-ʿAyn'da müstameldir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طيرMerkezHavada uçma, hafiflik ve hızla intikalBedenin ağırlığını kanatlarla yenip gökte yol almasıHem kanatlı canlıyı hem de hızla çevreye saçılan fiilleri kapsar
سبحKomşuBoşlukta veya akışkan ortamda süzülmeOrtamda batmadan pürüzsüzce kayıp gitmeyi vurgular; kanat çırpma zorunluluğu yokturGök cisimlerinin veya suda yüzenlerin engelsiz akışıdır
سفرKomşuMesafe katetme, açığa çıkmaYeryüzünde geniş bir alanı aşma ve perdeyi aralama eylemidirUçmaktan ziyade örtüyü kaldırma ve yatay yolculuktur
جريKomşuBir mecrada hızla akıp gitmeBelirli bir yatak veya güzergâh boyunca kesintisiz ilerleyiştirAkışkanlık ve doğrusal hız esastır
سيرKomşuKarada hareket etme, yürümeYeryüzü sathında adımlarla veya bineklerle yol alma eylemidirYatay ve zeminle temas halinde bir harekettir
قررZıtSabit durma, yerleşme, sükûnet bulmaHareketin durması, bir mekânda ağırlıkla karar kılınmasıdırUçmanın ve havada dağılmanın tam karşıtı olan hareketsizliktir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطيرUçmak, kuş, dağılmak, uğursuzluk saymakFiziksel uçuş eylemini, kanatlı canlıları ve mecazen amelin boyna takılmasını kapsarKesin
Latincevolare, avis, omenUçmak, kuş, kehanet/alametvolare yalnızca uçma fiilini, avis kuşu karşılar; omen ise kuş uçuşundan çıkarılan kehaneti karşılayıp kökün fal boyutuna denk düşerGüçlü
İngilizceto fly, bird, omen, disperseUçmak, kuş, alamet, yayılmakfly fiziki hareketi, bird biyolojik türü, omen ise tetayyur boyutunu karşılar; tek bir kelime amelin kader bağı oluşunu kapsamazGüçlü
Almancafliegen, Vogel, VorzeichenUçmak, kuş, uğursuzluk/alametfliegen ve Vogel fiziksel katmanı, Vorzeichen ise kadim kuş kehanetlerini karşılarGüçlü
Fransızcavoler, oiseau, présageUçmak, kuş, kehanet/önsezivoler uçmayı, présage ise Arapların kuş hareketlerinden çıkardıkları uğursuzluk veya fal inancını ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الطَّيْر / طَيْرًاBiyolojik kuş cinsi ve kanatlı varlıklarTabiat ayetlerinde, Hz. İbrahim'in kuşları çağırmasında, Hz. İsa'nın çamurdan kuş biçimi yapmasında ve teshir bağlamında; Bakara 2:260, Âl-i İmrân 3:49, Mâide 5:110, Enbiyâ 21:79, Nûr 24:41, Mülk 67:19.
طَائِر / طَائِرَهُİnsanın kendi ameli, kaderi ve ayrılmaz sorumluluğuBireysel ahlaki sorumluluğun ve amel defterinin kıyamet günü insanın kendi boynuna bağlanması bağlamında; İsrâ 17:13.
تَطَيَّرْنَا / اطَّيَّرْنَا / طَائِرُكُمْUğursuzluğa yorma, suçu başkasına atma (tetayyur)Müşriklerin ve inkârcıların peygamberleri başlarına gelen musibetlerin sebebi ve uğursuzluk kaynağı saymaları bağlamında; A'râf 7:131, Neml 27:47, Yâsîn 36:18-19.
مُسْتَطِيرًاGeniş alana yayılan, kuşatıcı ve dehşetliKıyamet gününün azabının ve dehşetinin her tarafı sarması bağlamında; İnsân 76:7.
طَيْرٍ مَّأْكُولٍ (Fil suresi bağlamı: طَيْرًا أَبَابِيلَ)Sürü halinde uçan hava unsurları / hücum birlikleriİlahi cezanın semadan organize ve gruplar halinde intikali bağlamında; Fîl 105:3.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKader, irade ve tevhid bahsiTetayyurun (uğursuzluk saymanın) şirke varan bir inanç sapması olması; musibetin ve hayrın yalnızca Allah'ın takdiriyle gerçekleştiği ve insanın kendi amelinden mesul olduğu tezi.Anlam, putperest talih inancından mutlak ilahi kudrete ve bireysel iradeye yoğunlaşır.
FıkıhAvlanma, yiyecekler ve kehanet yasağıKuş avının hükümleri, eti yenen ve yenmeyen kanatlılar; ayrıca kuş uçurarak fala bakmanın (ıyâfe ve zecr) haram kılınması.Anlam, biyolojik hükümler ile bâtıl kehanet yöntemlerinin hukuken menedilmesi üzerine daralır.
Tefsirİsrâ 17:13 ve kıssalardaki tetayyur sahneleri'Tâir' kelimesinin Cahiliye'deki talih kuşundan 'insanın ameli' manasına nasıl dönüştürüldüğü ve elçilere yöneltilen uğursuzluk suçlamalarının tahlili.Kökün ahlaki sorumluluk ve peygamberlerin tevhid mücadelesi ekseninde tefsiri.
HadisBâtıl inançların reddiHadislerde geçen لا طِيَرَةَ (Uğursuzluk yoktur) ilkesi gereğince, kuşların hareketine göre amel etmenin şirk sayılması ve yerine tefe'ülün konması.Anlam, psikolojik vehimlerin temizlenmesi ve tevekkül bilincinin inşası yönünde yoğunlaşır.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kader inancıAmelin sorumluluğu ve vehimden arınmaİnsanın fiillerini bâtıl tesadüflere değil kendi iradesine ve ilahi adalete bağlamakKişinin kaderini dışsal bir kuşun uçuşuna değil, kendi boynuna asılan ameline bağlayarak şirk kalıntılarını yıkar.Kesin
İlmiAerodinamik ve zoolojik nizamGöksel teshir ve hava hareket mekaniğiYerçekimine karşı aerodinamik dengenin ve ekolojik tesbihin kavranmasıKuşların havada tutulmasını ilahi yasaların (sünnetullah) fiziksel bir tecellisi olarak akla sunar.Kesin
SiyasiToplumsal krizler ve günah keçisi psikolojisiKrizlerin sorumluluğunu hakikate yükleme refleksini kırmaİktidarların veya halkların kendi ahlaki çöküşlerini elçilere fatura etmesini engellemekToplumların uğradığı hezimetleri dışsal 'uğursuzluklara' değil, kendi adaletsizliklerine bağlamasını sağlar.Güçlü
İktisadiRisk yönetimi ve piyasa rasyonalitesiBâtıl vehimlerle ticaretten ve üretimden çekilmeyi önlemeİktisadi teşebbüsü kuruntulardan arındırıp rasyonel çabaya dayandırmakCahiliye tüccarının kuşun yönüne bakarak ticareti durdurması gibi irrasyonel krizleri reddeder.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAerodinamik kaldırma kuvveti ve difüzyon (yayılma dinamiği)Fizikte bir akışkan içinde hareket eden cismin kaldırma kuvvetiyle (lift) yerçekimini yenmesi; ayrıca parçacıkların bir merkezden dışarıya doğru hızla dağılması (müstetîr kavramındaki difüzyon).Güçlü
Beşeri bilimlerYansıtma mekanizması (psikoloji) ve günah keçisi üretimi (sosyoloji)Bireyin veya kitlelerin kendi ahlaki ve yapısal başarısızlıklarının suçunu dışsal bir nesneye, azınlığa veya öndere yükleyerek (tetayyur) vicdani rahatlama arayışı.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca biyolojik bir hayvan türü olan kanatlı kuşlarla sınırlamak; teolojik ve ahlaki bağlamlardaki 'tâir' ve 'tetayyur' kavramlarını modern meallerde sadece soyut bir 'uğursuzluk' kelimesine hapsedip arka planındaki amel-kader ilişkisini yitirmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök Kur'an'da; kozmik nizam ve ilahi teshir (kuşların saflar halinde tesbihi), ilahi mucize (çamurdan kuş yapılması), ahlaki sorumluluk (insanın amelinin boynuna dolanması), psikolojik vehim (inkârcıların peygamberleri uğursuz sayması) ve kıyamet dehşetinin her yana yayılması (müstetîr) gibi çok katmanlı bir ufka sahiptir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsrâ 17:13 ayetindeki 'tâir' ifadesi salt kör bir talih veya alın yazısı zannedilirse, insanın kendi amelinden ötürü hesaba çekileceği ahlaki ilkesi zedelenir; kader fatalist bir yazgıya indirgenir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Çünkü Kur'an, Cahiliye zihninin en köklü pagan pratiklerinden biri olan kuş uçurarak kader tayin etme (ıyâfe/tetayyur) alışkanlığını yıkmış; 'tâir' kelimesini bizzat insanın kendi ameli ve boynuna takılan manevi sorumluluk defteri haline getirerek köklü bir semantik inkılap yapmıştır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Elçilerin inkârcı kavimlerle mücadele ettiği ve onların 'Sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık' iddialarının geçtiği kıssa ayetlerinde (A'râf, Neml, Yâsîn); amellerin tescilini bildiren ayetlerde (İsrâ); kuşların yaratılışındaki ilahi kudret delillerinde (Nûr, Mülk) ve kıyamet tasvirlerinde (İnsân).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Olayları tesadüfe, fallara, burçlara veya belirli şahısların getirdiğine inanılan 'uğursuzluklara' bağlama yanılgısını kökten düzeltir. İnsanın felaketinin veya kurtuluşunun dışarıda uçan bir kuştan değil, kendi göğsünde taşıdığı ve boynuna dolanan amellerinden kaynaklandığını bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin veya canlının ağırlığını hafifleterek kanatları vasıtasıyla havada yükselmesi, süzülmesi ve hızla çevreye yayılmasıdır.
  • Soyut anlamZihnin dışsal bir hadiseyi sebep göstererek vehim ve uğursuzluk üretmesi (tetayyur); buna karşılık hakikatte insanın amellerinin ayrılmaz bir kader bağı olarak kendi şahsına tahsis edilmesidir.
  • Sistematik karşılıkNedenselliğin dışsal bâtıl alametlerden (kuşun uçuş yönü) soyutlanıp, bireysel ahlaki iradeye (amel defteri) ve ilahi adaletin mutlak yasalarına bağlanması sistemidir.
  • LaTeX modeliA↦T(A)=B  ⟺  ∇⋅J≠0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A bireyin ahlaki ve iradi eylemini (amel), T(A) bu amelin insanın boynuna bağlanan ayrılmaz kader ve sorumluluk karşılığını (tâir), B ise failin bizzat kendi boynunu/şahsını temsil eder. İfadenin sağ tarafındaki diverjans denklemi (∇⋅J≠0), kökün 'müstetîr' formunda olduğu gibi fiillerin veya krizlerin çevreye hızla yayılma ve saçılma akısını sembolize eder. Model, amelin dışsal bir tesadüfe değil, failin kendi varlığına kilitlendiğini ve şerrin yayılımını matematiksel bir bağıntı olarak özetler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط