طير
ط - ي - ر
KÖK- 29 geçiş
- 24 ayet
- 17 sîga
- 12 sözlük
“Tayr” kuş demektir. Kuşun uçmasına “tayr” etmek denir. İnsanın davranış tarzına “tair” denir.”Tetayyur” etmek kötü durumlara düşmek demektir. Türkçe’deki tavır kelimesi Arapça’dan gelmiştir. Tair kuş demektir. Tayr uçmak mastarıdır. Tayr uçan filodur. Allah filoyu filo ile karşılamıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Tayr” kuş demektir. Kuşun uçmasına “tayr” etmek denir. İnsanın davranış tarzına “tair” denir.”Tetayyur” etmek kötü durumlara düşmek demektir. Türkçe’deki tavır kelimesi Arapça’dan gelmiştir. Tair kuş demektir. Tayr uçmak mastarıdır. Tayr uçan filodur. Allah filoyu filo ile karşılamıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.720 harfباب الطاء والراء و و ا ي ء معهما
ط ر و، ط و ر، و ط ر، و ر ط، ط ي ر، ر ي ط، ط ر أ، أ ط ر، ر ط ا مستعملات
طرو:
الطَّراوة: مصدر الشّيء الطريّ طَرِيَ يَطْرَى طَراوةً وطَراءَةً. وقلّما يُستَعمل، لأنّه ليس بحادث. وأَطْرَى فلانٌ فلاناً: مَدَحَهُ باحسن ما يَقْدِر عليه.
والمُطَرّاةُ: ضَرْبٌ من الطِّيب ويقال: عُودٌ مُطَرّى.
والطَّرا: يُكَثَّرُ به العَدَد، يُقال: هم أكْثرُ من الطَّرا والثَّرى. ويقال:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.683 harfالطائِرُ جمعه طَيْرٌ، وجمع الطَيْرُ طُيورٌ وأطْيارٌ.
وقال قطرب: الطَيْرَّ أيضاً قد يقع على الواحد. وأبو عبيدة مثله. وقرئ: "فيكون طَيْراً بإذنِ الله". وطائِر الإنسان: عمله الذي قُلِّده. والطيرُ أيضاً: الاسم من التَطَيُّرِ، ومنه قولهم: "لا طيرَ إلا طيرُ الله" كما يقال: لا أمر إلا أمر الله. وأنشد الأصمعيُّ، قال: وأنشدناه الأحمر:
تَعـلَّـمْ أنَّـه لا طــيرَ إلاعلى مُتَطَيِّرِ وهو الثُـبـورُ
بلى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.122 harfط ر ( وايء )
طرا ، طري ، طرو ، طرأ ، طير ، رطى ، ريط ، ورط ، وطر ، أطر ، أرط ، وطر ، طور .
طرا طرأ : الحرَّاني عن ابن الأعرابيّ : لحمٌ طريٌّ غير مهموز ، وقد طَرُوَ يَطْرُو طَراوة وطراءة .
وقال الليث : طَرِي يَطْري طراوة وطَرَاءَة ، وقلما يُستَعْمل لأنه ليس بحادثٍ .
قال : والمطرَّاةُ ضرب من الطِّيب ، قلت : يقال لِلألُوَّة : مُطَراةٌ إذا طُرِّيتْ بِطيب ، أو عَنْبَر أو غيره .
وقال الليث : الطَّرَى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.906 harf(باب الطاء والياء وما يثلثهما)
(طيب) الطاء والياء والباء أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على خلافِ الخَبيث. من ذلك الطيِّب: ضدّ الخبيث. يقال سبيّ طِيبَةٌ، أي طيِّبٌ. والاستطابة: الاستنجاء؛ لأنَّ الرجل يطيِّب نفسَه مما عليه من الخُبث بالاستنجاء. ونهى رسول الله * صلى الله عليه وآله أن يَستَطِيب الرَّجُل بيمينه. والأطيبانِ: الأكل والنِّكاح. وطَيْبَة([1]) مدينة الرسول صلى الله عليه وآله. ويقال: هذا طعام
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.836 harf- الطائر: كل ذي جناح يسبح في الهواء، يقال: طار يطير طيرانا، وجمع الطائر: طير (في اللسان: والطير: اسم لجماعة ما يطير، مؤنث، والواحد: طائر، والأنثى: طائرة)، كراكب وركب. قال تعالى: ﴿ولا طائر يطير بجناحيه﴾ [الأنعام/38]، ﴿والطير محشورة﴾ [ص/19]، ﴿والطير صافات﴾ [النور/41]، ﴿وحشر لسليمان جنوده من الجن والإنس والطير﴾ [النمل/17]، ﴿وتفقد الطير﴾ [النمل/20]، وتطير فلان، واطير أصله التفاؤل بالطير ثم يستعمل في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR985 harfط ي ر
طيّرتُ الحَمامَ وأطرتُه وطيّرتُ العصافيرَ عن الزرع وهي أرض مطارة وقد أطارت أرضنا.
وتطيرت منه واطيرت.
ونهي عن الطيرة.
ومن المجاز: طائر الله لا طائرك.
" وكل إنسان ألزمناه طائره في عنقه " وهو ساكن الطائر ورزق سكون الطائر وخفض الجناح ونفّرت عنه الطير الوقع إذا أغنته.
قال جرير: ومنا الذي أبلي صديّ بن مالك ونفّر طيراً عن جعادة وقعاً من أبلاه الله بلاء حسناً.
وطيورهم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR16.378 harfالطَّيَرانُ: حركةُ ذي الجَناج في الهواء بِجَنَاحِهِ، طارَ الطائرُ يَطِيرُ طَيْراً وطَيراناً وطَيْرورة؛ عن اللحياني وكراع وابن قتيبة، وأَطارَه وطيَّره وطارَ بِه، يُعَدى بالهمزة وبالتضعيف وبحرف الجر. الصحاح: وأَطارَه غيرُه وطيَّره وطايَرَه بمعنى.
والطَّيرُ: معروف اسم لِجَماعةِ ما يَطِيرُ، مؤنث، والواحد طائِرٌ والأُنثى طائرةٌ، وهي قليلة؛ التهذيب: وقَلَّما يقولون طائرة للأُنثى؛ فاَّما قوله أَنشده
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.049 harf* ط ي ر * * الطائرُ * جمعه * طَيْرٌ * كصاحب وصحب وجمع الطير * طُيُورٌ * و * أطْيارٌ * مثل فرخ وفروخ وأفراخ وقال قُطرب وأبو عبيدة * الطَّيْرُ * أيضا قد يقع على الواحد وقُرئ ﴿فيكون طيرا بإذن الله﴾ و * طائِرُ * الإنسان عمله الذي قُلِّده و * الطيْرُ * أيضا الاسم من * التَّطَيُّرِ * ومنه قولهم لا طير إلا طير الله كما يقال لا أمر إلا أمر الله وقال بن السكيت يقال * طائرُ * الله لا طائرك ولا تقل طير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.475 harfالطيران، محركة: حركة ذي الجناح في الهواء بجناحيه، وفي بعض الأمهات بجناحه، كالطير مثل البيع، من باع يبيع والطيرورة، مثل الصيروة من صار يصير، وهذه عن اللحياني وكراع وابن قتيبة، طار يطير طيرا وطيرانا وطيرورة. وأطاره، وطيره، وطير به وطار به، يعدي بالهمزة وبالتضعيف، وبحرف الجر. في الصحاح: وأطاره غيره وطيره وطايره بمعنى. والطير معروف: اسم لجماعة ما يطير، مؤنث جمع طائر، كصاحب وصحب والأنثى طائرة، وهي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR18.238 harfطَارَ
1 طَارَ ذ , aor. يَطِيرُ, (S, Msb,) inf. n. طَيَرَانٌ (S, A, Msb, K) and طَيْرُورَةٌ (Lh, S, K, &c.) and طَيْرٌ, (K,) He (a winged creature) moved in the air by means of his wings; flew; (A, K;) moved in the air as a beast does upon the ground. (Msb.) ― -b2- It is also said of other things than those which have wings; as in the saying of El- 'Amberee (Kureyt Ibn-Uneyf, Ham p. 3):
طَارُوا
طَارَ 1 طَارَ ذ , aor. يَطِيرُ, (S, Msb,) inf. n. طَيَرَانٌ (S, A, Msb, K) and طَيْرُورَةٌ (Lh, S, K, &c.) and طَيْرٌ, (K,) He (a winged creature) moved in the air by means of his wings; flew; (A, K;) moved in the air as a beast does upon the ground. (Msb.) ― -b2- It is also said of other things than those which have wings; as in the saying of El- 'Amberee (Kureyt Ibn-Uneyf, Ham p. 3): طَارُوا اـِلَيْهِ زَرَافَاتٍ وَوُحْدَانَا [They fly to it in companies and one by one]; (TA;) i. e. they hasten to it: for طِرْتُ اـِلَى كَذَا means (assumed tropical:) I hastened to such a thing: and طِرْتُ بِكَذَا (assumed tropical:) I outstripped, or became foremost, with such a thing. (Ham p. 6.) And طار عَلَى مَتْنِ فَرَسِهِ (tropical:) He fled upon the back of his horse. (TA, from a trad.) And طار القَوْمُ (assumed tropical:) The people took fright and ran away quickly. (Msb.) And طَارُوا سِرَاعًا (assumed tropical:) They went away quickly. (TA.) ― -b3- [One says also, طار عُقْلُهُ (assumed tropical:) His reason fled. And طار فُؤَادُهُ (tropical:) His courage (lit. his heart) fled away: see also 10: and see شَعَاعٌ. (Both are phrases of frequent occurrence.)] ― -b4- And طار طَائرُهُ: see طَائِرٌ. ― -b5- [And see an ex. voce شِقَّةٌ.] ― -b6- طار قَلْبِى مَطَارَهُ means (assumed tropical:) My heart inclined towards that which it loved, and clung to it. (TA, from a trad.) And طِيرِى بِهِ, addressed to a woman, is expl. by IAar as meaning (assumed tropical:) Love thou, or become attached, to him. (TA.) ― -b7- طارت عَيْنُهُ (S and K in art. خلج) (assumed tropical:) His eye throbbed. (PS and TK in that art.) ― -b8- طار لَهُ صِيتٌ فِى النَّاسِ (tropical:) [He became famous among the people; lit. means fame among the people became, or came to be, (صَارَ,) his]. (A.) [And in like manner one says,] طار لَهُ مِنْ نَصِيبِهِ كَذَا (tropical:) Such a thing became his, or came to him, of his lot, or portion; syn. صَارَ, and حَصَلَ. (Mgh.) And طار لَنَا (tropical:) It came to our lot, or portion. (TA.) And طار لِكُلٍّ مِنْهُمْ سَهْمُهُ (tropical:) The share of each came to him. (TA.) ― -b9- See also 6, in two places. -A2- طَارَ بِهِ is also syn. with طَيَّرَهُ, q. v. (TA.) ― -b2- [Hence the metaphorical phrase طَارَتْ بِهَا العَرَبُ expl. voce عَرَبَةٌ.] ― -b3- طارت الاـِبِلُ بِآذَانِهَا, (TA,) or بِأَذْنَابِهَا, (O, TA,) thus [correctly] in the TS, (TA,) [like شَالَتْ بِأَذْنَابِهَا,] means (assumed tropical:) The she-camels conceived. (O, TA.)
طيّرهُ 2 طيّرهُ ذ , (S, A, Msb, K,) and طيّر بِهِ, (K,) and ↓ اطارهُ, (S, A, Msb, K,) and ↓ طايرهُ, (S, K,) and بِهِ ↓ طَارَ, (TA,) He made him to fly. (A, Msb, K.) [See also 10.] ― -b2- طَيَّرَ العَصَافِيرَ عَنِ الزَّرْعِ He made the sparrows to fly away, [scared them, or dispersed them,] from the seedproduce. (A.) ― -b3- هُمْ فِى شَىْءٍ لَا يُطَيَّرُ غُرَابُهُ [They are in that whereof the crow is not made to fly away, because of its abundance]: a prov. alluding to a state of plenty. (S, TA.) [See also غُرَابٌ.] One says also أُطِيرَ الغُرَابُ [The crow was made to fly away]. (S.) [See مُطَارٌ.] ― -b4- طيّر فُؤَادَهُ (tropical:) [He, or it, made his courage (lit. his heart) to fly away]. (S in art. فز, &c.) ― -b5- طيّر المَالَ بَيْنَ القَوْمِ, and ↓ اطارهُ, He divided the property into lots, or shares, among the people: (O, K, * TA:) أَطَرْتُ, signifying I divided into lots, or shares, occurs in a trad.; but some say that the أ is a radical letter. (IAth, TA.) ― -b6- طيّر الفَحْلُ الاـِبِلَ means (assumed tropical:) The stallion made all the she-camels to conceive: (K, TA:) or, to conceive quickly. (TA.) And طَيَّرَتْ هِىَ [or طُيِّرَتْ?] They conceived quickly. (TA.)
3 طَاْيَرَ see 2, first sentence.
4 أَطْيَرَ see 2, in two places. -A2- اطارت أَرْضُنَا Our land abounded, or became abundant, in birds. (TA.)
تطيّر مِنْهُ 5 تطيّر مِنْهُ ذ , (S, A, Msb, K,) and بِهِ, (S, K,) sometimes changed to اِطَّيَّرَ, (S, A, Msb,) as in the Kur xxvii. 48, the ت being incorporated into the ط, and this requiring a conjunctive ا that the word may begin with it [and not with a quiescent letter], (S,) inf. n. [or rather quasi-inf. n.] طِيَرَةٌ, the only instance of the kind except خِيَرَةٌ, which is the same in relation to تَخَيَّرَ, (IAth,) He augured evil from it; regarded it as an evil omen. (S, Msb, K.) The Arabs, when they desired to set about an affair, passed by the places where birds lay upon the ground, and roused them, in order to learn thence whether they should proceed or refrain: but the law forbade this. (Msb.) They augured evil from the croaking of the crow, and from the birds' going towards the left; and in like manner, from the motions of gazelles. (TA.) تَفَآءَلَ signifies the contr. of تطيّر. (TA.)
تطاير 6 تطاير ذ (assumed tropical:) It became scattered, or dispersed; (S, K, TA;) flew away or about; went away; became reduced to fragments; (TA;) as also ↓ استطار, (K, TA,) and ↓ طَارَ. (TA.) ― -b2- (tropical:) It became long, or tall; (S, K;) as also ↓ طَارَ, (Sgh, K,) which is said of hair, (TA,) as is also the former, (S, TA,) and of a camel's hump. (Sgh, TA.) It is said in a trad., خُذْ مَا تَطَايَرَ مِنْ شَعَرِكَ (S, TA) [Clip thou] what has become long and dishevelled [of thy hair]. (TA.) ― -b3- تطاير السَّحَابُ فِى السَّمَآءِ (assumed tropical:) The clouds became spread throughout the sky. (K, TA.) [See also 10.]
انطار 7 انطار ذ It became split, slit, or cracked. (K, TA.) [See also 10, latter part.]
استطار 10 استطار ذ [He made a thing to fly. See also 2. ― -b2- Hence,] (assumed tropical:) He drew forth a sword quickly from its scabbard. (K, * TA.) ― -b3- اُسْتُطِيرَ (assumed tropical:) It (for ex., dust, S) was made to fly. (S, K.) You say, كَادَ يُسْتَطَارُ مِنْ شِدَّةِ عَدْوِهِ (tropical:) [He was almost made to fly by reason of the vehemence of his running]. (A.) And اُسْتُطِيرَ فُؤَادُهُ مِنَ الفَزَعِ (tropical:) [His courage (lit. his heart) was made to fly away by reason of fright]. (A.) ― -b4- (assumed tropical:) He was taken away quickly, as though the birds carried him away. (TA.) ― -b5- (assumed tropical:) He hastened, or was quick, in running; (K;) he ran quickly; (O, L;) said of a horse. (O, L, K.) [A signification of the pass. form; as though meaning he was made to fly.] ― -b6- (assumed tropical:) He was [flurried, or] frightened. (O, K.) [As though meaning originally he was made to fly by reason of fright.] -A2- استطار (tropical:) It (the dawn) spread; (S, A, Msb, K;) its light spread in the horizon: (TA:) [see مُسْتَطِيرٌ:] and the verb is used in the same sense in relation to other things: (S:) said of lightning, it spread in the horizon: and of dust, it spread in the air: and of evil, it spread. (TA.) See also 6. ― -b2- (tropical:) It (a crack in a wall) appeared and spread. (A. [See also استطال.]) It (a slit, or crack, for السُّوقُ in the K is a mistake for الشَّقُّ, or, accord. to the L, a crack in a wall, TA) rose, (K,) and appeared. (TA.) (assumed tropical:) It (a crack in a glass vessel, and wear in a garment,) became apparent in the parts thereof. (TA.) ― -b3- (tropical:) It (a wall) cracked (K, TA) from the beginning thereof to the end. (TA.) (assumed tropical:) It (a glass vessel) showed a crack in it from beginning to end. (TA.) [See also 7.] -A3- استطارت said of a bitch, She desired the male. (O, K.)
طَيْرٌ طَيْرٌ ذ : see طَائِرٌ, in seven places: ― -b2- and see also طَيْرَةٌ, in two places. -A2- طَيْرُ طَيْرُ, (O,) or طَيْرِ طَيْرِ, (TA,) is a cry by which a sheep or goat is called. (O, TA.)
طَيْرَةٌ طَيْرَةٌ ذ and ↓ طَيْرُورَةٌ (S, K) and ↓ طَيْرٌ (S) (tropical:) Levity; inconstancy. (S, K, TA.) You say, فِى فُلَانٍ طَيْرَةٌ and ↓ طَيْرُورَةٌ, (tropical:) In such a one is levity, or inconstancy. (S.) And ↓ اُزْجُرْ أَحْنَآءَ طَيْرِكَ (tropical:) [alluding to the original signification of طَيْرٌ, namely, “ birds, ”] means جَوَانِبَ خِفَّتِكَ وَطَيْشِكَ [agreeing with an explanation of the same saying voce حِنْوٌ, q. v.]. (S.) ― -b2- Also طَيْرَةٌ (assumed tropical:) A slip; a stumble: hence the trad., اـِيَّاكَ وَطَيْرَاتِ الشَّبَابِ (assumed tropical:) Beware thou of the slips and stumbles of youth. (TA.)
طِيْرَةٌ طِيْرَةٌ ذ and طِيَرَةٌ and طِوَرَةٌ; see طَائِرٌ; the second, in four places.
طَيْرُورَةٌ طَيْرُورَةٌ ذ : see طَيْرَةٌ, in two places.
طَيَّارٌ طَيَّارٌ ذ (tropical:) A sharp, spirited, vigorous, horse, (K, TA,) that is almost made to fly by reason of the vehemence of his running; (TA;) as also ↓ مُطَارٌ. (K, TA. [The latter word in the CK written مَطار; but said in the TA to be with damm, and so written in a copy of the A.]) [See also طَيُّورٌ.] ― -b2- See also مُسْتَطِيرٌ. -A2- Also A company of men. (O.) -A3- As applied to A balance, it is not of the language of the Arabs: (O:) [i. e., it is post-classical:] it means an assay-balance (مِيزَانٌ and مَعْيَارٌ) for gold; so called because of the form of a bird, or because of its lightness: or the balance for dirhems [or moneys] that is known among them [who use it] by the appellation of the قارسطون [meaning the χαριστίων of Archimedes, (as is observed in a note in p. 178 of vol. ii. of the sec. ed. of Har,) i. e. the hydrostatic balance]: or, accord. to El-Fenjedeehee, the tongue (لِسَات) of the balance. (Har pp. 549-50.)
هُوَ طَيُّورٌ فَيُّورٌ هُوَ طَيُّورٌ فَيُّورٌ ذ (assumed tropical:) He is sharp, and quick in returning [to a good state], or recovering [from his anger]. (K.) [See also طَيَّارٌ.]
طَائِرٌ طَائِرٌ ذ A flying thing [whether bird or insect]: (Msb, * TA:) pl. ↓ طَيْرٌ, (S, Msb, K,) like as صَحْبٌ is pl. of صَاحِبٌ: (S, Msb:) or طَيْرٌ is originally an inf. n. of طَارَ: or an epithet contracted from طَيِّرٌ: (TA:) or a quasi-pl. n.; (Mgh, TA;) and this is the most correct opinion: (TA:) [but see, below, a reason for considering it originally an inf. n.:] and طَائِرٌ may also be quasi-pl. n., like جَامِلٌ and بَاقِرٌ: (TA:) ↓ طَيْرٌ is also sometimes used as a sing.; (Ktr, AO, S, Mgh, Msb, K;) as in the Kur iii. 43 [and v. 110], accord. to one reading: (S:) but ISd says, I know not how this is, unless it be meant to be [originally] an inf. n.: (TA:) [for an inf. n. used as an epithet is employed as sing. and pl.:] or طَائِرٌ, only, is used as a sing., (Th, IAmb, Msb,) by general consent; and AO once said so in common with others: (Th:) but ↓ طَيْرٌ has a collective, or pl., signification: (IAmb, Msb:) and is fem.: (Mgh:) or is more frequently fem. than masc.: (IAmb, Msb:) the pl. of طَيْرٌ is طُيُورٌ [a pl. of mult.] and أَطْيَارٌ [a pl. of pauc.]: (S, Msb, K:) or طُيُورٌ may be pl. of طَائِرٌ, like as سُجُودٌ is pl. of سَاجِدٌ: (TA:) طَائِرَةٌ is seldom applied to the female. (IAmb, Msb.) ― -b2- [الطَّائِر is a name of (assumed tropical:) The constellation Cygnus; also called الدَّجَاجَةُ.] ― -b3- هُوَ سَاكِنُ الطَّائِرِ means (tropical:) He is grave, staid, sedate, (K,) or motionless; so that if a bird alighted upon him, it would be still; for if a bird alight upon a man, and he move in the least, the bird flies away. (TA.) Of the same kind also is the saying, رُزِقَ فُلَانٌ سُكُونَ الطَّائِرِ وَخَفْضَ الجِنَاحِ (tropical:) [Such a one was endowed, or has been endowed, with gravity and gentleness]. (TA.) And طُيُورُهُمْ سَوَاكِنُ (tropical:) They are remaining fixed, settled, or at rest: and شَالَتْ نَعَامَتُهُمْ signifies the contrary. (A, TA.) And ↓ كَأَنَّ عَلَى رُؤُسِهِمُ الطَّيْرَ (tropical:) [As though birds were on their heads] is said of a people, meaning them to be motionless by reason of reverence: (S, K:) it was said of the Companions of Mohammad, describing them as quiet and grave [in his presence], without levity: and the origin of the saying is this: that birds alight only upon a thing that is still and inanimate: (TA:) or that the crow alights upon the head of the camel, and picks from it the ticks, (S, K,) and the young ones thereof, (S,) and the camel does not move (S, K) his head, (S,) lest the crow should take fright and fly away. (S, K.) In like manner, وَقَعَ طَائِرُهُ means (tropical:) He became grave, or sedate. (Meyd.) And طَائِرُهُ ↓ طَارَ (tropical:) He became light, or inconstant: (Meyd:) and he became angry; (O, K, TA;) like ثَارَ ثَائِرُهُ and فَارَ فَائِرُهُ: (TA:) or he hastened, and was light, or active, or agile. (Har p. 561.) ― -b4- And it is said in a trad., الرُّؤْيَا عَلَى رِجْلِ طَائِرٍ مَا لَمْ تُعَبَّرْ (O, TA) (assumed tropical:) A dream is unsettled as to its result, or final sequel, while it is not interpreted. (TA.) [The Arabs hold that the result of a dream is affected by its interpretation: wherefore it is added in this tradition, and said in others also, that the dreamer should not relate his dream, unless to a friend or to a person of understanding.] ― -b5- ↓ عَيَّثَتْ طَيْرُهُ see expl. in art. عيث. ― -b6- طَائِرٌ also signifies A thing from which one augurs either good or evil; an omen, a bodement, of good or of evil: (K:) and ↓ طِيَرَةٌ (S, K) and ↓ طِيرَةٌ (K) and ↓ طِوَرَةٌ (IDrd, Sgh, K, TA [in the CK, in this art., erroneously, طُورَةٌ, but in art. طور it is طِوَرَة,]) a thing from which one augurs evil; an evil omen or bodement; (S, K, &c.;) contr. of فَأْلٌ: (TA:) and طَائِرٌ signifies fortune, (A'Obeyd, K, TA,) whether good or evil: (TA:) and especially evil fortune; ill luck; as also ↓ طَيْرٌ and ↓ طِيَرَةٌ: for the Arabs used to augur evil from the croaking of the crow, and from birds going towards the left: [see 5:] (TA:) and ↓ طِيَرَةٌ is an inf. n. [or rather a quasi-inf. n.] of تَطَيَّرَ, [q. v.,] (IAth,) and signifies auguration of evil. (Msb.) The Arabs used to say, to a man or other thing from which they augured evil, (TA,) طَائِرُ اللّٰهِ لَا طَائِرُكَ, (ISk, S, IAmb,) and طائرَ اللّٰه لا طائرَك, meaning What God doth and decreeth, not what thou dost and causest to be feared: (IAmb:) accord. to ISk, one should not say اللّٰهِ ↓ طَيْرُ: (S:) but the Arabs are related to have said, also, لَا طَيْرَ اـِلَّا طَيْرُ اللّٰهِ [There is no evil fortune but that which is of God]; like as one says, لَا أَمْرَ اـِلَّا أَمْرُ اللّٰهِ. (As, S.) They also used to say, جَرَى لَهُ الطَّائِرُ بِأَمْرِ كَذَا [Fortune brought to him such an event]: and hence fortune, whether good or evil, is called طائر. (TA.) And it is said in the Kur [vii. 128], اـِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللّٰهِ, meaning Their evil fortune, which will overtake them, is only that which is threatened to befall them in the latter state, [with God,] and not that which befalls them in the present state of existence: (TA:) or the cause of their good and evil is only with God; i. e., it is his decree and will: or the cause of their evil fortune is only with God; i. e., it is their works, which are registered with Him. (Bd.) It is said in a trad., that Mohammad liked what is termed فَأْل, and disliked what is termed ↓ طِيَرَة: (S:) and in another, that he denied there being any such thing as the latter. (TA.) -A2- Also The means of subsistence; syn. رِزْقٌ. (K:) or misery: or happiness: every one of these three significations has been assigned to it in the Kur xvii. 14: in which, accord. to AM, it is meant that God has decreed to every man happiness or misery, according as He foresaw that he would be obedient or disobedient. (TA.) [See also what immediately follows.] -A3- Also The actions of a man which are [as it were] attached as a necklace to his neck. (S, Msb, K.) And this is [also said by some to be] its signification in the Kur xvii. 14. (Jel.) [The actions of a man are the cause of his happiness or misery.] -A4- الطَّائِرُ signifies also The brain. (AAF, L, K.)
أَطْيَرُ مِنْ عُقَابٍ أَطْيَرُ مِنْ عُقَابٍ ذ [More swift of flight than an eagle] is a prov. said of an عقاب because it may be in the morning in El-' Irلk and in the evening in El- Yemen. (Meyd.)
مَطَارٌ مَطَارٌ ذ [A place to or from which a bird or other thing flies: in the phrase طَارَ قَلْبِى مَطَارَهُ, (see 1,) it lit. signifies a place to which one would fly:] a place of flying. (TA.) ― -b2- أَرْضٌ مَطَارَةٌ [and ↓ مُطِيرَةٌ (see 4)] A land abounding with birds. (S, K.) -A2- حَفْرٌ مَطَارٌ, (O,) and بِئْرٌ مَطَارَةٌ, (O, K,) [A pit, or cavity, and a well,] wide in the mouth. (O, K.)
مُطَارٌ مُطَارٌ ذ Made to fly away: En-Nلbighah says, وَلِرَهْطِ حَرَّابٍ وَقَدٍّ سُورَةٌ فِى المَجْدِ لَيْسَ غُرَابُهُ بِمُطَارِ [And to the family of Harrلb and Kadd belongs an eminence in glory of which they fear not any diminution: lit., of which the crow is not made to fly away; the greatness of their glory being likened to abundant seed-produce, as has been shown above: see 2]: (S:) A 'Obeyd says that Harrلb and Kadd were two men of the BenooAsad. (TA in art. قد.) ― -b2- See also طَيَّارٌ.
مُطِيرَةٌ مُطِيرَةٌ ذ : see مَطَارٌ.
مُطَيَّرٌ مُطَيَّرٌ ذ A sort of [garment of the kind called] بُرْد (O, K) having upon it the forms of birds. (O.) -A2- And Aloes-wood: (K:) or a certain preparation thereof: (AHn, TA:) or such as is مُطَرًّى [i. e. mixed with some other odoriferous substance]; formed by transposition from the latter word; (O, K;) but this pleased not ISd: (TA:) or aloes-wood split and broken in pieces. (O, K. *)
مُسْتَطَارٌ مُسْتَطَارٌ ذ [Made to fly. ― -b2- And hence,] (assumed tropical:) A horse that hastens, or is quick, in running: (K:) that runs quickly. (TS, L.) It is contracted by the poet 'Adee into مُسْطَار, or مُصْطَار. (TA.) And مُسْطَارٌ for مُسْتَطَارٌ is applied as an epithet to wine. (TA. [No ex. is there given to indicate the meaning.])
مُسْتَطِيرٌ مُسْتَطِيرٌ ذ (tropical:) Spreading; applied to dust; as also ↓ طَيَّارٌ; (TA;) and to hoariness; and to evil: (L:) rising and spreading; (K;) whereof the light spreads in the horizon; applied to the true dawn, which renders it unlawful to the faster to eat or drink or indulge in other carnal pleasure, and on the appearance of which the prayer of daybreak may be performed, and which is termed الخِيْطُ الأَبْيَضُ: that to which the epithet مُسْتَطِيل is applied is [the false dawn,] that which is likened to the tail of the wolf (ذَنَبُ السِّرْحَانِ), and is termed الخِيْطُ الأَسْوَدُ; and this does not render anything unlawful to the faster. (TA.) ― -b2- Also A dog excited by lust; (Lth, O, K;) and so a camel; (K;) or the epithet applied in this sense to the latter is هَائِجٌ. (Lth, O, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.633 harfطَارَ
طَارَ ( y ) I ( n. ac. طَيْر 1 , طَيَرَاْن 36 , طَيْرُوْرَة ),
a. Flew; flew away.
b. [ Bi ], Brought quickly, flew, hurried with.
c. [ Ila ], Flew, rushed towards.
d. Became angry.
طَيَّرَ
طَيَّرَ II
a. [ acc. or Bi ], Made to fly, let fly; scared; scattered.
طَاْيَرَ
طَاْيَرَ III
a. [ acc. ], see II .
أَطْيَرَ
أَطْيَرَ IV
a. [ acc. ], see II .
تَطَيَّرَ
تَطَيَّرَ V
a.
Sîgalar(17)
- الطَّيْرِKuş+1 anlam(الْفَعْلِ)×6
- الطَّيْرُKuşlar(الْفَعْلُ)×3
- طَيْرًاKuş+1 anlam(فَعْلًا)×3
- وَالطَّيْرَVe kuşlar(وَالْفَعْلَ)×3
- طَائِرُكُمْUğursuzluğunuz(فَاعِلُكُمْ)×2
- اطَّيَّرْنَاUğursuzluğa uğradık(تَفَعَّلْنَا)×1
- الطَّيْرَKuşlar(الْفَعْلَ)×1
- تَطَيَّرْنَاUğursuzluğa uğradık(تَفَعَّلْنَا)×1
- طَائِرٍKuş(فَاعِلٍ)×1
- طَائِرَهُOnun uğursuzluğu(فَاعِلَهُ)×1
Mücavir kökler58 mücavir (177 toplam)
- برص
2 ortak ayet · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
- كمه
2 ortak ayet · Kataraktlı
- داود
3 ortak ayet · Davut
- سليمان
3 ortak ayet · Süleyman
- مع
6 ortak ayet · Beraber
- هيأ
2 ortak ayet · Biçim gibi
- خمر
2 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
- جبل
3 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- حشر
3 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- سجن
2 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
- صفف
2 ortak ayet · “Soffa”, odalar arası oturma yeridir
- طين
2 ortak ayet · Döllenmiş yumurta
Geçtiği ayetler(24)
… بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلَى كُلِّ جَبَلٍ مِنْهُنَّ …
KuşlarHani İbrahim: Rabbım, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster, deyince. İnanmıyor musun? demişti. O da: Hayır öyle değil, ama kalbim iyice mutmain olsun, demişti. Öyleyse dört çeşit kuş al; onları kendine alıştır, sonra her dağ başına onlardan birer parça koy. Sonra onları, çağır, koşarak sana gelirler. Ve bil ki şüphesiz Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.
… مِنْ رَبِّكُمْ أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّهِ وَأُبْرِئُ الْأَكْمَهَ …
KuşO’nu İsrailoğullarına peygamber olarak gönderecek ve onlara şöyle diyecektir: Ben, size Rabbınızdan bir ayet getirdim. Ben, size çamurdan kuş gibi bir şey yapıp ona üfleyeceğim de Allah’ın izniyle, hemen kuş olacak. Anadan doğma körleri ve alacalıları iyi edeceğim. Allah’ın izniyle ölüleri dirilteceğim. Yediklerinizi ve evlerinizde sakladıklarınızı da size haber vereceğim. Eğer iman edenlerden iseniz; elbette bunda sizin için ayet vardır.
… وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ …
KuşHani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.
أَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِي جَوِّ السَّمَاءِ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
KuşlarGöğün boşluğunda; Allah’ın buyruğuna boyun eğerek uçan kuşlara bakmıyorlar mı? Onları Allah’tan başka kimse tutmaz. İnanan bir kavim için muhakkak ki bunda ayetler vardır.
وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُدَ وَقَالَ يَاأَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَأُوتِينَا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ
KuşSüleyman da Davud’a varis oldu ve dedi ki: Ey insanlar; bize, kuş dili öğretildi. Ve bize, her şeyden bolca verildi. Doğrusu bu; apaçık bir lutuftur.
أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ
KuşlarOnlar; üzerlerinde kanat çırpan sıra sıra kuşları görmezler mi? Onları Rahman’dan başkası tutmuyor. Muhakkak ki O; her şeyi görendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طير |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi ya olan kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سبح, سفر, جري, سير |
| Zıt Kök | قرر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin havadaki hafifliği, kanat çırparak yükselmesi ve hızla intikal etmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kuş cinsinin tabiattaki hareketi, kader ve amelin boyna dolanması, olayları uğursuzluğa yorma psikolojisi ve şerrin yayılması |
| Çekirdek Özet 3 | Maddi zeminden kopup bağımsızlaşma, yayılma kabiliyeti ve amelin failinden ayrılamaz bir kader bağına dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki zihinsel ve ahlaki kullanımlarını yalnızca 'kuş' biyolojisine indirgemek veya 'tâir' kelimesini falcılık bağlamında soyut bir tesadüf sayıp amelin insanın kendi boynuna bağlanan sorumluluğu olduğu gerçeğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طي | Katlama, bükme, bir yüzeyden ayrılma, yumuşak bir kıvrımla yükselme veya toparlanma; aynı çekirdeği paylaşan طيب kökünde lezzet ve hoşluğun genze yayılarak yükselmesi, طين kökünde ise suyla yoğrulup kıvrılabilen yapışkan toprak kastedilir. | ر | Çekirdeğin kıvrılma ve toparlanma hareketine süreklilik, akışkan bir tekrarlama ve yukarı doğru yayılma dinamiği eklenerek havalanma, kanat çırpma ve havada hızla dağılma eylemine dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Havayı veya rüzgârı kanatların altına alıp toplayarak yükselmeyi sağlayan sarmal mekaniği temsil eder. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Vücuttan iki yana açılarak havayı döven kanat uzantısını, aktif çabayı ve hareket kabiliyetini gösterir. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Hareketin yukarıya, baş hizasının da fevkine, göğe doğru yönelmesini ve yüksekliği ifade eder. |
| طير | Havanın kanat altına alınarak bedenin yukarıya doğru sevk edilmesi | Cismin yerden kopup havada süzülmesi, kanatların itişiyle irtifa kazanması ve hızla menziline doğru akması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir varlığın ağırlığını hafifleterek havada kanat çırpması, yerden kopup yükselmesi ve gök boşluğunda hızla yol almasıdır; ayrıca bir kuyunun ağzının son derece geniş olması veya saçın dağılıp uzaması durumuna da مطارة denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye Arapları sefere çıkacakları vakit kuşların uçuş yönüne bakarak kehanette bulunur (iyilik veya uğursuzluk çıkarır), buna زجر الطير derlerdi; şair el-A'şâ veya çağdaşları kuşların sağdan sola (bârih) veya soldan sağa (sânih) uçuşunu birer talih işareti olarak beyitlerinde anmışlardır. Pakette geçen şahitte ise savaş atının hızını uçmaya benzeterek: فَطِرْنَا إليهم بالقنابل والقَنَا denilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde kök, hem kuşların havada intikali hem de ani ve dehşetli haberlerin topluluk arasında bir anda yayılması (تطاير الخبر) ve sabah aydınlığının ufukta yarılıp dağılması (استطار الفجر) anlamlarında kullanılmıştır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde طير kökü, Batı Sami ve Güney Sami sahasında düzenli bir fonetik ve semantik süreklilik gösterir. İbranicede kökün doğrudan karşılığı bulunmamakla birlikte, kök Arapçanın özgün fonetik yapısı içinde /t/ - /y/ - /r/ dizilişiyle kuş, uçma ve havada süzülme semantiğini taşır; Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde /t-y-r/ benzeri yapılar kuş ve uçuş eylemleriyle ilintilendirilir. Aramice ve Süryanicede uçma fiili için genellikle farklı kökler (örneğin فر veya فرح) öne çıksa da Arapçada kök, hem biyolojik bir uçucu sınıfını hem de bu varlıkların hareketinden türetilen kehanet (tetayyur / kuş uçurarak fal bakma) pratiklerini adlandıran merkezi bir kültürel terime dönüşmüştür. Kökün en derin semantik çekirdeği hafiflik, havalanma ve hızla yayılmadır; Arapça bu çekirdeği hem amelin manevi sorumluluğunu (insanın boynuna asılan tâir) hem de felaketin her tarafı kuşatıcı biçimde yayılmasını (müstetîr) ifade edecek şekilde genişletmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Havada hafifleme ve hızla yükselme | Kökten türeyen tüm kelimeler cismin yerçekiminden kurtulup havada yayılması, kuş cinsinin uçması ve bilahare haberin veya şerrin çevreye saçılması fikri etrafında gelişmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap yarımadası ortak vokabüleri | İbrani ve Arami kollarında uçma eylemi için başka kökler yaygınken, Arapça ve komşu Güney Sami lehçelerinde kök kuş ve uçuş kavramının birincil taşıyıcısı olmuştur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer dallarında bu üçlü ses dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş bir kök gösterilememektedir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طير | Anlamlı | Uçmak, kuş, hafifleyip yayılmak | Kuşun kanat çırparak havada yükselmesi, hız ve dağılma | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طري | Anlamlı | Taze, yumuşak ve nemli olmak | Kuruluktan uzak, yeni ve körpe olma hali | Kur'an'da geçer (lahmen tariyyâ) |
| يطر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde müstamel bir kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| يرط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde müstamel bir kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| رطي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde müstamel bir kök olarak kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| ريط | Anlamlı | Tek parça yumuşak kumaş, çarşaf | Ek yeri olmayan ince ve yumuşak örtü (rîta) | Kitābü’l-ʿAyn'da müstameldir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طير | Merkez | Havada uçma, hafiflik ve hızla intikal | Bedenin ağırlığını kanatlarla yenip gökte yol alması | Hem kanatlı canlıyı hem de hızla çevreye saçılan fiilleri kapsar |
| سبح | Komşu | Boşlukta veya akışkan ortamda süzülme | Ortamda batmadan pürüzsüzce kayıp gitmeyi vurgular; kanat çırpma zorunluluğu yoktur | Gök cisimlerinin veya suda yüzenlerin engelsiz akışıdır |
| سفر | Komşu | Mesafe katetme, açığa çıkma | Yeryüzünde geniş bir alanı aşma ve perdeyi aralama eylemidir | Uçmaktan ziyade örtüyü kaldırma ve yatay yolculuktur |
| جري | Komşu | Bir mecrada hızla akıp gitme | Belirli bir yatak veya güzergâh boyunca kesintisiz ilerleyiştir | Akışkanlık ve doğrusal hız esastır |
| سير | Komşu | Karada hareket etme, yürüme | Yeryüzü sathında adımlarla veya bineklerle yol alma eylemidir | Yatay ve zeminle temas halinde bir harekettir |
| قرر | Zıt | Sabit durma, yerleşme, sükûnet bulma | Hareketin durması, bir mekânda ağırlıkla karar kılınmasıdır | Uçmanın ve havada dağılmanın tam karşıtı olan hareketsizliktir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طير | Uçmak, kuş, dağılmak, uğursuzluk saymak | Fiziksel uçuş eylemini, kanatlı canlıları ve mecazen amelin boyna takılmasını kapsar | Kesin |
| Latince | volare, avis, omen | Uçmak, kuş, kehanet/alamet | volare yalnızca uçma fiilini, avis kuşu karşılar; omen ise kuş uçuşundan çıkarılan kehaneti karşılayıp kökün fal boyutuna denk düşer | Güçlü |
| İngilizce | to fly, bird, omen, disperse | Uçmak, kuş, alamet, yayılmak | fly fiziki hareketi, bird biyolojik türü, omen ise tetayyur boyutunu karşılar; tek bir kelime amelin kader bağı oluşunu kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | fliegen, Vogel, Vorzeichen | Uçmak, kuş, uğursuzluk/alamet | fliegen ve Vogel fiziksel katmanı, Vorzeichen ise kadim kuş kehanetlerini karşılar | Güçlü |
| Fransızca | voler, oiseau, présage | Uçmak, kuş, kehanet/önsezi | voler uçmayı, présage ise Arapların kuş hareketlerinden çıkardıkları uğursuzluk veya fal inancını ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الطَّيْر / طَيْرًا | Biyolojik kuş cinsi ve kanatlı varlıklar | Tabiat ayetlerinde, Hz. İbrahim'in kuşları çağırmasında, Hz. İsa'nın çamurdan kuş biçimi yapmasında ve teshir bağlamında; Bakara 2:260, Âl-i İmrân 3:49, Mâide 5:110, Enbiyâ 21:79, Nûr 24:41, Mülk 67:19. |
| طَائِر / طَائِرَهُ | İnsanın kendi ameli, kaderi ve ayrılmaz sorumluluğu | Bireysel ahlaki sorumluluğun ve amel defterinin kıyamet günü insanın kendi boynuna bağlanması bağlamında; İsrâ 17:13. |
| تَطَيَّرْنَا / اطَّيَّرْنَا / طَائِرُكُمْ | Uğursuzluğa yorma, suçu başkasına atma (tetayyur) | Müşriklerin ve inkârcıların peygamberleri başlarına gelen musibetlerin sebebi ve uğursuzluk kaynağı saymaları bağlamında; A'râf 7:131, Neml 27:47, Yâsîn 36:18-19. |
| مُسْتَطِيرًا | Geniş alana yayılan, kuşatıcı ve dehşetli | Kıyamet gününün azabının ve dehşetinin her tarafı sarması bağlamında; İnsân 76:7. |
| طَيْرٍ مَّأْكُولٍ (Fil suresi bağlamı: طَيْرًا أَبَابِيلَ) | Sürü halinde uçan hava unsurları / hücum birlikleri | İlahi cezanın semadan organize ve gruplar halinde intikali bağlamında; Fîl 105:3. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kader, irade ve tevhid bahsi | Tetayyurun (uğursuzluk saymanın) şirke varan bir inanç sapması olması; musibetin ve hayrın yalnızca Allah'ın takdiriyle gerçekleştiği ve insanın kendi amelinden mesul olduğu tezi. | Anlam, putperest talih inancından mutlak ilahi kudrete ve bireysel iradeye yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Avlanma, yiyecekler ve kehanet yasağı | Kuş avının hükümleri, eti yenen ve yenmeyen kanatlılar; ayrıca kuş uçurarak fala bakmanın (ıyâfe ve zecr) haram kılınması. | Anlam, biyolojik hükümler ile bâtıl kehanet yöntemlerinin hukuken menedilmesi üzerine daralır. |
| Tefsir | İsrâ 17:13 ve kıssalardaki tetayyur sahneleri | 'Tâir' kelimesinin Cahiliye'deki talih kuşundan 'insanın ameli' manasına nasıl dönüştürüldüğü ve elçilere yöneltilen uğursuzluk suçlamalarının tahlili. | Kökün ahlaki sorumluluk ve peygamberlerin tevhid mücadelesi ekseninde tefsiri. |
| Hadis | Bâtıl inançların reddi | Hadislerde geçen لا طِيَرَةَ (Uğursuzluk yoktur) ilkesi gereğince, kuşların hareketine göre amel etmenin şirk sayılması ve yerine tefe'ülün konması. | Anlam, psikolojik vehimlerin temizlenmesi ve tevekkül bilincinin inşası yönünde yoğunlaşır. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kader inancı | Amelin sorumluluğu ve vehimden arınma | İnsanın fiillerini bâtıl tesadüflere değil kendi iradesine ve ilahi adalete bağlamak | Kişinin kaderini dışsal bir kuşun uçuşuna değil, kendi boynuna asılan ameline bağlayarak şirk kalıntılarını yıkar. | Kesin |
| İlmi | Aerodinamik ve zoolojik nizam | Göksel teshir ve hava hareket mekaniği | Yerçekimine karşı aerodinamik dengenin ve ekolojik tesbihin kavranması | Kuşların havada tutulmasını ilahi yasaların (sünnetullah) fiziksel bir tecellisi olarak akla sunar. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal krizler ve günah keçisi psikolojisi | Krizlerin sorumluluğunu hakikate yükleme refleksini kırma | İktidarların veya halkların kendi ahlaki çöküşlerini elçilere fatura etmesini engellemek | Toplumların uğradığı hezimetleri dışsal 'uğursuzluklara' değil, kendi adaletsizliklerine bağlamasını sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Risk yönetimi ve piyasa rasyonalitesi | Bâtıl vehimlerle ticaretten ve üretimden çekilmeyi önleme | İktisadi teşebbüsü kuruntulardan arındırıp rasyonel çabaya dayandırmak | Cahiliye tüccarının kuşun yönüne bakarak ticareti durdurması gibi irrasyonel krizleri reddeder. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Aerodinamik kaldırma kuvveti ve difüzyon (yayılma dinamiği) | Fizikte bir akışkan içinde hareket eden cismin kaldırma kuvvetiyle (lift) yerçekimini yenmesi; ayrıca parçacıkların bir merkezden dışarıya doğru hızla dağılması (müstetîr kavramındaki difüzyon). | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yansıtma mekanizması (psikoloji) ve günah keçisi üretimi (sosyoloji) | Bireyin veya kitlelerin kendi ahlaki ve yapısal başarısızlıklarının suçunu dışsal bir nesneye, azınlığa veya öndere yükleyerek (tetayyur) vicdani rahatlama arayışı. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca biyolojik bir hayvan türü olan kanatlı kuşlarla sınırlamak; teolojik ve ahlaki bağlamlardaki 'tâir' ve 'tetayyur' kavramlarını modern meallerde sadece soyut bir 'uğursuzluk' kelimesine hapsedip arka planındaki amel-kader ilişkisini yitirmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da; kozmik nizam ve ilahi teshir (kuşların saflar halinde tesbihi), ilahi mucize (çamurdan kuş yapılması), ahlaki sorumluluk (insanın amelinin boynuna dolanması), psikolojik vehim (inkârcıların peygamberleri uğursuz sayması) ve kıyamet dehşetinin her yana yayılması (müstetîr) gibi çok katmanlı bir ufka sahiptir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrâ 17:13 ayetindeki 'tâir' ifadesi salt kör bir talih veya alın yazısı zannedilirse, insanın kendi amelinden ötürü hesaba çekileceği ahlaki ilkesi zedelenir; kader fatalist bir yazgıya indirgenir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, Cahiliye zihninin en köklü pagan pratiklerinden biri olan kuş uçurarak kader tayin etme (ıyâfe/tetayyur) alışkanlığını yıkmış; 'tâir' kelimesini bizzat insanın kendi ameli ve boynuna takılan manevi sorumluluk defteri haline getirerek köklü bir semantik inkılap yapmıştır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Elçilerin inkârcı kavimlerle mücadele ettiği ve onların 'Sizin yüzünüzden uğursuzluğa uğradık' iddialarının geçtiği kıssa ayetlerinde (A'râf, Neml, Yâsîn); amellerin tescilini bildiren ayetlerde (İsrâ); kuşların yaratılışındaki ilahi kudret delillerinde (Nûr, Mülk) ve kıyamet tasvirlerinde (İnsân). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Olayları tesadüfe, fallara, burçlara veya belirli şahısların getirdiğine inanılan 'uğursuzluklara' bağlama yanılgısını kökten düzeltir. İnsanın felaketinin veya kurtuluşunun dışarıda uçan bir kuştan değil, kendi göğsünde taşıdığı ve boynuna dolanan amellerinden kaynaklandığını bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismin veya canlının ağırlığını hafifleterek kanatları vasıtasıyla havada yükselmesi, süzülmesi ve hızla çevreye yayılmasıdır.
- Soyut anlamZihnin dışsal bir hadiseyi sebep göstererek vehim ve uğursuzluk üretmesi (tetayyur); buna karşılık hakikatte insanın amellerinin ayrılmaz bir kader bağı olarak kendi şahsına tahsis edilmesidir.
- Sistematik karşılıkNedenselliğin dışsal bâtıl alametlerden (kuşun uçuş yönü) soyutlanıp, bireysel ahlaki iradeye (amel defteri) ve ilahi adaletin mutlak yasalarına bağlanması sistemidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bireyin ahlaki ve iradi eylemini (amel), bu amelin insanın boynuna bağlanan ayrılmaz kader ve sorumluluk karşılığını (tâir), ise failin bizzat kendi boynunu/şahsını temsil eder. İfadenin sağ tarafındaki diverjans denklemi (), kökün 'müstetîr' formunda olduğu gibi fiillerin veya krizlerin çevreye hızla yayılma ve saçılma akısını sembolize eder. Model, amelin dışsal bir tesadüfe değil, failin kendi varlığına kilitlendiğini ve şerrin yayılımını matematiksel bir bağıntı olarak özetler.