طيب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ط-ي-ب23 sîga, 105 mücavir kök, 46 ayet, 23 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يممميزطَابَطَيِّبًاطيبخبثطَيِّبَاتِكُمْرزقطَيِّبَاتِحللصعدلمس

KökSîga 23Ayet 46Sure 23Mücavir 105

▶ Ağı aç (3B)

طيب

ط - ي - ب

KÖK
  • 50 geçiş
  • 46 ayet
  • 23 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: İyi

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.961 harf
باب الطاء والباء و و ا ي ء معهما و ط ب، و ب ط، ط ب ي، ط ي ب، ب ط أ، أ ب ط، ب و ط مستعملات وطب: الوَطْبَ: سِقاءُ الَّلَبن، وجَمْعُهُ: وِطابٌ وأوطابٌ. وقيل: وَطبَة ووُطُوب. وبط: وَبَطَ رأيُ فُلانٍ في هذا الأَمر وُبُوطاً، إذا ضَعُف، ولم يكنْ ذا أَصالةٍ واسْتحكامٍ، قال الكميت: ولا وابطينَ انتظاراً أي: بطئتين ويُقالُ: مالَكَ تُوَبِّطُ القَوْمَ، أي تُثَبِّطُهُم عما يريدون، أو تُكْرِههم عنه،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR974 harf
الطَيِّب: خلاف الخبيث. وطاب الشيءُ يطيب طيبَة وتَطيابا. قال علقمة: يَحْمِلنٍ أترُجَّةً نَضْخُ العبير بها كأنَّ تَطيابَها في الأنف مشمومُ وأطابه غيره وطيَّبه أيضاً. واستطابه: وجده طيِّباً. والاستطابة أيضاً: الاستنجاء. وقولهم: ما أطيبه، وما أيطبه، مقلوب عنه. وفعلتُ ذلك بطيبةِ نفسي، إذا لم يُكرِهك عليه أحد. وتقول: ما به من الطيبِ، ولا تقل من الطيبة. وأطعَمَنا فلانٌ من أطَايب الجزور: جمع أطيب؛
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.414 harf
ط ب ( وايء ) طيب ، طوب ، طاب ، طبي ، وطب ، وبط ، أبط ، بوط ، بطأ . وبط : أبو عبيد عن أبي زيد : الوابِطُ الضَّعيفُ ، وقد وَبَطَ يَبِط وَبْطاً . وقال الليث : وَبَط رأيُ فلانٍ في هذا الأمر وُبُوطاً ، إذا ضَعُف . أبط : أبو عمرو الشيْباني : وَبَطه الله : وأَبَطَه الله وهَبَطَه بمعنًى واحد . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أبَطَه الله وهَبَطه بمعنًى واحد . وأنشد أبو عمرو : أَذاكَ خيرٌ أيُّها العَضارِطُ أم
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.905 harf
(باب الطاء والياء وما يثلثهما) (طيب) الطاء والياء والباء أصلٌ واحد صحيحٌ يدلُّ على خلافِ الخَبيث. من ذلك الطيِّب: ضدّ الخبيث. يقال سبيّ طِيبَةٌ، أي طيِّبٌ. والاستطابة: الاستنجاء؛ لأنَّ الرجل يطيِّب نفسَه مما عليه من الخُبث بالاستنجاء. ونهى رسول الله * صلى الله عليه وآله أن يَستَطِيب الرَّجُل بيمينه. والأطيبانِ: الأكل والنِّكاح. وطَيْبَة([1]) مدينة الرسول صلى الله عليه وآله. ويقال: هذا طعام
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.398 harf
- يقال: طاب الشيء يطيب طيبا، فهو طيب. قال تعالى: ﴿فانكحوا ما طاب لكم﴾ [النساء/3]، ﴿فإن طبن لكم﴾ [النساء/4]، وأصل الطيب: ما تستلذه الحواس، وما تستلذه النفس، والطعام الطيب في الشرع: ما كان متناولا من حيث ما يجوز، ومن المكان الذي يجوز فإنه متى كان كذلك كان طيبا عاجلا وآجلا لا يستوخم، وإلا فإنه - وإن كان طيبا عاجلا - لم يطب آجلا، وعلى ذلك قوله: ﴿كلو طيبات ما رزقكم﴾ [البقرة/172]، {فكلوا مما رزقكم الله
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR581 harf
ط ي ب ذهب منه الأطيبان‏:‏ الأكل والنكاح‏.‏ قال نهشل بن حري‏:‏ إذا فات منك الأطيبان فلا تبل متى جاءك اليوم الذي كنت تحذر وأطعمنا من أطايبها ومطايبها وهي نحو كبدها وسنامها‏.‏ وهذا طعام مطيبة للنفس‏.‏ ‏"‏ والسواك مطيبة للفم ‏"‏‏.‏ واستطاب لمحدث وأطاب‏:‏ استنجى‏.‏ وصائد مستطيب‏:‏ يطلب الطّيب النفيس من الصيد لا يرضى بالدّون‏.‏ واستطاب فلان الدعة‏.‏ وتطيّب‏:‏ تعطّر ووجدت منه رائحة الطيب وطيّب
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.235 harf
الطِّيبُ، على بناء فِعْل، والطَّيِّب، نعت. وفي الصحاح: الطَّيِّبُ خلاف الخَبيث؛ قال ابن بري: الأَمر كما ذكر، إِلا أَنه قد تتسع معانيه، فيقال: أَرضٌ طَيِّـبة للتي تَصْلُح للنبات؛ ورِيحٌ طَيِّـبَةٌ إِذا كانت لَيِّنةً ليست بشديدة؛ وطُعْمة طَيِّبة إِذا كانت حلالاً؛ وامرأَةٌ طَيِّبة إِذا كانت حَصاناً عفيفةً، ومنه قوله تعالى: الطيباتُ للطَّيِّـبين؛ وكلمةٌ طَيِّبة إِذا لم يكن فيها مكروه؛ وبَلْدَة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR484 harf
* ط ي ب * * الطَّيِبُ * ضد الخبيث و * طَابَ * يطيب * طِيبَةً * بكسر الطاء و * تَطْياباً * بفتح التاء و * الاسْتطَابَةُ * الاستنجاء وقولهم ما أطيبه وما أيطبه بمعنى وهو مقلوب منه وتقول ما به من * الطِّيبِ * شيء ولا تقل من الطِّيبة وتقول * أطَايِبُ * الأطعمة ولا تقل مطايبها و * طايَبَهُ * مازحه و * طُوبَى * فُعلى من الطيب قلبوا الياء واوا لضمة ما قبلها ويقال * طُوبَى * لك و * طُوبَاكَ * أيضا و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.202 harf
طاب الشيء يطيب طابا وطيبا بالكسر وطيبة بزيادة الهاء وتطيابا بالفتح لكونه معتلا وأما من الصحيح فبالكسر كتذكار وتطلاب وتضراب ونحوها، صرح به أئمة الصرف: لذ وزكا. طابت الأرض طيبا: أخصبت وأكلأت والطاب: الطيب. قال ابن سيده: شيء طاب أي طيب. إما أن يكون فاعلا ذهبت عينه، وإما أن يكون فعلا، انتهى. ومن أسمائه صلى الله عليه وسلم في الإنجيل: طاب طاب، وهو تفسير مأذ والثاني تأكيد ومبالغة كالطياب كزنار. يقال:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR23.523 harf
طَابَ 1 طَابَ ذ , aor. يَطِيبُ, (S, Msb, K, &c.,) inf. n. طِيبٌ (S [but there mentioned app. as a subst.], O, Mgh, Msb, K) and طِيبَةٌ (S, O, K) and طَابٌ (K) and طُوبَى [q. v. infrà] (Ksh and Bd in xiii. 28) and تَطْيَابٌ, (S, K,) [the last of which is of a measure denoting intensiveness, and is said in the TA to be with fet-h because it is unsound, whereas the inf. n. of a sound verb, if of the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.627 harf
طَابَ طَابَ ( y ) I ( n. ac. طَاب [ 1A ] , طِيْب 2 , طِيْبَة 2t , تَطْيَاْب 62 ), a. Was good, excellent; was pure; was pleasant, sweet; was advantageous, beneficial. b. [ acc. & Bi ], Was pleased with, rejoiced at, delighted ( himself ) in. c. Became better, improved. d. [ 'An ], Dispensed with, was independent of. e. Was well, convalescent. طَيَّبَ طَيَّبَ II , a. Rendered good
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok47.844 harf
طيب طَابَ - يَطِيْبُ - طَيِّب - طَيِّبَة - طَيِّبَات - طُوْبى طَابَ - يَطِيْبُ + كائن أو شيء أو أمر: تكون أغلب صفات الكائن وخواصه مقبولة ومرغوبة ونافعة وباعثة على الرضى والقبول والسرور، وذلك من حيث بنائه وفعله وإمتاعه طَابَ - يَطِيْبُ + شيءٌ أو كائن + لـِ كائن: يكون الشيء " طيباً " بالنسبة للكائن: يكون مقبولاً ومرغوباً ونافعاً وباعثاً للرضى
Tamamını oku

Sîgalar(23)

Mücavir kökler105 mücavir (312 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خبث

    8 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir

  2. رزق

    15 ortak ayet · Üzüm demektir

  3. أكل

    14 ortak ayet · Ekel pas demektir

  4. حلل

    10 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  5. شكر

    7 ortak ayet · Sütle dolu memedir

  6. غوط

    2 ortak ayet · Çukur

  7. صعد

    3 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir

  8. يمم

    3 ortak ayet · Büyük akarsu

  9. سلي

    2 ortak ayet · Ve bıldırcın

  10. غسل

    2 ortak ayet · Su bitkisi

  11. ميز

    2 ortak ayet · Ayırt eder

  12. لمس

    2 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz

Geçtiği ayetler(46)

Sîga sayfası: الطَّيِّبَاتِ
  1. … وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي …

    İyilerOnlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

  2. وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الْأَرْضِ تَخَافُونَ أَنْ يَتَخَطَّفَكُمُ النَّاسُ فَآوَاكُمْ وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِهِ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    İyilerHatırlayın ki; bir zamanlar yeryüzünde azlıktınız, zayıf sayılırdınız. İnsanların sizi tutup kapmasından korkuyordunuz. Size ev bark verdi, yardımıyla destekledi ve temiz şeylerden rızıklandırdı. Umulur ki şükredersiniz.

  3. وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جَاءَهُمُ الْعِلْمُ إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي …

    İyilerBiz, İsrailoğullarını güzel bir yere yerleştirmiştik. Onlara tertemiz şeylerden rızıklar verdik. Kendilerine ilim gelinceye kadar hiç ihtilafa düşmediler. Şüphesiz Rabbın, kıyamet günü aralarındaki ihtilaflar hakkında hükmünü verecektir.

  4. … وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ

    İyilerAllah sizin için kendinizden eşler yarattı. Eşlerinizden de sizin için oğullar, torunlar varetti. Temiz şeylerden size rızık verdi. Böyleyken batıla inanıyorlar da Allah’ın nimetine nankörlük mü ediyorlar?

  5. وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا

    İyilerAndolsun ki Biz, ademoğlunu mükerrem kıldık. Karada ve denizde taşıdık. Ve onları temiz nimetlerden rızıklandırdık. Yaratmış olduklarımızdan çoğuna onları üstün kıldık.

  6. يَاأَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ

    İyilerEy peygamberler; temiz şeylerden yeyin ve salih amel işleyin. Doğrusu Ben; yaptığınızı bilirim.

  7. … قَرَارًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَرَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ

    İyilerAllah, O’dur ki; sizin için yeri bir karargah, göğü bir bina yapmış, size şekil verip şeklinizi güzelleştirmiş ve size temiz şeylerden rızık vermiştir. İşte Rabbınız olan Allah budur. Alemlerin Rabbı olan Allah ne yücedir.

  8. وَلَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ

    İyilerAndolsun ki; Biz, İsrailoğullarına kitabı, hükmü ve nübüvveti vermiştik. Onları temiz şeylerden rızıklandırmış ve dünyalara üstün kılmıştık.

Sîga sayfası: الطَّيِّبَاتُ
Sîga sayfası: بِالطَّيِّبِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökطيب
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef yaî)
Bağlamsal Yakın Köklerطهر, حلل, حسن, زكو
Zıt Kökخبث
Çekirdek Özet 1Pislik, kusur, keder ve zarardan arınmış; duyu organlarına ve fıtrata lezzetli, hoş ve ferahlatıcı gelen durum
Çekirdek Özet 2Varlığın, rızkın, kelamın ve amelin fıtrata ve vahye uygunluk derecesi; nefiste hoşnutluk, bedende sıhhat ve ahirette selamet doğuran arılık
Çekirdek Özet 3Değerler tasnifinde خبث ile karşıtlaşan ontolojik ve ahlaki eksen; helal ile güzelliğin, fayda ile meşruiyetin fıtratta örtüşmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca sübjektif duyusal hoşlanma veya lezzete indirgenerek nesnel, ahlaki ve hukuki temizlik ve meşruiyet boyutunun göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
طيDüzensizliği toplama, bükerek açılmayı sınırlama, yaygınlık ve boşlukta süzülme; طير (havada süzülüp uçma), طين (toprağın suyla toplanıp yoğunlaşması)بToplanan ve yoğunlaşan vasfın bir bünyede karar kılması, nesnenin tabiatına yerleşen hoşluk, ferahlık ve arılık vasfı kazanması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaÖzün kuşatılması, bütüncül bir kapta tutulması ve yapının bozulmadan korunması
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaEtkime, temas etme, hissedilme ve duyusal algıya doğrudan ulaşma faaliyeti
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaVarlığın iç düzeni, bünyesinde sükûnet bulduğu sağlam ve güvenli iç zemin
طيبSepetin ve iç yapının el ile yoklanıp korunmasıyla bünyede kemale eren selamet ve hoşlukVarlığın iç yapısının her türlü kirlilik ve zararlı karışımdan korunarak fıtrata bütünüyle tat ve huzur verir hale gelmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDuyuların hoşlandığı güzel koku, lezzetli yiyecek, temiz toprak, yumuşak esen rüzgâr ve bedenin pislikten arındırılması (istincâ)
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Nehleş b. Hurriy beytinde lezzetli yemek ve nikâhı bedenin en temel iki zevki olarak zikretmiştir: إذا فات منك الأطيبان فلا تبل / متى جاءك اليوم الذي كنت تحذر
Erken Arapça kullanımİbn Zübeyr dönemine ait recez şahidinde soyun ve tabiatın temizliği, asalet ve pâklığı anlamında kullanılmıştır: مُقابَلَ الأعراقِ في الطَّابِ الطَّابْ / بين أبي العاص وآلِ الخطّابْ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça طيب kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde fıtri hoşluk, iyilik, güzellik ve kirlilikten uzak olma anlam alanını temsil eden temel bir semantik çekirdeğe dayanır. İbranice טוב (tov: iyi, hoş, faydalı, temiz), Aramice ve Süryanice טב (tāv: iyi, lezzetli, yetkin) ile doğrudan kökdeştir. Akadca tabiat ve durum bildiren ṭābu (tatlı, hoş, iyi, elverişli olmak) köküyle tam bir ses ve anlam uyumu sergiler. Sami dillerindeki ortak semantik matris, nesnenin gerek fiziksel tat ve koku bakımından lezzetli ve zararsız olması, gerekse ahlaki ve hukuki planda kusurdan, haksızlıktan ve fenalıktan arınmış bulunmasıdır. Arapçada bu kök bir yandan duyusal haz ve güzel kokuyu (tīb), diğer yandan fıkhi ve ontolojik planda kirliliğin karşıtı olan arılığı (tâbe li-, tahûr) kuşatacak biçimde korunmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDuyu organlarının lezzet aldığı nesneden ahlaki ve hukuki meşruiyete geçişFiziksel kokunun ve tadın temizliğinden nefsin razı olduğu helal ve pâk duruma genişlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca ṭābu, İbranice ṭōv, Süryanice ṭāv ortaklığıBütün ana Sami kollarında iyi, hoş, yararlı ve kusursuz olma kök anlamının korunmasıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik dil ailesinde olumlu durum ve tatlılık kökleriyle muhtemel paralellikVeri bulunamadıMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
طيبAnlamlıHoş, temiz, lezzetli ve meşru olmakDuyusal haz, fıtri arılık ve meşruiyetHedef kök; Kur'an'da geçer
طبيAnlamlıÇekmek, kendine meylettirmek, çağırmakKişiyi kendine doğru celbeden arzu ve yönelişKur'an'da geçmez; ortak çekirdek meyletme ilgisi taşır
يطبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada bu diziliş kök olarak mühmeldir
ابطAnlamlıKoltuk altı, gizli ve korunaklı iç bölgeBedenin iç kıvrımı, saklı yerKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır
بطيAnlamlıAğır davranmak, geri kalmak, yavaşlamakHareketin ve gelişimin vaktinden sonraya kalmasıKur'an'da بطأ biçiminde geçer; zıt yönde ağırlık bildirir
بيطAnlamlıBaytarlık yapmak, yarmak, tedavi etmekHayvan sağlığıyla ilgilenme ve yarayı neşterle açmaKur'an'da geçmez; cerahat ve yarılma anlamı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
طيبMerkezFıtri arılık, duyuya ve nefse hoşluk, meşruiyetMaddi-manevi bütün kirlerden uzaklığın doğurduğu selamet ve lezzetNefsin ve fıtratın severek benimsediği kusursuzluk
طهرKomşuNecaset ve kirlilikten arınmaطهر kirden temizlenme sürecine odaklanırken, طيب arınmanın doğurduğu tat ve fıtri uyuma odaklanırAyin ve beden temizliğinin nesnel arılığı
حللKomşuHukuki serbestlik ve engelin kalkmasıحلل bir fiilin yasak bağının çözülmesidir; طيب ise helal olanın bizzat bünyesinde barındırdığı kalite ve yarardırHukuken izin verilmiş olanın sınır durumu
حسنKomşuGüzellik ve estetik mükemmellikحسن daha çok dış görünüş, uyum ve ahlaki mükemmelliğe; طيب ise iç tat, ferahlık ve bozulmamışlığa bakarSeyredenin ve değerlendirenin beğendiği yetkinlik
زكوKomşuArtma, bereketlenme ve arınmaزكو arınarak büyüme ve fazlalık üretmeye yöneliktir; طيب mevcut olanın pâk ve fıtrata uygun oluşudurGelişmeyi sağlayan özsel bereket
خبثZıtMurdarlık, fena koku, haramlık ve bozuklukخبث nefsin tiksindiği, dinin yasakladığı ve bünyeye zarar veren her türlü murdarlıktırطيب kökünün zıddı olarak fıtratı bozan her şey

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaطيبArı, lezzetli, helal, hoşMaddi ve manevi güzelliğin, nefsi ve duyuyu hoşnut eden arılığıKesin
LatinceBonus, suavis, purusİyi, hoş kokulu/tatlı, lekesizBonus genel ahlaki iyiliği, suavis duyusal tatlılığı, purus ise kirlilikten uzaklığı karşılarGüçlü
İngilizceGood, pure, wholesome, pleasantİyi, saf, sıhhatli ve besleyici, hoşWholesome kavramı hem bedene hem ruha yararlı olma yönünü iyi verir; fıkhi meşruiyet boyutunu tek başına karşılamazGüçlü
AlmancaGut, rein, bekömmlich, heilsamİyi, arı, bünyeye iyi gelen, şifalıBekömmlich gıdanın sindirime ve bünyeye uyumunu verir; ontolojik fazilet katmanını dışarıda bırakırGüçlü
FransızcaBon, pur, agréable, sainİyi, saf, hoşnutluk verici, sağlıklıSain sıhhat ve bozulmamışlığı karşılar; ancak kökün taşıdığı bereket ve koku nüanslarını eksik bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Helal ve sıhhatli rızıkŞeriata uygun, bedene ve ruha faydalı yiyeceklerRızık emirleri ve nimetlerin hatırlatıldığı ayetler (Bakara 2:57, 2:168, Mâide 5:4, Nahl 16:114)
Temiz ve bereketli toprakÜrün veren verimli arazi ve teyemmüme elverişli temiz yeryüzüMesel ve taharet bağlamı (A'râf 7:58, Mâide 5:6)
Salih, samimi ve asil insanŞirkten, nifaktan ve ahlaki kirlilikten arınmış mümin şahsiyetEvlilik ve vefat anındaki melek hitabı bağlamı (Nûr 24:26, Nahl 16:32)
Güzel, tesirli ve tevhide dayalı sözHakikat içeren, kalbe huzur veren kelam-ı tevhidMesel ve amellerin yükselişi bağlamı (İbrâhîm 14:24, Fâtır 35:10)
Ebedi saadet, huzur ve hoşnutlukCennet yurdu, cennet hayatı ve nihai esenlikAhiret müjdesi ve cennet mekanları bağlamı (Tevbe 9:72, Ra'd 13:29, Zümer 39:73)
Gönül rızası ve iç huzuruBaskı olmaksızın, isteyerek ve ferahlıkla verme durumuAile hukuku ve mehir tasarrufu bağlamı (Nisâ 4:3, Nisâ 4:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHüsün ve kubuh meselesi, iman-amel irtibatıEşyanın ve fiillerin bizzat mı yoksa ilahi hitapla mı طيب vasfını kazandığıFıtri arılık ve ilahi kabule mazhariyet
FıkıhHelal ve haram gıdalar, nikâh, mali akitler, teyemmümطيب olanın sadece zevk değil, mülkiyetin sıhhati ve şer'i cevaz şartı olmasıHukuki meşruiyet, nezafet ve mülkiyet helalliği
Tefsirطيب ile خبث arasındaki varoluşsal tezatطيب kelimesinin tevhid, hidayet, salih amel ve cenneti kuşatan şümulüVarlığın aslî yaratılış saflığına dönüşü
HadisYeme-içme edebi, temizlik, infak ahlakıAllah'ın ancak tayyib olanı kabul edeceği (innallâhe tayyibun lâ yakbelü illâ tayyibâ)İhlas, helal lokma ve niyetin katıksızlığı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve kullukFıtri arılık ve rızaİbadetlerin ve duaların kabule layık olma vasfıKirli niyet ve haram lokma ile yapılan kulluğun iptaliKesin
İlmiBilgi ve epistemolojiHakikate dayalı doğru önermeZihni ve kalbi vehim ve yalandan korumaŞüphe ve safsatadan arınmış, sağlam ve faydalı bilgiGüçlü
SiyasiHukuk ve meşruiyetAdalete ve rızaya dayalı yönetimİktidarın zulüm ve gasptan arındırılmasıToplum sözleşmesinde tarafların gönül hoşnutluğu ve güvenliğiGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tüketimHelal sermaye, kaliteli ve sıhhatli malPiyasadan aldatma ve sömürüyü tasfiye etmeÜretim ve tüketimde fıtri sağlığı ve hukuki meşruiyeti korumaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropisi düşük, saflık derecesi yüksek kararlı sistemKimyada ve termodinamikte safsızlıklardan, yabancı moleküllerden ve parazitlerden arındırılmış, iç enerjisi optimum düzeyde dengelenmiş homojen yapıGüçlü
Beşeri bilimlerGönüllü uzlaşı ve rıza temelli adil mübadeleSosyolojide ve hukukta baskı, hile ve sömürü içermeyen; tarafların iç huzuru ve onayıyla gerçekleşen sürdürülebilir toplumsal etkileşimGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiطيب kavramının sadece damak tadı, hoş koku veya keyif verici bir duyusal lezzete indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamDuyusal lezzetin ötesinde; ontolojik temizlik, hukuki meşruiyet, ahlaki asalet ve ahirette cenneti netice veren fıtri uyum bütünü
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHarama bulaşmış fakat duyusal olarak lezzetli gıdaların veya haksız kazançların meşru sayılması; helal-haram dengesinin sübjektif zevklere hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve eylem dünyasını iki zıt kutba ayıran (طيب ve خبث) temel ahlaki ve ontolojik ölçütü belirlediği için
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rızık ve helal-haram hudutlarını çizen ahkâm ayetlerinde, cennet tasvirlerinde, kelime-i tevhid meselinde ve evlilik hukukunu tanzim eden nasslarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinî temizliğin sadece şeklî bir yıkanma veya ibadetin kuru bir ritüel olduğu zannını yıkar; onu kalp, akıl, rızık ve ahlakın bütüncül arılığına bağlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKir, pas, acılık ve pislikten arınmış, duyu organlarına saf tat ve hoş ferahlık veren nesne, gıda veya koku hali.
  • Soyut anlamFıtrata, akla ve ilahi emre mutabık; içerisinde aldatma, haramlık ve zulüm bulunmayan ontolojik ve ahlaki selamet.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal ve davranışsal süreçlerin kirlilik ve parazitten arındırılarak fıtratla mutlak uyum içinde işleyen açık bir kabul sistemine dönüştürülmesi.
  • LaTeX modeliT=R∩MK  ⟹  H
  • LaTeX açıklamasıModelde T hedef durum olan tayyib keyfiyeti, R elde edilen veya tüketilen rızık/eylem kümesini, M vahye ve fıtrata uygun şer'î meşruiyeti temsil eder; K ise yapıya karışabilecek her türlü خبث (kir, haramlık, eziyet, zulüm) parazitini gösterir. Paydanın temizlenmesiyle T durumuna ulaşılır ve bu durum H ile sembolize edilen fıtri huzur, rıza ve ilahi kabulü netice verir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ط