زكو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ك-و22 sîga, 98 mücavir kök, 56 ayet, 29 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.طهرفتليُزَكِّيهِمْيَزَّكَّىزكوصلوأتيالزَّكَاةِقرضتُزَكُّوايُزَكِّيأخرنكرالزَّكَاةَأله

KökSîga 22Ayet 56Sure 29Mücavir 98

▶ Ağı aç (3B)

زكو

ز - ك - و

KÖK
  • 59 geçiş
  • 56 ayet
  • 22 sîga
  • 8 sözlük

“Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir. Sonraları canlılık için kullanılmıştır. Canlının temizlik özelliğinden dolayı temizlik; büyüme ve gelişme özelliğinden dolayı da artma anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(8)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir. Sonraları canlılık için kullanılmıştır. Canlının temizlik özelliğinden dolayı temizlik; büyüme ve gelişme özelliğinden dolayı da artma anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR632 harf
الكاف والزاي و"وايء" معهما ك و ز، ز ك و، و ك ز، ز ك أ مستعملات كوز: الكُوزُ: معروف والجميع: الأكواز والكيزان. زكو: الزَّكَوات: جمع الزّكاة. والزّكاة: زكاة المال، وهو تطهيره. زكّى يُزَكّي تزكيةً، والزكاة: الصلاح. تقول: رجل زكيٌّ تقي، ورجال أزكياءُ أتقياء. وزَكَا الزرع يَزْكُو زَكاءً: ازداد ونما، وكل شيء ازداد ونما فهو يزكو زَكاءً. وهذا الأمر لا يَزْكُو، أي: لا يليق، قال: والمال يَزْكو بك مستكبراً
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR595 harf
ز ك و زرع زاك ومال زاك‏:‏ نام بين الزكاء وقد زكا الزرع وزكت الأرض وأزكت وأزكى الله مالك ومـن المجاز‏:‏ رجل زكي‏:‏ زائد الخير والفضل بن الزكاء والزكاة‏.‏ ‏"‏ وحناناً من لدنا وزكاةً ‏"‏ وقوم أزكياء وقد زكوا‏.‏ وزكى نفسه‏:‏ مدحها ونسبها إلى الزكاء‏.‏ وزكى الشهود‏:‏ عدلهم ووصفهم بأنهم أزكياء وكاء فتزكى وتزكى فلان‏:‏ طلب أن يعد في الأزكياء‏.‏ وكى الرجل ماله تزكية‏:‏ أدى زكاتـه لأنـه ينميـه بمـا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR330 harf
* ز ك و * * زَكَاةُ * المال معروفة و * زَكَّى * ماله * تَزْكِيَةً * أدى عنه زكاتها و * زكَّى * نفسه أيضا مدحها وقوله تعالى ﴿وتزكيهم بها﴾ قالوا تطهرهم بها و * زَكَّاهُ * أيضا أخذ زكاته و * تَزَكَّى * تصدق و * زَكَا * الزرع * زَكَاءً * بالفتح والمد أي نما وغلام * زَكِيٌّ * أي * زَاكٍ * وقد * زَكَا * من باب سما و * زَكَاءً * أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.084 harf
: ( و ( *!زَكا ) المالُ والزَّرْعُ وغيرُهما ( *!يَزْكُو *!زَكاءً ) ، بالمدِّ ، ( *!وزَكْواً ) ، بالفتْحِ ، كذا في النُّسخِ وفي المُحْكَم : كعُلُوَ ؛ ( نَمَا ) وراعَ . وفي حديثِ عليَ : ( المالُ تنقُصُه النَّفَقَة والعِلْم يَزْكُو على الإِنْفاقِ ) ، فاسْتَعارَ له *!الزَّكاءَ وإن لم يَكُ ذا جِرْمٍ . وكلُّ شيءٍ يَزْدادُ ويَسْمَنُ . فهو *!يَزْكُو *!زَكاءً . وقالَ شيْخُنا : قوْلُه *!يَزْكو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.282 harf
زَكَا 1 زَكَا ذ , aor. يَزْكُو, (S, Msb, K, &c.,) inf. n. زَكَآءٌ, (S,) or زُكُوٌّ, (Msb, [accord. to which the former seems to be a simple subst.,]) or both, (K, TA,) the latter like عُلُوٌّ, as in the M, but accord. to [some of] the copies of the K زَكْوٌ, (TA,) It increased, or augmented; (S, Msb, K, TA;) it received increase and blessing from God; it throve by the blessing of God; (Er-Rلghib,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR851 harf
زَكَا زَكَا U ( n. ac. زَكَآء [ 22A ] , زُكُوّ [ 27 ] ) زَكِيَ A ( n. ac. زَكًى [ 4 ] , زَكَاة [ 4tA ] ) a. Grew, throve; increased. b. Was upright, just; was pure. زَكَّوَ زَكَّوَ II , a. Made to grow, thrive; increased. b. Purified ; declared pure. c. Paid the poor-rate on ( his property ). d. Collected the poor-rate of. أَزْكَوَ أَزْكَوَ IV , a. see I (a) & II ( a ). تَزَكَّوَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok37.887 harf
زكو زَكَا - يَزْكُو - زَكَاة - زَكَيّ - أَزْكَى - زَكَّى - يُزَكِّي - تَزَكَّى - يَتَزَكَّى زَكَا - يَزْكُو + الكائن: يصبح نقياً طاهراً صافياً خالياً من الشوائب والأمراض والشذوذات ﴿ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا﴾ زَكَاة: على وزن " فـَعْـلـَة" أصلها " زكواة": اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " زَكَا - يَزْكُو ": الفعلة الخاصة
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler98 mücavir (289 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صلو

    28 ortak ayet · Namaz

  2. أتي

    29 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  3. قوم

    27 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

  4. أخر

    12 ortak ayet · Uhur ense demektir

  5. فتل

    2 ortak ayet · Lif

  6. بعث

    5 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  7. نكر

    4 ortak ayet · Tanınmayan

  8. رسل

    12 ortak ayet · Saçak demektir

  9. قرض

    2 ortak ayet · Kırpıntı demektir

  10. قرب

    5 ortak ayet · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir

  11. طهر

    3 ortak ayet · Akar temiz sudur

  12. أله

    28 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(56)

Sîga sayfası: الزَّكَاةَ
  1. وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينَ

    VergiNamazı kılın, zekatı verin, rüku’ edenlerle birlikte rüku edin.

  2. … وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ

    VergiHani, İsrailoğullarından; Allah’tan başkasına ibadet etmeyin; anaya, babaya, akrabalara, yetimlere, yoksullara iyilik yapın. İnsanlara güzellikle söyleyin, namaz kılın zekat verin diye söz almıştık. Sonra pek azınız müstesna yüz çevirdiniz. Ve siz hala yüz çevirenlerdensiniz.

  3. وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

    VergiNamazı kılın, zekatı verin, kendiniz için önceden ne yollarsanız, onu Allah katında bulursunuz. Şüphesiz ki Allah, yaptığınızı hakkıyla görendir.

  4. … وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ …

    VergiYüzlerinizi Doğu ve Batı tarafına çevirmeniz «bir» değildir. Lakin asıl «bir»; Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitablara, peygamberlere iman eden, malını seve seve yakınlarına, yetimlere, miskinlere, yolculara, dilenenlere, kölelere, esirlere veren, namazı kılan, zekatı veren, muahede yaptıklarında ahidlerini yerine getiren, sıkıntıda, hastalıkta ve şiddetli savaş anında sabredenlerinkidir. İşte sadık olanlar da onlardır ve müttakiler de onlardır.

  5. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    Vergiİman edip salih amel işleyenlerin, namaz kılıp zekat verenlerin Rabbları katında mükafaatları vardır. Onlar için korku yoktur ve üzülecek de değillerdir.

  6. … الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ …

    VergiKendilerine: Ellerinizi savaştan çekin, namazı kılın, zekatı verin, denilmiş olanlara bakmaz mısın? Şimdi onların üzerine savaş farz kılınınca; içlerinden bir grup Allah’tan korkar gibi, hatta daha şiddetli bir korku ile insanlardan korkuyorlar. Bunlar: Ey Rabbımız, üzerimize şu savaşı niye farz kıldın? Ne olurdu bizi yakın bir geleceğe kadar geri bırakaydın, dediler. Onlara de ki: Dünyanın geçimi azdır. Ahiret ise, müttakiler için elbet daha hayırlıdır. Ve kıl kadar haksızlığa uğratılmayacaksınız.

  7. … إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَالْمُقِيمِينَ الصَّلَاةَ وَالْمُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أُولَئِكَ سَنُؤْتِيهِمْ أَجْرًا عَظِيمًا

    VergiFakat onlardan ilimde derinleşmiş olanlar ve mü’minler; sana indirilen kitaba ve senden önce indirilmiş olanlara inanırlar. Namaz kılanlara, zekat verenlere, Allah ve ahiret gününe inannalara elbette büyük bir mükafat vereceğiz.

  8. … وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ …

    VergiAnd olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

  9. إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ

    VergiSizin dostunuz yalnız Allah, O’nun Rasulü ve namaz kılan, zekat veren, rüku edenlerdir.

  10. … وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

    VergiVe bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

Sîga sayfası: وَيُزَكِّيهِمْ
Sîga sayfası: وَالزَّكَاةِ
Sîga sayfası: يُزَكِّيهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزكو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nakıs)
Bağlamsal Yakın Köklerطهر, نمو, صلح, برك
Zıt Kökدسو
Çekirdek Özet 1Bir şeyin fazlalıklardan, parazitlerden ve kirden arınarak gürbüzleşmesi, bereketlenip boy atması ve verimli biçimde artması
Çekirdek Özet 2Nefsin günah ve bencil dürtülerden, malın ise haksız pay ve hak sahibinin hakkından arındırılarak manevi ve iktisadi bereketle gelişimi
Çekirdek Özet 3Arınma ile büyümenin eşzamanlı işlemesi; bir yapının sağlıklı gelişebilmesinin ancak yabancı unsurları tasfiye etmesiyle mümkün olduğu ilkesi
Kritik Hata RiskiKavramın yalnızca kuru bir bağış, sadaka veya vergiye ya da soyut bir kalp temizliğine indirgenip dinamik arınma-büyüme diyalektiğinin koparılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زكBirikintiyi dışa atmak, itmek, sıkışıklıktan kurtarmak; canlı ve hazır bir çıkış vermek (karşılaştır: nakit parayı peşin sayıp vermek ve yavruyu birden atmak anlamında زكأ)وİtme ve atma hareketine akışkanlık, esneklik ve organik bir boyutta sürekli artma, filizlenme ve boy atma kabiliyeti ekleyerek arınma yoluyla büyümeyi doğurmuştur

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeGelişmeyi engelleyen, yapıyı bozan fazlalıkların ve parazit unsurların kesilip budanması
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaKoruyucu bir hacim oluşturma, özü avuç içinde tutarak muhafaza etme ve tutma
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaBudanan ve korunan yapının besleyici köklerle süreklilik içinde birbirine bağlanması, canlılığın sürdürülmesi
زكوFazlalıkları kesip ayırarak özü koruma ve sağlam bağlarla sürekli büyütme hareketiYapıyı kirleten unsurların kesilerek ayıklanması, kalan saf çekirdeğin kavranıp korunması ve bu sayede doğal bir artış ve bereketle gelişmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEkinin veya bitkinin yabani otlardan ayıklanarak gürbüzleşmesi, boy atıp bereketli ürün vermesi; toprağın verimli ve bol otlu olması
Cahiliye şiiri kullanımıŞairin cömertliği ve malın arınarak bereketle çoğalmasını nitelediği kullanım: والمال يزكو بك مستكبراً / يختال قد أشرف للناظر
Erken Arapça kullanımBitkinin veya sürünün döl ve ürün bakımından bereketlenip artması durumunda زكا الزرع يَزْكُو denilerek artış ve nezahetin birlikte zikredilmesi

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisânü’l-Arab, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça زكو kökü, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki arınma, aklanma, suçsuz bulunma ve berraklaşma semantik alanıyla doğrudan örtüşmektedir. İbranicede yer alan zākāh (זָכָה) ve Aramicede bulunan zəkhā biçimleri, mahkemede beraat etme, suçtan temizlenme, lekesiz ve saf olma manalarını taşır. Süryanicede zkhā kökü aynı zamanda galip gelme, aklanarak üstün çıkma anlamına evrilmiştir. Arapça bu kökte iki ana semantik damarı tek bir gövdede meczetmiştir: Bir yandan Sami dillerinin ortak mirası olan taharet, aklanma ve masumiyet; diğer yandan güney kolunda özelleşen ve tarımsal hayatla pekişen boy atma, bereketlenme ve artma (nemâ). Arapça dışındaki dillerde maddi büyümeden ziyade adli ve ahlaki berraklık öne çıkarken, Arapçada yabancı unsurların ayıklanması sonucu ortaya çıkan gürbüz artış kökün merkezine yerleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزكأ ve زكو geçişkenliğiNakit ödemek ve fazlalığı atmak anlamındaki hemzeli kökle birleşerek safiyetin artış getirmesi yönünde gelişmiştirGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zākāh, Aramice ve Süryanice zəkhāOrtak Sami katmanında suçsuzluk, arılık ve beraat; Arapçada buna eklenen organik nemâ ve bereketKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dairesi dışında doğrudan kök akrabalığı kuracak güvenilir Afro-Asyatik veri tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زكوAnlamlıArınma, temizlenme, bereketle büyümeFazlalıklardan kurtularak boy atma ve verim sağlamaHedef kök; Kur'an'da geçer
زوكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
كزوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
كوزAnlamlıBiriktirme kabı, testiSuyu toplamak ve taşımak için kullanılan dar boğazlı kapKur'an'da geçmez
وزكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez
وكزAnlamlıDürtmek, yumrukla vurmakElin ayası veya yumrukla şiddetle itip defetmekKur'an'da geçer; fiziksel dışa itme hareketini paylaşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زكوMerkezArınarak büyümeArınmanın zorunlu neticesi olarak bereket ve artışı içerirHem kirden temizlenmeyi hem de bu temizliğin doğurduğu organik nemayı birlikte ifade eder
طهرKomşuSalt temizlikYalnızca maddi ve manevi pisliğin giderilmesine odaklanırBüyüme ve nemâ unsuru barındırmaz; nötr bir arılık halidir
نموKomşuBüyüme ve artışAyrım gözetmeksizin niceliksel hacim artışıdırİçinde temizlenme veya parazitlerden arınma şartı bulunmaz
صلحKomşuDüzgünlük ve uygunlukBozukluğun ve fesadın giderilerek işlevsel hale gelmesidirÖzdeki kirin tasfiyesinden ziyade fonksiyonel elverişliliği anlatır
بركKomşuBereket ve kalıcılıkİlahi hayrın bir şeyde yerleşmesi ve kesintisiz sürmesidirBüyüme vardır ancak arınma eyleminin doğrudan bir türevi olarak kurulmaz
دسوZıtBastırmak, köreltmekKusurları gizleyip alta gömerek potansiyeli çürütmekGelişmeyi engellemek, fıtratı örterek soysuzlaştırmak anlamına gelir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزكوArınarak büyüme, bereketlenmePislik ve parazitlerin tasfiyesiyle gerçekleşen fıtri gelişimKesin
LatincePurificare, vegetareArındırmak, canlandırmakPurificare sadece arınmayı verirken, vegetare canlılık ve büyümeyi karşılar; iki kavramı tek gövdede birleştiremezGüçlü
İngilizcePurify, thrive, titheArınmak, serpilmek, dini vergiPurify sadece temizliği, thrive ise verimli büyümeyi karşılar; tithe ise kelimenin yalnızca kurumsal zekat payını verirGüçlü
AlmancaLäutern, gedeihenArıtmak, boy atıp gelişmekLäutern ahlaki ve madeni arılığı, gedeihen ise bitkisel ve hayati serpilmeyi anlatırGüçlü
FransızcaÉpurer, prospérerSaflaştırmak, serpilip gelişmekÉpurer yabancı unsurları ayıklamayı, prospérer ise bereketi ifade eder; tekil bir kök ikisini birden kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الزَّكَاةMali yükümlülük, kamusal arınma payıNamazla birlikte anılan, zenginlerin malından ihtiyaç sahiplerine aktarılan farz vergi; Bakara 2:43, Mâide 5:55, Nûr 24:37, Beyyine 98:5
تَزَكَّى / يَتَزَكَّىNefsin günah ve şirkten temizlenmesiİnsanın ahlaki çabayla batıl inanç ve kötülüklerden arınması; Tâhâ 20:76, Fâtır 35:18, Nâziât 79:18, A'lâ 87:14
يُزَكِّيهِمْPeygamberi terbiye ve ilahi inşaResulün toplumu cahiliye tortularından, şirkten ve ahlaki zaaflardan arındırıp olgunlaştırması; Bakara 2:129, Âl-i İmrân 3:164, Cum'a 62:2
أَزْكَىAhlaken ve fıtraten daha temiz ve verimliİnsan haysiyetine ve ailevi/içtimai nezakete en uygun olan durum; Bakara 2:232, Nûr 24:28, Nûr 24:30
زَكِيَّةًMasum, günah işlememiş canSuçsuz, fıtri saflığını korumuş birey; Kehf 18:74, Meryem 19:19
تُزَكُّواKişinin kendini kusursuz ilan etmesiKendini temize çıkarma, kusursuzluk iddiasında bulunma yasağı; Necm 53:32

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNefsin tezkiyesi ve hidayetİnsanın kendi fiiliyle mi arındığı yoksa arınmanın salt ilahi bir lütuf mu olduğu tartışmasıİrade ve kesb ile ilahi inayet arasındaki dengeye yoğunlaşır
FıkıhZekat ibadeti ve şartlarıNisap miktarı, havâic-i asliyye, zekat verilecek sınıflar ve mülkiyetin intikaliMalın üzerindeki kul hakkının tasfiyesi ve hak sahiplerine verilmesiyle meşruiyet kazanması
TefsirTensiye ve tezkiye mukayesesiŞems suresinde nefsi arındıranın kurtulması, onu gömen ve köreltenin hüsrana uğramasıAhlaki ve ruhi istidadın bastırılmadan açığa çıkarılması ekseninde derinleşir
HadisBeden ve mal temizliğiSadakanın malı eksiltmeyeceği, zekatın İslam'ın temeli olduğu ve nifaktan arınma yollarıZekatın görünürde eksilme gibi dururken hakikatte bereketi ve güveni artırması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel ve toplumsal arınmaRuhu kirden, ibadeti riyadan temizlemeFıtri yeteneklerin önünü açmaKulun şirk, kibir ve nankörlükten arınarak manevi tekamül zeminini kurmasıKesin
İlmiBilginin tasfiyesiVeriyi hurafeden ve safsatadan ayıklamaSaf ve işlevsel bilginin gelişimiZihinsel tortuların elenmesiyle hakikatin doğru inşası ve ilmin ilerlemesiGüçlü
SiyasiKamu otoritesi ve liyakatYönetim mekanizmasını rüşvet ve kayırmacılıktan arındırmaKurumsal güven ve adaletDevlet aygıtının parazit yapılardan temizlenerek meşruiyet ve gücünün büyümesiGüçlü
İktisadiServet dolaşımı ve mali arınmaFazlalık sermayenin alt tabakalara aktarımıİktisadi tıkanıklığı önleme ve piyasayı canlandırmaMalın atıl kalmasını önleyerek alım gücünü tabana yayma ve iktisadi bereketi sağlamaKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGürültü filtreleme ve sinyal optimizasyonu (Signal-to-Noise Ratio)Sistemdeki yabancı gürültülerin temizlenmesi sayesinde saf sinyalin gücünün ve iletim kapasitesinin katlanarak artması mantığıyla birebir örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerBudama etkisi ve kurumsal sağaltım (Pruning effect)Organizasyonlarda ya da zihinsel şemalarda verimsiz ve işlevsiz yüklerin atılmasıyla temel yetkinliklerin güçlenip büyümesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca yılda bir verilen kırkta birlik mali bir vergiye ya da bireysel vicdan tatminine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamZihinsel, ahlaki, içtimai ve iktisadi bünyeyi çürüten tortulardan arındırarak topyekun bir büyüme, saflaşma ve diriliş hamlesi olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZekat veren kişinin kendini alacaklı veya üstün görmesi, arınma ameliyesini mekanik bir harcamaya çevirerek nefsi terbiye boyutunu yok etmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam'ın ibadet ve ahlak anlayışının mekanik bir yükümlülük değil, bünyeyi parazitlerden kurtararak geliştiren fıtri ve organik bir arınma-büyüme süreci olduğunu kavratır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Namazla birlikte zekatın emredildiği teşrii ayetlerde, peygamberlerin tebliğ gayesini açıklayan tezkiye ayetlerinde ve nefsin felahını arınmaya bağlayan ahlaki uyarılarda
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Mal vermenin serveti eksilteceği korkusunu yıkar; arınmanın bir geri çekilme değil, bilakis boy atma ve gerçek zenginliğe ulaşma yöntemi olduğunu ispatlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBitkinin yabani otlardan ve zararlı fazlalıklardan ayıklanarak gürbüzleşmesi, bereketle boy atması ve ürününü artırması.
  • Soyut anlamNefsin, zihnin ve toplumsal kurumların parazit eğilimlerden, haksız kazançtan ve kirden arındırılarak kemale erdirilmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin büyüme hızının ve niteliğinin, içindeki safraları ve parazit unsurları tasfiye edebilme kapasitesine bağlı olması kanunu.
  • LaTeX modeliY=(S−P)⋅(1+g)
  • LaTeX açıklamasıModelde S toplam varlığı veya potansiyeli, P arındırılması gereken kir, parazit ve hak sahibine ait fazlalıkları temsil eder. Parantez içindeki (S−P) farkı saf çekirdeği simgeler. Dışarıdaki (1+g) çarpanı ise arınmanın tabii ve ilahi sonucu olarak ortaya çıkan büyüme, bereket ve organik nemâyı (g) ifade ederek nihai verim ve kemal düzeyini (Y) meydana getirir. Arınma (P'nin tasfiyesi) gerçekleşmeden hakiki büyüme (g) verimli bir sonuca ulaşamaz.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز