جري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ر-ي11 sîga, 107 mücavir kök, 64 ayet, 43 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جننأبدتَجْرِيَانِدخلفوزيَجْرِيفَالْجَارِيَاتِجريتحتالْجَارِيَةِنهرخلدسخرتَجْرِيعمل

KökSîga 11Ayet 64Sure 43Mücavir 107

▶ Ağı aç (3B)

جري

ج - ر - ي

KÖK
  • 64 geçiş
  • 64 ayet
  • 11 sîga
  • 12 sözlük

Cariye yelkenli sandal demektir. Suyun akıntısına kapılıp yüzen parçadır. Buradan akis fiili oluşmuştur. Bizzat suyun akışına da cereyan denmiştir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جرى

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cariye yelkenli sandal demektir. Suyun akıntısına kapılıp yüzen parçadır. Buradan akis fiili oluşmuştur. Bizzat suyun akışına da cereyan denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.941 harf
باب الجيم والراء و و ا ي ء معهما ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين. جأر: جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها. وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين. أجر: الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.020 harf
Madde başı: جرىجَرى الماء وغيره جَرْياً وجَرَياناً، وأَجْرَيْتُهُ أنا. يقال: ما أشدّ جِرْيَةَ هذا الماء، بالكسر. وقوله تعالى: "بسم الله مُجْراها ومُرْساها" هما مصدران من أَجْرَيْتُ السفينةَ وأرْسَيْتُ. و"مَجْراها ومَرْساها" بالفتح، من جَرَتِ السفينة ورَسَتْ. وقول لبيد: لو كان سَبْتاً قبل مَجْرى داحِسٍلو كان للنَفْس اللجوجِ خُلـودُ و: مَجْرى داحس كذلك. والجِرايَةُ: الجاري من الوظائف. وجارِيَةٌ بيِّنة
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok17.023 harf
Madde başı: جرىج ر ( وا ي ء ) جرى ، جأر ، جار ، جرو ، راج ، رجا ، أرج ، أجر ، وجر ، رجى . جرى : في حديثِ عبدِ الله بن الشِّخِّير ، أَنَّه قال : ( قَدِمْتُ المدينة في رَهْطٍ من بني عَامِر ، فسلَّمنا على النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال قائل منا : أَنْتَ سَيِّدُنا ، وأَنْتَ الجَفْنَةُ الغَرّاء ، فقال : ( قولوا بقَوْلكم ، ولا يَسْتَجرِيَنَّكُمُ الشّيطان ) . كانت العربُ تَدْعو السَّيد المِطْعام جَفْنَةً
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.455 harf
(باب الجيم والراء وما يثلثهما) (جرز) الجيم والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو القطْع. يقال جَرَزْتُ الشيءَ قطعتُه. وسيفٌ جُرَاز أي قَطّاع. وأرضٌ جُرُزٌ لا نَبْت بها. كأنَّه قُطِع عنها. قال الكسائي* والأصمعيّ : أرضٌ مجروزة من الجرز، وهي التي لم يُصِبْها المطر، ويقال هي التي أُكل نباتُها. والجَرُوزُ: الرّجُل الذي إذا أكل لم يترُكْ على المائدةِ شيئاً، وكذلك المرأةُ الجَرُوزُ، والنّاقةُ. قال: * تَرَى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.388 harf
Madde başı: جرى- الجري: المر السريع:، وأصله كمر الماء ولما يجري بجريه. يقال: جرى يجري جرية وجريانا. قال عز وجل: ﴿وهذه الأنهار تجري من تحتي﴾ [الزخرف/51]، وقال تعالى: ﴿جنات عدن تجري من تحتهم الأنهار﴾ [الكهف/31]، وقال: ﴿ولتجري الفلك﴾ [الروم/46]، وقال تعال: ﴿فيها عين جارية﴾ [الغاشية/12]، وقال: ﴿إنا لما طغى الماء حملناكم في الجارية﴾ [الحاقة/11]، أي: السفينة التي تجري في البحر، وجمعها: جوار، قال عز وجل: {وله جوار
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR441 harf
ج ر ي والشمس تجري والريح تجري‏.‏ وجرت الخيل وأجروا الخيل‏.‏ وجاراه في كذا مجاراة وتجاروا‏.‏ وفرس ذو أجاري وغمر الجراء‏.‏ وأخبرني عن مجاري أمورك‏.‏ وأجرى إليه ألف دينار وأجرى عليهـم الـرزق‏.‏ واستجـراه فـي خدمتـه‏.‏ وسميـت الجاريـة لأنهـا تستجـرى في الخدمة‏.‏ وتقول‏:‏ عمل على هجيراه وجرى على إجرياه وهي طريقته وعادته التي يجري عليها وفي الحديث ‏"‏ ولا يستجرينكم الشيطان ‏"‏ أي لا يستتبعنكم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.316 harf
* ج ر ي * * جَرَى * الماء وغيره من باب رمى و * جَرَياناً * أيضا وما أشد * جِرْيَةَ * هذا الماء بالكسر وقوله تعالى ﴿باسم الله مجراها ومرساها﴾ هما مصدران من * أجْرَيْتُ * السفينة وأرسيت و * مَجْراها * ومرساها بالفتح من جرت السفينة ورست و * الجِرَايةُ * الجاري من الوظائف و * الجَرْوُ * بكسر الجيم وضمها ولد الكلب والسباع والجمع * أجْرٍ * و * جِرَاءُ * وجمع الجراء * أجْرِيَةٌ * و * الجِرْوُ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.415 harf
: ( ى ( *!جَرَى الماءُ ونحوُه ) كالدَّمِ ؛ وفي الصِّحاحِ : جَرَى الماءُ وغيرُهُ ؛ والذي قالَهُ المصنِّفُ أَوْلى ؛ ( *!جَرْياً ) . قالَ الرَّاغبُ : *!الجَرْيُ المَرُّ السَّريعُ ، وأصْلُه المرَّ الماءِ وما *!يَجْرِي جَرْيَه . ( *!وجَرَياناً ) ، بالتَّحْرِيكِ : ( *!وجِرْيَةً ، بالكسْرِ ) : هو في الماءِ خاصَّةً . يقالُ : ما أَشَدَّ *!جِرْيَة هذا المَاءِ ؛ بالكسْرِ . وفي التَّنْزيلِ العَزيزِ : {
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR13.598 harf
Madde başı: جرىجَرَى 1 جَرَى جر جرى جري , said of water (S, Mgh, Msb) &c., (S,) or of water and the like, (K,) more properly thus, as in the K, aor. جَرِىَ , (TA,) inf. n. جَرْىٌ (S, Mgh, Msb, K) and جَرَيَانٌ (S, K) and جِرْيَةٌ, (S, * Msb, K,) [which last see below,] It ran, or passed along quickly; originally said of water: (Er-Rلghib, TA:) or it flowed;; syn. سَالَ; contr. of وَقَفَ and سَكَنَ. (Msb.) ―
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.133 harf
جَرَى جَرَى A , I ( n. ac. جَرْي 1 , جِرْيَة 2t , جِرَآء [ 23 ] , جَرَيَاْن 36 ), a. Ran; flowed; pursued its course. b. [ 'Ala ], Happened to. c. [ Ila ], Betook himself to; aimed at. d. Agreed with; was like, similar to. جَرَّيَ جَرَّيَ II , a. Made to run or flow; set going; sent, despatched. جَاْرَيَ جَاْرَيَ III , a. see II . b. Regulated, settled. c. [ acc. & Ila ],
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok35.247 harf
جري جَرَى - يَجْرِي - جَارِي - جَارِيَة - جَوَارِي - مَجْرَى جََرى - يَجْرِي + الكائن: يمر ويسير ويتحرك مسرعاً: يتحرك منتقلاً من مكان إلى آخر بحركة مستمرة متتابعة غير متقطعة ولا على شكل نقلات: يتحرك مندفعاً بحركة الجاذبية أو الريح أو فرق الضغط أو بأية وسيلة أخرى سوى الرجلين والمشي والسير. ولفظ " جَرَى - يَجْرِي ": يستعمل للمياه والأنهار
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler107 mücavir (283 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. تحت

    40 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  2. نهر

    45 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  3. جنن

    37 ortak ayet · Bahçe demektir

  4. خلد

    21 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  5. دخل

    17 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  6. فوز

    10 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  7. سخر

    9 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  8. عدن

    6 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…

  9. فلك

    7 ortak ayet · Fülk (kef), İğ topacı demektir

  10. بحر

    8 ortak ayet · Bahr deniz demektir

  11. أبد

    7 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  12. عمل

    16 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

Geçtiği ayetler(64)

  1. وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ …

    Akarİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. … خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ …

    AkarŞüphesiz ki göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün değişmesinde, insanlara yararlı şeylerle denizde akan gemilerde, Allah’ın gökten indirip, yeryüzünü ölümünden sonra dirilttiği suda, her türlü canlıyı orada yaymasında, rüzgarların değiştirilmesinde, gökle yer arasında emre hazır bekleyen bulutta elbette akleden bir kavim için ayetler vardır.

  3. … أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ …

    AkarBiriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.

  4. … بِخَيْرٍ مِنْ ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ …

    AkarDe ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi? Takvaya erenler için, altından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada devamlı kalacaklardır. Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır. Ve Allah kullarını hakkıyla görendir.

  5. أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

    Akarİşte onların mükafatı: Rabblarından bir mağfiret ve altından ırmaklar akan cennetlerdir. Orada temelli kalacaklardır. Ne de güzeldir mükafatı iş yapanların.

  6. … سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ …

    AkarNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

  7. لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ

    AkarFakat Rabblarından korkanlar için; altlarından ırmaklar akan cennetler var. Orada temelli kalacaklar. Allah tarafından ağırlanacaklar. Allah katında olanlar kendileri için daha hayırlıdır.

  8. تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

    Akarİşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

  9. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

    Akarİman edip salih amel işleyenleri; içinde ebedi kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlara orada tertemiz eşler vardır. Onları koyu bir gölgeye sokacağız.

  10. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

    Akarİman edip salih ameller işleyenlere gelince; Biz, onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. İşte Allah’ın gerçek vaadi. Allah’dan daha doğru sözlü kim olabilir?

Sîga sayfası: الْجَارِيَةِ
Sîga sayfası: فَالْجَارِيَاتِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجري
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerسيل, سير, مرر
Zıt Kökركد
Çekirdek Özet 1Sıvının veya hareketli cismin bir mecrada kesintisiz, pürüzsüz ve engelsiz akması
Çekirdek Özet 2Suyun, gemilerin, gök cisimlerinin ve rüzgârın ilahi yasalara bağlı olarak kendi yörünge veya yolunda akışı
Çekirdek Özet 3Bir sisteme veya iradeye tabi olarak kesintisiz işleyen süreç, vekalet ve kaynak akışı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel su akması veya dar anlamda cariye (kadın köle) çerçevesine indirgeyerek kozmolojik, hidrolojik ve kurumsal cereyan mantığını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جرBir nesneyi arkasından çekmek, sürüklemek, zorlayarak sevk etmek ve yüzey üzerinde hareket ettirmek; bu çekirdek جرح, جرد, جرر, جرز, جرع, جرف ve جرم köklerinde sert çekiş, kesme ve sıyırma anlamlarıyla belirgindir.يİlletli ve akıcı son harf, çekirdekteki sürtünmeli, zorlu ve sert sürükleme hareketini yumuşatarak kendiliğinden, pürüzsüz, sürekli ve sürtünmesiz bir akışa, yani cereyana dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaHareketi başlatan taşıyıcı kuvvet, yol alış ve kütlesel ilerleyiş
رİnsan başı; baş, ilk, üstÖnde olma, bir istikamete yönelme ve hareketin sevk edici odağı
يEl ve kol; iş, yapma, uzanmaAktifleşme, devamlı uzanış, eylemin süreklilik kazanarak icra edilmesi
جريTaşıyıcı bir gücün bir doğrultu boyunca öne doğru kesintisiz uzanması ve engelsizce akıp gitmesiHarflerin birleşimi, bir kuvvetin yönlendirilmiş bir hatta sürekli, sürtünmesiz ve pürüzsüz biçimde ilerleme eylemini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun mecrada yayılıp pürüzsüzce akması (انسياح الشيء), atın engelsizce dolu dizgin koşması ve rüzgârın kesintisiz esmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde atın tükenmeyen koşu kabiliyetini anlatmak için kökün masdarları kullanılır: غَمْرُ الجِرَاءِ إِذَا قَصَرْتَ عِنَانَهُ / Dizginini kastığında koşusu daha da coşan at.
Erken Arapça kullanımBir kimsenin işini görmek üzere sevk ettiği vekil veya elçiye جري denmesi; kişinin benimsediği yol ve itiyat haline gelen yöntemi için الإِجْرِيَّا tabirinin kullanılması; hadis metninde şeytanın insanı peşine takıp kendi vekili gibi koşturmasını meneden لاَ يَسْتَجْرِيَنَّكُمُ الشَّيْطَانُ rivayeti.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab, Asāsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, çekme ve sürtünmeli hareket anlamı taşıyan g-r ikili tabanından neşet etmiştir. Batı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede garar (sürüklemek, çekmek, testereyle biçmek) ve Süryanicede gərā / gəryā (akmak, çekilmek, koşmak, fırlatılmak) biçimleriyle belgelenir. Arapça جري kökü, somut çekme ve sürükleme kuvvetini akışkanlar mekaniğine ve kesintisiz doğrusal harekete tahsis ederek semantik bir incelme yaşamıştır. Kökün nâkıs formu Arapçada suyun akıntısı, geminin suda süzülmesi, yıldız ve gök cisimlerinin felekteki hareketi ve bir kimsenin başka biri adına görev icra etmesi (vekalet/cereyan) arasında pürüzsüz bir semantik köprü kurmuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجر tabanından türemeSürükleme ve arkadan çekme anlamındaki ikili tabanın nâkıs harfle yumuşatılarak sürtünmesiz akışa evrilmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice gərā, İbranice gararÇekme, sürüklenme ve sıvının bir hat boyunca akması biçimindeki ortak semantik çekirdekGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı ailelerle doğrudan kanıtlanmış genetik kök ilişkisi tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جريAnlamlıAkmak, süzülmek, koşmakSuyun, geminin, rüzgârın ve gök cisimlerinin mecrada kesintisiz hareketiHedef kök; Kur'an'da geçer.
جيرAnlamlıKatılaşmak, bağlamak, kireçKireç, harç, kesin yemin ifadesi; akışkanlığın karşıtı katılaşma ve sabitlemeKur'an'da geçmez.
رجيAnlamlıUmmak, beklemek, taraf olmakBir sonucun gerçekleşmesini yönelerek ümitle bekleme, sınırKur'an'da geçer (ters diziliş/kalb ilişkisi).
ريجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yer almaz.Veri bulunamadı
يجرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök kaydı yer almaz.Veri bulunamadı
يرجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıMüsta'mel kaydı bulunmasına rağmen bağımsız semantik alan oluşturmamıştır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جريMerkezAkış ve seyirBir mecra veya kanun dahilinde kesintisiz, pürüzsüz ve kararlı hareketSu, gemi, rüzgâr ve gök cisimlerinin tabii ve muntazam akışı
سيلKomşuTaşarak akmaKütlesel hacim artışıyla yatağından taşan, taşkın ve denetimsiz sıvı hareketiSuyun sel halinde önüne geleni katarak şiddetle akması
سيرKomşuYolda yürümeCanlı veya vasıtanın yeryüzünde bir hedefe doğru iradi yürüyüşüKarasal düzlemde, mesafeleri aşma kastıyla yapılan intikal
مررKomşuGeçip gitmeBir noktanın önünden durmaksızın geçip gitme, süreklilikten ziyade geçiş anıBir sınır veya menzilden temas edip geçiş eylemi
ركدZıtDurgunlaşmaAkışın, rüzgârın veya hareketin durması, hareketsiz kalıp durağanlaşmasıSuyun kokuşacak derecede durulması, geminin rüzgârsız kalarak denizde çakılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجريAkmak, cereyan etmekBir mecrada pürüzsüz ilerleme; hem fiziksel sıvıları hem kurumsal vekaleti kapsar.Kesin
Latincefluere, currereAkmak, koşmakfluere sıvıların akışını, currere ise canlıların koşusunu ve zamanın akışını karşılar.Güçlü
İngilizceflow, run, courseAkmak, seyretmekflow akışkan hareketini, course ise belirlenmiş bir kanalda ilerlemeyi ve intizamı verir.Kesin
Almancafließen, strömen, ablaufenAkmak, cereyan etmekfließen kesintisiz akışı, ablaufen ise bir sürecin prosedürel işleyişini karşılar.Güçlü
Fransızcacouler, courirAkmak, koşmakcouler su ve akışkanlar için, courir hızlı intikal ve süreç takibi için kullanılır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُCennet nehirlerinin akışıUhrevi mükâfat bağlamında ağaçların ve köşklerin altından kesintisiz çağlayan su meclisleri (Bakara 2:25, Tevbe 9:89, Beyyine 98:8).
الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِGemilerin denizde seyriİnsanın istifadesine sunulan deniz taşımacılığı, ilahi lütuf ve tabiat yasalarının teshiri (Bakara 2:164, İbrâhîm 14:32, Lokmân 31:31).
كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّىGök cisimlerinin yörüngesel hareketiGüneş ve ayın belirlenmiş bir süreye kadar nizam içinde dönmesi ve hareket etmesi (Ra'd 13:2, Lokmân 31:29, Fâtır 35:13, Zümer 39:5).
تَجْرِي بِأَمْرِهِRüzgârın sevk ve cereyanıRüzgârın ilahi buyrukla veya peygambere musahhar kılınarak esmesi (Enbiyâ 21:81, Sâd 38:36).
الْجَارِيَةِNuh'un gemisiTufan suyunda yüzen ve inananları taşıyan kurtuluş teknesi (Hâkka 69:11).
الْجَوَارِ الْكُنَّسِAkıp giden yıldızlar veya gemilerFezada yörüngesinde akıp yuvasına giren yıldızlar veya dalgaları yaran yüzen unsurlar (Tekvîr 81:16, Şûrâ 42:32, Rahmân 55:24).
فَالْجَارِيَاتِ يُسْرًاKolayca akıp giden varlıklarRüzgârlar, bulutlar, melekler veya yıldızların ilahi intizamla zahmetsizce akışı (Zâriyât 51:3).
مَجْرَاهَاGeminin akış/seyr hali ve vaktiHareketin ve akış rotasının bidayeti ve icrası (Hûd 11:41).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂdetullah ve nedensellikCereyânu'l-âde (âdetin akışı) kavramı; tabiat kanunlarının zorunlu değil, ilahi iradenin süreklilik arz eden akışı olması ve mucizenin bu akışı bozmasıDeterministik zorunluluk yerine süreklilik gösteren ilahi irade akışı
FıkıhTaharet ve mali hukukAkan suyun (el-mâü'l-cârî) necis maddelerle kirlenme sınırları; ayrıca düzenli maaş ve tahsisat anlamına gelen cirâye kavramıDurgun olmayan suyun arıtıcı gücü; periyodik gelir akışı
TefsirKozmoloji ve cennet tasvirleriCennet nehirlerinin kaynaksız akışı; güneşin müstakarrına doğru cereyanının kıyamet veya yörünge ekseninde tefsiriStatik olmayan, ebedi canlılık ve kozmik dinamizm
HadisAhlak ve şeytanın etkisiلا يستجرينكم الشيطان nehyi; şeytanın insanı vekil edinip peşinden sürüklemesi; şeytanın insanın kan damarlarında cereyan etmesiBir iradenin diğerini tabi kılarak kendi mecrasında sevk etmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniSünnetullahİlahi yasaların intizamıDüzenin kesintisiz işlemesiDini hakikatler statik bir donukluk değil, mecra içinde süreklilik arz eden canlı bir nizamdır.Kesin
İlmiTabiat kanunlarıDinamik akışkanlık ve yörüngeMaddenin kanunlara tabi hareketiSu, hava ve gök cisimlerinin direnç görmeden matematiksel ve fiziksel yatakta akmasıdır.Kesin
SiyasiBürokratik sevkİdari vekalet ve emir akışıİradenin tabana intikaliYöneticinin emrinin memurlar vasıtasıyla aksamadan yürütülmesi ve temsil yetkisinin icrasıdır.Güçlü
İktisadiTedavül ve maliyeNakit akışı ve tahsisatKaynakların atıl kalmayıp dolaşımıServetin tek elde donup kalmayarak toplum damarlarında cirâye ve ticaretle akmasıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAkışkanlar dinamiği ve vektörel akı (Flux)Bir sıvının, gazın veya alan çizgisinin bir kesitten birim zamanda pürüzsüzce geçişi; korunumlu alanlardaki kesintisiz gradyan hareketiKesin
Beşeri bilimlerAsil-vekil teorisi ve kurumsal iş akışı (Workflow)Temsil yetkisinin devredilmesiyle iş ve işlemlerin bürokratik kanallarda tıkanmaksızın karara ve sonuca doğru akmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiجري kökünden türeyen kelimeleri yalnızca kadın köle (cariye) yahut basit sıvı akışı sanarak, kökün evrensel dinamizm, yörünge mekaniği ve kurumsal vekalet boyutunu yok saymak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; yer altı ve yer üstü su döngüsünü, deniz aşırı lojistiği, gök cisimlerinin yörüngesel intizamını, rüzgâr hareketlerini ve ilahi kaderin tecellisini içine alan geniş bir kozmik nizamı ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki kozmolojik dinamizm fark edilemez; cennet tasvirleri durağan bahçelere indirgenir; tarihin ve sünnetullahın determinist değil, ilahi bir yatakta akan dinamik süreçler olduğu kavranamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurundaki hareket ve nizam dengesini açıklar; evrendeki hiçbir unsurun durağan (râkid) olmadığını, her varlığın ilahi bir mecrada belirlenmiş bir hedefe doğru aktığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet nimetlerinin tasvir edildiği ayetlerde, gemilerin denizlerde seyrini ilahi lütuf sayan tefekkür ayetlerinde ve güneş ile ayın yörüngesini ele alan kozmolojik bağlamlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat kanunlarının kendi başına buyruk mekanik zorunluluklar olduğu vehmini yıkar; hareketin arkasındaki ilahi teshiri ve belirlenmiş vadeye (ecel-i müsemmâ) doğru akışkan nizamı idrak ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının, binek hayvanının veya geminin dirençle karşılaşmaksızın, pürüzsüz ve kesintisiz biçimde kendi yatağında/yolunda akması ve ilerlemesi.
  • Soyut anlamBir irade, kanun veya sisteme tabi olarak süreçlerin, zamanın, vekaletin ve kaderin bir mecra dahilinde hedefine doğru kesintisiz intikali.
  • Sistematik karşılıkDurgunluğun zıddı olan kurumsal, kozmik ve iktisadi canlılık; emrin, rızkın ve varlığın tıkanıklık yaşamadan kanallar boyunca dolaşımı (tedavül ve nizam).
  • LaTeX modeliV(t)=∫0tF⃗(s)⋅u⃗ dss¸artıyla∂Φ∂t+∇⋅J⃗=0
  • LaTeX açıklamasıModelde V(t) zaman içindeki kümülatif akış ve cereyan büyüklüğünü; F⃗(s) akışı sağlayan sevk edici ilahi veya tabii kuvveti; u⃗ akışın mecrasını ve yöneldiği birim vektörü temsil eder. İkinci eşitlikteki Φ akış alanındaki potansiyel veya yoğunluğu; J⃗ ise akı vektörünü (akıntıyı) gösterir. İfadenin sıfıra eşit olması, akışın kesintiye uğramadan, kaybolmadan ve bir mecra dahilinde korunumlu olarak hedefine doğru cereyan ettiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج