طلل
ط - ل - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Öyleyse çisenti
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.146 harfباب الطاء واللام
طل:
الطَّلُّ: المَطَرُ الضَّعيفُ القَطْرِ الدّائمُ، وهو أَرْسَخُ المَطَرِ ندىً. وتَقُولُ: طَلَّتِ الأرضُ. وتقول: رَحُبَتِ الأَرْضُ وطلّتْ. ومن قال: طَلَّتِ ذهب إلى معنى: طلّت عليك السّماء، ورَحُبَتْ عليك الأرض، أي: أتّسعَتْ.
والطَّلُّ: المَطْلُ للدِّياتِ وإبطالُها.
والإطلالُ: الإِشرافُ على الشّيء.
وطَلَلُ السَّفينة: جِلالُها، والجميع: الأَطْلال.
وطَلَلُ الدّار: يُقال: إنّه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR923 harfالطلّ: أضعفُ المطرِ، والجمع الطِلالُ. تقول منه: طُلَّتِ الأرضُ وطَلَّها الندَى. فهي مَطْلولَةٌ. وطَلَّةُ الرجلِ: امرأته. وخمرٌ طَلَّةٌ، أي لذيذة. قال حميد بن ثور:
رَكودِ الحُمَيَّا طَلَّةٍ شابَ ماءَهابها من عَقاراءِ الكرومِ زَبيبُ
والطَلَلُ: ما شخص من آثار الدار، والجمع أطْلالٌ وطُلولٌ. وطَلَلُ السفينة: جِلالها. ويقال: حيَّا الله طَلَلَكَ وَطَلالَتَكَ بمعنًى، أي شَخْصَكَ. وما بالناقة طُلٌّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR301 harf- الطل: أضعف المطر، وهو ماله أثر قليل. قال تعالى: ﴿فإن لم يصبها وابل فطل﴾ [البقرة/265]، وطل الأرض، فهي مطلولة، ومنه: طل دم فلان: إذا قل الاعتداد به، ويصير أثره كأنه طل، ولما بينهما من المناسبة قيل لأثر الدار: طلل، ولشخص الرجل المترائي: طلل، وأطل فلان: أشرف طلله (الطلل: شخص الرجل. انظر: المجمل 2/580).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR707 harfط ل ل
أرض مطلولة.
ورحبت عليك البلاد وطلت.
قال الطرماح: وإني إذا ردت عليّ تحية أقول لها اخضرت عليك وطلت أي الأرض.
ودم مطلول وطل دمه وأطل.
قال لابنته: تلكم هريرة ما تجف دموعها أهرير ليس أبوك بالمطلول ومن المجاز: يوم طل: رطب طيب.
وحديث طل.
وعن أعرابية: ما أطل شعر جميل وأحلاه.
وامرأة طلة: حسنة نظيفة ومنه: طلة الرجل: لامرأته.
وتقول: أعجبني طلله وراقني هيكله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.752 harfالطَّلُّ: المَطَرُ الصِّغارُ القَطر الدائمُ، وهو أَرْسخُ المطر نَدًى. ابن سيده: الطَّلُّ أَخَفُّ المطر وأَضعفه ثم الرَّذاذُ ثم البَغْش، وقيل: هو النَّدى، وقيل: فوق النَّدى ودون المطر، وجمعه طِلالٌ؛ فأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي:
مثل النَّقا لبَّدَه ضَرْبُ الطَّلَل
فإِنه أَراد ضرْب الطَّلِّ ففَكَّ المُدْغَم ثم حرَّكه، ورواه غيره ضربُ الطِّلل، أَراد ضرب الطِّلال فحذف أَلف الجمع. ويومٌ طَلٌّ: ذو
الطَّلُّ: المَطَرُ الصِّغارُ القَطر الدائمُ، وهو أَرْسخُ المطر نَدًى. ابن سيده: الطَّلُّ أَخَفُّ المطر وأَضعفه ثم الرَّذاذُ ثم البَغْش، وقيل: هو النَّدى، وقيل: فوق النَّدى ودون المطر، وجمعه طِلالٌ؛ فأَما قوله أَنشده ابن الأَعرابي: مثل النَّقا لبَّدَه ضَرْبُ الطَّلَل فإِنه أَراد ضرْب الطَّلِّ ففَكَّ المُدْغَم ثم حرَّكه، ورواه غيره ضربُ الطِّلل، أَراد ضرب الطِّلال فحذف أَلف الجمع. ويومٌ طَلٌّ: ذو طَلٍّ. وطُلَّت الأَرضُ طَلاًّ: أَصابها الطَّلُّ، وطلَّت فهي طَلّةٌ: ندِيَتْ، وطلَّها النَّدى، فهي مطلولةٌ. وقالوا في الدعاء: طُلَّتْ بلادُك وطَلَّتْ، فطُلَّت: أُمْطِرت، وطَلَّت: نديَتْ. وقال أَبو إِسحق: طُلَّتْ، بالضم لا غير. يقال: رحُبَتْ بلادُك وطُلَّتْ، بالضم، ولا يقال طَلَّتْ لأَن الطَّلَّ لا يكون منها إِنما هي مفعولة، وكل ندٍ طَلٌّ. وقال الأَصمعي: أَرضٌ طلَّة نديَةٌ وأَرضٌ مطلولة من الطَّلِّ. وطلَّت السماءُ: اشْتَدَّ وقعُها. والمُطَلِّل: الضَّباب، ويقال للنَّدى الذي تخرجه عروق الشجر إِلى غصونها طَلٌّ. وفي حديث أَشراط الساعة: ثم يُرْسِل الله مطراً كأَنه الطَّلُّ؛ الطَّلُّ: الذي ينزل من السماء في الصَّحْو، والطَّلُّ أَيضاً: أَضعف المطر. والطَّلُّ: قِلَّة لَبن الناقة، وقيل: هو اللبن قَلَّ أَو كَثُر. والمطلول: اللَّبَن المَحْضُ فوقه رغْوة مصبوبٌ عليه ماءٌ فتَحْسبُه طَيِّباً وهو لا خير فيه؛ قال الراعي: وبحَسْب قَوْمِك، إِن شَتَوْا، مطلولةٌ، شَرَع النَّهار، ومَذْقةٌ أَحياناً وقيل: المَطْلولة هنا جِلدة موْدُونة بلبن مَحْضٍ يأْكلونها. وقالوا: ما بها طَلٌّ ولا ناطِلٌ، فالطَّلُّ اللبن، والنَّاطِلُ الخمر. وما بها طَلٌّ أَي طِرْقٌ. ويقال: ما بالناقة طَلٌّ أَي ما بها لبن. والطُّلَّى: الشَّرْبة من الماء. والطَّلُّ: هَدْرُ الدَّم وقيل: هو أَن لا يُثْأَر به أَو تُقْبَل ديَتُه، وقد ظلَّ الدمُ نفسُه طلاًّ وطَلَلْتُه أَنا؛ قال أَبو حيَّة النُّميري: ولكنْ، وبَيْتِ اللهِ، ما طلَّ مُسْلِماً كغُرِّ الثَّنايا واضحاتِ المَلاغِم وقد طُلَّ طَلاًّ وطُلولاً، فهو مطلولٌ وطَليلٌ، وأُطِلَّ وأَطَلَّه اللهُ. الجوهري: طَلَّه اللهُ وأَطَلَّه أَي أَهدره. أَبو زيد: طُلَّ دَمُه، فهو مطلولٌ؛ قال الشاعر: دِماؤُهُم ليس لها طالِبٌ، مطلولةٌ مثل دَمِ العُذْرَه أَبو زيد: طُلَّ دَمُه وأَطَلَّه اللهُ، ولا يقال طَلَّ دَمُه، بالفتح، وأَبو عبيدة والكسائي يقولانه. ويقال: أُطِلَّ دَمُه؛ أَبو عبيدة: فيه ثلاث لغات: طَلَّ دَمُه وطُلَّ دَمُه وأُطِلَّ دَمُه. والطُّلاَّءُ: الدَّمُ المطلول؛ قال الفارسي: همزته منقلبة عن ياء مُبْدَلةٍ من لام وهو عنده من مُحَوّل التضعيف، كما قالوا لا أَمْلاه يريدون لا أَمَلُّه. وفي الحديث: أَن رجلاً عَضَّ يَدَ رجل فانتزع يَدَه من فيه فسَقَطَتْ ثَناياه فطَلَّها رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، أَي أَهْدَرَها وأَبطلها؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى طَلَّها، بالفتح، وإِنما يقال طُلَّ دَمُه وأُطِلَّ وأَطَلَّه اللهُ، وأَجاز الأَوَّلَ الكسائي؛ قال: ومنه الحديث مَنْ لا أَكَل ولا شَربَ ولا اسْتَهَلَّ ومثل ذلك يُطَلُّ. وطَلَّه حقَّه يَطُلُّه: نقَصَه إِيَّاه وأَبْطَله. خالد بن جَنْبة: طَلَّ بنو فلان فلاناً حقَّه يَطْلُّونه إِذا منعوه إِياه وحبسوه منه، وقال غيره: طَلَّه أَي مَطَله؛ ومنه حديث يحيى بن يَعْمَر لزوج المرأَة التي حاكَمَتْه إِليه طالبةً مَهْرَها: أَنْشَأْتَ تَطُلُّها وتَضَهَلُها؛ تَطُلُّها أَي تَمْطُلها، طَلَّ فلان غَرِيمَه يَطُلُّه إِذا مَطَله، وقيل يَطُلُّها يَسْعَى في بطلان حقِّها كأَنه من الدَّم المَطلول. ورَجُلٌ طَلٌّ: كبير السِّنِّ؛ عن كراع.والطَّلَّةُ: الخَمْر اللَّذيذة. وخَمْرةٌ طَلَّة أَي لَذيذةٌ؛ قال حُمَيْد بن ثَوْر: أَظَلُّ كأَنِّي شارِبٌ لِمُدامةٍ، لها في عِظامِ الشَّارِبِينَ دَبيبُ رَكُودِ الحُمَيَّا طَلَّةٍ شابَ ماءَها بها، من عَقاراءِ الكُرُومِ، زَبِيبُ أَراد من كُرُومِ العَقاراء فَقَلب. ورائحةٌ طَلَّة: لذيذة؛ أَنشد ثعلب: تَجِيءُ بِرَيّا من عُثَيْلَة طَلَّةٍ، يَهَشُّ لها القَلْبُ الدَّوِي فيُثِيبُ وأَنشد أَبو حنيفة: بِرِيحِ خُزامَى طَلَّةٍ من ثيابها، ومن أَرَجٍ من جَيِّدِ المِسْك ثاقِب وحديثٌ طَلٌّ أَي حَسَنٌ. الفراء: الطُّلَّة الشَّرْبة من اللَّبَن، والطَّلَّة النَّعْمة، والطَّلَّة الخمْرة السَّلِسة، والطِّلَّة الحُصْر. قال يعقوب، وحكي عن أَبي عمرو: ما بالناقة طُلٌّ، بالضم، أَي بها لَبَنٌ. وطَلَّةُ الرجُل: امرأَتُه، وكذلك حَنَّتُه؛ قال عمرو بن حَسَّان: أَفي نابَيْنِ نالَهُما إِسافٌ تأَوَّهُ طَلَّتي، ما إِنْ تَنامُ؟ والنَّابُ: الشَّارِف من النُّوق، وإِسافٌ: اسم رَجُل؛ وأَنشد ابن بري لشاعر: وإِنِّي لَمُحْتاجٌ إِلى مَوْتِ طَلَّتي، ولكنْ قَرِينُ السُّوءِ باقٍ مُعَمَّرُ وقول أَبي صَخْر الهُذَلي: كمور السُّقَى في حائِرٍ غَدِقِ الثَّرَى، عِذاب اللَّمَى بحنين طَلَّ المَناسِب (* قوله «كمور السقى» كذا ضبط في الأصل ولم ينقط فيه لفظ بحنين). قال السُّكَّري: معناه أَحْسَن المَناسِب؛ قال أَبو الحسن: وهو يعود إِلى معنى اللَّذَّة؛ وكذلك قول أَبي صخر أَيضاً: قَطَعْت بهنَّ العَيشَ والدَّهْرَ كُلَّه، فَحَبِّرْ ولو طَلَّتْ إِليك المَناسِبُ أَي حَسُنَتْ وأَعْجَبَتْ. والطَّلل: ما شَخَص من آثار الديار، والرَّسْمُ ما كان لاصِقاً بالأرض، وقيل: طَلَلُ كل شيء شَخْصُه، وجمع كل ذلك أَطْلالٌ وطُلول. والطَّلالةُ: كالطَّلَل؛ التهذيب: وطَلَلُ الدار يقال إِنه موضع من صَحْنِها يُهَيَّأُ لمجلس أَهلها، وطَلَلُ الدار كالدُّكَّانةِ يُجْلَس عليها؛ أَبو الدُّقَيْش: كان يكون بفِناءِ كل بَيْتٍ دُكَّانٌ عليه المَشْرَبُ والمَأْكَلُ، فذلك الطَّلَلُ. ويقال: حيَّا الله طُلَلَك وأَطْلالَك أَي ما شَخَصَ من جَسدَك، وحيَّا اللهُ طَلَلك وطَلالَتك أَي شَخْصَك. ويقال: فرس حَسَنُ الطَّلالة، وهو ما ارتفع من خَلْقه. والإِطْلال: الإِشْرافُ على الشيء. ويقال: رأَيت نساءً يَتَطالَلْنَ من السُّطُوح أَي يَتَشَوَّفْنَ. وتَطالَلْت: تَطاوَلْت فنَظَرْت. أَبو العَمَيْثَل: تَطالَلْت للشيء وتَطاوَلْت بمعنى واحد، وتَطالَّ أَي مدّ عُنُقَه ينظر إِلى الشيء يَبْعُد عنه؛ وقال طَهْمانُ بن عمرو: كَفَى حَزَناً أَنِّي تَطالَلْتُ كَيْ أَرى ذُرَى قُلَّتَيْ دَمْخٍ، فما تُرَيانِ أَلا حَبَّذا، واللهِ، لو تَعْلَمانِه ظِلالُكُما، يا أَيُّها العَلَمانِ وماؤكُما العَذْب الذي لو شَرِبْتُه، وبي نافِضُ الحُمَّى، إِذاً لشَفائي أَبو عمرو: التَّطالُّ الاطِّلاع من فَوْق المكان أَو من السِّتْر. وأَطَلَّ عليه أَي أَشْرَف؛ قال جرير: أَنا البازِي المُطِلُّ على نُمَيْرٍ، أُتِيحَ من السماء لها انْصبابا وتقول: هذا أَمرٌ مُطِلٌّ أَي ليس بمُسْفِرٍ. وفي حديث صَفِيَّة بنت عبد المُطَّلب: فأَطَلَّ علينا يهوديٌّ أَي أَشرف، قال وحقيقته: أَوْفَى علينا بطَلَله أَي شخصه. وتَطاوَلَ على الشيء واسْتَطَلَّ: أَشْرَف؛ قال ساعدة بن جُؤَيَّة: ومنْه يَمانٍ مُسْتَطِلٌّ، وجالسٌ لعَرْضِ السَّراة، مُكْفَهِرًّا صَبِيرُها وطَلَلُ السفينة: جِلالُها، والجمع الأَطلال. والطَّلِيلُ: الحَصير؛ المحكم: الطَّلِيل حَصيرٌ منسوجٌ من دَوْمٍ، وقيل: هو الذي يُعْمَل من السَّعَف أَو من قُشور السَّعَف، وجمعه أَطِلَّةٌ وطُلُلٌ. التهذيب: أَبو عمرو الطَّلِيلة البُورِياءُ، وقال الأَصمعي: الباريُّ لا غير. أَبو عمرو: الطِّلُّ الحيَّة؛ وقال ابن الأَعرابي: هو الطِّلُّ، بالفتح، للحَيَّة. ويقال أَطَلَّ فلان على فلان بالأَذى إِذا دام على إِيذائه؛ وقولهم: ليست لفلان طَلالةٌ؛ قال ابن الأَعرابي: ليست له حالٌ حَسَنة وهيئة حسنة، وهو من النبات المَطلولِ، وقال أَبو عمرو: ليست له طَلالة، قال: الطَّلالة الفرح والسرور؛ وأَنشد: فلمّا أَنْ وَبِهْتُ ولم أُصادِفْ سِوى رَحْلي، بَقِيتُ بلا طَلاله معناه بغير فرح ولا سُرور. وقال الأَصمعي: الطَّلالة الحُسْنُ والماء. وخَطَبَ فلان خُطْبةً طَلِيلة أَي حسنة. وعلى مَنْطِقه طَلالةُ الحُسْن أَي بَهْجتُه؛ وقال: فقلتُ: أَلم تَعْلَمِي أَنَّه جَمِيل الطَّلالة حُسَّانُها؟ وفي حديث أَبي بكر: أَنه كان يُصَلي على أَطلال السفينة؛ هي جمع طَلَلٍ ويريد بها شراعها. وأَطلال: اسم ناقةٍ، وقيل: اسم فرَس يزْعم الناس أَنها تكلمت لما هَرَبَت فارسُ يوم القادِسيَّة، وذلك أَن المسلمين تَبِعوهم فانتهوا إِلى نَهَرٍ قد قُطِع جِسْرُه فقال فارسها: ثبِي أَطْلالُ فقالت: وَثَبْتُ وسُورةِ البقَرة؛ وإِياها عنى الشَّمّاخ بقوله: لقد غابَ عن خَيْلٍ، بمُوقانَ أُحْجِرَتْ، بُكَيرُ بَني الشَّدَّاخِ فارِسُ أَطلال وبُكَيرٌ: هو اسم فارسها. وذو طِلالٍ: اسم فرس؛ قال غُوَيَّة بن سُلْمى بن رَبيعة، ومنهم من يقول عُوَيَّة بعين مهملة: أَلا نادَتْ أُمامَةُ باحْتِمالِ لتَحْزُنَني، فَلا بِكِ لا أُبالي فَسِيري، ما بَدا لكِ، أَو أَقيمي، فأَيًّا مَّا أَتَيْتِ، فعن يقال وكيفَ تَروعُني امرأَةٌ بِبَيْنٍ، حَياتيَ، بَعْدَ فارس ذي طِلال قال ابن بري: ويقال هو موضع ببلاد بني مُرَّة، وقيل: هناك قبرُ المُرِّي (* قوله «قبر المري» عبارة ياقوت: وفيه قبر تميم بن مر بن اد بن طابخة) والأَشهر أَن ذا طِلال اسم فرس لبعض المقتولين من أَصحاب غُوَيَّة، أَلا تراه يقول بعد هذا: وبَعْدَ أَبي ربيعةَ عَبدِ عَمْرٍو ومَسْعُودٍ، وبعدَ أَبي هِلالِ والطُّلَطِلةُ والطُّلاطِلة، كلتاهما: الداهية، وقيل: الطُّلاطِلة والطُّلاطِل داء يأْخُذ الحُمُر في أَصلابها فيَقْطَع ظُهورهَا. والطُّلاطِلةُ والطُّلاطِل: الموت، وقيل: هو الداء العُضال. وقالوا: رماه الله بالطُّلاطِلة والحُمَّى المماطِلة، وهو وَجَعٌ في الظَّهْر، وقيل: رماه الله بالطُّلاطِلة، هو الداء العُضال الذي لا يُقدَر له على حيلة ولا دواء ولا يَعرِف المُعالِج موضعه. وقال أَبو حاتم: الطُّلاطِلة الذِّبْحةُ التي تُعْجِله؛ والحُمّى المماطِلة: الرِّبْعُ تماطِل صاحبَها أَي تُطاوِله؛ قال: والطُّلاطِلة سُقوط اللَّهاة حتى لا يُسِيغ طعاماً ولا شراباً، وزاد ابن بري في ذلك قال: رماه اللهُ بالطُّلاطِلة والحُمّى المماطلة، فإِنه إِسْبٌ من الرجال، والإِسْبُ اللئيم. والطُّلاطِلة: لحمة في الحَلْق؛ قال الأَصمعي: الطُّلاطِلة هي اللَّحْمة السائلة على طَرَف المُسْترَط. ويقال: وَقعَتْ طُلاطِلتُه يعني لهَاتَه إِذا سقَطتْ. والطُّلْطُل: المرض الدائم.وذو طَلالٍ: ماءٌ قريب من الرَّبَذة، وقيل: هو واد بالشَّرَبَّة لغَطَفان؛ قال عُرْوة بن الوَرْد: وأَيَّ الناس آمَنُ بَعْدَ بَلْجٍ، وقُرَّة صاحِبَيَّ بذي طَلال؟
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR447 harf* ط ل ل * * الطَّلُّ * أضعف المطر وجمعه * طِلالُ * تقول منه * طُلَّتْ * الأرض و * طَلَّها * الندى فهي * مَطْلُولةٌ * و * الطَّلَلُ * ما شخص من آثار الدار والجمع * أطْلالٌ * و * طُلُولٌ * أبو زيد * طُلَّ * دمه فهو * مَطْلُولٌ * و * أُطِلَّ * دمه و * طَلَّهُ * الله تعالى و * أطَلَّهُ * أهدره قال ولا يقال طلَّ دمه بالفتح وأبو عبيدة والكسائي يقولانه وقال أبو عبيدة فيه ثلاث لغات * طَلَّ * دمه و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.095 harfالطل: المطر الضعيف، أو أخف المطر، كما في المحكم، أو أضعفه، كما في الصحاح، قال الراغب: وهو ماله أثر قليل، ومنه قوله تعالى: فإن لم يصبها وابل فطل ، أو هو الندى الذي ينزل من السماء في الصحو، أو هو فوقه ودون المطر، ج: طلال، بالكسر، أنشد ابن جني في المحتسب، للقحيف العقيلي:
ديار الحي يضربها الطلال بها أهل من الخافي ومال وطلل، كعنب، هذه عن الفراء، ومثله حرف الجبل وحرف،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.489 harfطَلَّ
طَلَّ U ( n. ac. طَلّ 1 ),
a. Moistened, bathed ( the ground: dew ).
b. Put off ( creditor ); denied, refused, defrauded of ( right, due ); deferred ( payment ).
c. ( n. ac. طَلّ 1 , طُلُوْل 27 ), Shed with impunity; made no account of ( blood ).
d. A , I ( n. ac. طَلّ 1 ) [ & pass. ], Was shed with impunity; was made no account of ( blood ).
e. A ( n. ac. طَلَاْلَة 22t ) [ Ila
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR29.664 harfطلل
طَلَّ - يَطُلُّ - طَلْ
طَلَّ - يَطُلُّ + الكائن: يظهر ويبين بشكل بطيء ومتدرج خارجاً من خلف ساتر
طَلَّ - يَطُلُّ + المطر: يهطل بشكل بطيء وبضعف وقلة غزارة ثم يتتابع أولاً بأول: وهو كناية عن ظهوره من مكمنه المستور فيه تدريجياً وببطء ثم يتتابع حتى يصير واضحاً بيناً
طَلْ - الطل: اسم فعل " طَلَّ - يَطُلُّ ": وهو ما يكون بفعل " طَلَّ - يَطُلُّ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler17 mücavir (22 toplam)
- وبل
1 ortak ayet · Odun demeti demektir
- ربو
1 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
- ثبت
1 ortak ayet · Sibat(Te) kayış demektir
- ضعف
1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir
- صوب
1 ortak ayet · Sağanak yağmur demektir
- رضي
1 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- نفق
1 ortak ayet · İki yüzlüler
- بغي
1 ortak ayet · Buğa boğa demektir
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- بصر
1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
Geçtiği ayetler(1)
… وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Öyleyse çisentiAllah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طلل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer (muza‘af) kök |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وبل, رذذ, ندى |
| Zıt Kök | وبل |
| Çekirdek Özet 1 | İnce, hafif damlalı ve kesintisiz yağan çisenti, nem; yüzeyde beliren hafif iz ve siluet |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük sarsıntılar veya yoğun lütuflar olmaksızın varlığı besleyen asgari, sürekli ve yeten feyiz |
| Çekirdek Özet 3 | Şartlar ağır olmasa da içsel verimlilik ve istikrar sayesinde az girdiden tam verim elde etme ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca önemsiz veya etkisiz bir damla sayılarak azlığın bereketsizlik veya yetersizlikle karıştırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طل | Bir yüzeye hafifçe yükselmek, belirmek, uzanmak veya ince bir örtü/nem bırakmak; طلب (aramak, uzanmak), طلح (yorgunluk veya meyveli örtü), طلع (yükselmek, doğmak), طلق (salınmak, açılmak) köklerinde olduğu gibi yüzeye çıkış ve uzanım hareketi | ل | İkinci ل harfinin eklenmesi ve şeddelenmesiyle hareket süreklilik ve yerleşik hafiflik kazanmış; yağışın sağanak değil sürekli bir çisenti ve çiy nemine, siluetin ise ayakta duran kalıntıya (طلل) dönüşmesini sağlamıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Alanı kuşatan, yere veya bitkiye hafifçe yayılan kuşatıcı tabaka |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yukarıdan aşağıya yönelen, hedefe bağlanan ve temas eden hareket |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yönelişin ardışıklığı, kesintisizliği ve damlaların art arda inişi |
| طلل | Kuşatıcı ve hafif bir örtünün sürekli bir yönelişle yüzeye inmesi ve orada kalıcı bir nem/iz bırakması | Yukarıdan inen hafif, ince taneli damlaların toprağı sarsmadan kuşatması; nesnenin dikilerek görünür hale gelmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Şiddetli olmayan, taneleri küçük fakat nemi toprağa nüfuz edici sürekli yağmur (çisenti) ve sabah çiyi; ayrıca terk edilmiş konak yerinde ayakta kalan siluet ve duvar kalıntıları. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kök, çoğunlukla göç eden sevgilinin geride bıraktığı silik ama seçilebilir çadır ve ocak kalıntılarını (طلل / çoğulu أطلال) nitelemek üzere kullanılmıştır; bu kullanım varlığın asgari düzeyde de olsa ayakta durmasını ifade eder. |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cemîl b. Ma‘mer (Cemîl Buteyne) bir beytinde konak kalıntıları anlamında şöyle der: رسمُ دارٍ وقفت في طَلَلِـهْ / كِدْتُ أَقْضي الغَداةَ من جَلَلِهْ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde طلل kökü, ilksel düzeyde atmosferik nem, çiy ve hafif yağış dairesinde fonetik ve semantik bir süreklilik arz eder. Kuzeybatı Sami dillerinde, özellikle İbranicede טל (ṭāl) ve Aramice/Süryanicede טלא (ṭallā) doğrudan gece inen çiy, ince çiğ ve hafif nem anlamına gelir. Ugarit metinlerinde de tanrısal bereket tasvirlerinde çiy ve gök nemi benzer kökle temsil edilir. Arapçada ise kök hem atmosferik hafif ve sürekli çiy/yağmur anlamını korumuş hem de toprağa yayılan nemden hareketle «siluet, yıkıntı izi, kurban kanının heder olması (kanın yerde çiy gibi kalıp aranmaması)» gibi ikincil ve mecazi semantik sapmalara uğramıştır. Kökün ana semantik matrisi, nesneyi hırpalamayan fakat ona canlılığını koruyacak asgari suyu sağlayan nüfuz edici hafifliktir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çisenti, çiy, siluet, kanın heder olması | Hafif nem ve ince yağmur asıl anlamdır; ayakta kalan yapının silueti ve aranmayan kanın izi bu ince temastan türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ṭāl (טל), Süryanice ṭallā (טלא) | Gece çiyi, sabah nemi ve hafif bereket suyu anlamında ortak Sami mirasıdır; fonetik ve semantik tam uyum vardır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik nem/su tabakası paralelleri | Bazı Doğu Çadik ve Berberî dillerinde ince ıslaklık ve çiğ ile ilgili fonetik benzerlikler kaydedilmişse de ortak köken kesin değildir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طلل | Anlamlı | Çisenti, hafif yağmur, siluet | Göğün hafif ve sürekli yağışı, nesnenin ayakta kalan izi | Hedef kök; Kur’an’da geçer |
| لطل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müsta‘mel bir kök olarak kaydedilmemiştir. | Kur’an’da geçmez; mühmel |
| للط | Anlamlı | Yapıştırmak, bitiştirmek | Bir şeyi bir yere yapıştırmak veya devenin kuyruğunu bacakları arasına sıkıştırması | Fonetik kalb; harflerin yer değişimiyle temasın sıkılığına kaymıştır; Kur’an’da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طلل | Merkez | İnce, sürekli yağış | Şiddeti düşük, tanesi küçük fakat nemi süreklilikle toprağa işleyen hafif yağmur | Varlığı sarsmadan besleyen asgari feyiz |
| وبل | Zıt | Şiddetli, iri taneli sağanak | Damlaları iri, yağışı sert ve baskın olan yoğun yağmur | Yüksek miktarlı ve baskın girdiyi ifade eder |
| رذذ | Komşu | Zayıf, tozumsu yağmur | Damlası rüzgârda uçuşacak kadar ince ve belirsiz yağış | طلل kökünden daha zayıf ve süreksizdir |
| ندى | Komşu | Çiy, ıslaklık | Yağmur olmaksızın sabahları yapraklar üzerinde oluşan saf nem | طلل hem gökten inen çisentiyi hem bu nemi kapsar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طلل | Çisenti, çiy | İnce damlalı, sürekli ve hafif yağış veya nem | Kesin |
| Latince | Ros, rorare | Çiy, çiselemek | Sabah çiyini ve hafif damlamayı karşılar; yapı kalıntısı anlamını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Drizzle, dew | Çisenti, çiy | Hafif ve kesintisiz yağışı veya sabah yoğunlaşmasını tam karşılar. | Kesin |
| Almanca | Nieselregen, Tau | Çisenti, çiy | İnce taneli sakin yağmuru ve nemi semantik olarak doğrudan verir. | Kesin |
| Fransızca | Bruine, rosée | Çisenti, çiy | İnce damlalı sürekli yağışı ve yüzey ıslaklığını karşılar. | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| طَلٌّ | İnce, hafif yağmur ve çisenti | Sağanak yağışın (وابل) bulunmadığı durumda verimli bir bahçeye yeten hafif yağış; infakın bereketini ve amelin zayi olmayışını anlatan temsilî bağlam (Bakara 2:265). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık, tevfik ve lütuf teorisi | İlahî lütfun bazen büyük mucizeler veya ezici lütuflarla değil, asgari ve sürekli bir hidayet/tevfik akışıyla kula yetmesi | Asgari lütfun yeterliliği |
| Fıkıh | Diyet ve cinayet hukuku | Hadislerde geçen «lâ yutallu demün fi’l-İslâm» ifadesi gereğince öldürülen bir Müslümanın kanının diyetsiz veya kısassız boşa gitmemesi | Heder olmama, izale edilmeme |
| Tefsir | İnfak meseli ve kalp tasfiyesi | İhlasla verilen az bir sadakanın, kalbin zeminindeki sağlamlık sayesinde büyük neticeler doğurması | Azın bereketi ve zeminin kabiliyeti |
| Hadis | Kan ve hak arayışı rivayetleri | Haksız yere dökülen kanın heder sayılmayıp karşılığının aranması | Zayi olmama, hükümsüz kalmama |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amel ve niyet | Az fakat sürekli amel | Devamlılık sağlama | Niyet sağlam olduğunda amelin zahiren küçük oluşu ilahî berekete engel teşkil etmez. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve veri | İnce ipucu ve mikro veri | Keşfe zemin olma | Büyük teorik sıçramalar olmasa da düzenli mikro gözlemler ilmin devamlılığını kurar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa ilişkisi | Sessiz ve sürekli kamu hizmeti | Tabanı diri tutma | Büyük krizler veya gösterişli yatırımlar olmaksızın asgari düzenin aksatılmadan sürdürülmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve infak | Düşük sermaye ve mikro girdi | Sürdürülebilir üretim | Sağlam ve verimli bir işletme yapısında küçük girdilerin bile yüksek katma değer üretmesi. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük genlikli sürekli akış veya asgari kritik eşik | Bir dinamik sistemde yüksek enerjili bir puls yerine, enerji kaybını telafi eden düşük şiddetli sürekli akımın sistemi dengede tutması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mikro kredi ve marjinal fayda optimizasyonu | Altyapısı güçlü bir iktisadi birimde, marjinal girdi az olsa dahi yapısal verimlilik nedeniyle çıktının yüksek kalması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca önemsiz bir damla veya meteorolojik bir detay sayılarak, ayetteki iktisadi ve ahlaki yeterlilik ilkesinden koparılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zemin sağlam ve niyet ihlaslı olduğunda (yüksek tepe üzerindeki bahçe gibi), devasa sermayeler veya sağanak yardımlar olmasa bile küçük desteklerin (طلّ) tam semere vermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnfakta ve amelde sadece niceliğe odaklanılması; az imkâna sahip olanların katkısının bereketsiz ve önemsiz görülerek terk edilmesi hatası. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın ve üretimin sadece büyük olaylara veya devasa kaynaklara bağlı olmadığını; zeminin (kalbin ve sistemin) kalitesi yüksekse, asgari girdinin bile tam hasılat sağlayacağını öğrettiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak, niyet, zemin kalitesi ve amellerin semeresini konu edinen teşbih ayetlerinde (özellikle Bakara 2:265) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yalnızca büyük bağışların veya büyük hareketlerin kıymetli olduğu yanılgısını düzeltir; süreklilik ve zemin niteliğinin nicelikten üstün olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüzeyi hırpalamayan, taneleri küçük fakat kesintisiz toprağa süzülen çisenti, ince yağmur ve sabah nemi.
- Soyut anlamSağlam ve kabiliyetli bir yapıya ulaştığında, asgari düzeyde kalsa bile tam semere doğuran sürekli ve nazik etki.
- Sistematik karşılıkYüksek iç verimliliğe sahip sistemlerde asgari dış girdinin () tam sistem çıktısına () dönüşebilme kapasitesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde elde edilen nihai hasılatı, zeminin (arazinin, kalbin veya sermaye yapısının) yapısal verimlilik ve kalite katsayısını temsil eder. şiddetli sağanağı (وابل), ise ince çisentiyi (طلل) gösterir. sağanağın varlığını denetleyen birim basamak fonksiyonudur; sağanak bulunmadığında () devreye giren asgari girdisi, yüksek sayesinde hasılatı sıfırlamaz, aksine hedeflenen verimi eksiksiz tamamlar.