عوق
ع - و - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Vadiler arasındaki engel demektir. Arazi kıvrımıdır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Vadiler arasındaki engel demektir. Arazi kıvrımıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.357 harfباب العين والقاف وواي معهما
ع و ق،و ع ق، ع ق و، ق ع و، و ق ع، ع ق ي، ع ي ق مستعملات
عوق:
عاقه فاعتاقَهُ وعوَّقَهُ في الكثرة والمبالغة يَعوقُهُ عَوْقاً. قال أبو ذؤيب:
ألا هلْ إلى أُمِّ الخويلدِ مُرْسَلٌ بلى خالدٌ إن لم تَعُقْهُ العَوائِقُ
والواحدة: عائقة. وقال أميّة بن أبي الصلت:
تَعرِفُ ذاك النّفـوس حـتّـى إذا هَمَّتْ بخيرٍ عاقت عوائقها
ورجل عُوقَةٌ: ذو تعويق وتربيث للنّاس عن الخير، ويجوز
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR383 harfعاقَهُ من كذا يَعوقُهُ عَوْقاً؛ واعْتاقَهُ، أي حبسه وصرفه عنه. وعوائِقُ الدهر: الشواغلُ من أحداثه. والتَعَوُّقُ: التثبُّطُ. والتَعْويقُ: التثبيطُ. ورجلٌ عُوَقٌ وعُوَقَةٌ مثال هُمَزَةٍ، أي ذو تَعْويقٍ وترييثٍ لأصحابه؛ لأنَّ الأمور تحبسه عن حاجته. وما عاقَتِ المرأة عند زوجها ولا لاقت، أي لم تلصَقْ بقلبه. والعَيُّوقُ: نجمٌ أحمر مضيءٌ في طرف المجرَّة الأيمن، يتلو الثريَّا لا يتقدَّمه.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.821 harfباب العين والقاف
عوق ، عقي ، قوع ، قعا ، وعق ، وقع : مستعملة .
عوق : قال الليث : تقول : عاق يعوق عَوْقاً ، ومنه التعويق والاعتياق ، وذلك إذا أردت أمراً فصرفك عنه صارف . تقول : عاقني عن الوجه الذي أردتُ عائق ، وعاقتني العوائق ، الواحدة عائقة . قال : ويجوز عاقني وعَقَاني بمعنى واحد . والتعويق تربيث الناس عن الخير . ورجل عُوَقَةٌ : ذو تعويق للناس عن الخير . قال : والعَوْق : الرجل الذي لا خير عنده ،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR217 harf- العائق: الصارف عما يراد من خير، ومنه: عوائق الدهر، يقال: عاقة وعوقة واعتاقه. قال تعالى: ﴿قد يعلم الله المعوقين﴾ [الأحزاب/18]، أي: المثبطين الصارفين عن طريق الخير، ورجل عوق وعوقة: يعوق الناس عن الخير، ويعوق: اسم صنم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR309 harfع و ق
أخرتني عائقة من عوائق الدهر.
قال أبو ذؤيب: ألا هل إلى أمّ الخويلد مرسل بلى خالد إن لم تعقه العوائق وعاقه واعتاقه وعوّقه " قد يعلم الله المعوقين منكم ".
وتقول: فلان صبحه التعويق فهجره التوفيق.
ورجل عوقة: ذو تعويق وترييث عن الخير.
وتقول: يا من عن الخير يعوق إن أحقّ أسمائك يعوق.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.798 harfرجل عَوْق: لا خير عنده، والجمع أَعْواق. ورجل عُوَق: جبان، هذَليَّة
وعاقَهُ عن الشيء يَعُوقه عَوْقاً: صرفه وحبسه، ومنه التَّعْويقُ والاعْتِياق، وذلك إِذا أَراد أَمراً فصرفه عنه صارفٌ، وأَصل عاقَ عَوَق ثم نُقل من فَعَل إِلى فَعُلٍ، ثم قلبت الواو في فَعُلْتُ أَلِفاً فصارَ عاقْتُ، فالتقى ساكنان: العين المعتلة المقلوبة أَلِفاً ولام الفعل، فحذفت العين لالتقائهما، فصار التقدير عَقْتُ، ثم نقلت الضمة إِلى
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.656 harfالعوق: الحبس والصرف. يقال: عاقه عن كذا يعوقه: إذا حبسه وصرفه وأصل عاق عوق، ثم نقل من فعل الى فعل، ثم قلبت الواو في فعلت ألفا، فصارت عاقت، فالتقى الساكنان: العين المعتلة المقلوبة ألفا، ولام الفعل، فحذفت العين؛ لالتقائهما، فصار التقدير عقت، ثم نقلت الضمة الى الفاء؛ لأن أصله قبل القلب فعلت فصار عقت، فهذه مراجعة أصل إلا أن ذلك الأصل الأقرب لا الأبعد، ألا ترى أن أول أحوال هذه العين في صيغة المثال إنما
العوق: الحبس والصرف. يقال: عاقه عن كذا يعوقه: إذا حبسه وصرفه وأصل عاق عوق، ثم نقل من فعل الى فعل، ثم قلبت الواو في فعلت ألفا، فصارت عاقت، فالتقى الساكنان: العين المعتلة المقلوبة ألفا، ولام الفعل، فحذفت العين؛ لالتقائهما، فصار التقدير عقت، ثم نقلت الضمة الى الفاء؛ لأن أصله قبل القلب فعلت فصار عقت، فهذه مراجعة أصل إلا أن ذلك الأصل الأقرب لا الأبعد، ألا ترى أن أول أحوال هذه العين في صيغة المثال إنما هو فتحة العين التي أبدلت منها الضمة، وهذا كله تعليل ابن جني. والعوق أيضا: التثبيط كالتعويق والاعتياق يقال: عاقه عن الوجه الذي أراده عائق وعقاه وعوقه واعتاقه كله بمعنى، وفي التنزيل: )قد يعلم الله المعوقين منكم( وهم قوم من المنافقين كانوا يثبطون أنصار النبي صلى الله عليه وسلم عن نصرته صلى الله عليه وسلم - وقال رؤبة: فسكن الله القلوب الخفقا واعتاق عنه الجاهلين العوقا من العدا والأقربين العققا والعوق: الرجل الذي لا خير عنده. قال رؤبة: فداك منهم كل عوق أصلد ويضم نقله الصاغاني ج: أعواق. والعوق أيضا: من يعوق الناس عن الخير، كالعوقة بالهاء. ولا يكون ذلك آخر عوق أي: آخر دهر. ويقال: عاقني عن الأمر الذي أردت عائق وعقاني عائق. وعوق، بالفتح، والضم، وككتف بمعنى واحد، أي: صارف ومثبط وشاغل. ويعوق: صنم كان لكنانة عن الزجاج، وقيل: كان لقوم نوح عليه السلام، كما في الصحاح أو كان رجلا من صالحي أهل زمانه، فلما مات جزعوا عليه، فأتاهم الشيطان في صورة إنسان، فقال: أمثله لكم في محرابكم، حتى تروه كلما صليتم، ففعلوا ذلك به، وبسبعة من بعده من صالحيهم، ثم تمادى بهم الأمر الى أن اتخذوا تلك الأمثلة أصناما يعبدونها من دون الله، تعالى الله علوا كبيرا. ومنه قوله تعالى: )ولا يغوث ويعوق ونسرا( قال الليث: كذا بلغنا، ونقله الأزهري أيضا، وليس في نص الليث: وبسبعة من بعده. وعوائق الدهر: الشواغل من أحداثه يكون جمع عائقة، أو عوق على غير القياس. قال أبو ذؤيب الهذلي: ألا هل أتى أم الحويرث مرسل نعم خالد إن لم تعقه العـوائق وقال أمية بن أبي الصلت:
تعرف هذي القلوب حقا إذا همت بخير عاقت عوائقها وقال أبو عمرو: هو لمولى لخزاعة يقال له: ابن الوارش. وقيل: لسابق البربري. وقولهم: ضيق ليق عيق: إتباع وقيل: عيق بمعنى ذي تعويق، وليس بإتباع، كما يأتي للمصنف قريبا. ورجل عوق، كصرد، وعنب، وهمزة، واقتصر الجوهري على الأولى والأخيرة. والثانية عن ابن الأعرابي، وضبطه بعض ككتف وعيق، ككيس وعيق بالفتح أي: بفتح الياء المشددة: ذو تعويق للناس عن الخير وترييث لأصحابه، لأن علل الأمور تحبسه عن حاجته، وأنشد ابن بري للأخطل: موطأ البيت محمود شمائلـه عند الحمالة لا كز ولا عوق وقال ابن دريد: رجل عوق كقبر: إذا كان يثبط الناس عن أمورهم شدد الواو الأرزني، وأبو سهل الهروي في الجمهرة. أو رجل عوق: جبان بلغة هذيل خاصة، نقله ابن دريد أيضا. وقيل: رجل عوق: تعتاقه الأمور عن حاجته. قال الهذلي: فدى لبني لحيان أمي فإنـهـم أطاعوا رئيسا منهم غير عوق والعوق أيضا: جمع عائق. قال رؤبة: واعتاق عنه الجاهلين العوقا قال: وأما العوق كصرد فإنه بمعنى العائق مثل: غدر بمعنى غادر. والعوق أيضا: الجبان، هكذا ضبطه غير ابن دريد. قال ابن عباد: العوق: من لا يزال يعوقه أمر، ونص المحيط: تعوقه أمور عن حاجته، ومن إذا هم بالشيء فعله، قال: وكأنه من الأضداد وأغفله المصنف. ويشدد فيهما في الأخير عن ابن عباد، وفي الجبان فقد تقدم أنها لغة هذلية، فإعادته تكرار. والعوق، بالفتح: منعرج الوادي. وبلا لام: ع، بالحجاز. وقال ابن سيده: موضع لم يعين. وقال غيره: قيل: هو أرض من ديار غطفان بين خيبر ونجد. قال طرفة بن العبد: عفا من آل حبى السه ب فالأملاح فالغمر فعوق فرماح فـال لوى من أهله قفـر أو بالضم، أو غلط من ضمه. وقيل: بالضم: موضع من أرض الشام. أو هو كصرد فقط هكذا جاء في شعر رؤبة. وعوقة كهمزة هكذا في النسخ، والصواب عوقة، بالفتح، كما هو في العباب: ة باليمامة يسكنها بنو عدي بن حنيفة. والعوقة بالتحريك: بطن من عبد القيس. قلت: وهم بنو عوق بن لديد بن عمرو بن وديعة لكيز بن أفصى بن عبد القيس، ووقع في بعض كتب الحديث أنهم حي من الأزد، والأولى الصواب. وقال المغيرة بن حبناء: إني امرؤ حنظلي في أرومتهـا لا من عتيك ولا أخوالي العوقه
منهم: أبو نضرة المنذر بن مالك بن قطنة العبدي، من أهل البصرة، روى عن ابن عمرو أبي سعيد رضي الله عنهما، وكان من فصحاء الناس، فلج في آخر عمره، روى عنه قتادة وسلمان التيمي، ومات سنة ثمان أو تسع ومائة، وأوصى أن يصلي عليه الحسن، فصلى عليه، ومحمد بن سنان شيخ البخاري العوقيان. وقال الغساني: إن الأخير نزل العوقة، فنسب إليهم. وقال ابن قرقول: ومنهم من يسكن الواو، وهما صحيحان. وفاته: محمد بن محمد بن حكيم العوقي البصري، عن ابن خليفة، ذكره الماليني. والعوق، محركة: الجوع. يقال: عوق وعولق. وقال ابن الأعرابي: رجل عوق لوق، كخجل فيهما، مثل ضيق عيق. وقال اللحياني: يقال: سمعت: عاق عاق وغاق غاق: حكاية صوت الغراب، قال: وهو نعاقه ونغاقه، بمعنى واحد. وعوق كنوح: اسم، وهو والد عوج الطويل المشهور، قاله الأزهري. ومن قال: عوج بن عنق فقد أخطأ، هذا الذي خطأه هو المشهور على الألسنة. قال شيخنا: وزعم قوم من حفاظ التواريخ أن عنق هي أم عوج، وعوق أبوه، فلا خطأ ولا غلط. وفي شعر عرقلة الدمشقي المذكور في بدائع البدائه المتوفى سنة 567: أعور الدجال يمشـي خلف عوج بن عناق وهو ثقة عارف. والعواق كغراب: صوت يخرج من بطن الدابة إذا مشى كالوعاق، وقيل: هو الصوت من كل شيء، قال: إذا ما الركب حل بدار قـوم سمعت لها إذا هدرت عواقا وما عاقت المرأة ولا لاقت عند زوجها أي: لم تلصق بقلبه كما في الصحاح. زاد ابن القطاع. وما حبسته عن فراقها، أو نكاح غيرها وقال غيره: أي ما حظيت عنده. وقيل: عاقت: إتباع للاقت؛ لأنه يقال: لاقت الدواة: إذا لصقت. قال ابن سيده: وإنما حملناه على الواو وإن لم نعرف أصله؛ لأن انقلاب الألف عن الواو عينا أكثر من انقلابها عن الياء. والعيوق كتنور: نجم أحمر مضيء في طرف المجرة الأيمن، يتلو الثريا، لا يتقدمها ويطلع قبل الجوزاء، سمي بذلك لأنه يعوق الدبران عن لقاء الثريا. قال أبو ذؤيب الهذلي يصف الحمر: فوردن والعيوق مقعد رابئ الض ضرباء خلف النجم لا يتتـلـع وأنشد الليث: تراعي الثريا وعيوقـهـا ونجم الذراعين والمرزما قال سيبويه: لزمته اللام لأنه عندهم الشيء بعينه، وكأنه جعل من أمة كل واحد منها عيوق. قال: فإن قلت: هل هذا البناء لكل ما عاق شيئا? قيل: هذا بناء خص به هذا النجم كالدبران والسماك. وقال ابن الأعرابي: هذا عيوق طالعا، فحذف الألف واللام وهو ينويهما، فلذلك يبقى على تعريفه الذي كان عليه. وقال الأزهري: عيوق فيعول، يحتمل أن يكون بناؤه من عوق ومن عيق؛ لأن الواو والياء في ذلك سواء، وأنشد: وعاندت الثريا بعد هدء معاندة لها العيوق جارا قال الجوهري: أصله فيعول، فلما التقى الياء والواو، والأولى ساكنة صارتا ياء مشددة. وقال ابن عباد: يقال: أعوق بي الدابة أو الزاد أي: قطع. قال: والمعوق؛ كمحسن: المخفق. والمعوق أيضا: الجائع. وفي الصحاح: تعوق: تثبط. ومما يستدرك عليه: تعوقه إذا حبسه وصرفه، عن ابن جني. وروى شمر عن الأموي: ما في سقائه عيقة من الرب. قال الأزهري: كأنه ذهب به الى قوله: ما لاقت ولا عاقت. وقال غيره: ما في نحيه عيقة ولا عمقة، هكذا ذكره صاحب اللسان، وهو غريب، فإنه قد تقدم ذلك بعينه في ع ب ق ونقلنا هناك عن ابن سيده أن باء عبقة منقلبة عن ميم عمقة، فتأمل ذلك. والوعيق والعويق: صوت قنب الفرس.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.145 harfعَاقَهُ
1 عَاقَهُ ذ , aor. يَعُوقُهُ, (S, O, Msb,) inf. n. عَوْقٌ, (S, O, Msb, K,) with which عَيْقٌ [as inf. n. of عَاقَهُ having يَعِيقُهُ for its aor.] is syn.; (O and K in art. عيق;) and ↓ اعتاقهُ, (S, O,) inf. n. اِعْتِيَاقٌ; (K;) and ↓ اعاقهُ [if not a mistranscription for اعتاقهُ]; (Msb;) and ↓ عوّقهُ, (Msb,) inf. n. تَعْوِيقٌ; (S, O, K;) and ↓ تعوّقهُ; (IJ, TA;) He, or it, hindered,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.337 harfعَاقَ
عَاقَ ( w ) U ( n. ac. عَوْق 1 )
a. [ acc. & 'An ], Hindered, prevented, impeded, disabled from; diverted from; detained from.
عَوَّقَ
عَوَّقَ II , أَعْوَقَ IV ,
a. see I .
تَعَوَّقَ
تَعَوَّقَ V ,
a. Was hindered, prevented; was delayed, detained.
b. Tarried, hesitated, delayed; was slow, tardy.
اِعْتَوَقَ
اِعْتَوَقَ VIII ,
a. see I .
عَوْق
عَوْق [ 1 ],
a. Hindrance;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR16.975 harfعوق
عَاقَ - يَعُوْقُ - عَوَّق - يُعَوِّقُ - مُعَوِّق - مُعَوِّقِيْن - يَعُوْق
عَاقَ - يَعُوْقُ + كائن أو شيءٌ + فعلاً أو أمراً : يقف في مسار الفعل فيبطئه أو يفسد سيره أو يصرفه عن غايته
عَوَّق - يُعَوِّقُ: على وزن " فَعَّل " من " عَاقَ - يَعُوْقُ ": يجعل آخر " يَعُوْقُ "، باستعمال شيء شديد مؤثر، وعلى وجه التكرار والشدة: يضع في مساره وطريق
Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)
- هلم
1 ortak ayet · Tutkaldır
- بأس
1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- قلل
1 ortak ayet · Az
- أخو
1 ortak ayet · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- أله
1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
Geçtiği ayetler(1)
قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ وَالْقَائِلِينَ لِإِخْوَانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنَا وَلَا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِيلًا
EngelleyenlerDoğrusu Allah; içinizden sizi alıkoyanları ve kardeşlerine; bize gelin, diyenleri bilir. Bunlar harbe pek az iştirak ediyorlardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عوق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثبط, صدد, حبس |
| Zıt Kök | حثث |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hareketi, akışı veya yönelişi araya girerek durdurma, geciktirme ve alıkoyma |
| Çekirdek Özet 2 | Hayırlı, hak veya kolektif bir eyleme yönelenleri tereddüt, gevşeklik ve fiziki engelle yoldan çevirme |
| Çekirdek Özet 3 | Kolektif direnç ve toplumsal hareketlilik süreçlerinde pasifize edici iç engelleme dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışarıdan gelen kaba bir engelleme sayıp içten yapılan psikolojik ve moral bozucu yavaşlatmayı gözden kaçırma |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عو | Bükülme, yön değiştirme, içe kıvrılma ve bir eksenden sapma hareketini gösterir; nitekim عوج eğrilme ve bükülmeyi, عوذ bir sığınağa doğru yönelip kıvrılmayı, عور savunma hattındaki boşluk ve eğikliği, عول dengenin bir yana kaymasını ifade eder | ق | Kuşatma, sınırlama ve sert tutuş anlamı taşıyan harfin eklenmesiyle yön değiştiren hareketin tamamen durdurulması, bloke edilmesi ve eylemin ötelenmesi anlamı kazanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; kaynak, görme, idrak ve ortaya çıkma | Eyleme yönelik bir niyetin, hareket kaynağının veya görünür bir yönelişin başlangıcını temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Harekete geçirici niyetin dış etkenlerle irtibat kurmasını, araya bağlayıcı ve tutucu bir unsurun girmesini ifade eder |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Yürüyen sürece katı bir sınır çekilmesini, eylemin önünün kesilerek dar bir alanda hapsedilmesini gösterir |
| عوق | Bir kaynağın önüne bağlayıcı bir sınır çekilerek akışın kesilmesi | Niyet edilmiş veya başlamış bir hareketin önüne engel konularak durdurulması, kişinin yönünden çevrilip alıkonulması hareketini oluşturur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin önüne geçerek, yolunu keserek veya araya girerek onu gitmek istediği hedeften alıkoymak, geciktirmek ve hapsetmektir. Arazi kıvrımları ve vadiler arasındaki geçit vermez engeller için de kullanılır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî beytinde sevdiğine ulaşmak isteyen elçinin önüne çıkabilecek engelleri anlatırken bu kökü kullanır: ألا هلْ إلى أُمِّ الخويلدِ مُرْسَلٌ / بلى خالدٌ إن لم تَعُقْهُ العَوائِقُ |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde kendisinde hiçbir hayır bulunmayan, insanları hayırdan geri tutan kimseler için رجل عُوقَة veya عُوِق denilirdi; ayrıca Nûh kavminin tapındığı, hayra engel olan putun adı da يعوق biçimindedir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kök, önü kesme, bağlama, geciktirme ve hareketi kısıtlama ekseninde semantik izler taşır. Klasik Arapçada عوق biçiminde belirginleşen bu yapı, İbranicede ağırlaşma, bükülme ve baskı altında kalma bildiren 'āwaq / 'āqāh kökleriyle fonetik ve semantik akrabalık gösterir. Güney Arapçası ve epigrafik metinlerde de yol kesme, alıkoyma ve geciktirme türevleriyle temas halindedir. Erken Arap leksikografisinde kökün temel yönelimi, bir hedefe yönelen iradenin önüne gerek zihni tereddüt gerekse fiziki mania çıkarılarak o eylemin geciktirilmesi (terbîs/te’hîr) ve iptal edilmesidir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عوق kökünden türeyen عاق ve عَوَّق fiilleri | Bir şeyi asıl istikametinden saptırıp geriye bırakma, geciktirme ve kişinin kararlılığını kırma hareketidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice yakın formlar | Baskı yapma, kıvırma, hareketi engelleyerek yavaşlatma anlamlarıyla ortak bir semantik sahayı paylaşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bükme/engelleme çekirdekleri | Belirgin bir ödünçleme saptanmamış olup Afro-Asyatik bünyede yön değiştirme ve sınırlama bildiren ilksel köklerle örtüşür | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عوق | Anlamlı | Alıkoymak, engellemek, geciktirmek | Bir kimseyi yöneldiği işten veya yoldan çevirip geri bırakmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| عقو | Anlamlı | Avlu, etrafını kuşatmak | Bir evin veya yerin çevresini sarıp kuşatan sınır ve açık alan | Kuşatma ve sınırlandırma payı ortaktır; Kur'an'da geçmez |
| وعق | Anlamlı | Huysuzluk, darlık, sıkıntı | Tabiatın sertleşmesi, geçimsizlik ve daralma hali | Zorluk çıkarma ve engelleme payı vardır; Kur'an'da geçmez |
| وقع | Anlamlı | Düşmek, meydana gelmek, sabit olmak | Bir şeyin yukarıdan aşağıya inmesi, gerçekleşmesi veya kesinleşmesi | Hareketi sonlandıran vuku bulma durumudur; Kur'an'da geçer |
| قعو | Anlamlı | Makarayı bağlamak, eğrilmek | Kuyunun veya ipin makara üzerinde dönüp bükülmesi, ayakların çarpıklığı | Kıvrılma ve kısıtlanma motifi taşır; Kur'an'da geçmez |
| قوع | Anlamlı | Düzleşmek, bir yere çökmek | Düz alan, kuşun veya devenin bir yere yerleşip hareketsiz kalması | Hareketsizliğe sebep olma bağı vardır; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عوق | Merkez | Engelleme ve geciktirme | Yola çıkmış veya niyet etmiş kimseyi araya girerek, tereddüt vererek veya yavaşlatarak alıkoymaktır | Doğrudan cepheden durdurmaktan ziyade oyalama ve gevşetme boyutu baskındır |
| ثبط | Komşu | Ağırlaştırma ve gevşetme | Bir kimsenin azmini ve şevkini kırarak onu tembelliğe ve hareketsizliğe sürüklemektir | عوق yola engel koyarken ثبط bizzat bünyeyi uyuşturup isteği söndürür |
| صدد | Komşu | Yüz çevirtme ve engelleme | Birini doğrudan doğruya yoldan çevirip başka bir yöne meylettirmektir | Açık, kesin ve cepheden bir saptırma ve engelleme içerir |
| حبس | Komşu | Hapsetme ve alıkoyma | Fiziki olarak hareket serbestisini bütünüyle ortadan kaldırmaktır | Maddi bir mekan veya bağ ile hareketi tamamen sıfırlar |
| حثث | Zıt | Teşvik etme ve hızlandırma | Bir kimseyi durmaksızın ileriye, daha hızlı ve gayretli hareket etmeye sevk etmektir | عوق hareketin hızını kesip geciktirirken حثث ivmeyi ve azmi artırır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عوق | Alıkoymak, engellemek, geciktirmek | Bir işe yöneleni türlü vesilelerle yavaşlatıp geri bırakma eylemidir | Kesin |
| Latince | impedire, retardare | Ayak bağı olmak, geciktirmek | İmpedire ayağa pranga vurup yürüyüşü zorlaştırmayı, retardare ise süreci yavaşlatmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | hinder, obstruct, deter | Engel olmak, oyalayarak geciktirmek | Hinder sürecin ilerleyişini aksatmayı, deter ise caydırma yoluyla geri tutmayı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | behindern, aufhalten | Engel çıkarmak, alıkoymak | Aufhalten bir kimseyi yolundan tutup vakit kaybettirmeyi tam olarak yansıtır | Güçlü |
| Fransızca | entraver, retarder | Köstek vurmak, geciktirmek | Entraver hareket serbestisini kısıtlayarak işin yürümesini zorlaştırmayı verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُعَوِّقِينَ | Kolektif cihaddan ve toplumsal sorumluluktan insanları geri tutanlar, bozguncular | Hendek Kuşatması esnasında müminlerin moralini bozarak, bahaneler üreterek savaşa katılmalarını engelleyen ve onları geri çağıran münafıklar bağlamında Ahzâb 33:18 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nifak psikolojisi ve irade özgürlüğü | İnsanın hayra yönelmiş iradesinin dış telkin ve engellemelerle saptırılmasının ahlaki ve uhrevi sorumluluğu | Dâhili nifakın toplumsal itaati ve imanın gerektirdiği kolektif eylemi felce uğratması |
| Fıkıh | Cihad ve kamu düzenine katılım yükümlülüğü | Toplumsal savunma anında insanları savaştan veya kamu görevinden alıkoyan kimselerin hukuki cezası ve cürmü | Ordunun veya kamunun gücünü içeriden zayıflatan yıpratma eylemi |
| Tefsir | Ahzâb Suresi bağlamında toplumsal çözülme | Münafıkların psikolojik harp yöntemleri, müminleri korkutarak cepheden alıkoyma çabaları | Eylemsizliği meşrulaştıran ve direnci kıran negatif propaganda faaliyeti |
| Hadis | Hayırdan alıkoyan fitneler | Kişinin ibadet, sadaka veya cihada yöneldiğinde karşısına çıkan nefsi ve toplumsal engeller | Kalbi ve bedeni hayır yolundan alıkoyan her türlü oyalayıcı faktör |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kolektif kulluk ve imtihan | Teşvikin zıddı olan alıkoyma | Mümin bireylerin dinin ameli boyutundan ve fedakarlık gerektiren eylemlerinden soğutulması | Nifak unsurlarının kalplere vesvese vererek ameli geciktirmesi halidir | Kesin |
| İlmi | Hakikatin araştırılması ve yayılması | Zihni bariyer ve taassup | Düşüncenin, tahkikin ve ilmi üretimin önüne önyargı veya yasak koyarak süreci durdurma | Zihnin bilgiye ulaşmasını geciktiren ve sorgulamayı engelleyen faktördür | Güçlü |
| Siyasi | Savunma, ordu ve kamusal dayanışma | İç sabotaj ve beşinci kol faaliyeti | Toplumun ortak hedefe doğru kenetlenmesini içeriden gevşetip direnci kırma | Kriz anlarında kamu otoritesinin seferberlik kararlarını fiilen işlemez kılmaktır | Kesin |
| İktisadi | Üretim, ticaret ve sermaye dolaşımı | Pazar tekelleri ve bürokratik engeller | Malların ve hizmetlerin akışını suni engellerle yavaşlatıp piyasayı kilitleme | İktisadi canlılığı sekteye uğratan sürtünme maliyetleri ve engellemelerdir | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme katsayısı ve direnç (rezistans) | Bir akışkanın boru içindeki akışını veya elektrik akımının iletken içindeki ilerleyişini yavaşlatan ve enerji kaybına yol açan iç direnç | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik yıpratma ve sosyal atalet | Grup dinamiğinde ortak hedefe kilitlenmiş kitleyi dedikodu, korku ve mazeretlerle eylemsizliğe mahkûm eden iç sabotaj | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir kişinin diğerini kolundan tutup zorla durdurması gibi somut ve kaba bir engellemeye indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zihni şüpheler uyandırma, korku pompalama, sözde mantıklı mazeretler sunma ve psikolojik baskı kurma yoluyla eylemi içeriden felç etmeyi kapsaması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal kriz anlarında fiziki şiddet uygulamayan ancak moral bozarak safları dağıtan iç bozguncuların ve nifak odaklarının teşhis edilememesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nifak olgusunu sadece bir inanç problemi olarak değil, toplumsal eylemleri, dayanışmayı ve ortak direnci içeriden kemiren sinsi bir yavaşlatma mekanizması olarak tarif ettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Seferberlik, toplumsal kriz, cihad ve cemaat bilincinin sınandığı Ahzâb ve Tevbe surelerindeki münafık karakter analizlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Münafıkların sadece ibadette tembel olan kimseler olduğu zannını düzeltir; onların aktif biçimde toplumsal aksiyonu dumura uğratan stratejik bir engelleme şebekesi kurduklarını ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYola çıkmış bir kervanın veya bireyin önüne geçerek, arazi engellerini veya tuzakları kullanarak onu durdurmak, hedefine varmasını geciktirmek ve oyalamaktır.
- Soyut anlamKolektif bir hedefe veya hayırlı bir eyleme yönelmiş iradeleri psikolojik telkin, korkutma ve bahanelerle tereddüde düşürerek atalete sürüklemektir.
- Sistematik karşılıkSistemin hedeflenen çıktısına doğru ilerleyen enerjisinin önüne çekilen ve hareketi sıfırlamayı amaçlayan iç sürtünme ve sabotaj dinamiğidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , topluluğun veya bireyin anındaki net eylem ve hareket hızını temsil eder. , başlangıçtaki yöneliş ve irade süratini gösterir. , zamanla içe işleyen şüphe ve gevşeme katsayısıdır. ise ortama müdahil olan her bir engelleyici unsurun (muavvik) sisteme uyguladığı doğrudan yavaşlatıcı ve bloke edici direnç büyüklüğünü ifade eder. Bu toplam direnç arttıkça kolektif hareket hızı sıfıra yaklaşır.