غسل
غ - س - ل
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Su bitkisi
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR832 harfباب الغين والسين واللام معهما
غ س ل، س غ ل، س ل غ، غ ل س، ل غ س مستعملات غسل: الغُسْلُ معروف، والغُسْل: الماء.
والغِسْلُ: الخطمي.
وغسْلِينٌ "فعلينٌ" من "غَسَلْتُ" ، يقال: إنه الحار الشديد.
والغَسُولُ من الحمض نحو الرَّمْثِ.
والمِغْسَلُ: الذي لا يكاد يلقح من كثرة ضرابه.
سغل: السِّغِلُ: الدقيق القوائم، الصَّغير الجُثَّةِ، وقيل: الدقيق الصلب.
سلغ: سَلَغَتِ الشاة والبقرة إذا خرج نابُها، فهي سالِغٌ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR837 harfغَسَلْتُ الشيء غَسْلاً بالفتح، والاسم الغُسْلُ بالضم يقال غُسْلٌ وغُسُلٌ. والغِسل بالكسر: ما يُغْسَلُ به الرأس من خِطْميِّ وغيره. وأنشد ابن الأعرابي:
فيا ليلَ إنَّ الغِسْلَ ما دمتِ أيِّماًعَلَيَّ حرامٌ ما يَمَسُّني الغِسْلُ
أي لا أجامع غيرها فأحتاج إلى الغِسْلِ طمعاً في تزوجها. قال الأخفش: ومنه الغِسْلَيْنَ، وهو ما انْغَسَلَ من لحوم أهل النار ودمائهم، وزيد فيه الياء والنون كما زيد في
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.487 harfغ س ل
غسل ، غلس ، سلغ ، سغل ، لغس : مستعملة .
غسل : قال الليث : الغُسْلُ : تمامُ غَسْلِ الجلد كله والمصدر : الغَسْلُ والغِسْل : الخِطميُّ ، والغَسُولُ : كلُّ شيءٍ غسَلْتَ به رأساً أو ثوباً أو غيره ، والغِسْلةُ آسٌ يُطَرَّى بأفاويه الطِّيبِ يمتشط به .
ورأى النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) حنظلةَ بن أبي عامر الأنصاري يوم أُحد وقد اسْتُشهد والملائكةُ تُغَسِّلُهُ فسمِّيَ غسِيلَ الملائكة ، وأولاده
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.758 harf(باب الغين والسين وما يثلثهما)
(غسل) الغين والسين واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تطهيرِ الشّيء وتنقِيَته. يقال: غَسَلتُ الشَّيءَ غَسْلاً. والغُسْل الاسم. والغَسُول: ما يُغْسَل به الرَّأس من خِطْميٍّ أو غيره. قال:
عليَّ حرامٌ لا يَمَسُّنِيَ الغِسْلُ(1) *** فيا لَيْلَ إنَّ الغِسْلَ ما دُمْتِ أيِّماً
ويقال: فحلٌ غُسَلَة، إذا كثُر ضِرابُه ولم يُلْقِح. والغِسْلينُ المذكور في كتاب الله تعالى، يقال
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR407 harf- غسلت الشيء غسلا: أسلت عليه الماء فأزلت درنه، والغسل الاسم، والغسل: ما يغسل به. قال تعالى: ﴿فاغسلوا وجوهكم وأيديكم...﴾ الآية [المائدة/6]، والاغتسال: غسل البدن، قال: ﴿حتى تغتسلوا﴾ [النساء/43]، والمغتسل: الموضع الذي يغتسل منه، والماء الذي يغتسل به، قال: ﴿وهذا مغتسل بارد وشراب﴾ [ص/42]. والغسلين: غسالة أبدان الكفار في النار (أخرجه ابن جرير عن ابن عباس 29/65). قال تعالى: ﴿ولا طعام إلا من غسلين﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR828 harfغ س ل
ما أطيب غسلها وغسلتها وهو ما تغسل به رأسها من آس مطرّى بأفاويه الطيب أو خطميّ أو غير ذلك وما وجدت غسولاً أي ماءً أغتسل به وبنوا هذه المدينة بغسالات أيديهم أي بمكاسبهم وخرج النساء إلى مغاسلهن: حيث يغسلن الثياب وتستر في مغتسلك ومتغسّلك.
ومن المجاز: تلطخ بعار لن يغسل عنه أبداً ولا يغسل عنك ما صنعت إلا أن تفعل كذا.
وما غسّلوا رءوسهم من يوم الجمل: ما فرغوا منه وما تخلّصوا.
وكلام
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.530 harfغَسَلَ الشيء يَغْسِلُه غَسْلاً وغُسْلاً، وقيل: الغَسْلُ المصدر من غَسَلْت، والغُسْل، بالضم، الاسم من الاغتسال، يقال: غُسْل وغُسُل؛ قال الكميت يصف حمار وحش:
تحت الأَلاءة في نوعين من غُسُلٍ،
باتا عليه بِتَسْحالٍ وتَقْطارِ
يقول: يسيل عليه ما على الشجرة من الماء ومرة من المطر. والغُسْل: تمام غَسل الجسد كله، وشيء مَغْسول وغَسِيل، والجمع غَسْلى وغُسَلاء، كما قالوا قَتْلى وقُتَلاء، والأُنثى بغير هاء،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR688 harf* غ س ل * * غَسَل * الشيء من باب ضرب والاسم * الغُسُل * بضم السين وسكونها و * الغِسْلُ * بالكسر ما يُغسل به الرأس من خِطمى وغيره قال الأخفش ومنه * الغِسْلِين * وهو ما * انْغَسَلَ * من لحوم أهل النار ودمائهم وزيد فيه الياء والنون و * اغْتَسَلَ * بالماء و * الغَسُولُ * الماء الذي يُغتسل به وكذا * المُغْتَسَلُ * ومنه قوله تعالى ﴿هذا مُغتسل بارد وشراب﴾ والمُغتسل أيضا الذي يُغتسل فيه و * المَغْسَلُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.174 harfغسله يغسله غسلا بالفتح ويضم، أو بالفتح مصدر من غسلت، وبالضم اسم من الاغتسال، قال شيخنا: فهو خلاف الوضوء، وقيل: العكس، بالضم مصدر وبالفتح اسم، وقيل غير ذلك مما نقله الحافظان: ابن حجر والعيني في شرحيهما على البخاري، فهو غسيل ومغسول، ج: غسلى وغسلاء، كقتلى وقتلاء، وهي غسيل بغير هاء، قال اللحياني: وميت غسيل وغسيلة أيضا، وقال الجوهري: ملحفة غسيل، وربما قالوا غسيلة، يذهب بها إلى مذهب النعوت نحو النطيحة،
غسله يغسله غسلا بالفتح ويضم، أو بالفتح مصدر من غسلت، وبالضم اسم من الاغتسال، قال شيخنا: فهو خلاف الوضوء، وقيل: العكس، بالضم مصدر وبالفتح اسم، وقيل غير ذلك مما نقله الحافظان: ابن حجر والعيني في شرحيهما على البخاري، فهو غسيل ومغسول، ج: غسلى وغسلاء، كقتلى وقتلاء، وهي غسيل بغير هاء، قال اللحياني: وميت غسيل وغسيلة أيضا، وقال الجوهري: ملحفة غسيل، وربما قالوا غسيلة، يذهب بها إلى مذهب النعوت نحو النطيحة، قال ابن بري: صوابه أن يقول: يذهب بها مذهب الأسماء مثل غسالى كسكارى، وقال اللحياني: ميت غسيل، من أموات غسلى وغسلاء. والمغسل كمقعد ومنزل، والمغتسل أيضا: موضع غسل الميت ونص المحكم: مغسل الموتى ومغسلهم: موضع غسلهم، والجمع المغاسل. والمغتسل: الموضع الذي يغتسل فيه، وتصغيره مغيسل، والجميع المغاسل، والمغاسيل، قال الله تعالى: هذا مغتسل بارد وشراب . والغسل، بالضم: الماء القليل الذي يغتسل به، كالأكل لما يؤكل، قاله ابن الأثير. والغسل، والغسلة بكسرهما، والغسول، كصبور وتنور وهاتان من العباب: الماء القليل يغتسل به، ومن الأول الحديث: وضعت له غسله من الجنابة ، أيضا الخطمي والأشنان وما أشبهه من الحمض، وأنشد شمر لعمران بن حطان: فالرحبتان فأكناف الجناب إلـى أرض يكون بها الغسول والرتم وأنشد للربيع بن زياد: ترعى الروائم أحرار البقول ولا ترعى كرعيكم طلحا وغسولا
قلت: والعامة تقول غاسول. وفي المحكم: الغسول: كل شيء غسلت به رأسا أو ثوبا ونحوه. واغتسل بالطيب مثل قولك تنضح ونص اللحياني في نوادره تضمخ. والغسلة، بالكسر: الطيب، يقال: غسلة مطراة، ولا تقل غسلة، كما في الصحاح. أيضا: ما تجعله المرأة في شعرها عند الامتشاط. أيضا: ما يغسل به الرأس من خطمي وطين وأشنان ونحوه، كالغسل، بالكسر أيضا، وأنشد ابن الأعرابي لعبد الرحمن بن دارة: فيا ليل إن الغسل ما دمت أيما علي حرام لا يمسني الغسل أي لا أجامع غيرها فأحتاج إلى الغسل طمعا في تزوجها. الغسلة أيضا: ورق الآس يطرى بأفاويه من الطيب، يمتشط به. وغسالة الشيء: كثمامة: ماؤه الذي يغسل به. غسالة الثوب: ما يخرج منه بالغسل. والغسلين، بالكسر: ما يغسل من الثوب ونحوه كالغسالة، وهو في القرآن العظيم: ما يسيل من جلود أهل النار، كالقيح وغيره، كأنه يغسل عنهم، التمثيل لسيبويه، والتفسير للسيرافي، وهو قول الفراء أيضا، وقال الأخفش: هو ما انغسل من لحوم أهل النار ودمائهم، زيدت فيه الياء والنون كما زيدت في عفرين، كما في الصحاح، وهو قول الزجاج أيضا، قال ابن بري: عند ابن قتيبة أن عفرين مثل قنسرين، والأصمعي يرى أن عفرين معرب بالحركات، فيقول: عفرين بمنزلة سنين. قال الليث في تفسير الآية: هو الشديد الحر، وقال مجاهد: هو طعام من طعام أهل النار، وقال الكلبي: هو ما أنضجت النار من لحومهم وسقط فأكلوه، قال الضحاك: الغسلين، والضريع: شجر في النار، وكل جرح غسلته فخرج منه شيء فهو غسلين، فعلين من الغسل. المغسل كمنبر: ما غسل به، وفي المحكم: فيه الشيء. من المجاز: غسل بالسوط يغسل غسلا: ضرب فأوجع. من المجاز أيضا: غسل المرأة يغسلها غسلا: جامعها كثيرا، والعين لغة فيه كما مر، وقيل هي نكاحه إياها أكثر أو أقل، ومنه الحديث: من غسل واغتسل، وبكر وابتكر، واستمع ولم يلغ كفر ذلك ما بين الجمعتين ، قال القتيبي: أكثر الناس يذهبون إلى أن معنى غسل أي جامع أهله قبل خروجه للصلاة، لأن ذلك أجمع لغضه طرفه، كغسلها بالتشديد، وبه روي الحديث أيضا، ومعناه أسبغ الوضوء، غسل كل عضو ثلاث مرات ثم اغتسل بعد ذلك غسل الجمعة، وقال ابن الأنباري: معنى غسل، بالتشديد، اغتسل بعد الجماع، ثم اغتسل للجمعة، فكرر لهذا، وصوب الأزهري التخفيف، وقيل: غسل بالتشديد والتخفيف: أوجب الغسل على امرأته واغتسل هو بنفسه؛ لأنه إذا جامع زوجته أحوجها للغسل، نقله ابن الأثير. من المجاز: غسل الفحل الناقة: إذا أكثر ضرابها وطرقها. وفحل غسل، بالكسر، وكصرد، وأمير، وهمزة، ومنبر، وسكيت ست لغات نقلهن الفراء ما عدا الأولى: كثير الضراب، عن الفراء، أو يكثر الضراب ولا يلقح، عن الكسائي، وكذا الرجل. والمغاسل: مواضع معروفة عن ابن دريد، وقال غيره: هي أودية باليمامة، قال لبيد: فقد نرتعي سبتا وأهلك حيرة محل الملوك نقدة فالمغاسلا وغسل، بالكسر: ع بديار بني أسد، قال امرؤ القيس: تربع بالستار ستار قـدر إلى غسل فجاد لها الولي وذات غسل: ع آخر بين اليمامة والنباج، لبني كليب بن يربوع، ثم صار لبني نمير، قال الراعي: أنخن جمالهن بذات غسل سراة اليوم يمهدن الكدونا
وغسل، بالضم: ع، عن يمين سميراء، وبه ماء يقال له غسلة، كما في العباب. وغسل، محركة: جبل في الطريق بين تيماء وجبلي طيئ بينه وبين لفاف يوم، نقله نصر. والغسولة، كقثولة: ة، قرب حمص. والمغسلة، كمنزلة: جبانة بالمدينة، في طرفها، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، يغسل فيها الثياب، كما في العباب. وأبو غسلة، بالكسر من كنى الذئب، والعين لغة فيه، كما مر. وأغسل: أكثر الضراب، عن الفراء. والتغسيل: المبالغة في غسل الأعضاء، وبه فسر الحديث المذكور، كما ذكرناه قريبا. قال شمر: غسل الفرس - كعني - واغتسل أي عرق، قال امرؤ القيس: فعادى عداء بين ثور ونعجة دراكا ولم ينضح بماء فيغسل وقال آخر: وكل طموح في العنان كأنهـا إذا اغتسلت بالماء فتخاء كاسر وقال الفرزدق: لا تذكروا حلل الملوك فإنكم بعد الزبير كحائض لم تغسل والغسويل، كشمويل: نبت ينبت في السباخ، وقال ابن دريد: ضرب من الشجر، وقد روي قول الربيع بن زياد السابق هكذا: لا مثل رعيكم علقى وغسويلا ومما يستدرك عليه: الغسل، بضمتين: لغة في الغسل - بالضم - للاسم من الاغتسال، نقله الجوهري، وأنشد للكميت يصف حمار وحش: تحت الألاءة في نوعين من غسل باتا عليه بتسحال وتـقـطـار يقول: يسيل عليه مرة ما على الشجرة من الماء ومرة من المطر. والغسل، بالضم: تمام غسل الجسد كله. وحنظلة بن أبي عامر الأنصاري يقال له: غسيل الملائكة. رضي الله تعالى عنه استشهد يوم أحد وغسلته الملائكة، وأولاده ينسبون إليه الغسيليين، منهم أبو إسحاق إبراهيم ابن إسحاق بن إبراهيم بن عيسى الأنصاري الغسيلي عن بندار، وهو ضعيف. وغسل الله حوبتك: أي إثمك، يعني طهرك منه، وهو على المثل. وفي حديث الدعاء: واغسلني بماء الثلج والبرد : أي طهرني من الذنوب. ورجل غسل، ككتف: كثير الضراب لامرأته، قال الهذلي: وقع الوبيل نحاه الأهوج الغسل وفي حديث العين: العين حق فإذا استغسلتم فاغسلوا أي إذا طلب من أصابته العين من أحد جاء إلى العائن بقدح فيه ماء، فيدخل كفه فيه فيتمضمض ثم يمجه في القدح، ثم يغسل وجهه فيه، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على يده اليمنى فيصب على يده اليسرى، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على مرفقه الأيمن، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على مرفقه الأيسر، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على قدم اليمنى، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على قدمه اليسرى، ثم يدخل يده اليسرى فيصب على ركبته اليمنى، ثم يدخل يده اليمنى فيصب على ركبته اليسرى، ثم يغسل داخلة الإزار، ولا يوضع القدح على الأرض، ثم يصب ذلك الماء المستعمل على رأس المصاب بالعين من خلفه صبة واحدة، فيبرأ بإذن الله تعالى. والغاسول: جبل بالشام عن ابن بري، وأنشد للفرزدق: تظل إلى الغاسول ترمي حرينه ثنايا براق ناقتي بالحمـالـق
وغاسل: ضرب من الشجر. والغاسول: الأشنان. وانغسل الشيء: مطاوع غسله. ويقال: بنوا هذه المدينة بغسالات أيديهم، أي بمكاسبهم. وما غسلوا رؤسهم من يوم الجمل. أي ما فرغوا ولا تخلصوا. وكلامه مغسول، كما تقول عريان وساذج، للذي لا ينكت فيه قائله، كأنما غسل من النكت والفقر غسلا، أو من حقه أن يغسل ويطمس، وقد يكون المغسول كناية عن المنقح المهذب من الكلام. ويقال: على وجهه غسلة: إذا كان حسنا ولا ملح عليه، كما يقال لضده: على وجهه حفلة. وعطفة الغسال، كشداد: إحدى محال مصر حرسها الله تعالى، وهي محل سكني حين كتابتي في هذا الشرح. وأبو القاسم طلحة بن أحمد الغسال الأصبهاني، وأبو الخير المبارك بن الحسين الغسال البغدادي المقرئ، وأبو الكرم المبارك بن مسعود بن خميس الغسال، وأبو البركات محمد بن سعد بن الغسال، وابنه عبد الغني، وحفيده عبد الرحمن بن عبد الغني، وأبو بكر أحمد بن خطاب الغسال، والشيخ محمود بن الغسال، وعبد الله بن محمد بن نوح الغسال المروزي: محدثون.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.221 harfغَسَلَهُ
1 غَسَلَهُ ذ , (S, MA, O, Msb, K,) aor. غَسِلَ , (Msb, K,) inf. n. غَسْلٌ, (S, MA, Mgh, O, Msb, K,) and غُسْلٌ is the subst, (S, Msb,) or a subst. (Mgh, K, TA) from الاِغْتِسَالُ, (Mgh, TA,) or, as some say. the latter is the inf. n. and the former is the subst., (MF, TA,) He washed it; with water (بِالمَآءِ): (MA:) غَسْلُ الشّىْءِ signifies the removing of dirt, or filth, and the like
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.500 harfغَسَلَ
غَسَلَ I ( n. ac. غَسْل 1 , غُسْل 3 ),
a. Washed, cleansed, purified.
b. Whipped.
c. [ pass. ], Sweated ( horse ).
غَسَّلَ
غَسَّلَ II ,
a. see I (a) .
أَغْسَلَ
أَغْسَلَ IV ,
a. Covered ( stallion ).
تَغَسَّلَ
تَغَسَّلَ V
a. [ coll. ], see VIII (a) .
اِنْغَسَلَ
اِنْغَسَلَ VII ,
a. Pass. of I ( a ).
اِغْتَسَلَ
اِغْتَسَلَ VIII ,
a. Washed himself; bathed.
b. [ Bi ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.759 harfغسل
غَسَل - يَغْسِلُ - غِسْلِيْن - اغْتَسَلَ - يَغْتَسِل - مُغْتَسَل
غَسَلَ - يَغْسِلُ + كائن + شيئاً: يستعمل الماء لإزالة الشوائب والأوساخ عن جسمه أو عن شيء
غِسْلِيْن: على وزن " فـِعلين " اسم فعل بمعنى مفعول مبالغة من " غَسَل - يَغْسِلُ ": شيء مغسول بشدة: وهو اصطلاحاً نبات البحر أو ما يشبهه، وتأييد ذلك من أنَّ قوله تعالى:{ فليس له اليوم ها
Mücavir kökler45 mücavir (60 toplam)
- غوط
2 ortak ayet · Çukur
- لمس
2 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
- صعد
2 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir
- يمم
2 ortak ayet · Büyük akarsu
- سفر
2 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
- مسح
2 ortak ayet · Mesih
- مرض
2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
- جنب
2 ortak ayet · Yan demektir
- طيب
2 ortak ayet · İyi
- نسو
2 ortak ayet · Kadınlar
- موه
2 ortak ayet · Su
- رجل
2 ortak ayet · Rical ayak demektir
Geçtiği ayetler(4)
… مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ …
YıkanırsınızEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غسل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طهر, نظف, مسح, محو |
| Zıt Kök | نجس |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin üzerinden kir, yabancı madde veya eseri su akıtarak tamamen giderme ve temizleme |
| Çekirdek Özet 2 | Hükmî ve maddî kirlilikten arınma, şifa bulma ve ceza bağlamında bedenden süzülen atık (ğıslîn) |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapıyı arızi kirlilikten kurtarmak için akışkan ve giderici bir unsurla bütünüyle tasfiye etme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir beden temizliğine indirgeyip hükmî arınma ve ontolojik tasfiye boyutunu göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غس | Yoğunlaşma, çökme, örtülme ve akma yoluyla beliren ayrışma; غسق kökünde karanlığın yoğunlaşıp çökmesi veya yaranın irin akıtması anlamında görülür | ل | Temas, kuşatma ve iliştirme işlevi gören lâm harfiyle birlikte, yoğunlaşan veya kirlenen tabakanın üzerinden akıcı bir vasıtayla bütünüyle sıyrılıp temizlenmesi ve ayrılması anlamı kazanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | Göz imgesi (ikiz harf ع üzerinden türetme); yoğunlaşma, bulanıklık, örtülme ve derinlik hareketini temsil eder | Yıkanacak nesnenin üzerini örten, onu bulandıran veya kirlilik oluşturan tabakayı imler |
| س | Diken, destek imgesi; tutunma, yüzeye yapışma veya sürtünme direncini temsil eder | Yüzeye yapışmış veya tutunmuş olan yabancı maddenin varlığını ve giderilme gereğini gösterir |
| ل | Çoban değneği, bağlama imgesi; yöneltme, sevk etme, kuşatma ve intikal hareketini temsil eder | Suyu veya temizleyici unsuru yönlendirerek kirin yüzeyden çözülüp uzaklaştırılmasını sağlar |
| غسل | Örtücü ve tutunucu kir tabakasına yönlendirici ve çözücü bir akışla müdahale etme hareketi | Yüzeyi kaplayan kir veya arızayı su akıtarak bütünüyle temizleme ve asıl haline döndürme hareketini oluşturur |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin veya bedenin üzerine su döküp akıtarak üzerindeki kir, toz veya yağı bütünüyle gidermek; saç yıkamakta kullanılan hatmî gibi temizleyici maddeler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin yemin veya matem sebebiyle saçına koku ve temizleyici sürmeyeceğini bildirdiği kullanımda geçer; bu bağlamda pakette yer alan beyitte temizleyici madde ve yıkama الغِسْل olarak zikredilmiştir |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şiirinde yaban eşeğinin üzerine ağaç dallarından dökülen ve yağmurdan süzülen suların akması غُسُل lafzıyla tasvir edilmiştir; ayrıca savaş sonrası kılıçların veya bedenlerin kandan arındırılması mecazen bu kökle anlatılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça غسل kökü, Sami dil ailesinde su ile yıkama, arındırma ve kirleri akıtma semantik alanında müstakil bir gelişime sahiptir. Kökün İbranice ve Süryanicede birebir /g-s-l/ dizilimiyle doğrudan fonetik soydaşı yaygın olmayıp, bu dillerde yıkama eylemi daha çok /r-ḥ-ṣ/ (İbranice rāḥaṣ, Süryanice rḥaṣ) köküyle karşılanır; ancak Güney Sami (özellikle Güney Arapça ve Ge'ez/Etiyopya) katmanında akıtma, temizleme veya süzme anlam alanlarıyla fonetik yakınlıklar mevcuttur. Arapçada kök, suyun cisim üzerinde akıtılması (cereyânü'l-mâ') şartıyla diğer temizleme ve silme eylemlerinden kesin biçimde ayrışmış ve hem somut kirleri hem de hükmî kirliliği (hades) izale eden temel terim haline gelmiştir. Kökten türeyen ğıslîn kelimesi ise cehennemliklerin bedenlerinden yıkanıp süzülen cerahat ve akıntı anlamında özgün bir semantik genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غسل fiili ve türevleri | Suyun bir yüzey üzerinden akıtılarak kiri ve pası söküp atması; hem eylemi hem de yıkanılan suyu (el-gusûl) ve yıkanma yerini (el-muğtesel) ifade eden zengin morfolojik yapı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami kökleri ve genel Sami arınma kavram alanı | Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan karşılıklar yerine Güney Sami havzasında akışkan temizlik ve tasfiye anlamlarıyla paralel semantik seyir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik havzada doğrulanmış doğrudan ödünçleme veya açık soydaşlık tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غسل | Anlamlı | Su akıtarak temizlemek | Bir şeyin üzerindeki kiri su akıtarak gidermek ve arındırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غلس | Anlamlı | Gecenin sonundaki karanlık | Gecenin sabaha bağlandığı son vakitteki karanlık ve bu vakitte yola çıkmak | Kur'an'da geçmez; örtülme ve yoğunlaşma çekirdeğiyle ilişkili |
| سغل | Anlamlı | Bedenin zayıf ve cılız olması | Bacakları ince, gövdesi küçük ve çelimsiz çocuk veya hayvan | Kur'an'da geçmez; eksilme ve zayıflama anlamı |
| سلغ | Anlamlı | Dişin çıkması, olgunlaşma | Koyun ve sığırın azı dişinin çıkıp yaşını doldurması; etin çiğ olması | Kur'an'da geçmez; kabuğundan veya sınırından sıyrılma |
| لغس | Anlamlı | Hilekârlık ve oburluk | Kurt için kullanılan sıfat; kurnaz, doymak bilmeyen ve habis tabiat | Kur'an'da geçmez |
| لسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غسل | Merkez | Su akıtarak temizleme | Suyun yüzey üzerinde akması şartıyla kiri ve eseri tamamen gidermek | Hem maddî hem hükmî kiri izale eden kapsamlı yıkama |
| طهر | Komşu | Genel arılık ve pâklık | Kirlilik halinin zıddı olan safiyet ve temizlik durumu | Kirliliğin yokluğunu ve arınmışlık niteliğini bildirir |
| نظف | Komşu | Görünür temizlik ve nezafet | Nesnelerin üzerindeki kirlilik ve lekenin görünür biçimde giderilmesi | Duyu organlarıyla algılanan estetik ve fiziksel temizlik |
| مسح | Komşu | Sıvazlama ve elle temas | Islak el veya aletle yüzeyi hafifçe silip geçmek | Su akıtma şartı bulunmaz, sadece ıslak temas yeterlidir |
| محو | Komşu | İzi büsbütün silip yok etme | Bir eserin veya yazının kazınarak veya silinerek ortadan kaldırılması | İz ve işaretin varlığına son verme odaklıdır |
| نجس | Zıt | Pislik, kirlilik ve mundarlık | Maddeten veya hükmen tiksinti veren ve uzak durulması gereken kirlilik | Arınmanın zıddı olan ve temizlenmeyi zorunlu kılan durum |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غسل | Su akıtarak temizlemek | Yüzeydeki kiri suyun akışıyla çözüp uzaklaştırmak ve arındırmak | Kesin |
| Latince | lavare, abluere | Yıkamak, suyla temizlemek | 'Abluere' kelimesi üzerindeki kiri su akıtarak yıkamayı tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | to wash, to cleanse, ablution | Yıkamak, suyla arındırmak | 'Wash' genel yıkamayı, 'ablution' ise ibadet amaçlı boy abdesti veya guslü karşılar | Kesin |
| Almanca | waschen, abwaschen, Waschung | Yıkamak, yıkayıp temizlemek | 'Abwaschen' yüzeydeki kiri akıtarak giderme nüansını içerir | Kesin |
| Fransızca | laver, purifier, ablution | Yıkamak, arındırmak | 'Laver' eylemi, 'ablution' dini boyuttaki yıkama ve guslü ifade eder | Kesin |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary ve Oxford English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاغْسِلُوا | Abdest uzuvlarını su akıtarak temizleme | Fıkhi ve mükellefiyet bağlamı; namaza hazırlıkta yüz ve kolların yıkanması (Mâide 5:6) |
| تَغْتَسِلُوا | Cünüplükten temizlenmek için bütün bedeni yıkama (gusül) | Hükmî kirlilikten kurtulma ve ibadete yaklaşma şartı (Nisâ 4:43) |
| مُغْتَسَلٌ | Yıkanılacak su ve yıkanma yeri | Şifa ve arınma bağlamı; Eyyûb peygambere bahşedilen serinletici ve iyileştirici kaynak (Sâd 38:42) |
| غِسْلِينٍ | Cehennem ehlinin bedenlerinden yıkanıp süzülen cerahat | Uhrevî ceza ve tasfiye atığı; inkârcıların tüketeceği iğrenç akıntı (Hâkka 69:36) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uhrevi azap ve bedensel tasfiye | Cehennem ehlinin azap çeşitleri ve 'ğıslîn' kavramının ontolojik niteliği | Günahın ve küfrün kirinden süzülen nihai rezillik ve bedensel atık |
| Fıkıh | Taharet, abdest, gusül ve cenaze | Gusül ile mesh arasındaki fark; suyun uzuv üzerinde akmasının (cereyân) farz oluşu | Sadece ıslatmanın yetmeyip suyun akıtılması ve bedenin tamamen arındırılması şartı |
| Tefsir | Ahkâm ve kıssa ayetlerinin izahı | Mâide 5:6'daki yıkama emirleri ve Sâd 38:42'deki şifa vasıtası muğtesel | Maddî kirin ötesinde manevi ve hükmî engellerin su ile bertaraf edilmesi |
| Hadis | Taharet, cuma guslü ve nezafet | Cuma ve bayram gusüllerinin hükmü; ölünün yıkanması (teğsîl) ve nezafet | İbadetlerin ifası için bedensel ve ruhsal hazır bulunuşluğun sağlanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadete ehil hale gelme | Asli fıtrata ve temizliğe dönüş | İbadet engelini (hades) ortadan kaldırma | Bedenin yıkanması, kul ile Rabbi arasındaki münacata mani olan arızayı tasfiye eder | Kesin |
| İlmi | Yöntemsel arınma ve tenkit | Bilgiyi vehim ve tahrifattan ayıklama | Veriyi saflaştırma ve doğrulama | Zihne bulaşan önyargı ve yanılgıların eleştirel yöntemle yıkanıp temizlenmesi | Güçlü |
| Siyasi | Kamusal yönetim ve meşruiyet | Yozlaşma ve fesadın temizlenmesi | Kurumsal arınma ve şeffaflık | Yönetim mekanizmasında biriken haksızlık ve rüşvet kirinin tasfiye edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dolaşımı | Gayrimeşru kazancın ayıklanması | Servetin kirden arındırılması | Zekât ve meşru tasarruflar yoluyla haram veya şüpheli unsurların maldan uzaklaştırılması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kimyasal ve fiziksel yıkama / ekstraksiyon | Bir katı veya yüzey üzerindeki istenmeyen bileşenlerin çözücü bir sıvı akışıyla sökülerek ortamdan uzaklaştırılması süreci | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve ahlaki aklanma (rehabilitasyon) | Bireyin veya kurumun üzerine yapışan itham, leke ve kusurların usule uygun süreçlerle temizlenip itibarın iade edilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca banyoda yapılan fiziksel hijyen veya sabunla temizlenme işlemine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Suyun akışı yoluyla bedensel şifaya erme, hükmî engelleri (cünüplük) kaldırarak ilahi huzura kabul edilme ve cehennemde bedensel atık olarak tecelli eden kozmik tasfiye |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbadetteki gusül ve abdestin sadece sıradan bir temizlik olduğu zannına kapılarak niyet, cereyan ve hükmî arınma boyutunu yok saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ibadet hayatındaki arınma mimarisini kuran temel eylemdir; su ile temasın sadece yüzeysel değil akıtıcı ve sökücü olması gerektiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadete hazırlık ve fıkhi taharet ayetlerinde (Nisâ 4:43, Mâide 5:6), peygamber kıssalarında şifa bağlamında (Sâd 38:42) ve cehennem tasvirlerinde (Hâkka 69:36) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Abdest ve gusülde mesh ile yıkamanın karıştırılmasını önler; suyun akıtılması şartının lafzi ve semantik zeminini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir yüzey veya beden üzerine su döküp akıtarak üzerindeki kir, toz ve yabancı unsurları tamamen temizlemek.
- Soyut anlamVarlığa veya zihne arız olan maddî, manevi ve hükmî engellerin arındırıcı bir vasıta yardımıyla sökülüp asıl safiyete kavuşturulması.
- Sistematik karşılıkBir sistemde biriken tortu ve kirliliklerin, dışarıdan uygulanan akışkan bir temizleyici aracılığıyla ayrıştırılması ve sistemin yeniden işler hale getirilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde arızi kirlilikten önceki saf nesneyi, yüzeye yapışmış kiri, kirlenmiş karmaşık durumu temsil eder. suyun akışkan gücünü ve yıkama fonksiyonunu simgeler; bu fonksiyon kümesini ortamdan söküp atarak nesneyi yeniden saf haline döndürür.