غطش

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: غ-ط-ش1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجغطشضحيوَأَغْطَشَليل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

غطش

غ - ط - ش

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Ğateş, “Ğettas” suya dalan ve içinde kalabilen kuştur. “Ğataş” karanlığın çökmesi, kuşun dalmasına benzetilmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ğateş, “Ğettas” suya dalan ve içinde kalabilen kuştur. “Ğataş” karanlığın çökmesi, kuşun dalmasına benzetilmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR137 harf
باب الغين والشين والطاء غ ط ش يستعمل فقط غطش: غَطَشَ الليل، وليلُ غاطِشٌ مُطْلَخِمٌّ. والله أَغْطَشَها. ورجل أغطَشُ: في عينه شبهُ العمشِ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR223 harf
أغْطَشَ الله سبحانه الليلَ، أي أظلمه. وأغْطَشَ الليلُ أيضاً بنفسه. والغَطشَ في العين: شبه العمشِ. والرجل أغْطَشُ، وقد غَطِشَ، والمرأة غَطْشاءُ بيِّنا الغَطَشِ. والمُتَغاطِشُ: المتعامي عن الشيء. وفلاةٌ غَطْشى: لا يُهتدى لها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.324 harf
غ ش ط غطش استعمل من وجوهه : غطش . غطش : قَالَ الليث : غَطَشَ اللَّيْلُ ، فَهُوَ غاطِشٌ ، مُظْلِمٌ ، قَالَ : والأَغْطَشُ : الَّذِي في عَيْنَيْهِ شِبْهُ : العَمَشِ والمرأةُ : غَطْشَاءُ . أبو عُبَيْد عن الأَحْمر ، في : الأغْطَشِ : مِثلُه : وقَالَ شَمِر : الغَطَشُ : الضَّعْف في البَصَرِ ، كما يَنْظُر بِبَعْضِ بَصَرِهِ . وَيُقَالُ : هُوَ الَّذِي لا يفتَحُ عَيْنَيْهِ ، في الشَّمْسِ . قَال رُؤْبَة :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.545 harf
(باب الغين والطاء وما يثلثهما) (غطف) الغين والطاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خَير وسُبوغٍ في شيء، وأصله الغَطَف في الأشفار، وهو كثرتُها وطولُها وانثناؤُها. ثم يقال: عيشٌ أغطَف، إذا كان ناعماً منثَنِياً على صاحبه بالخَير. والمصدر الغَطَف. (غطل) الغين والطاء واللام ثلاث كلمات: الغَيْطَلة: الشَّجَرَةُ، والجمع الغَيْطَل. قال: فظلّ يُرَنِّحُ في غَيطلٍ *** كما يستدير الحِمارُ النّعِرْ([1])
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR163 harf
- قال تعالى: ﴿أغطش ليلها﴾ [النازعات/29]، أي: جعله مظلما، وأصله من الأغطش، وهو الذي في عينه شبه عمش، ومنه قيل: فلاه غطشى: لا يهتدي فيها، والتغاطش: التعامي عن الشيء.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR234 harf
غ ط ش أتيته غبشاً وغطشاً وهو السّدف وقد أغطش الليل وأغطشه الله ‏"‏ وأغطش ليلها ‏"‏‏.‏ وفلاة غطشى‏:‏ عميّة المسالك‏.‏ قال الأعشى‏:‏ ويهماء بالليل غطشى الفلا يؤنسني صوت فيّادها تغاطش شكوانا إليها ولا تعي مع البخل أحناء الحديث المرجّع
Maddenin bağlantısı

غ ط ش أتيته غبشاً وغطشاً وهو السّدف وقد أغطش الليل وأغطشه الله ‏"‏ وأغطش ليلها ‏"‏‏.‏ وفلاة غطشى‏:‏ عميّة المسالك‏.‏ قال الأعشى‏:‏ ويهماء بالليل غطشى الفلا يؤنسني صوت فيّادها تغاطش شكوانا إليها ولا تعي مع البخل أحناء الحديث المرجّع

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.658 harf
الغَطَشُ في العين: شِبْهُ العَمَشُ، غَطِشَ غَطَشاً واغْطاش، ورجل غَطِشٌ وأَغْطَشُ وقد غَطِشَ وامرأَة غَطْشَى بَيّنا الغَطَشِ. والغَطَشُ: الضعف في البصر كما يَنْظُر ببعض بصره؛ ويقال: هو الذي لا يفتح عَيْنَيه في الشمس؛ قال رؤبة: أُرِيهُمُ بالنظَرِ التغْطِيش والغُطَاشُ: ظلمةُ الليل واختلاطُه، ليل أَغْطَشُ وقد أُغْطشَ الليلُ بنفسه. وأَغْطَشَه اللَّه أَي أَظْلَمه. وغَطَشَ الليلُ، فهو غاطِشٌ أَي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR61 harf
* غ ط ش * * أغْطَشَ * الله الليل أظلمه وأغطش الليل أيضا بنفسه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.107 harf
غَطَشَ 1 غَطَشَ ذ , aor. غَطِشَ , (A, K,) inf. n. غَطْشٌ, (TK,) [or perhaps غَطَشٌ, q. v.,] It (the night) became dark; (A, K;) as also ↓ أَغْطَشَ: (S, K:) or غَطَشٌ is syn. with سَدَفٌ; and hence اللَّيْلُ ↓ اغطش [app. meaning the night became dark, or black]. (As, A, TA.) [See غَطَشٌ, below.] -A2- غَطِشَ, (S, TA.) [aor. غَطَشَ ,] inf. n. غَطَشٌ, (TA,) He had an affection resembling weakness of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR726 harf
غَطَشَ غَطَشَ I ( n. ac. غَطْش 1 ), a. Was dark, gloomy. b. ( n. ac. غَطْش 1 , غَطَشَاْن 36 ), Crept, crawled along. غَطِشَ غَطِشَ A ( n. ac. غَطَش 4 ) a. [ Bi ], Had weak sight. غَطَّشَ غَطَّشَ II a. [ acc. & La ], Advised, counselled, recommended to. أَغْطَشَ أَغْطَشَ IV , a. Was dark. b. Darkened. تَغَطَّشَ تَغَطَّشَ V , a. Was weak, feeble ( sight ). تَغَاْطَشَ تَغَاْطَشَ VI
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR3.999 harf
غطش غَطَشَ - يَغْطِشَ - أغْطَشَ - يُغْطِشُ غَطَشَ - يَغْطِشَ + الكائن أو الشيء + على كائن: يُعَمِّش ويُغَبِّش: يُظلِم وينقص الضياء الواصل منه إلى الكائن فلا يبين: يقل وضوح الشيء لنقص الضياء الواصل منه إلى عيني الناظر، وخاصة ليلاً، بسبب الظلمة أو رمد أو عمش على العين أَغْطَشَ - يُغْطِشُ: على وزن " أفعل " من " غَطَشَ - يَغْطِشَ ": جعله "
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضحي

    1 ortak ayet · And olsun ki kuşluk vakti

  2. ليل

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  3. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَغْطَشَ لَيْلَهَا وَأَخْرَجَ ضُحَاهَا

    Ve kararttıGecesini karanlık yapmış, gündüzünü ortaya çıkarmıştır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökغطش
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغبش, ظلم, غطي
Zıt Kökضحو
Çekirdek Özet 1Görme duyusunun zayıflaması, gözün kısılması ve yön tayinini imkânsız kılacak derecede koyu, alaca bir karanlığın çökmesi
Çekirdek Özet 2Kozmik planda gecenin karanlığa gömülerek ışığın örtülmesi ve varlığın sükûn perdesiyle örtünmesi
Çekirdek Özet 3Bir sistemde bilginin, aydınlığın veya yönlendirici delillerin bilinçli ya da doğal biçimde karartılarak eylemin durdurulması
Kritik Hata RiskiKökü mutlak bir yok oluş veya körlük gibi anlamak; halbuki kök yokluğu değil, ışığın geri çekilmesiyle oluşan yönlendirici izlerin silinmesini ve göreceli kapalılığı ifade eder

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
غطBir şeyi bütünüyle içine alıp daldırma, örtme, daldırarak görünmez kılma veya nefesini kesme; nitekim غطي örtüp gizlemeyi, غطس suya tamamen batırmayı, غطط ise suya daldırıp ses çıkarmayı ifade ederشش harfinin barındırdığı yayılma, dağılma ve parçalanma niteliğiyle, içine alma ve örtme eylemi belirli bir nesneyle sınırlı kalmayıp bütün ufka ve görme alanına dağılmış; böylece örtü homojen bir loşluk ve yön kaybettiren yaygın bir karanlık formuna dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
غGöz imgesinin (ع) boğazın derinliğinden gelen sesle yoğunlaşmış hali; perdelenmiş bakış, buğulanma, örtülü kaynak (türetme imge)Görüşü doğrudan engelleyen veya algıyı zayıflatan ilk perdelenmeyi ve bulanıklaşmayı temsil eder
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaPerdelenmenin nesneyi veya çevreyi çepeçevre sararak dış dünya ile irtibatını kesmesini ifade eder
شDiş; parçalama, dağılma, yayılmaKuşatıcı perdenin ve zayıflayan görüşün bütün ufuk boyunca parça parça dağılarak her yana yayılmasını simgeler
غطشGörüşün kuşatılarak bütünüyle dağıtılması ve yaygın bir örtüye dönüşmesiIşığın ve görme kabiliyetinin bir örtü tarafından sarılıp çevreye yayılmasıyla yön bulmayı engelleyen koyu bir belirsizlik ve karanlık hali

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGözde meydana gelen ve güneşte gözü tam açtırmayan görme zayıflığı (şibhü'l-ameş); yolu ve izi bulunamayan, yön tayini imkânsız kılacak derecede puslu ve zifiri çöl karanlığı
Cahiliye şiiri kullanımıA'şâ'nın beytinde yolu belirsiz, karanlığı çökmüş çölü nitelemede kullanılmıştır: وَيَهْمَاءَ بِاللَّيْلِ غَطْشَى الفَلَا / يُؤْنِسُنِي صَوْتُ فَيَّادِهَا
Erken Arapça kullanımRu'be b. el-Accâc'ın recezinde gözü bilerek kısma ve görmezlikten gelme manasında geçer: أُرِيهِمُ بِالنَّظَرِ التَّغْطِيشَ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvânü’l-Aʿşâ.

Sami etimolojik katman

Arapça غطش kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle ikili غط çekirdeği zemininde daldırma, batırma, içine alma ve bu yolla örtüp gizleme semantik dairesiyle doğrudan ilişkilidir. İbranice ve Süryanicede kökün tam üçlü formu fonetik olarak birebir korunmamış olmakla birlikte, suyun veya karanlığın içine batma anlamını taşıyan köklerle fonetik akrabalık arz eder. Arapçada kök, ط ve ش seslerinin katkısıyla akışkan bir ortama daldırmadan ziyade (örneğin غطس kökündeki gibi), optik alana ve atmosferik şartlara kaymış; ışığın çekilmesiyle görme duyusunun körelmesi, yön gösterici alametlerin silinmesi ve ufkun bütünüyle örtülmesi anlamında özelleşmiştir. Bu semantik kayma, çöl bedevisinin gece yolculuğunda yıldızların veya işaretlerin örtülerek yolun kaybolması deneyimiyle birincil derecede şekillenmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönغط biliteral tabanıSuya daldırma ve örtme anlamındaki çekirdeğin atmosferik ve optik alana yayılarak karartma manası kazanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili çekirdek akrabalığıDaldırma, boğma, gizleme semantik matrisinde Batı ve Güney Sami dillerindeki paralel köklerle örtüşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan bir eşasıl tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
غطشAnlamlıKarartmak, yön kaybettirmekGözün zayıflaması, çölün puslanması ve gecenin karanlığa bürünmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
غشطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir
طغشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir
طشغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir
شغطKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir
شطغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
غطشMerkezKaranlık ve görme zayıflığıIşığın perdelenerek yön tayinini imkânsız kılan yaygın loşluk ve karanlık haliGözün kısılması ve gecenin siyah örtüsüyle kılavuzsuz bırakması
غبشKomşuAlacakaranlık ve pusGecenin sonunda veya başında aydınlıkla karışık belirsizlik; غطش kökünden daha seyrektirNesnelerin siluet olarak seçilebildiği gri alan
ظلمKomşuIşığın mutlak yokluğuIşığın olmaması veya bir şeyin kendi mecrasından saptırılmasıغطش kökündeki yön kaybettirici örtüden ziyade mutlak aydınlık zıddı
غطيKomşuMaddi veya manevi örtmeBir şeyin üzerini perde, örtü veya kapak ile kapatarak görünmez kılmaغطش örtünün bizzat karanlık ve görme zayıflığı ile oluşmasıdır
ضحوZıtKuşluk vakti ve aşikâr olmaGüneşin yükselip her tarafı aydınlatması, sıcağın ve ışığın yayılmasıBütün gizliliklerin ve örtülerin kalktığı tam aydınlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaغطشKaranlık kılmak, karartmakIşığı örterek görünürlüğü ve yolu yok etmekKesin
LatinceObscurare, caligareKarartmak, puslandırmakObscurare örtmeyi, caligare ise gözün buğulanıp kararmasını karşılarGüçlü
İngilizceDarken, dim, obscureKarartmak, loşlaştırmakDim görme zayıflığı yönünü, obscure ise yolun ve izin örtülmesini verirGüçlü
AlmancaVerdunkeln, umdüsternKarartmak, kasvetle bürümekGörüş alanının kapanmasını ve ışığın sönmesini ifade ederGüçlü
FransızcaAssombrir, obscurcirKarartmak, karartı basmakIşığın çekilerek nesnelerin ayırt edilemez hale gelmesini açıklarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَغْطَشَGökyüzünün gecesini karartmak, karanlığa bürümekKozmik yaratılış, semanın bina edilmesi ve ışık-karanlık dengesinin kurulması; Nâziât 79:29

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKozmoloji ve ilahi kudretGecenin karanlığının bizatihi bir varlık mı yoksa ışığın yokluğu mu (adem) olduğu tartışmasıİlahi fiille gecenin aktif olarak karartılması ve düzenlenmesi
FıkıhVakit tayiniYatsı ve sabah namazı vakitlerinin başlangıcında karanlığın ve şafağın derecelendirilmesiGörme ve ayırt etmenin kalktığı tam karanlık sınırı
TefsirNâziât suresi tefsiriAyetteki zamirin semaya raci olması ve semanın gecesinin nasıl karartıldığıGök cisimlerinin ışığı ile uzay karanlığının dengelenmesi
HadisGece ibadeti ve seferGece karanlığının çöküşü ve çöl yolculuklarında yön bulma alametleriYönün kaybolduğu koyu karanlık hali

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmik düzen ve ibadetDinlenme ve sükûn örtüsüEylemi durdurup tefekküre ve sükûnete sevk etmeKaranlık, ilahi bir tasarım olarak bilincin dış dünyadan içe çekilmesini sağlarKesin
İlmiOptik ve astrofizikGörünürlüğün sıfırlanmasıIşığın kırılması veya geri çekilmesiyle uzay boşluğunun doğal karanlığıFoton yoğunluğunun düşmesiyle görsel bilginin taşınamaması haliGüçlü
SiyasiYönetim ve kriz yönetimiBilgi karartması (blackout)Tehlike veya çatışma anında görüşü ve yönelimleri perdelemeDüşmanın veya kriz unsurlarının hedeflerini göremeyecek duruma getirilmesiMuhtemel
İktisadiPiyasa ve belirsizlikPiyasa şeffaflığının yitimiGöstergelerin kararmasıyla aktörlerin önünü görememesiAsimetrik bilgi nedeniyle işlemlerin durma noktasına gelmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSinyal kaybı ve entropik karanlıkBir dalga kılavuzunda veya sinyal kanalında taşıyıcı sinyalin genliğinin gürültü eşiğinin altına inerek enformasyonun ayırt edilemez hale gelmesiGüçlü
Beşeri bilimlerBilişsel körelme ve anomiToplumsal göstergelerin ve normatif pusulaların kaybolmasıyla bireyin yön tayin edemez hale gelmesiMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece sıradan bir gece karanlığı (leyl) olarak düşünmek ve ayetteki fiil formunun (if'âl babı) getirdiği etkin düzenleme boyutunu göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamغطش alelade bir ışık sönmesi değil, semanın nizamı içerisinde aydınlığın karşıtı olarak bilinçli, ölçülü ve sükûnet verici bir perdenin kozmik ölçekte inşa edilmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGeceyi ve karanlığı ontolojik bir kötülük veya boşluk sanmak; oysa kök karanlığın tıpkı kuşluk vakti (duhâ) gibi bizzat yaratılmış ve dengelenmiş bir nizam unsuru olduğunu gösterir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Yaratılışın kozmik mimarisinde gecenin pasif bir durum değil, ilahi fiille bizzat takdir edilmiş ve karartılmış dinamik bir örtü olduğunu fark ettirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delillerin, semanın tesviyesinin ve zıtlıklar (gece-gündüz, duhâ-leyl) üzerinden yürütülen tevhid delillerinin geçtiği ayetlerde belirleyicidir (Nâziât 79:29).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Karanlığın ilahi kontrol dışı kaotik bir durum olduğu vehmini yıkar; gecenin örtülmesini ve aydınlığın çıkarılmasını aynı düzenleyici iradenin eseri olarak sunar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGözün netliğini yitirerek kısılması, çölün işaret taşlarını silen koyu bir alacakaranlığa gömülmesi ve yol gösteren bütün izlerin görünmez kılınması.
  • Soyut anlamBir ortamdaki algısal veya enformasyonel işaretlerin bilinçli biçimde perdelenerek görünürlük ve yön bulma kapasitesinin askıya alınması.
  • Sistematik karşılıkSistemin harici etkilere kapatılarak içsel dinlenmeye ve sükûnete geçmesi için ışığın ve bilginin çekilerek örtü altına alınması.
  • LaTeX modeliV(t)=V0⋅e−κt  ⟹  lim⁡t→T∇I=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde V(t) zamanla azalan görünürlük potansiyelini, V0 başlangıçtaki aydınlık seviyesini, κ ilahi karartma katsayısını temsil eder. Zaman T sınırına ulaştığında ortamdaki ışık gradyanı ∇I sıfıra yaklaşarak ayırt edici hiçbir görsel işaretin ve yol alametinin kalmadığı homojen karanlık durumunu ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: غ