غطي
غ - ط - ي
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
غِطَاءٍ bir şeyin üzerine örtülen fanus benzeri nesneye denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
غِطَاءٍ bir şeyin üzerine örtülen fanus benzeri nesneye denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR898 harfباب الغين والطاء
غ و ط، غ ط ي، غ ط و، ط غ و، ط غ ي مستعملات غوط: الغُوطةُ: موضع بالشام، كثير الماء والشجر.
والغُوطةُ: مدينة دمشق.
والغَائِطُ: المطمئن من الأرض، وجمعه غِيطانٌ وأَغواطٌ.
والتَّغَوُّطُ: كلمة كناية لفعله.
غطي، غطو: والغِطاءُ: ما غَطَّيْتَ به أو تَغَطَّيْتَ به، ويجمع أَغطِيةً وغَطَا اللَّيلُ يَغْطُو غُطُوّاًأي غسا.
ويقال: غَطَّى عليهم البلاد ونحوه.
طغو، طغي: الطُّغْيان: الواوُ لغةٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.016 harfباب الغين والطاء
غوط ، غطي ، طغا .
غوط : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للرجل غُطْ غُطْ : إذا أمَرْتُهُ أن يكونَ مع الجماعةِ إذا جاءتِ الفِتَنُ وهم الغاطُ . يقال : ما
في الغاطِ مثله ، أي : في الجماعة .
وقال الليث : الغُوطَةُ : موضعٌ بالشام كثيرُ الماءِ والشجر . قال : والغائِطُ : المُطْمَئِنُّ من الأرض ، وجمعه الغيطانُ ، والأغواط .
قال : والتَّغْوِيطُ : كِنايةٌ عن الحَدَث .
وقال الله جلَّ وعزَّ : (
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR114 harfغ ط ي
تغطّيت من الدهر بفضل جناحك ومالي وطاء ولا غطاء إلا معروفك وطلب الناس لعيوبهم أغطية فما وجدوا مثل الأعطية.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.859 harfغَطَى الشَّبابُ غَطْياً وغُطِيّاً: امْتَلأَ. يقال للرجُلِ إِذا امْتَلأَ شَباباً: غَطَى يَغْطِي غَطْياً وغُطِيّاً؛ قال رجل من قيس: يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً،
وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ
وهذا البيت في الصحاح:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ والحَسَدَهْ
قال ابن سيده: وكذلك أَنشده أَبو عبيد؛ ابن بري: قال ابن الأَنباري أَكثرُ الناسِ يروي هذا البيت:
وأَخْطأَتْه عيونُ الجِنِّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR97 harf* غ ط ي * * الغِطَاءُ * ما يُتغطى به و * غَطَّاهُ تَغْطِيَةً * و * غَطَاهُ * أيضا من باب رمى مثله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.222 harf: ( ي ( *!غَطَى الشَّبابُ ، كرَمَى ) ، يَغْطِي ( *!غَطْياً ) ، بالفَتْح ( ويُضَمُّ ) ؛ ) وضَبَطَه ابنُ سِيدَه *!غَطِيًّا ، كعُتِيَ ، ومِثْلُه في كتابِ ابن القطَّاع والصَّاغاني ؛ ( امْتَلأَ ) . 9
( وفي الصِّحاح : قالَ الفرَّاء : وإذا امْتَلأَ الرَّجلُ شَباباً قيلَ : غَطَى *!يَغْطِي *!غَطْياً *!وغُطِيًّا بالفَتْح والضمِّ والتَّشْديدِ ، وأَنْشَدَ :
يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ معاً
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR391 harfغَطَى
غَطَى I ( n. ac. غَطْي 1 , غُطْي 3 ),
a. see غَطَوَ I ( a ), ( b ).
c. Was wide-spreading, flourished ( tree ); was vigorous, in his prime ( youth ).
غَطَّيَ
غَطَّيَ II ,
a. see
غَطَوَ
غَطَوَ غَطڤيَ I (
a. a ).
أَغْطَيَ
أَغْطَيَ IV ,
a. Was full of sap ( vine ).
تَغَطَّيَ
تَغَطَّيَ V , اِغْتَطَيَ VIII ,
a. see غَطَوَ V, VIII.
غُِْيَرّ
غُِْيَرّ
a. Short, squat, stout.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR7.992 harfغطي
غَطَى - يَغْطِي - غِطَاء
غَطَى - يَغْطِي + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: غطاه وستره وحجبه عن نظر أو أثر أو فعل كائن آخر
غِطاء: على وزن " فـِعال" اسم فعل مبالغة من " غَطَى - يَغْطِي ": الستر والحجب الشديدين: وهو كذلك اسم آلة منه: الشيء أو الأمر الذي يسبب الحجب والستر ومنع وصول أثر الشيء
غَطَّى - يُغَطِّي: على وزن " فَعَّل ": من " غَطَى -
Mücavir kökler10 mücavir (17 toplam)
- حدد
1 ortak ayet · Hadid demir demektir
- كشف
1 ortak ayet · Açık baş demektir
- غفل
1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
- كون
2 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
- عين
1 ortak ayet · Ayn göz, “evya” göze demektir
- طوع
1 ortak ayet · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
- بصر
1 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- سمع
1 ortak ayet · İşiten
- ذكر
1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
Geçtiği ayetler(2)
الَّذِينَ كَانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطَاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَكَانُوا لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا
KapakOnların gözleri Bizim öğüdümüze karşı kapalıdır ve öfkelerinden onu dinlemeye tahammül edemezler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | غطي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ستر, حجب, غشي |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin veya yüzeyin üzerini tamamen bürüyerek doğrudan algılanmasını ve dış dünya ile temasını kesen örtü |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın basiretini örten, hakikati algılamasını engelleyen ve ahirette bütünüyle kaldırılacak olan gaflet perdesi |
| Çekirdek Özet 3 | Algı ile gerçeklik arasına çekilen epistemik bariyerin varlığı ve bu bariyerin kalkmasıyla gerçekleşen kesin yüzleşme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir örtü veya basit bir görme engeli sayıp algı donanımının kilitlenmesini ve sorumluluk doğuran iradi körlüğü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| غط | İçine çekme, daldırma, bütünüyle bürüme ve dış irtibatı kesme; nitekim aynı çekirdekten gelen غطش kökünde gecenin karanlığının her şeyi sarıp görünmez kılması esastır | ي | Daldırma veya gömülme hareketine esneklik, sarıcılık ve bir nesnenin üzerine kılıf yahut fanus gibi tam intibak ederek onu dış etkilere karşı bürüyen örtü hüviyeti kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| غ | İkiz harfi olan ع göz ve kaynak imgesinden türetilmiş; derinlik, perdelenme, gözden ve algıdan kaçarak karanlıkta kalma eylemini temsil eder | |
| ط | Sepet, çark; içine alma, sarma, kuşatma ve sınır çekme hareketini ifade eder | |
| ي | El ve kol; iş yapma, uzanma, bizzat sarma ve örtüyü nesnenin üzerine yerleştirme eylemini bildirir | |
| غطي | Bir varlığın üzerini el ile bütünüyle sarıp kapatarak onu algılayan gözün ve bilincin erişim sahasından çıkarma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, nesnenin veya başın üstüne geçirilen, onu tozdan ve dış bakıştan koruyan yaygı veya kapak; asmanın toprağı ve çevresini dallarıyla bütünüyle bürümesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Gençliğin bedeni bütünüyle bürüyüp tazelikle sarmasını tasvir etmek üzere Kays kabilesinden bir şair şu beyti söylemiştir: يَحْمِلْنَ سِرْباً غَطَى فيه الشَّبابُ مَعاً / وأَخْطَأَتْه عُيونُ الجِنِّ والحَسَدُ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hitabet ve deyimlerde birinin kusurlarını veya yoksulluğunu örtmeyi anlatmak üzere kullanılan mecazlar; nitekim iyilik ve bağışın insan ayıplarına örtü kılınması anlamında تَعَطَّيْتُ ve تَغَطَّيْتُ fiilleri kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, Asâsü’l-Belâga.
Sami etimolojik katman
Arapça غطي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde örtme, sarma, gizleme ve bir kabın ağzını kapama anlam alanına uzanan arkaik bir örtü köküdür. İbranice ve Ârâmîce katmanlarında doğrudan fonetik denkliği olan غ harfinin ע (ayin) yönüne kaymasıyla oluşan soydaş formlarda, yüzeyi sıvama veya bürüme anlamları takip edilebilir; ancak Arapça kök özellikle üstten sarıp kapaklama ve dış irtibatı sıfırlama niteliğiyle ayrışmıştır. Akadca katmanında benzer kök türevleri örtmek ve perdelemek bağlamında mevcuttur. Çöl ortamında su kaplarının, yiyeceklerin ve kuyuların üzerini kumdan korumak için örtülen nesne zamanla soyut düzlemde aklın ve gözün hakikate kapanmasını ifade eden zihinsel bir kılıf anlamına doğru semantik genişleme göstermiştir.
Güven Güçlü
Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | غطي / غطو | Bir şeyin üzerine kapanan örtü veya gece karanlığının her yanı kaplaması kök anlamından türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami benzerleri | Örtme, kapama ve perdeleme işlevini bildiren çöl göçebe donanımına ait ortak leksikal tabaka | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| غطي | Anlamlı | Örtmek, kapamak | Bir nesnenin üzerini bütünüyle sararak dış irtibatını kesen örtü veya kapak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| غيط | Anlamlı | Çukura inmek, alçalmak | Alçak ve çukur yer; insanın gözden kaybolarak ihtiyacını giderdiği derinlik | Kur'an'da geçmez; gizlenme yönüyle anlamdaştır |
| طغي | Anlamlı | Haddi aşmak, taşmak | Sınırları çiğneyip kabarmak, ölçüyü bütünüyle aşmak | Kur'an'da geçer; harf kalbi ile örtünün ölçüyü aşması arasında ilişki kurulabilir |
| طيغ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يغط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı kombinasyon |
| يطغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kullanım dışı kombinasyon |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| غطي | Merkez | Örtü, perde | Üzerine tam oturarak nesneyi veya organı işlevsiz kılan, dışarıyla temasını kesen kılıf ve kapak | Nesnenin kendi varlığını değil algılama ve algılanma kabiliyetini sıfırlayan tam örtü |
| ستر | Komşu | Gizleme | Bir engelin arkasına saklayarak görünmeyi engelleme; araya set çekme | ستر nesneyi görünmez kılarken, غطي doğrudan nesnenin üzerine serilip onu kaplar |
| حجب | Komşu | Engelleme | İki şey arasına girip geçişi veya erişimi fiziksel olarak durduran kalın perde | حجب girmeyi ve ulaşmayı yasaklarken, غطي algı organının üstünü bürür |
| غشي | Komşu | Bürümek | Bir şeyin üstünü aniden, dalga dalga sarıp kaplayan dışsal etki | غشي kuşatıcı bir baskınlık bildirirken, غطي kalıcı ve kılıf niteliğinde bir kapaktır |
| كشف | Zıt | Açmak | Üzerindeki örtüyü, engeli veya perdeyi kaldırıp apaçık ortaya çıkarma | Perdenin bütünüyle sıyrılması ve gizlenen hakikatin dolaysız görülmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | غطي | غِطاء / غِشاوة | Bir nesneyi dış etkilerden veya algıdan kesen kılıf ve kapak | Kesin |
| Latince | velamen, tegumentum | Örtü, perde, kılıf | Nesneyi dıştan saran fiziki katmanı karşılar; zihinsel gaflet perdesi anlamı bağlamla kurulur | Güçlü |
| İngilizce | veil, covering, lid | Perde, örtü, kapak | Bir nesnenin üzerine geçen kapağı ve algıyı engelleyen perdeyi karşılar | Kesin |
| Almanca | Decke, Hülle, Schleier | Örtü, kılıf, perde | Maddi muhafazayı ve bilinci örten yanılsama tülünü ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | voile, couverture | Örtü, tül, örtme nesnesi | Gözün önüne çekilen perde ve yüzeyi kapatan koruyucu katman | Güçlü |
Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غِطَاءٍ | Basireti körleştiren inkar ve gaflet perdesi | Dünyada vahyi ve ilahi uyarıyı algılamaya karşı zihne ve kalbe çekilen iradi körlük örtüsü (Kehf 18:101) |
| غِطَاءَكَ | Ölümle birlikte kalkan dünyevi algı sınırlılığı | Ahirette perdelerin yırtılması, hakikatin bütün çıplaklığıyla görünür kılınması ve keskinleşen görüş (Kâf 50:22) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Epistemoloji ve basiret meselesi | Kafirlerin hakikati göremeyişinin ontolojik bir engel mi yoksa iradi bir inkar perdesi mi olduğu | Hakikati idrak etmeyi engelleyen psikolojik ve ahlaki örtü |
| Fıkıh | Kapların muhafazası ve temizlik | Yiyecek ve içecek kaplarının üzerinin örtülmesi (tağtiyetü'l-inâ) emri | Necaset ve zararlı unsurların girişini önleyen fiziksel kapak |
| Tefsir | Ahiret sahneleri ve basiret | Dünyadaki gaflet örtüsünün ahirette kalkmasıyla görme duyusunun keskinleşmesi analizi | Gözün değil doğrudan kalbi basiretin üzerindeki örtünün kalkması |
| Hadis | Gece tedbirleri ve sağlık | Geceleyin kapların üzerinin örtülmesini emreden nebevi tavsiyeler | Bulaşıcı hastalıklara ve haşerata karşı koruyucu fiziki örtü |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve basiret | Epistemik perde | Hakikati perdeleme | İnsanın nefsi arzuları sebebiyle ilahi bildirime karşı geliştirdiği idrak blokajı | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi | Yanılsama filtresi | Veriyi çarpıtma | Ön yargıların ve dogmaların somut gerçekliğin üzerini örterek doğru gözlemi engellemesi | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamuoyu | Sansür ve dezenformasyon | Gerçeği gizleme | İktidarın toplumsal hakikatlerin üzerini manipülasyon örtüsüyle kapatması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve akitler | Kusuru gizleme örtüsü | Şeffaflığı bozma | Malın veya sözleşmenin ayıbını suni bir kılıfla örterek haksız kazanç sağlama | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük geçiren filtre / Sinyal maskelemesi | Gelen temel sinyalin yüksek frekanslı bileşenlerini veya hakiki dalga boyunu engelleyerek alıcıya yalnızca bozulmuş yahut sınırlı bilginin ulaşmasına izin veren bariyer | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Bilişsel körleşme / İdeolojik yanılsama | Bireyin veya toplumun olgusal gerçekliği olduğu gibi görmesini engelleyen, zihnin üzerine bir fanus gibi oturup dış girdileri filtreleyen algısal kabuk | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir kumaş parçası, battaniye veya alelade bir göz perdelenmesi olarak düşünmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın kendi elleriyle ördüğü, vahye ve hakikate karşı geliştirdiği zihinsel fanus ile bu fanusun ölüm anında parçalanışı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkarcıların vahyî gerçekleri duymayışını ve görmeyişini doğuştan gelen ontolojik bir eksiklik sanarak ahlaki ve iradi mesuliyeti yok saymak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın dünyevi algısının mutlak olmadığını, ön yargı ve gaflet örtüleriyle sınırlandığını ve nihai hesaplaşmada bu perdenin kalkmasıyla mutlak hakikatle yüzleşileceğini kavratır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların vahiy karşısındaki basiretsizliğini anlatan uyarı ayetlerinde ve ölümle başlayan eskatolojik uyanış sahnelerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikati görememenin göz kusurundan değil, zihne çekilen iradi ve ideolojik fanuslardan kaynaklandığını göstererek determinist kader anlayışını tashih eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin, kabın veya bedenin üzerini bütünüyle kapatarak dış dünyayla irtibatını kesen kapak, örtü veya kılıf.
- Soyut anlamZihnin, basiretin ve kalbin hakikate karşı kapatılması; insanın algı alanını sınırlandıran gaflet ve yanılsama bariyeri.
- Sistematik karşılıkVarlık ile bilinç arasına giren ve ancak ölüm veya mutlak bilinç sıçramasıyla yırtılabilen epistemik filtreleme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde nesnel hakikati, insan algısını kısıtlayan ve üzerini örten perdeyi, ise bilince yansıyan nihai gözlemi temsil eder. Dünyada olduğu sürece gözlem perdeli kalır; ahirette perdenin kalkmasıyla () insan algısı hakikatin kendisiyle () doğrudan ve eksiksiz biçimde yüzleşir.