فجج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ج-ج2 sîga, 14 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جعلفَجٍّسلكرسوأتيفججضمرهديعمقأذنميدحججأنس

KökSîga 2Ayet 3Sure 3Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

فجج

ف - ج - ج

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 2 sîga
  • 10 sözlük

Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fecc İki dağ arasındaki geçit yol, bel demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.028 harf
باب الجيم مع الفاء ج ف، ف ج مستعملان جف: جَفَّ يَجَفُّ جُفُوفاً. والجُفُّ: ضَربٌ من الدِّلاءِ، قال: كلُّ عَجُوزٍ رأسها كالقُـفِّة تَسعَى بجُفِّ مَعَها هِرشَفَّه ويقال: هو الذي يكون بين السَّقائين يملؤون به المزايد قال زائدة: الجُفُّ الشيءُ الخَلَقُ والشّيخُ الكبي، وقشر كل شيءٍ جُفُّه. والجُفُّ: قِيقاءةُ الطَّلعِ، وهو الغِشاءُ الذي يكونُ على الوَليعِ، وجمعُه جُفوف، قال: وتبسمُ عن نَيِّر
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR554 harf
الفَجُّ: الطريق الواسع بين الجبلين، والجمع فِجاج. وفَجَجْتُ ما بين رِجليَّ أفُجُّهما فَجًّا، إذا فتحت. يقال: هو يمشي مُفاجًّا، وقد تَفاجَّ. وقوس فجَّاءُ. وفَجْواءُ، بيِّنة الفَجَج، إذا بان وترُها عن كبِدها. ورجلٌ أفَجُّ بيِّن الفَجَجِ؛ وهو أقبح من الفَحَج. وفَجَجْتُ القوس أفُجُّها، إذا رفعتَ وترها عن كبدها، مثل فَجَوْتُها. وأفَجَّت النعامة: رمت بصومها. ابن الأعرابي: أفَجّ الرجل، أي أسرع. ويقال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR207 harf
- الفج: شقة يكتنفها جبلان، ويستعمل في الطريق الواسع، وجمعه فجاج. قال: ﴿من كل فج عميق﴾ [الحج/27]، ﴿فيها فجاجا سبلا﴾ [الأنبياء/31]. والفجج: تباعد الركبتين، وهو أفج بين الفجج، ومنه: حافر مفجج، وجرح فج: لم ينضج.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR343 harf
ف ج ج مشى فلان مفاجاً‏:‏ مفرّجاً بين رجليه‏.‏ وفي أحاجيهم‏:‏ ما شيء يفاجّ ولا يبول هو المنضدة شيء كالسرير له أربع قوائم يضعون عليه نضدهم‏.‏ وتفاجّت الناقة للحلب‏.‏ وانفجت القوس‏:‏ بان وترها عن كبدها فهي منفجّة وفجّاء‏.‏ ويقال‏:‏ فجواء من الفجوة أو كشجرة قنواء‏.‏ وبطيخة فجّة وبها فجاجة‏.‏ وتقول‏:‏ قطعوا سبلاً فجاجاً حتى أتوك حجّاجاً‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.394 harf
الفَجُّ الطريق الواسع بين جَبَلين؛ وقيل: في جبَل أَو في قُبُلِ جَبَل، وهو أَوسع من الشِّعْبِ. الفَجُّ: المَضْرِب البعيد، وقيل: هو الشِّعْب الواسع بين الجبَلين، وقال ثعلب: هو ما انخفض من الطرُق، وجمعه فِجاج وأَفِجَّةٌ، الأَخيرة نادرة؛ قال جندل ابن المثنى الحارِثِي: يَجِئْنَ من أَفِجَّةٍ مَناهِجِ وقوله تعالى: من كل فَجٍّ عَمِيق؛ قال أَبو الهيثم: الفَجُّ الطريق الواسع في الجبَل. وكل طريق بَعُد، فهو
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR188 harf
* ف ج ج * * الفَجُّ * بالفتح الطريق الواسع بين الجبلين والجمع * فِجَاجٌ * بالكسر و * الفِجُّ * بالكسر البطيخ الشامي الذي يسميه الفرس الهندي وكل شيء من البطيخ والفواكه لم ينضج فهو فج بالكسر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.676 harf
الفج: الطريق الواسع بين جبلين وقيل: في جبل -قاله أبو الهيثم- أو في قبل جبل، وهو أوسع من الشعب. وقال ثعلب: هو ما انخفض من الطرق. وجمعه فجاج وأفجة، الأخيرة نادرة. قال جندل بن المثنى الحارثي: يجئن من أفجة مناهج وقال أبو الهيثم: الفج: المضرب البعيد. وكل طريق بعد فهو فج. وعن ابن شميل: الفج: كأنه طريق. قال: وربما كان طريقا بين جبلين أو حائطين، وينقاد ذلك يومين أو ثلاثة إذا كان طريقا أو غير
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR882 harf
فَجَّ فَجَّ U ( n. ac. فَجّ 1 ), a. Parted the legs, straddled. b. Bent ( bow ). c. A ( n. ac. فَجَج 4 ), Was bowlegged. فَاْجَجَ فَاْجَجَ III , a. see I (a) . أَفْجَجَ أَفْجَجَ IV , a. see I (a) . b. Hastened. c. Travelled through a mountainpass. d. [ acc. & Bi ], Turned over with ( the plough: earth ). تَفَاْجَجَ تَفَاْجَجَ VI , a. see I (a) . اِنْفَجَجَ اِنْفَجَجَ VII , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.711 harf
فجج فَجَّ - يَفُجُّ - فَجّ - فِجَاج - فِجَاجاً فَجَّ - يَفُجُّ + كائن + شيئاً: يجعل فيه "فجاً " أو شرخاً عميقاً: يحفر ثلماً أو غوراً في الشيء، ثم يباعد قليلاً حافتي الشيء عن الثلم أو الغور، ليظهر بشكل فتحة أو ثلم غائر قليلاً، وعلى جانبيه حافتان مائلتان فَجّ - الفج: اسم فعل " فَجَّ - يَفُجُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " فَجَّ - يَفُجُّ ": الشرخ
Maddenin bağlantısı

فجج فَجَّ - يَفُجُّ - فَجّ - فِجَاج - فِجَاجاً فَجَّ - يَفُجُّ + كائن + شيئاً: يجعل فيه "فجاً " أو شرخاً عميقاً: يحفر ثلماً أو غوراً في الشيء، ثم يباعد قليلاً حافتي الشيء عن الثلم أو الغور، ليظهر بشكل فتحة أو ثلم غائر قليلاً، وعلى جانبيه حافتان مائلتان فَجّ - الفج: اسم فعل " فَجَّ - يَفُجُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " فَجَّ - يَفُجُّ ": الشرخ أو الثلم العميق في شيء، كجرح فروة الرأس مثلاً، أو الطريق بين جبلين، وهي في الأرض الثلم أو الغور العميق غير البين في البلاد فِجَاج: على وزن " فِعال " اسم فعل مبالغة من " فَجَّ - يَفُجُّ "بمعنى مفعول، أو هي جمع " فَج " فِجَاجاً: حال من " فِجَاج ": بشكل كالثلم العميق الواسع ﴿لتسلكوا منها سبلا فجاجا﴾: السبل الغائرة المنخفضة بين المرتفعات والجبال واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حفر شق أو ثلم أو خندق أو أخدود قائم الحواف "، وهي: رَهَا - يَرْهُوْ، فَجَّ - يَفُجُّ، خَدَّ - يَخُدُّ، مَعَا - يَمْعُو (مَعَا - يَمْعِي)، فَجَا - يَفْجُوْ، سَنَّ - يَسُنُّ فج ﴿وأذن في الناس بالحج يأتوك رجالا وعلى كل ضامر يأتين من كل فج عميق(27)﴾ الحج فجاجا سبل فجاج﴿والله جعل لكم الأرض بساطا (19) لتسلكوا منها سبلا فجاجا (20)﴾ نوح ﴿وجعلنا في الأرض رواسي أن تميد بهم وجعلنا فيها فجاجا سبلا لعلهم يهتدون(31)﴾ الأنبياء مختار الصحاح ● [فجج] ف ج ج: الفَجُّ بالفتح الطريق الواسع بين الجبلين والجمع فِجَاجٌ بالكسر و الفِجُّ بالكسر البطيخ الشامي الذي يسميه الفرس الهندي وكل شيء من البطيخ والفواكه لم ينضج فهو فج بالكسر الراغب فجج - الفج: شقة يكتنفها جبلان، ويستعمل في الطريق الواسع، وجمعه فجاج. قال: }من كل فج عميق﴿[الحج/27]،﴾فيها فجاجا سبلا{ [الأنبياء/31]. والفجج: تباعد الركبتين، وهو أفج بين الفجج، ومنه: حافر مفجج، وجرح فج: لم ينضج. ملخص اللسان: 1. وفَجَّ رِجْليه وما بين رجليه يَفُجُّهُما فَجّاً والفَجُّ في كلام العرب: تفريجُك بين الشيئين 2. الفَجُّ: المَضْرِب البعيد، وكل طريق بَعُد، فهو فَجٌّ. 3. ، فجج: الفَجُّ الطريق الواسع بين جَبَلين؛ 4. يقال: فاجَّ الجلُ يُفاجُّ فِجاجاً ومُفاجَّةً إِذا باعَد إِحْدى رجليه من الأُخرى ليبول؛ 5. والفِجُّ من كل شيء: ما لم يَنْضَج. 6. وأَفَجَّ الرجلُ أَي أَسرع. لسان العرب ● - فجج: الفَجُّ الطريق الواسع بين جَبَلين؛ وقيل: في جبَل أَو في قُبُلِ جَبَل، وهو أَوسع من الشِّعْبِ. الفَجُّ: المَضْرِب البعيد، وقيل: هو الشِّعْب الواسع بين الجبَلين، وقال ثعلب: هو ما انخفض من الطرُق، وجمعه فِجاج وأَفِجَّةٌ، الأَخيرة نادرة؛ قال جندل ابن المثنى الحارِثِي: يَجِئْنَ من أَفِجَّةٍ مَناهِجِ وقوله تعالى: من كل فَجٍّ عَمِيق؛ قال أَبو الهيثم: الفَجُّ الطريق الواسع في الجبَل. وكل طريق بَعُد، فهو فَجٌّ. ويقال: افْتَجَّ فلان افْتِجاجاً إِذا سلك الفِجاجَ. وفي حديث الحجّ: وكل فِجاجِ مكَّة مَنْحَرٌ، هو جمع فَجٍّ، وهو الطريق الواسع؛ ومنه الحديث: أَنه قال لعمر: ما لكتَ فَجّاً إِلا سلك الشيطان فَجّاً غيره؛ وفَجُّ الرَّوْحاء سَلَكَه النبي، صلى الله عليه وسلم، إِلى بَدْرٍ، وعامَ الفتح والحجّ. ووادٍ إِفْجِيجٌ: عَمِيقٌ، يمانية، وبعضهم يجعل كلَّ وادٍ إِفْجِيجاً، وربما سُمي به الثِّنْيُ في الجبَل. والإِفْجِيجُ: الوادي الواسع، وهو معنى الفَجِّ. ابن شميل، الفَجُّ كأَنه طريق، قال: وربما كان طريقاً بين جَبَلين أَو فَأْوَيْن، ويَنْقادُ ذلك يومين أَو ثلاثة إِذا كان طريقاً أَو غير طريق، وإِن يكن طريقاً، فهو أَرِيضٌ كثير العُشْب والكَلإِ. والفَجُّ في كلام العرب: تفريجُك بين الشيئين، يقال: فاجَّ الجلُ يُفاجُّ فِجاجاً ومُفاجَّةً إِذا باعَد إِحْدى رجليه من الأُخرى ليبول؛ وأَنشد: لا تَمْلإِ الحَوْضَ فِجاجٌ، دونَهُ، إِلا سِجالٌ رُذُمٌ يَعْلُونَهُ والفَجَجُ في القَدَمَين: تباعُد ما بينهما، وهو أَقبح من الفَحَج؛ وقيل: الفَجَجُ في الإِنسان تباعُد الركبتين، وفي البهائم تباعُد العُرْقُوبَينِ. فَجَّ فَجَجاً، وهو أَفَجُّ بَيِّنُ الفَجَجِ. وفَجَّ رِجْليه وما بين رجليه يَفُجُّهُما فَجّاً: فتحه وباعَدَ ما بينهما؛ وفاجَّ: كذلك. وقد فَجَجْتُ رِجْلَيَّ أَفُجُّهُما وفَجَوْتُهُما إِذا وسَّعت بينهما. والفَجَجُ أَقبح من الفَحَجِ؛ يقال: هو يمشي مُفاجّاً وقد تَفاجَّ. ابن الأَعرابي: الأَفَجُّ والفَنْجَلُ معاً المُتباعِد الفَخِذين الشديد الفَجَجٍ، ومثله الأَفْجَى؛ وأَنشد: اللهُ أَعطانِيك غيرَ أَحْدَلا، ولا أَصَكَّ، أَو أَفَجَّ فَنْجَلا وفي الحديث: كان إِذا بال تَفاجَّ حتى نَأْوِي له: التَّفاجُّ: المُبالغى في تفريج ما بين الرجلين، وهو من الفَجِّ الطريق، ومنه حديث أُم مَعْبَد: فتفاجَّت عليه ودرَّت واجْتَرَّتْ؛ ومنه حديث عُبادة المازني: فركِب الفحل فتَفاجَّ للبوْل؛ ومنه الحديث: حين سُئل عن بني عامر، فقال: جَمَل أَزْهَر مُتَفاجٌّ؛ أَراد أَنه مُخْصِب في ماء وشجر، فهو لا يزال يَبُول لكثرة أَكله وشربه. ورجل مُفِجُّ الساقين إِذا تباعدت إِحداهما من الأُخرى. وفيما سَبَّ به حجل بن شكل الحَرِثَ بن مصرّف بين يَدَي النُّعمان: إِنه لَمُفِجُّ الساقَين قَعْوُ الأَلْيَتَيْن. وقَوْسٌ فَجَّاء: ارتفعت سِيَتُها فبان وَتَرُها عن عَجْسِها؛ وقيل: قَوْسٌ فَجَّاءُ ومُنْفَجَّةٌ: بانَ وَتَرُها عن كَبِدها. وفَجَّ قَوْسَه، وهو يَفُجُّها فَجّاً: رفع وَتَرَها عن كَبِدِها مثل فَجَوْتُها، وكذلك فَجَأَ قَوْسَه. الأَصمعي: من القِياسِ الفَجَّاء والمُنْفَجَّة والفَجْواء والفارِجُ والفَرْجُ: كل ذلك القوس التي يَبِينَ وَتَرُها عن كَبِدِها، وهي بَيِّنَةُ الفَجَجِ؛ قال الشاعر: لا فَجَجٌ يُرَى بها ولا فَجا وأَفَجَّ الظَّلِيمُ: رَمَى بصَوْمِهِ. والنَّعامة تَفِجُّ إِذا رَمَتْ بصَوْمِها. وقال ابن القِرِّيَّةِ: أَفجَّ إِفْجاجَ النَّعامة، وأَجْفل إِجْفالَ الظَّلِيم؛ وأَفَجَّتِ النَّعامة، كذلك. والفِجاجُ: الظَّلِيم يَبيض واحدة؛ قال: بَيْضاء مِثْل بَيْضَة الفِجاجِ وحافِرٌ مُفِجٌّ: مُقَبَّبٌ وَقاحٌ، وهو محمود. وفَجَّ الفرس وغيره: هَمَّ بالعَدْوِ. والفِجُّ من كل شيء: ما لم يَنْضَج. وفَجاجَتُه: نَهاءَتُهُ وقِلَّة نُضْجِه. وبِطِّيخٌ فِجٌّ إِذا كان صُلباً غير نَضِيج. وقال رجل من العرب: الثمار كلها فِجَّةٌ في الربيع حين تنعقد حتى يُنْضِجها حَرُّ القَيْظِ أَي تكون نِيئَةً. والفِجُّ: النِّيءُ. الصحاح: الفِجُّ، بالكسر، البِطِّيخ الشامِيُّ الذي تسميه الفُرْس الهِنْدي. وكل شيء من البِطِّيخ والفواكه لم يَنضَج، فهو فِجٌّ. ابن الأَعرابي: الفُجُجُ الثُّقلاء من الناس. ابن سيده: والفَجَّان عيودُ الكِباسَة، قال: وقضينا بأَنه فَعْلان لغلبة باب فَعْلان على باب فَعَّالٍ؛ أَلا ترى إِلى قوله، صلى الله عليه وسلم، للوفد القائلين له: نحن بَنُو غَيَّان، فقال: أَنتم بنو رَشْدانَ؟ فحمله على باب «غ و ي» ولم يحمله على باب «غ ي ن» لغََبلَة زيادة الأَلف والنون. ورجل فَجْفَجٌ وفُجافِجٌ وفَجْفاج: كثير الكلام والفَخْر بما ليس عنده؛ وقيل: هو الكثير الكلام والصِّياح والجَلَبة؛ وقيل: هو الكثير الكلام بلا نِظام؛ وقيل: هو المُجَلِّبُ الصَّيَّاح، والأُنثى بالهاء، وفيه فَجْفَجَة؛ وأَنشد أَبو عبيدة لأَبي عارِم الكلابي في صفة بَخِيل: أَغْنَى ابنُ عمرو عن بخِيلٍ فَجْفاجْ، ذِي هَجْمَةٍ يُخْلِفُ حاجاتِ الرَّاجْ شُحْم نَوَاصِيها، عِظام الإِنْتَاجْ، ما ضَرَّها مَسُّ زمانٍ سَحَّاجْ وفي حديث عثمان: أَن هذا الفَّجْفاج لا يدري أَين الله عز وجل؛ هو المِهْذار المِكْثار من القَوْل؛ قال ابن الأَثير: ويروى البَجْباج، وهو بمعناه أَو قريب منه. وأَفَجَّ الرجلُ أَي أَسرع. مقاييس اللغة: (فج) الفاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تفتُّح وانفراج. من ذلك الفَجُّ: الطَّريق الواسع. ويقال: قَوسٌ فَجّاءُ، إذا بَانَ وترُها عن كَبِدها. والفَجَج أقْبَحُ من الفَحَج. ومنه حافرٌ مُفِجٌّ، أي مقبَّب، وإذا كان كذا كان في باطنه شِبْه الفَجْوة. ومما شذَّ عن هذا الأصل: الفِجُّ: الشيء لم ينضَجْ مما ينبغي نُضْجُه. وشذّت كلمةٌ واحدة أخرى حكاها ابنُ الأعرابيّ، قال: أَفَجَّ يُفِجُّ، إذا أسرع. ومنه رجلٌ فجفاجٌ: كثير الكلام. القاموس المحيط: الفَجُّ الطريقُ الواسعُ بين جَبَلينِ، كالفُجاجِ، بالضم. وأَفَجَّ سَلَكَهُ. والفِجُّ، بالكسر النِّيْءُ من الفَواكِهِ، كالفَجاجَةِ، بالفتح، والبِطِّيخُ الشَّاميُّ. وقَوْسٌ فَجَّاءُ ومُنْفَجَّةٌ بَانَ وتَرُها عن كَبِدِها. وفَجَجْتُها: رَفَعْتُ وَتَرَها عن كَبِدِها، وما بَيْنَ رِجْلَيَّ: فَتَحْتُ، كأَفْجَجْتُ، وهو يمْشي مُفاجَّاً، وقد تَفاجَّ وأَفَجَّ، و: أَسْرَعَ، والنَّعامَةُ: رَمَتْ بِصَوْمِها، والأرضَ بالفَدَّانِ: شَقَّها شَقَّاً مُنْكَراً. ورَجُلٌ أَفَجُّ، بَيِّنُ الفَجج، وهو أقْبَحُ من الفَحَجِ والفَجْفَجُ كفَدْفَدٍ وهُدْهُدٍ وخَلْخالٍ: الكثيرُ الكَلامِ، المُتَشَبِّعُ بما ليسَ عندَهُ. والفُجُجُ، بضمَّتين: الثقلاءُ. والْإِفْجيجُ، بالكسر: الوادِي، أو الواسِعُ، والضَّيِّقُ العميقُ، ضِدُّ. والفُجَّةُ، بالضم: الفُرْجَةُ. وحافِرٌ مُفِجٌّ: مُقَبَّبٌ. تاج العروس: فجج " الفَجُّ : الطَّرِيقُ الواسِعُ بين جَبَلَيْنِ " وقيل : في جَبَلٍ - قَالَهُ أَبو الهيثم - أَو في قُبُل جَبَلٍ وهو أَوْسعُ من الشِّعْب . وقال ثعلب : هو ما انْخَفَضَ من الطُّرُق . وجمعُه فِجَاجٌ وأَفِجَّةٌ الأخيرةُ نادرةٌ . قال جَنْدَلُ بن المُثَنَّى الحارثيّ : " يَجِئْنَ من أَفِجَّةٍ مَنَاهِجِ وقال أَبو الهيثم : الفَجّ : المَضْرِبُ البَعيدُ . وكلُّ طريقٍ بَعُدَ فهو فَجٌّ . وعن ابن شُمَيْلٍ : الفَجّ : كأَنّه طريقٌ . قال : ورُبما كان طريقاً بين جَبَلَيْنٍ أو حائطَينِ ويَنْقَاد ذلك يومَيْنِ أَو ثَلاثةً إِذا كان طريقاً أَو غَيْرَ طرِيقٍ وإِن لم يكنْ طريقاً فهو أَرِيضٌ كثيرُ العُشْبِ والكِلإِ " الفُجَاجِ بالضّمّ " . " وأَفَجَّه " وافْتَجَّه : إِذا " سَلَكَه " . وفَجُّ الرَّوْحَاءِ سَلَكَه النبيُّ صلّى الله عليه وسلّم إِلى بَدْرٍ وعامَ الفَتْح والحجّ . " والفِجّ بالكسر " من كل شيْءٍ : ما لَمْ يَنْضَجْ و " النِّيءُ من الفَوَاكِهِ " . وبِطِّيخُ فِجٌّ : إِذا كان صُلْباً غير نَضيجٍ . وقال رجلٌ من العرب : الثِّمَارُ كُلُّهَا فِجَّةٌ في الرَّبيع حين تَنْعَقِدُ حتّى يُنْضِجَها حَرُّ القَيْظِ أَي تكون نِيئَةً " كالفَجَاجَةِ بالفَتح " الفَجَاجة : النَّهَاءَةُ وقِلَّةُ النُّضْجِ . في الصّحاح : الفِجّ : " البِطِّيخُ الشّاميّ " الذي يُسمّيه الفُرْسُ : الهِنْدِيَّ . وكلُّ شَيْءٍ من البِطّيخ والفواكِه لم يَنْضَج فهو فِجٌّ . " وقَوْسٌ فَجّاءُ " : ارتفعتْ سِيَتُهَا فبانَ وَتَرُهَا عن َعِجْسِها . وقيل : قَوسٌ فَجّاءُ " ومُنْفَجّة : بانَ وَتَرُهَا عن كَبِدِهَا " . وفَجَّ قَوْسَه وهو يَفُجُّهَا فَجّاً وكذلك فَجَأَ قَوْسَه " وفَجَجْتُهَا " أَفُجُّهَا فَجّاً : " رَفَعْتُ وَتَرَهَا عن كَبِدِهَا " مثل فَجَوْتُها . وقال الأَصمعيّ : من القِيَاسِ الفَجّاءُ والمُنْفَجّةُ والفَجْواءُ والفَارِجُ والفَرْجُ كلّ ذلك القَوْسُ التي يَبِينُ وَتَرُهَا عن كَبِدِها وهي بَيِّنَةُ الفَجَجِ . قال الشاعر : " ولا فَجَجٌ يُرَى بها ولا فَجَا وفَجَجْتُ رِجْليَّ " وما بين رِجْلَيّ " أَفُجُّهُما فَجّاً : " فَتَحْتُ " وباعَدتُ بينَهُمَا ؛ وكذا فاجَجْتُ وفَجَوْتُ " كأَفْجَجْتُ . و " الفَجَجُ : أَقْبَحُ من الفَحَجِ يقال : " هو يَمْشِي مُفَاجّاً وقد تَفاجَّ وأَفَجَّ " . والفَجُّ في كلامِ العرب : تَفريجُكَ بين الشيئينِ . يقال : فاجَّ الرَّجلُ يُفاجُّ فِجَاجاً ومُفاجَّةً : إِذا باعَدَ إِحدَى رِجْليه من الأُخرَى ليَبول . والفَجَجُ في القَدمينِ : تَبَاعُدُ ما بينهما . وقيل : هو في الإِنسان تَبَاعُدُ الرُّكْبتينِ وفي البهائمِ تَبَاعُدُ العُرْقوبَينِ فَجَّ فَجَجاً . وفي الحديث : " كان إِذا بالَ تَفاجَّ حتَّى نَأْوِيَ له " التَّفاجُّ : المُبَالغةُ في تَفْريجِ ما بين الرِّجْلَينِ وفي حديث أُمِّ مَعْبَدٍ : " فتفاجَّتْ عليه ودَرَّتْ " واجْتَرَّت " وفي حديثٍ آخَرَ حين سُئلَ عن بَني عامرٍ فقال : " جَمَل أَزْهَرُ مُتَفَاجٌّ " . أَراد أَنه مُخْصِبٌ في ماءٍ وشَجرٍ فهو لا يزال يَبُولُ لكثرةٍ أَكلِه وشُرْبِهِ . ورجل مُفِجُّ السّاقَيْنِ : إِذا تَبَاعَدتْ إِحداهما من الأُخرَى . وفيما سَبّ به حَجَلُ بنُ شَكَل الحارثَ بنَ مُصرِّف بين يَدَيِ النُّعْمَانِ : " إِنه لمُفِجُّ السَّاقَينِ قَعْوُ الأَلْيَتَيْنِ . أَفَجَّ الرَّجلُ : " أَسْرَعَ . و " أَفَجَّ الظَّلِيمُ : رَمَى بصَوْمِه . و " النَّعامةُ " تُفِجّ : إِذا " رَمَتْ بِصَوْمها " . وقال ابنُ القِرِّيَّة : " أَفَجَّ إِفْجَاجَ النَّعَامَةِ وأَجْفَلَ إِجْفَالَ الظَّلِيم " . أَفَّجَّ " الأَرْضَ بالفَدَّانِ " إِذا " شَقَّها شَقّاً مُنْكَراً " فهي مُنْفَجَّةٌ : مُنْشَقَّة " وَرَجَلٌ أَفَجُّ بَيِّنُ الفَجَجِ وهو أَقْبَحُ من الفَجَجِ " الآتي ذِكرُه . وقال ابن الأَعْرَابيّ : الأَفَجّ والفَنْجَلُ معاً : المُتَبَاعِدُ الفَخِذَيْنِ الشَّديدُ الفَجَجِ ؛ ومثله الأَفْجَى . وأَنشد " اللهُ أَعْطَانِيكَ غيرَ أَحَدَلاَ " ولا أَصَكَّ أَو أَفَجَّ فَنْجَلاَ " والفجْفجُ كَفَدْفَدٍ وهُدْهُدٍ وخَلْخَالٍ " الرّجْلُ " الكَثِيرُ الكلامِ " والفَخْرِ " المُتَشبِّعُ بما ليس عِندَه " . وقيل : هو الكثيرُ الصِّياحِ والجَلَبَةِ . وقيل : هو الكثيرُ الكلامِ بلا نِظَامٍ . والأُنثى بالهاءِ . وفيه فَجْفَجَةٌ . وأَنشد أَبو عُبَيْدَةَ لأَبي عارِمٍ الكِلابيّ في صفةِ بَخيل : " أَغْنَى ابنُ عَمْرٍو عَن بَخِيلٍ فَجْفَاجْ " ذِي هَجْمَةٍ يُخْلِفُ حَاجَاتِ الرَّاجْ " شُحْمٍ نَواصِيهَا عِظَامِ الإِنْتَاجْ " مَا ضَرَّهَا مَسُّ زَمَانٍ سَحّاجْ وفي حديث عثمانَ : " إِنّ هذا الفَجْفَاجَ لا يَدْرِي أَين اللهُ عَزَّ وجلّ " هو المِهْذَارُ المِكْثَارُ من القَوْلِ . قال ابن الأَثير : ويروى : " البَجْباجَ " وهو بمعناه أَو قريبٌ منه . عن ابن الأَعرابيّ : " الفُجُج بضمّتينِ : الثُّقَلاءُ " من النّاس . " والإِفْجِيجُ بالكسر : الوَادِي أَو الواسعُ " منه وهو مَعْنَى الفَجّ " أَو الضَّيِّق العَميق ضِدُّ " . ووادٍ إِفْجِيجٌ : عَميقٌ ؛ يَمَانِيَةٌ . وبعضُهُم يَجعل كلَّ واد إِفْجِيجاً ؛ وبه صَدَّرَ المُصَنِّف . " والفُجَّةُ بالضّمّ : الفُرْجَةُ " بين الجَبَلَينِ . " وحافِرٌ مُفِجٌّ " : أَي " مُقبَّبٌ " وَقَاحٌ ؛ وهو محمودٌ . ومما يستدرك عليه : الفِجَاجُ : الظَّلِيمُ يَبِيضُ واحدةً . قال : " بيضاء مِثْل بَيْضَةِ الفِجَاجِ " وفَجَّ الفَرسُ وغيرُه : هَمَّ بالعَدْوِ . وعن ابن سيده : الفَجّانُ : عُودُ الكِبَاسَةِ . قال : وقَضَيْنَا بأَنّه فَعْلان لغَلَبة باب " فَعْلان " على باب " فَعّال " أَلاَ تَرى إلى قوله صلّى الله عليه وسلّم للوفد القائلين له : نحن بنو غَيّانَ فقال : بلْ أَنْتُم بنو رَشْدَانَ " فحمله على باب " غ و ي " ولم يحمله على باب " غ ي ن " لغلبة زيادة الأَلف والنّون . وفي أَحاجِيهم : ما شَيْءٌ يُفَاجُّ ولا يَبُول ؟ هو " المِنضَدَة " شيءٌ كالسَّريرِ له أَربعُ قوائمَ وهذا من الأساس

Sîgalar(2)

Mücavir kökler14 mücavir (21 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ضمر

    1 ortak ayet · Zayıf binek

  2. عمق

    1 ortak ayet · Ulaşılması zor

  3. سبل

    2 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  4. ميد

    1 ortak ayet · Sallar

  5. سلك

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  6. رسو

    1 ortak ayet · Sıra dağlar

  7. حجج

    1 ortak ayet · Hacebe kaş demektir

  8. رجل

    1 ortak ayet · Rical ayak demektir

  9. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  10. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  11. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  12. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(3)

  1. وَجَعَلْنَا فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِيهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ

    Dağ yollarıOnlar sarsılmasın diye yeryüzünde sabit dağlar yerleştirdik. Doğru yoldan gitsinler diye orada geniş yollar açtık.

  2. لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا

    Dağ yollarıGeniş yollarında gezip dolaşasınız, diye.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفجج
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerشعب, سبل, طرق
Zıt Kökسدد
Çekirdek Özet 1İki engel, yükselti veya uzuv arasının yarılarak genişçe açılması, iki dağ arası geçit
Çekirdek Özet 2Yeryüzünün aşılmaz sanılan engebelerinde insanın yürüyüşüne imkân tanıyan ilahi yollar
Çekirdek Özet 3Tıkanıklık ve engellerin yarılarak akış, irtibat ve hedefe varış koridorlarının kurulması
Kritik Hata RiskiKökü sıradan bir sokak veya patika zannedip aşılmaz engebeleri yaran vadi ve geçit niteliğini ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فجİki sınır veya engel arasını yarma, aralama ve boşluk meydana getirme anlamını taşır; bu çekirdek suyun veya aydınlığın engeli yarıp fışkırmasını anlatan فجر kökünde ve iki sınır arasındaki geniş iç ferahlığı ifade eden فجو kökünde görülür.جAçılma ve yarılma hareketini çift taraflı bir koridora dönüştürerek engeller arasında süreklilik arz eden derin ve belirgin bir geçit hattı kurar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; açıklık, kenar, dışa açılmaİki yükseltinin birbirinden ayrılarak bir yarık veya açıklık vermesini simgeler.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, aşmaAçılan bu yarığın içinde hareket etme, mesafe katetme ve yolu aşma dinamiğini kurar.
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, aşmaYol alma eyleminin yinelenerek geçidin derinleşmesini ve geçişin kalıcı bir hatta dönüşmesini sağlar.
فججAçıklık ve iki taraflı taşıyıcı hareketin birleşimiAşılması güç iki sarp duvar arasında ilerleyişe elveren, yinelenen adımlarla derinleşen doğal ana geçit hattını resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki dağ veya yalçın kaya kütlesi arasında doğal biçimde açılmış geniş, derin yarık ve geçit yol; bacakların birbirinden belirgin biçimde aralanarak yürünmesi durumu.
Cahiliye şiiri kullanımıCendel b. el-Müsennâ el-Hârisî şiirinde develerin sarp dağ yollarından ve açık geçitlerden gelişini anlatırken bu kökün çoğulunu kullanır: يَجِئْنَ من أَفِجَّةٍ مَناهِجِ
Erken Arapça kullanımMekke vadileri ve hac yolları için erken rivayetlerde yer alan كل فجاج مكة منحر ifadesi ile Hz. Ömer hakkında nakledilen ما سلكت فجاً إلا سلك الشيطان فجاً غيره hadisinde iki tarafı kapalı geniş yol ve geçit anlamında kullanılır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde فجج kökü, ilksel düzeyde iki cismin veya sınırın birbirinden uzaklaşması, yarık açılması ve henüz ham kalma, pişmeme (aralık kalma) semantik alanına dayanır. Güney Sami kolunda ve Arapçada kök, iki tarafı yükseltiyle çevrili dağ boğazları ve vadiler anlamında mekânsal bir derinlik kazanmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde (Aramice ve İbranice) fonetik olarak akraba sayılan köklerde de yarılma, aralanma ve henüz tam kıvamına ermeme (Arapçadaki ham meyve anlamındaki بطيخة فجة kullanımına paralel biçimde) anlam tabakaları mevcuttur. Arapçada kök, topoğrafik bir terime dönüşerek iki engel arasındaki açılımı ve derin geçit koridorunu temsil eden özgül bir morfolojik nitelik kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYarılma ve bacakların aralanması somut eyleminden dağ geçidine geçişİki uzvun veya dağın arasının açılması bedensel hareketinden coğrafi vadi boğazı anlamına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Güney Sami havzasında yarılma, ayrılma ve ham kalma kökleriyle ortaklıkİki tarafın birbirine kavuşmaması, açık ve aralık kalması temel fikri ortak Sami kök katmanıyla uyumludur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ayrılma ve aralık oluşturma tabakalarıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فججAnlamlıİki engel arası geniş yarık, derin geçitDağların aralanmasıyla oluşan tabii yol ve geçit koridoruHedef köktür; Kur'an'da geçer.
جفجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş müstakil bir kök anlamı taşımamaktadır.Kur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir.
ججفAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügat dizgelerinde bu harf dizilimiyle oluşan bir kullanım kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez; mühmel kabul edilir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فججMerkezYarma, geniş geçit, dağ arası yolİki sarp engel veya dağ kütlesi arasında doğal olarak açılan derin ve geniş koridor.Doğal ve zorlu engellerin arasını yaran ana arterdir.
شعبKomşuDağ yolu, kol, ayrışmaAna yoldan veya dağdan ayrılan tali patika, dar vadi kolu.فجج geniş ve ana geçit iken شعب ondan ayrılan dar koldur.
سبلKomşuYol, akış, kolay güzergâhÜzerinde kesintisiz ve akıcı biçimde yürünen, işlek ve açık güzergâh.فجج engelleri yarma vurgusuna, سبل akıcılık ve sürekliliğe odaklanır.
طرقKomşuYol, ayak basılan izAyak darbeleriyle çiğnenerek belirginleşmiş, dövülmüş yol.طرق zeminin ayakla çiğnenmesine, فجج arazinin ikiye ayrılmasına bakar.
سددZıtTıkama, kapatma, set çekmeAçıklığı kapatma, geçit vermeme, engeli aşılmaz kılma.فجج yarıp yol açarken سدد arayı kapatıp geçişi bütünüyle engeller.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaفججİki dağ arası geniş geçit, yarık yolİki engel arasının yarılarak açılması ve derin bir vadi güzergâhı sunmasıdır.Kesin
Latincefauces, clusuraBoğaz, dağ geçidi, dar vadi ağzıİki yüksek arazi arasındaki dar boğazı karşılar; derinliği içerir fakat genişlik nüansını eksik bırakabilir.Güçlü
İngilizcemountain pass, gorge, defileDağ geçidi, vadi boğazı, yarıkCoğrafi geçit boyutunu tam verir; kökün uzaklık ve derinlik içeren manevi çağrışımını taşımaz.Kesin
AlmancaGebirgspass, SchluchtDağ geçidi, kanyon, yarık vadiİki dağ kütlesi arasındaki tabii geçişi ifade eder; topoğrafik açıdan tam örtüşür.Kesin
Fransızcacol, défilé, gorgeDağ boğazı, tabii geçit, yarıkSarp arazide açılan tabii yolu karşılar; kökteki açıklık ve yarma hareketini yansıtır.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فِجَاجًاYeryüzünün sarp engebeleri arasında açılan geniş ana yollarYeryüzünün yaratılış düzeni ve dağların sarsılmazlığı anlatılırken insanların yollarını bulması için açılan tabii koridorlar bağlamı; Enbiyâ 21:31, Nûh 71:20.
فَجٍّUzak ve çetin coğrafi engelleri aşarak merkeze ulaştıran derin vadi yoluİbrahim’in insanları hacca çağırması ve ibadet merkezine dünyanın en ücra, derin ve sarp vadilerinden akın akın gelineceğinin beyanı; Hacc 22:27.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi inayet ve nizam deliliYeryüzündeki aşılmaz dağ kütlelerinin arasına geçitlerin yerleştirilmesinin insanın yeryüzünde varlığını sürdürmesindeki hikmeti.İnayet, nizam ve yaratılıştaki imkân koridorları.
FıkıhMenasik ve hac hükümleriMekke'nin ve harem bölgesinin sınırları, hacıların geliş güzergâhları ve kurban kesim alanlarının tespiti.Coğrafi intikal serbestisi ve ihramlı yürüyüşün menzilleri.
TefsirÂfâkî ayetlerin ve hac çağrısının izahıEnbiyâ 21:31 ve Hacc 22:27 ayetlerindeki derinlik ve genişlik niteliklerinin belagat boyutu.Engellerin aşılması ve yeryüzünün yürünebilir kılınması.
HadisMekke ve sefer güzergâhlarıMekke'nin bütün geçitlerinin kurban ve ibadet mahalli sayılması, Hz. Peygamber'in seferlerde takip ettiği vadi yolları.Sünnette meşakkatli intikallerin açıldığı tabii arterler.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid merkezine yöneliş ve hacZorlu engelleri aşan vuslat koridoruFarklı ve uzak uçlardaki insanların ortak bir merkeze akışını sağlamaEn derin ve ücra noktalardan merkeze yönelen bilincin sarp engelleri yarmasını simgeler.Kesin
İlmiYöntem ve kavramsal metodolojiTıkanmış meselelerde açılan kuramsal geçitÇıkmaza giren düşüncede alternatif bir akış ve çıkış hattı üretmeAşılamaz sanılan zihni dağların arasından berrak bir metodolojik hat geçirmeyi ifade eder.Güçlü
SiyasiJeopolitik hâkimiyet ve stratejiStratejik boğaz ve geçit kontrolüToplumlar ve bölgeler arası iletişimi, güvenliği ve sevk idareyi sağlamaTabii geçit hatlarına hâkim olan güçler coğrafi ve siyasi irtibatı kontrol eder.Güçlü
İktisadiTicaret yolları ve lojistikDoğal lojistik arter ve transit koridorÜretim havzaları ile pazarlar arasındaki fiziki engelleri aşarak akışı temin etmeDağları yaran tabii yollar ticaret kervanlarının ve iktisadi mübadelenin temel zeminidir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel bariyerler arasındaki tünelleme ve perkolasyon eşiğiFizikte aşılmaz gibi görünen yüksek potansiyel engellerinin arasından parçacığın geçiş yolu bulması veya geçirgenlik eşiğinde ağın iki yakasının birbirine bağlanması.Güçlü
Beşeri bilimlerKurumsal tıkanıklıklarda ara bulucu kanalların teşekkülüSosyolojide kutuplaşmış ve katılaşmış yapılar arasında iletişimi ve geçişi mümkün kılan yapısal aracı boşlukların ve kanalların devreye girmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca sıradan bir karayolu, basit bir cadde veya mahalle sokağı gibi düşünerek topoğrafik engelleri yarma hususiyetini göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamYeryüzünün yalçın dağlarla kilitlenmesini engelleyen, engelleri yarıp insan yürüyüşünü ve medeniyet irtibatını mümkün kılan ilahi bir açılım mimarisi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEnbiyâ 21:31 ve Hacc 22:27 ayetlerindeki yaratılış ve hac mucizesini sıradan bir yolculuk tasvirine indirgeyerek ayetlerdeki çetin coğrafi aşma boyutunu ıskalamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Yeryüzü coğrafyasının tesadüfi bir yığın değil, insanın yürümesine, buluşmasına ve ibadet merkezine akmasına imkân verecek geçitlerle donatılmış kasıtlı bir tasarım olduğunu kavratır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yeryüzünün nizamını ve dağların yerleştirilmesini konu edinen kozmolojik ayetlerde (Enbiyâ 21:31, Nûh 71:20) ve hacca küresel çağrıyı bildiren ibadet ayetlerinde (Hacc 22:27).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Coğrafi engellerin insanı mutlak bir tecride mahkûm ettiği zannını yıkarak en sarp dağların dahi ilahi kudretle açılmış geçit koridorlarına sahip olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki yalçın dağ veya engel arasının kırılarak açılması, derin ve geniş tabii geçit yolu.
  • Soyut anlamAşılmaz kabul edilen zihni, coğrafi veya ictimai engellerin ortasından merkeze veya amaca ulaştıran kalıcı çıkış koridoru.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki potansiyel bariyerlerin aşılarak kutuplar arasında akış, irtibat ve lojistiği kuran geçiş hattı.
  • LaTeX modeliF:(Rn∖⋃iBi)∩Γ≠∅  ⟹  ∂A→Γ∂C
  • LaTeX açıklamasıModelde Bi sembolü topoğrafik ve yapısal engeller kümesini (aşılmaz dağlar, bariyerler), Γ bu engellerin arasını yaran doğal geçit hattını (فجج), Rn∖⋃iBi engellerden arındırılmış açık uzayı temsil eder. Bu arakesitin boş küme olmaması durumu, en uç ve çeperdeki bir A noktasından nihai merkez olan C hedefine engeller arasından kesintisiz bir intikalin mümkün kılındığını gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف