سبل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ب-ل23 sîga, 220 mücavir kök, 164 ayet, 47 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عوجسُبُلًاقتلالسَّبِيلَسبلصددألهنفقالسَّبِيلِسَبِيلَجهدمولسَبِيلِسكن

KökSîga 23Ayet 164Sure 47Mücavir 220

▶ Ağı aç (3B)

سبل

س - ب - ل

KÖK
  • 176 geçiş
  • 164 ayet
  • 23 sîga
  • 13 sözlük

Biribirini kesen yoldur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Biribirini kesen yoldur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.772 harf
باب السين واللام والباء معهما س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات سلب: كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب. والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب. وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ. ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.170 harf
السَبَلُ بالتحريك: المطر. والسَبَلُ أيضاً: السُنْبُلُ. وقد أَسْبَلَ الزرعُ، أي خرج سُنْبُلُهُ. وقولُ الشاعر: وخَيْلٍ كأسرابِ القَطا قد وَزَعْتُهالها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَـلْـمَـعُ يعني به الرمحَ. وأَسْبَلَ المطرُ والدمعُ، إذا هطل. وقال أبو زيد: أَسْبَلَتِ السماءُ؛ والاسمُ السَبَلُ، وهو المطر بين السحاب والأرض حينُ يخرجُ من السحاب ولم يصلْ إلى الأرض. وأَسْبَلَ إزارَه، أي أرخاه. والسَبَلُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok15.895 harf
س ل ب سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل . سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب . اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf
(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.288 harf
- السبيل: الطريق الذي فيه سهولة، وجمعه سبل، قال: ﴿وأنهارا وسبلا﴾ [النحل/15]، ﴿وجعل لكم فيها سبلا﴾ [الزخرف/10]، ﴿ليصدونهم عن السبيل﴾ [الزخرف/37]، يعني به طريق الحق؛ لأن اسم الجنس إذا أطلق يختص بما هو الحق، وعلى ذلك: ﴿ثم السبيل يسره﴾ [عبس/20]، وقيل لسالكه سابل، وجمعه سابلة، وسبيل سابل، نحو شعر شاعر، وابن السبيل: المسافر البعيد عن منزله، نسب إلى السبيل لممارسته إياه، ويستعمل السبيل لكل ما يتوصل به
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.001 harf
س ب ل خـذ هـذا السبيـل فهـو أوطـأ السُّبُـل وسبيـل سابـل‏:‏ مسلـوك ومـرت السابلـة والسوابل وهم المختلفون في الطرقات لحوائجهم‏.‏ وأسبل الستر والإزار‏:‏ أرسله وهو من السبيل والمرأة تسبل ذيلها‏:‏ والفرس يسبل ذنبه‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ أسبـل المطـر‏:‏ أرسـل دفعه وتكاثف كأنما أسبل ستراً‏.‏ ووقفت على الدار فأسبلت مني عبرة‏.‏ قال النابغة‏:‏ وأسبل مني عبرة فرددتها على النحر منها مستهل ودامع منصب كثير
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.088 harf
السَّبيلُ: الطريقُ وما وَضَحَ منه، يُذَكَّر ويؤنث. وسَبِيلُ الله: طريق الهُدى الذي دعا إِليه. وفي التنزيل العزيز: وإِن يَرَوْا سَبيلَ الرُّشْد لا يَتَّخِذوه سَبيلاً وإِنْ يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه سَبيلاً، فذُكِّر؛ وفيه: قل هذه سَبيلي أَدْعُو إِلى الله على بصيرةٍ، فأُنِّث. وقوله تعالى: وعلى الله قَصْدُ السَّبِيل ومنها جائرٌ؛ فسره ثعلب فقال: على الله أَن يَقْصِدَ السَّبيلَ للمسلمين، ومنها
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR786 harf
* س ب ل * * السَّبَلُ * بالتحريك السُنبل وقد * أسْبَلَ * الزرع خرج سُنبله و * أسْبَلَ * المطر والدمع هطل وأسبل إزاره أرخاه و * السَّبَلُ * داء في العين شبه غشاوة كأنها نسج العنكبوت بعروق حمر و * السَّبِيلُ * الطريق يُذكر ويُؤنث قال الله تعالى ﴿قل هذه سبيلي﴾ وقال ﴿وإن يروْا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا﴾ و * سَبَّلَ * ضيعته * تَسْبِيلاً * جعلها في سبيل الله وقوله تعالى { يا ليتني اتخذت مع الرسول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.990 harf
السبيل، والسبيلة، وهذه عن ابن عباد: الطريق، وما وضح منه، زاد الراغب: الذي فيه سهولة، يذكر ويؤنث، والتأنيث أكثر، قاله تعالى: وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا، وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ، وشاهد التأنيث: قل هذه سبيلي أدعو إلى الله على بصيرة ، عبر به عن المحجة، ج سبل، ككتب، قال الله تعالى: وأنهارا وسبلا ، وقوله تعالى: وعلى الله قصد السبيل ومنها جائر فسره ثعلب، فقال: على الله أن يقصد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.830 harf
سبّلهُ 2 سبّلهُ ذ , inf. n. تَسْبِيلٌ, means جَعَلَهُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ [He assigned it, or the profit, or revenue, or usufruct, thereof, to be employed in the way, meaning cause, of God, or of religion; or in the doing of anything, or all, that God has commanded, or of the works whereby one pursues the way that leads to advancement in the favour of God; he dedicated it to pious, or charitable,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR889 harf
سَبَلَ سَبَلَ U ( n. ac. سَبْل 1 ), a. Abused, insulted. b. Let down ( hair ). سَبَّلَ سَبَّلَ II , a. Dedicated to pious uses. أَسْبَلَ أَسْبَلَ IV , a. Let down, made to hang down; let fall. b. Fell ( rain, tears ). c. Was much frequented ( road ). d. Put forth its ears ( corn ). سَبَل سَبَل 4 , a. Rain. b. Ear ( of corn ). c. Nose. d. Dimness of sight; film. سَبَلَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR65.458 harf
سبل سَبَلَ - يَسْبِلُ - سَبِيْل - سُبُل سَبَلَ - يَسْبِلُ + كائن + كائناً أو نفسه + إلى كائن أو مكان أو أمر: يجعله يتوجه إليه متقدماً في مسار محدد تماماً لا يستطيع أن يحيد عنه سَبِيْل: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " سَبَلَ - يَسْبِلُ ": صفة الشيء الذي يوصلك إلى هدف أو غاية، وهو كذلك اسم مكان: الطريق المؤدية والموصلة إلى غاية من غير
Tamamını oku

Sîgalar(23)

Mücavir kökler220 mücavir (511 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. صدد

    25 ortak ayet · Alıkoyarlar

  2. أله

    112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. ضلل

    34 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir

  4. جهد

    16 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir

  5. قتل

    24 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  6. هدي

    29 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  7. مول

    16 ortak ayet · Onların malları

  8. هجر

    10 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir

  9. نفق

    14 ortak ayet · İki yüzlüler

  10. بغي

    13 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  11. عوج

    5 ortak ayet · Kıvrık yol demektir

  12. سكن

    11 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

Geçtiği ayetler(164)

  1. وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ

    YolAllah yolunda öldürülenlere; ölüler, demeyin. Bilakis onlar, diridirler, ama siz farketmezsiniz.

  2. وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ

    YolSize harb açanlarla, Allah yolunda siz de harbedin. Ancak haddi aşmayın. Şüphesiz ki Allah, haddi aşanları sevmez.

  3. وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

    YolAllah yolunda infak edin ve ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. İhsan edin, şüphesiz Allah ihsan edenleri sever.

  4. … قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ …

    YolSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.

  5. إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    YolMuhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

  6. وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

    YolAllah yolunda savaşın ve bilin ki Allah Semi’dir, Alim’dir.

  7. … قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ …

    YolMusa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

  8. … أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ …

    YolMusa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.

  9. مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ …

    YolMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.

  10. الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    YolMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

Sîga sayfası: السَّبِيلِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسبل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصرط, طرق, نهج
Zıt Kökضلل
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yukarıdan aşağıya salınması, kesintisiz biçimde uzanması ve akıcı bir güzergâh oluşturması
Çekirdek Özet 2İnsanı hedefine ulaştıran, üzerinde gidiş gelişi kolay ve ilahi rızaya bağlanan açık doğrultu
Çekirdek Özet 3Amellerin ve niyetlerin ilahi hedefe kilitlendiği, kamuya açık ve hukuki güvence taşıyan kurumsal güzergâh
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca fiziksel bir patika veya dar anlamda savaş (kıtal) ile sınırlandırılarak kapsamlı kulluk ve adalet güzergâhının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سبBir doğrultuda uzanma, kesintisizce peş peşe akma, iki nokta arasında bağ kurarak yayılma (سبب, سبت, سبح, سبغ)لUzanma ve yayılma hareketine yönelim, akışkanlık ve hedefe doğru kesintisiz bir mecra/kanal niteliği kazandırarak güzergâhı somutlaştırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destekTutunarak ilerleme, zeminde sebat etme ve koruyucu bir hat oluşturma
بEv, çadırİçinde bulunulan emniyetli alan, sığınak ve varoluşsal zemin
لÇoban değneği, üvendireSevk etme, yön verme, hedefe doğru çekme ve yönetme
سبلKorunaklı bir zeminden (destek ve ev) belirli bir hedefe doğru sevk eden yönelimGüvenli başlangıç noktasından nihai menzile doğru kesintisiz uzanan ve yolcuyu menzile yönlendiren korunaklı güzergâh

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin yukarıdan aşağıya salınması, perdenin indirilmesi, yağmurun aralıksız inmesi (sebel), ekinin başak bağlayıp sarkması ve yolcuların çiğneyerek belirginleştirdiği uzayıp giden işlek yol
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî beytinde gözyaşının kesintisiz ve bolca boşalmasını bu kökle tasvir etmiştir: وأسبل مني عبرة فرددتها / على النحر منها مستهل ودامع
Erken Arapça kullanımKuyudan su çekenlerin kovayı ağzına kadar doldurmasını anlatan kadim kullanımda kovanın kulaklarına ve taşma sınırına kadar dolması şu beyitle aktarılır: إذ أرسلوني ماتحاً بدلائهم / فملأتها علقاً إلى أسبالها

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde سبل kökü, hem akışkan bir uzantı ve sarkma (yağmur, sel, başak) hem de bu akışın açtığı güzergâh, patika ve izlek anlamlarıyla kadim bir ortak mirasa işaret eder. İbranicede yer alan שְׁבִיל (šəḇīl) sözcüğü açık biçimde ezilmiş patika, basılmış yol ve güzergâh anlamına gelirken; שִׁבֹּלֶת (šibbōlet) kelimesi hem taşkın su akıntısı, sel mecrası hem de sarkan tahıl başağı manasını muhafaza eder. Süryanicede ܫܒܝܠܐ (šəḇīlā) doğrudan yol, patika, izlek ve ahlaki tutum karşılığında kullanılır. Akadcada šubultu / šubultum biçimi tahıl başağını ifade eder. Bu fonetik ve semantik denklikler, kökün Afro-Asyatik ve Sami katmanda ilkin bir sıvının veya nesnenin sarkıp uzanması, ardından bu uzantının yerde oluşturduğu akış hattı ve insanların seyrüseferine elverişli çiğnenmiş güzergâh anlamına evrildiğini göstermektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSalınma, sarkma, uzama ve yolYağmurun inmesi (sebel), elbisenin sarkıtılması (isbal), ekinin uzaması (sünbül/sebel) ve yerde uzanan belirgin yol (sebîl) anlamları doğrudan birbiriyle irtibatlıdırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice šəḇīl / šibbōlet, Süryanice šəḇīlā, Akadca šubultuYol, izlek, sel yatağı ve tahıl başağı anlamları Sami kök gövdesinde harf denkliğiyle birebir örtüşmektedirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökle ilgili spekülasyondan uzak, güvenilir ses denkliği tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سبلAnlamlıUzanmak, salınmak, yol oluşturmakHedef köktür; gidiş gelişi kolay, uzayıp giden mecra ve kamuya açık güzergâhtırKur'an'da geçer
سلبAnlamlıÇekip almak, soymak, hızla kapmakBir şeyi bulunduğu bağlamdan hızla çekip koparma; uzanma hareketinin zorla geri çekilmesidirKur'an'da geçer
بسلAnlamlıKuşatmak, menetmek, rehin bırakmakBir şeyin serbestiyetini ortadan kaldırıp hapsetme, çetin ve sert olma durumuKur'an'da geçer
بلسAnlamlıSusmak, ümitsizliğe düşmek, donakalmakHareket imkânının kesilmesi, şaşkınlık ve çaresizlik içinde donup kalma haliKur'an'da geçer
لسبAnlamlıSokmak, ısırmak, yapışmakYılan veya akrebin zehrini uzatarak batırması, dar ve sarp geçit anlamı taşırKur'an'da geçmez
لبسAnlamlıGiymek, örtmek, karıştırmakBir şeyi bütünüyle sarıp örterek gerçeğin veya bedenin üzerini kaplama haliKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سبلMerkezYol, mecra, gidişatİki nokta arasında kolayca kat edilen, uzanmış, kamuya açık ve hedefe bağlayan akıcı güzergâhtırKur'an'da rıza-i ilahiye ve hakka ulaştıran mecra
صرطKomşuYol, caddeYutarcasına geniş, dosdoğru, başka yöne sapması olmayan ana omurga ve anayoldurSırat tekildir, genel ve ana doğrultudur
طرقKomşuYol, yöntemAyakla dövülerek, vurularak (tark) belirginleştirilmiş fiziki veya usuli patikadırÇabayla açılmış bireysel veya zümresel metottur
نهجKomşuAçık yol, yöntemApaçık beliren, şüphe bırakmayan, aydınlık ve geniş anayoldurFikri ve ameli açıklığı öne çıkan meşreptir
ضللZıtSapma, kaybolmaBelirgin bir yol ve hedeften büsbütün koparak rotayı ve varoluşsal yönü kaybetmektirSebîl'in sağladığı intizam ve menzilin karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسبلYol, mecra, akıcı güzergâhHem fiziki uzantıyı hem ahlaki ve hukuki gidişatı kapsayan geniş kavramKesin
LatinceSemita, meatus, viaPatika, mecra, geçit yoluSemita çiğnenmiş patikayı, meatus akış ve süzülüş kanalını karşılar; tam teolojik ufku kapsamazGüçlü
İngilizcePath, avenue, channel, wayGüzergâh, kanal, vasıta, yolPath fiziki izi, avenue ve channel amaca ulaştıran kurumsal mecrayı karşılarGüçlü
AlmancaPfad, Weg, BahnPatika, yol, yörünge/çığırBahn belirlenmiş akış hattını, Weg genel gidişatı ifade ederGüçlü
FransızcaVoie, sentier, acheminementYol, mecra, sevk yoluVoie hukuki ve manevi mecrayı, sentier ayakla açılmış güzergâhı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَبِيلِ اللَّهِİlahi rıza, cihad, infak ve davet mecrasıAllah uğrunda yapılan her türlü fedakarlık, mücadele ve kurumsal adanmışlık bağlamı (Bakara 2:154, Nisâ 4:160, İbrâhîm 14:3, Muzzemmil 73:20)
سَبِيلًاİmkân, çare, kurtuluş yolu, hukuki dayanakBir hedefe varmak için meşru veya fiili çıkış kapısı, ruhsat ve mazeret bağlamı (Âl-i İmrân 3:97, Nisâ 4:141, İsrâ 17:84, İnsân 76:29)
السَّبِيلِMutlak doğru istikamet, hak din yoluİnsanın fıtrat ve vahiy rehberliğinde yürümesi gereken ana dosdoğru rota (Bakara 2:108, Ankebût 29:38, Abese 80:20)
اِبْنِ السَّبِيلِYolda kalmış, memleketinden uzak düşmüş kimseSosyal güvenlik, zekat ve kamu paylarının dağıtımı bağlamında himayeye muhtaç yolcu (Tevbe 9:60)
سُبُلًا / سُبُلَYeryüzü ulaşım ağları ve çoğul hidayet/barış kanallarıTabiatta kolaylık sağlayan coğrafi yollar ile selamete ulaştıran ilahi metodlar (Mâide 5:16, Nahl 16:69, Tâhâ 20:53, Enbiyâ 21:31)
مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍSorumluluk, kınama ve ceza gerekçesiKişinin aleyhine dava açma, yaptırım uygulama veya ayıplama yetkisinin bulunmaması (Tevbe 9:91, Şûrâ 42:41)
سَبِيلَ الْمُجْرِمِينَ / سَبِيلَ الْغَيِّFısk, sapıklık ve suçluların tuttuğu rotaİlahi düzene başkaldıranların benimsediği yıkıcı hayat tarzı ve gidişat (A'râf 7:146, En'âm 6:55)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve dalalet ekseniKulun iradesiyle hak veya batıl sebîli seçmesi, Allah'ın yolu kolaylaştırması ve cebr/ihtiyar meselesiSebîlullah kavramının ilahi adalet ve tevhid nizamının yeryüzündeki açık delili sayılması
FıkıhZekat harcamaları ve vakıf hukukuFî-sebîlillâh tabirinin sadece fiili savaşla mı yoksa kamu yararına olan her türlü dini/ilmi hizmetle mi sınırlı olduğuMülkiyetin kamuya tahsisi (tesbîl) ve yolda kalmışın (ibnü's-sebîl) haklarının kurumsallaşması
TefsirSırat ile sebîl arasındaki farklarSırat'ın tekil, sebîl'in ise hem tekil hem de meşruiyet dairesinde çoğul (sübül) olarak gelmesinin hikmetiTevhidin tek bir ana omurga olmasına rağmen ona çıkan hayır ve barış kanallarının çeşitliliği
HadisAmel, cihad ve ahlak rivayetleriAllah yolunda atılan adımların, nöbet tutmanın ve ilim tahsili için yola çıkmanın faziletiDünyevi menfaatten arındırılmış, sırf rıza-i bari doğrultusunda yapılan her meşru cehd

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukSebîlullah (İlahi gidişat)İnsanın niyet ve eylemlerini aşkın bir gayeye bağlayarak fıtratla bütünleştirmeKişinin hayat yürüyüşünü heva ve heves patikalarından kurtarıp ilahi rıza eksenine oturturKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiHakikate ulaştıran açık usulBilginin tutarlı, denetlenebilir ve amaçlı bir akış içinde üretilmesini sağlamaDelilden neticeye kesintisiz ve saptırmayan mantıksal bir izlek kurarGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve meşruiyetKamusal serbestiyet ve güvenceBireyin aleyhine haksız takibat yapılmasını engelleyen hukuki dokunulmazlıkİktidarın keyfi müdahalesini sıfırlayarak meşru hareket alanlarını teminat altına alırGüçlü
İktisadiKamu malları ve sosyal adaletTesbîl ve sebil fonlarıKamusal faydaya adanmış servet ve seyahat/ulaşım güvenliğiMülkiyetin toplumsal dolaşımını sağlar ve ibnü's-sebîl hakkıyla akışkanlığı korurKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel akış hattı ve en az dirençli yol (geodezik eğri)Fizikte bir akışkanın veya kuvvet alanının en az dirençle karşılaştığı, potansiyel farkı boyunca kendiliğinden aktığı optimize edilmiş kanal; kökün salınma ve kolaylık karakteriyle tam örtüşürGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsallaşmış hareket serbestisi ve ulaşım ağıHukuk ve sosyolojide bireylerin haklarını arama, seyahat etme ve toplumsal fayda üretme süreçlerinde önlerine engellerin konulmadığı kamusal serbestiyet koridoruGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSebîlullah ifadesini münhasıran askeri çatışmaya veya ibnü's-sebîl kavramını sadece harçlıksız kalmış turiste indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamSebîl; ilimden infaka, ahlaktan adalete, diplomatik çıkış yollarından yeryüzünün fiziki ulaştırma damarlarına kadar ilahi gayeye matuf bütün meşru kanallardır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslam'ın kamusal, ilmi, iktisadi ve sosyal adalet boyutlarının daralarak dinin bütüncül hayat nizamı olma vasfının militarist veya şekilci kalıplara hapsedilmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin inşa ettiği hayat tarzının durağan değil, hedefe doğru kesintisiz bir yürüyüş olduğunu gösterir; kulluk amellerinin yönünü ve meşruiyet zeminini tayin eder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnfak ve cihad ahkâmı, yeryüzünde seyahat ve coğrafi ayetler, sosyal yardımlaşma (zekat) grupları ile meşru müdafaa ve dokunulmazlık bildiren ayetlerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini gayretin sadece içsel bir tecrübe olduğu zannını yıkar; amellerin toplumsal ve hukuki bir mecrada (sebîl) akması gerektiğini, hakka giden yolların ise meşruiyet sınırları içinde çeşitlilik arz edebileceğini gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYukarıdan aşağıya kesintisizce salınan, uzayıp giden, üzerinde yürüdükçe ayak izleriyle düzleşip kolaylaşan belirgin hat ve mecra.
  • Soyut anlamİnsanı dünyevi dağınıklıktan kurtarıp ilahi rızaya, selamete ve hakikate ulaştıran meşru niyet, amel ve yöntem güzergâhı.
  • Sistematik karşılıkKamusal alanda akışkanlığı, hak arama hürriyetini ve adalet koridorlarını temin eden, mülkiyeti toplumsal faydaya açan kurumsal mecra.
  • LaTeX modeliS⃗=∫t0t1(∑i=1nv⃗i)dts¸artıyla∇×S⃗=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S⃗ ilahi hedefe yönelmiş sebîl güzergâhını, t0 kulun başlangıç anını, t1 nihai menzili temsil eder. v⃗i bileşeni meşruiyet dairesindeki hayır, infak ve adalet kanallarının hız ve doğrultu vektörlerini gösterir. ∇×S⃗=0 ifadesi güzergâhın girdapsız, saptırmayan ve dosdoğru hedefe kilitlenmiş muhafazakar bir potansiyel alanı karakterinde olduğunu simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س