سبل
س - ب - ل
KÖK- 176 geçiş
- 164 ayet
- 23 sîga
- 13 sözlük
Biribirini kesen yoldur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Biribirini kesen yoldur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.772 harfباب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.170 harfالسَبَلُ بالتحريك: المطر. والسَبَلُ أيضاً: السُنْبُلُ. وقد أَسْبَلَ الزرعُ، أي خرج سُنْبُلُهُ. وقولُ الشاعر:
وخَيْلٍ كأسرابِ القَطا قد وَزَعْتُهالها سَبَلٌ فيه المَنِيَّةُ تَـلْـمَـعُ
يعني به الرمحَ. وأَسْبَلَ المطرُ والدمعُ، إذا هطل. وقال أبو زيد: أَسْبَلَتِ السماءُ؛ والاسمُ السَبَلُ، وهو المطر بين السحاب والأرض حينُ يخرجُ من السحاب ولم يصلْ إلى الأرض. وأَسْبَلَ إزارَه، أي أرخاه. والسَبَلُ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok15.895 harfس ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf(باب السين والباء وما يثلثهما)
(سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.288 harf- السبيل: الطريق الذي فيه سهولة، وجمعه سبل، قال: ﴿وأنهارا وسبلا﴾ [النحل/15]، ﴿وجعل لكم فيها سبلا﴾ [الزخرف/10]، ﴿ليصدونهم عن السبيل﴾ [الزخرف/37]، يعني به طريق الحق؛ لأن اسم الجنس إذا أطلق يختص بما هو الحق، وعلى ذلك: ﴿ثم السبيل يسره﴾ [عبس/20]، وقيل لسالكه سابل، وجمعه سابلة، وسبيل سابل، نحو شعر شاعر، وابن السبيل: المسافر البعيد عن منزله، نسب إلى السبيل لممارسته إياه، ويستعمل السبيل لكل ما يتوصل به
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.001 harfس ب ل
خـذ هـذا السبيـل فهـو أوطـأ السُّبُـل وسبيـل سابـل: مسلـوك ومـرت السابلـة والسوابل وهم المختلفون في الطرقات لحوائجهم.
وأسبل الستر والإزار: أرسله وهو من السبيل والمرأة تسبل ذيلها: والفرس يسبل ذنبه.
ومـن المجـاز: أسبـل المطـر: أرسـل دفعه وتكاثف كأنما أسبل ستراً.
ووقفت على الدار فأسبلت مني عبرة.
قال النابغة: وأسبل مني عبرة فرددتها على النحر منها مستهل ودامع منصب كثير
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.088 harfالسَّبيلُ: الطريقُ وما وَضَحَ منه، يُذَكَّر ويؤنث. وسَبِيلُ الله: طريق الهُدى الذي دعا إِليه. وفي التنزيل العزيز: وإِن يَرَوْا سَبيلَ الرُّشْد لا يَتَّخِذوه سَبيلاً وإِنْ يَرَوْا سَبيل الغَيِّ يتَّخذوه سَبيلاً، فذُكِّر؛ وفيه: قل هذه سَبيلي أَدْعُو إِلى الله على بصيرةٍ، فأُنِّث. وقوله تعالى: وعلى الله قَصْدُ السَّبِيل ومنها جائرٌ؛ فسره ثعلب فقال: على الله أَن يَقْصِدَ السَّبيلَ للمسلمين، ومنها
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR786 harf* س ب ل * * السَّبَلُ * بالتحريك السُنبل وقد * أسْبَلَ * الزرع خرج سُنبله و * أسْبَلَ * المطر والدمع هطل وأسبل إزاره أرخاه و * السَّبَلُ * داء في العين شبه غشاوة كأنها نسج العنكبوت بعروق حمر و * السَّبِيلُ * الطريق يُذكر ويُؤنث قال الله تعالى ﴿قل هذه سبيلي﴾ وقال ﴿وإن يروْا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا﴾ و * سَبَّلَ * ضيعته * تَسْبِيلاً * جعلها في سبيل الله وقوله تعالى { يا ليتني اتخذت مع الرسول
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.990 harfالسبيل، والسبيلة، وهذه عن ابن عباد: الطريق، وما وضح منه، زاد الراغب: الذي فيه سهولة، يذكر ويؤنث، والتأنيث أكثر، قاله تعالى: وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا، وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ، وشاهد التأنيث: قل هذه سبيلي أدعو إلى الله على بصيرة ، عبر به عن المحجة، ج سبل، ككتب، قال الله تعالى: وأنهارا وسبلا ، وقوله تعالى: وعلى الله قصد السبيل ومنها جائر فسره ثعلب، فقال: على الله أن يقصد
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR18.830 harfسبّلهُ
2 سبّلهُ ذ , inf. n. تَسْبِيلٌ, means جَعَلَهُ فِى سَبِيلِ اللّٰهِ [He assigned it, or the profit, or revenue, or usufruct, thereof, to be employed in the way, meaning cause, of God, or of religion; or in the doing of anything, or all, that God has commanded, or of the works whereby one pursues the way that leads to advancement in the favour of God; he dedicated it to pious, or charitable,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR889 harfسَبَلَ
سَبَلَ U ( n. ac. سَبْل 1 ),
a. Abused, insulted.
b. Let down ( hair ).
سَبَّلَ
سَبَّلَ II ,
a. Dedicated to pious uses.
أَسْبَلَ
أَسْبَلَ IV ,
a. Let down, made to hang down; let fall.
b. Fell ( rain, tears ).
c. Was much frequented ( road ).
d. Put forth its ears ( corn ).
سَبَل
سَبَل 4 ,
a. Rain.
b. Ear ( of corn ).
c. Nose.
d. Dimness of sight; film.
سَبَلَة
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR65.458 harfسبل
سَبَلَ - يَسْبِلُ - سَبِيْل - سُبُل
سَبَلَ - يَسْبِلُ + كائن + كائناً أو نفسه + إلى كائن أو مكان أو أمر: يجعله يتوجه إليه متقدماً في مسار محدد تماماً لا يستطيع أن يحيد عنه
سَبِيْل: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " سَبَلَ - يَسْبِلُ ": صفة الشيء الذي يوصلك إلى هدف أو غاية،
وهو كذلك اسم مكان: الطريق المؤدية والموصلة إلى غاية من غير
Mücavir kökler220 mücavir (511 toplam)
- صدد
25 ortak ayet · Alıkoyarlar
- أله
112 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- ضلل
34 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- جهد
16 ortak ayet · Cehd düz, sert yer demektir
- قتل
24 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- هدي
29 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- مول
16 ortak ayet · Onların malları
- هجر
10 ortak ayet · Hecire (he), Terkedilmiş harabe yer demektir
- نفق
14 ortak ayet · İki yüzlüler
- بغي
13 ortak ayet · Buğa boğa demektir
- عوج
5 ortak ayet · Kıvrık yol demektir
- سكن
11 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
Geçtiği ayetler(164)
وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاءٌ وَلَكِنْ لَا تَشْعُرُونَ
YolAllah yolunda öldürülenlere; ölüler, demeyin. Bilakis onlar, diridirler, ama siz farketmezsiniz.
وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ
YolSize harb açanlarla, Allah yolunda siz de harbedin. Ancak haddi aşmayın. Şüphesiz ki Allah, haddi aşanları sevmez.
وَأَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَأَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
YolAllah yolunda infak edin ve ellerinizle kendinizi tehlikeye atmayın. İhsan edin, şüphesiz Allah ihsan edenleri sever.
… قِتَالٍ فِيهِ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ …
YolSana haram aydan ve onda savaştan soruyorlar. De ki: O ayda savaşmak; büyük bir günahtır. Fakat insanları Allah yolundan alıkoymak ve O’nu inkar etmek, Mescid-i Haram’a gitmelerine engel olmak, onun ehlini oradan çıkarmak Allah katında daha büyük günahtır. Fitne, katilden de beterdir. Kafirlerin güçleri yetse, sizi dininizden döndürünceye kadar sizinle savaşa devam ederler. Sizden her kim dininden dönerde kafir olarak ölürse; onların yaptığı ameller dünyada da, ahirette de boşa gitmiştir. Ve onlar, cehennem ehlidirler. Orada temelli kalacaklardır.
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَةَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
YolMuhakkak ki, iman edenler, hicret edip de Allah yolunda savaşanlar; işte onlar Allah’ın rahmetini umarlar. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.
وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
YolAllah yolunda savaşın ve bilin ki Allah Semi’dir, Alim’dir.
… قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ …
YolMusa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.
… أَلَّا تُقَاتِلُوا قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ …
YolMusa’dan sonra İsrailoğullarından bir cemaate bakmadın mı? Hani, onlar peygamberlerine bize bir hükümdar gönder ki, Allah yolunda savaşalım, dediler. Peygamberleri de: Üzerinize savaş farz edilir de ya savaşmazsanız? dedi. Onlar dediler ki: Biz Allah yolunda neden savaşmayalım? Hem yurtlarımızdan çıkarıldık, hem de oğullarımızdan (ayrıldık) . Fakat onların üzerine savaş farz edildiği vakit, içlerinden pek azı müstesna hep geri döndüler. Allah, zalimleri çok iyi bilendir.
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ …
YolMallarını Allah yolunda infak edenlerin durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren tanenin durumu gibidir. Allah, dilediğine kat kat verir. Ve Allah, Vasi’dir, Alim’dir.
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
YolMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صرط, طرق, نهج |
| Zıt Kök | ضلل |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yukarıdan aşağıya salınması, kesintisiz biçimde uzanması ve akıcı bir güzergâh oluşturması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı hedefine ulaştıran, üzerinde gidiş gelişi kolay ve ilahi rızaya bağlanan açık doğrultu |
| Çekirdek Özet 3 | Amellerin ve niyetlerin ilahi hedefe kilitlendiği, kamuya açık ve hukuki güvence taşıyan kurumsal güzergâh |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel bir patika veya dar anlamda savaş (kıtal) ile sınırlandırılarak kapsamlı kulluk ve adalet güzergâhının gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Bir doğrultuda uzanma, kesintisizce peş peşe akma, iki nokta arasında bağ kurarak yayılma (سبب, سبت, سبح, سبغ) | ل | Uzanma ve yayılma hareketine yönelim, akışkanlık ve hedefe doğru kesintisiz bir mecra/kanal niteliği kazandırarak güzergâhı somutlaştırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunarak ilerleme, zeminde sebat etme ve koruyucu bir hat oluşturma |
| ب | Ev, çadır | İçinde bulunulan emniyetli alan, sığınak ve varoluşsal zemin |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, yön verme, hedefe doğru çekme ve yönetme |
| سبل | Korunaklı bir zeminden (destek ve ev) belirli bir hedefe doğru sevk eden yönelim | Güvenli başlangıç noktasından nihai menzile doğru kesintisiz uzanan ve yolcuyu menzile yönlendiren korunaklı güzergâh |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin yukarıdan aşağıya salınması, perdenin indirilmesi, yağmurun aralıksız inmesi (sebel), ekinin başak bağlayıp sarkması ve yolcuların çiğneyerek belirginleştirdiği uzayıp giden işlek yol |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde gözyaşının kesintisiz ve bolca boşalmasını bu kökle tasvir etmiştir: وأسبل مني عبرة فرددتها / على النحر منها مستهل ودامع |
| Erken Arapça kullanım | Kuyudan su çekenlerin kovayı ağzına kadar doldurmasını anlatan kadim kullanımda kovanın kulaklarına ve taşma sınırına kadar dolması şu beyitle aktarılır: إذ أرسلوني ماتحاً بدلائهم / فملأتها علقاً إلى أسبالها |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinin genelinde سبل kökü, hem akışkan bir uzantı ve sarkma (yağmur, sel, başak) hem de bu akışın açtığı güzergâh, patika ve izlek anlamlarıyla kadim bir ortak mirasa işaret eder. İbranicede yer alan שְׁבִיל (šəḇīl) sözcüğü açık biçimde ezilmiş patika, basılmış yol ve güzergâh anlamına gelirken; שִׁבֹּלֶת (šibbōlet) kelimesi hem taşkın su akıntısı, sel mecrası hem de sarkan tahıl başağı manasını muhafaza eder. Süryanicede ܫܒܝܠܐ (šəḇīlā) doğrudan yol, patika, izlek ve ahlaki tutum karşılığında kullanılır. Akadcada šubultu / šubultum biçimi tahıl başağını ifade eder. Bu fonetik ve semantik denklikler, kökün Afro-Asyatik ve Sami katmanda ilkin bir sıvının veya nesnenin sarkıp uzanması, ardından bu uzantının yerde oluşturduğu akış hattı ve insanların seyrüseferine elverişli çiğnenmiş güzergâh anlamına evrildiğini göstermektedir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Salınma, sarkma, uzama ve yol | Yağmurun inmesi (sebel), elbisenin sarkıtılması (isbal), ekinin uzaması (sünbül/sebel) ve yerde uzanan belirgin yol (sebîl) anlamları doğrudan birbiriyle irtibatlıdır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice šəḇīl / šibbōlet, Süryanice šəḇīlā, Akadca šubultu | Yol, izlek, sel yatağı ve tahıl başağı anlamları Sami kök gövdesinde harf denkliğiyle birebir örtüşmektedir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda kökle ilgili spekülasyondan uzak, güvenilir ses denkliği tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبل | Anlamlı | Uzanmak, salınmak, yol oluşturmak | Hedef köktür; gidiş gelişi kolay, uzayıp giden mecra ve kamuya açık güzergâhtır | Kur'an'da geçer |
| سلب | Anlamlı | Çekip almak, soymak, hızla kapmak | Bir şeyi bulunduğu bağlamdan hızla çekip koparma; uzanma hareketinin zorla geri çekilmesidir | Kur'an'da geçer |
| بسل | Anlamlı | Kuşatmak, menetmek, rehin bırakmak | Bir şeyin serbestiyetini ortadan kaldırıp hapsetme, çetin ve sert olma durumu | Kur'an'da geçer |
| بلس | Anlamlı | Susmak, ümitsizliğe düşmek, donakalmak | Hareket imkânının kesilmesi, şaşkınlık ve çaresizlik içinde donup kalma hali | Kur'an'da geçer |
| لسب | Anlamlı | Sokmak, ısırmak, yapışmak | Yılan veya akrebin zehrini uzatarak batırması, dar ve sarp geçit anlamı taşır | Kur'an'da geçmez |
| لبس | Anlamlı | Giymek, örtmek, karıştırmak | Bir şeyi bütünüyle sarıp örterek gerçeğin veya bedenin üzerini kaplama hali | Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبل | Merkez | Yol, mecra, gidişat | İki nokta arasında kolayca kat edilen, uzanmış, kamuya açık ve hedefe bağlayan akıcı güzergâhtır | Kur'an'da rıza-i ilahiye ve hakka ulaştıran mecra |
| صرط | Komşu | Yol, cadde | Yutarcasına geniş, dosdoğru, başka yöne sapması olmayan ana omurga ve anayoldur | Sırat tekildir, genel ve ana doğrultudur |
| طرق | Komşu | Yol, yöntem | Ayakla dövülerek, vurularak (tark) belirginleştirilmiş fiziki veya usuli patikadır | Çabayla açılmış bireysel veya zümresel metottur |
| نهج | Komşu | Açık yol, yöntem | Apaçık beliren, şüphe bırakmayan, aydınlık ve geniş anayoldur | Fikri ve ameli açıklığı öne çıkan meşreptir |
| ضلل | Zıt | Sapma, kaybolma | Belirgin bir yol ve hedeften büsbütün koparak rotayı ve varoluşsal yönü kaybetmektir | Sebîl'in sağladığı intizam ve menzilin karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبل | Yol, mecra, akıcı güzergâh | Hem fiziki uzantıyı hem ahlaki ve hukuki gidişatı kapsayan geniş kavram | Kesin |
| Latince | Semita, meatus, via | Patika, mecra, geçit yolu | Semita çiğnenmiş patikayı, meatus akış ve süzülüş kanalını karşılar; tam teolojik ufku kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | Path, avenue, channel, way | Güzergâh, kanal, vasıta, yol | Path fiziki izi, avenue ve channel amaca ulaştıran kurumsal mecrayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Pfad, Weg, Bahn | Patika, yol, yörünge/çığır | Bahn belirlenmiş akış hattını, Weg genel gidişatı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Voie, sentier, acheminement | Yol, mecra, sevk yolu | Voie hukuki ve manevi mecrayı, sentier ayakla açılmış güzergâhı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَبِيلِ اللَّهِ | İlahi rıza, cihad, infak ve davet mecrası | Allah uğrunda yapılan her türlü fedakarlık, mücadele ve kurumsal adanmışlık bağlamı (Bakara 2:154, Nisâ 4:160, İbrâhîm 14:3, Muzzemmil 73:20) |
| سَبِيلًا | İmkân, çare, kurtuluş yolu, hukuki dayanak | Bir hedefe varmak için meşru veya fiili çıkış kapısı, ruhsat ve mazeret bağlamı (Âl-i İmrân 3:97, Nisâ 4:141, İsrâ 17:84, İnsân 76:29) |
| السَّبِيلِ | Mutlak doğru istikamet, hak din yolu | İnsanın fıtrat ve vahiy rehberliğinde yürümesi gereken ana dosdoğru rota (Bakara 2:108, Ankebût 29:38, Abese 80:20) |
| اِبْنِ السَّبِيلِ | Yolda kalmış, memleketinden uzak düşmüş kimse | Sosyal güvenlik, zekat ve kamu paylarının dağıtımı bağlamında himayeye muhtaç yolcu (Tevbe 9:60) |
| سُبُلًا / سُبُلَ | Yeryüzü ulaşım ağları ve çoğul hidayet/barış kanalları | Tabiatta kolaylık sağlayan coğrafi yollar ile selamete ulaştıran ilahi metodlar (Mâide 5:16, Nahl 16:69, Tâhâ 20:53, Enbiyâ 21:31) |
| مَا عَلَيْهِمْ مِنْ سَبِيلٍ | Sorumluluk, kınama ve ceza gerekçesi | Kişinin aleyhine dava açma, yaptırım uygulama veya ayıplama yetkisinin bulunmaması (Tevbe 9:91, Şûrâ 42:41) |
| سَبِيلَ الْمُجْرِمِينَ / سَبِيلَ الْغَيِّ | Fısk, sapıklık ve suçluların tuttuğu rota | İlahi düzene başkaldıranların benimsediği yıkıcı hayat tarzı ve gidişat (A'râf 7:146, En'âm 6:55) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve dalalet ekseni | Kulun iradesiyle hak veya batıl sebîli seçmesi, Allah'ın yolu kolaylaştırması ve cebr/ihtiyar meselesi | Sebîlullah kavramının ilahi adalet ve tevhid nizamının yeryüzündeki açık delili sayılması |
| Fıkıh | Zekat harcamaları ve vakıf hukuku | Fî-sebîlillâh tabirinin sadece fiili savaşla mı yoksa kamu yararına olan her türlü dini/ilmi hizmetle mi sınırlı olduğu | Mülkiyetin kamuya tahsisi (tesbîl) ve yolda kalmışın (ibnü's-sebîl) haklarının kurumsallaşması |
| Tefsir | Sırat ile sebîl arasındaki farklar | Sırat'ın tekil, sebîl'in ise hem tekil hem de meşruiyet dairesinde çoğul (sübül) olarak gelmesinin hikmeti | Tevhidin tek bir ana omurga olmasına rağmen ona çıkan hayır ve barış kanallarının çeşitliliği |
| Hadis | Amel, cihad ve ahlak rivayetleri | Allah yolunda atılan adımların, nöbet tutmanın ve ilim tahsili için yola çıkmanın fazileti | Dünyevi menfaatten arındırılmış, sırf rıza-i bari doğrultusunda yapılan her meşru cehd |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Sebîlullah (İlahi gidişat) | İnsanın niyet ve eylemlerini aşkın bir gayeye bağlayarak fıtratla bütünleştirme | Kişinin hayat yürüyüşünü heva ve heves patikalarından kurtarıp ilahi rıza eksenine oturtur | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Hakikate ulaştıran açık usul | Bilginin tutarlı, denetlenebilir ve amaçlı bir akış içinde üretilmesini sağlama | Delilden neticeye kesintisiz ve saptırmayan mantıksal bir izlek kurar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve meşruiyet | Kamusal serbestiyet ve güvence | Bireyin aleyhine haksız takibat yapılmasını engelleyen hukuki dokunulmazlık | İktidarın keyfi müdahalesini sıfırlayarak meşru hareket alanlarını teminat altına alır | Güçlü |
| İktisadi | Kamu malları ve sosyal adalet | Tesbîl ve sebil fonları | Kamusal faydaya adanmış servet ve seyahat/ulaşım güvenliği | Mülkiyetin toplumsal dolaşımını sağlar ve ibnü's-sebîl hakkıyla akışkanlığı korur | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel akış hattı ve en az dirençli yol (geodezik eğri) | Fizikte bir akışkanın veya kuvvet alanının en az dirençle karşılaştığı, potansiyel farkı boyunca kendiliğinden aktığı optimize edilmiş kanal; kökün salınma ve kolaylık karakteriyle tam örtüşür | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşmış hareket serbestisi ve ulaşım ağı | Hukuk ve sosyolojide bireylerin haklarını arama, seyahat etme ve toplumsal fayda üretme süreçlerinde önlerine engellerin konulmadığı kamusal serbestiyet koridoru | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sebîlullah ifadesini münhasıran askeri çatışmaya veya ibnü's-sebîl kavramını sadece harçlıksız kalmış turiste indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sebîl; ilimden infaka, ahlaktan adalete, diplomatik çıkış yollarından yeryüzünün fiziki ulaştırma damarlarına kadar ilahi gayeye matuf bütün meşru kanallardır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İslam'ın kamusal, ilmi, iktisadi ve sosyal adalet boyutlarının daralarak dinin bütüncül hayat nizamı olma vasfının militarist veya şekilci kalıplara hapsedilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin inşa ettiği hayat tarzının durağan değil, hedefe doğru kesintisiz bir yürüyüş olduğunu gösterir; kulluk amellerinin yönünü ve meşruiyet zeminini tayin eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnfak ve cihad ahkâmı, yeryüzünde seyahat ve coğrafi ayetler, sosyal yardımlaşma (zekat) grupları ile meşru müdafaa ve dokunulmazlık bildiren ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini gayretin sadece içsel bir tecrübe olduğu zannını yıkar; amellerin toplumsal ve hukuki bir mecrada (sebîl) akması gerektiğini, hakka giden yolların ise meşruiyet sınırları içinde çeşitlilik arz edebileceğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYukarıdan aşağıya kesintisizce salınan, uzayıp giden, üzerinde yürüdükçe ayak izleriyle düzleşip kolaylaşan belirgin hat ve mecra.
- Soyut anlamİnsanı dünyevi dağınıklıktan kurtarıp ilahi rızaya, selamete ve hakikate ulaştıran meşru niyet, amel ve yöntem güzergâhı.
- Sistematik karşılıkKamusal alanda akışkanlığı, hak arama hürriyetini ve adalet koridorlarını temin eden, mülkiyeti toplumsal faydaya açan kurumsal mecra.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ilahi hedefe yönelmiş sebîl güzergâhını, kulun başlangıç anını, nihai menzili temsil eder. bileşeni meşruiyet dairesindeki hayır, infak ve adalet kanallarının hız ve doğrultu vektörlerini gösterir. ifadesi güzergâhın girdapsız, saptırmayan ve dosdoğru hedefe kilitlenmiş muhafazakar bir potansiyel alanı karakterinde olduğunu simgeler.