سبت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-ب-ت5 sîga, 51 mücavir kök, 7 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قردلبسسُبَاتًاسَبْتِهِمْجعلالسَّبْتِسبتنومعدوالسَّبْتُكونخسأشرعنشر

KökSîga 5Ayet 7Sure 6Mücavir 51

▶ Ağı aç (3B)

سبت

س - ب - ت

KÖK
  • 9 geçiş
  • 7 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Post demektir. Dinlenme günü, dinlenme yeri ve dinlenme anlamları kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Post demektir. Dinlenme günü, dinlenme yeri ve dinlenme anlamları kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR782 harf
باب السين والتاء والباء معهما س ب ت، ب س ت يستعملان فقط سبت: سَبَتَ اليَهوديُّ يَسُبُتُ يَتَّخِذُّ السَّبْتَ عِيداً. والسُّباتُ: النَّومُ الغالب الكثير. والمريضُ يَسْبُتُ سَبْتاً فهو مسبوت. والسُّباتُ من النوم: شِبهُ غَشيةٍ. وسَبَتَ رأسَه إذا جزّهُ مستأصلا. والسَّبُتُ بُرهةٌ من الدهر، وقال لبيد: وغَنِيتُ سَبْتاً قبلَ مُجرى داحِسٍ لو كان للنَّفس اللَّجُوج خُلُـود والسَّبْتُ: ضَربٌ من السَّير،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.280 harf
السَبتُ: الراحة. والسَبْتُ: الدهر. والسَبْتُ: حلْق الرأس. والسَبْتُ: إرسال الشَعَر عن العَقْص. والسَبْتُ: ضربٌ من سَيْر الإبل. قال أبو عمرو: هو العَنَقُ. قال حُمَيْدُ ابن ثَوْر: ومَطْوِيَّةُ الأقراب أما نهارُها فَسَبْتٌ وأما ليلها فـذمـيل وسَبَتَ عِلاوَتَه سَبْتاً، إذا ضرَبَ عنقَه. ومنه سمِّي يومُ السَبْتِ، لانقطاع الأيّام عنده. والجمع أَسْبُتٌ وسُبوتٌ. والسَبْتُ: قيام اليهود بأمرِ سَبْتها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.200 harf
س ت ب سبت استعمل من وجوهه : ( سبت ) . سبت : الحرّاني عن ابن السّكيت : السَّبْتُ : الحَلْق ، يقال : قد سَبَتَ رَأسه يَسْبِته سبْتاً ، والسَّبْتُ : السيرُ السّريع ، وأنشد : ومَطْوِيّةِ الأقرابِ أَمّا نهارُها فَسَبْتٌ وأمَّا لَيْلُها فَزَمِيلُ والسَّبْتُ أيضاً : من الأيّام . والسَّبْتُ : السُّبات ، وأنشد الأصمعيّ : يُصْبِحَ مَخْمُوراً ويُمْسِي سبْتاً أي : مَسْبُوتاً ، والسَّبْت أيضاً : بُرْهَةٌ من
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf
(باب السين والباء وما يثلثهما) (سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال: ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه: * يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) * لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR577 harf
- أصل السبت: القطع، ومنه سبت السير: قطعه، وسبت شعره: حلقه، وأنفه: اصطلمه، وقيل: سمي يوم السبت؛ لأن الله تعالى ابتدأ بخلق السموات والأرض يوم الأحد، فخلقها في ستة أيام كما ذكره، فقطع عمله يوم السبت فسمي بذلك، وسبت فلان: صار في السبت وقوله: ﴿يوم سبتهم شرعا﴾ [الأعراف/163]، قيل: يوم قطعهم للعمل، ﴿ويوم لا يسبتون﴾ [الأعراف/163]، قيل: معناه لا يقطعون العمل، وقيل: يوم لا يكونون في السبت، وكلاهما إشارة إلى
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR282 harf
س ب ت يلبسون النعال السبتية ونعال السبت وهو الأدم لأن شعره يسقط في الدباغ كأنـه سبـت أي حلق‏.‏ وسبت رأسه ورأس مسبوت‏.‏ وسبتت اليهود وأسبتت‏.‏ وجعل الله النوم سباتاً‏:‏ موتاً وأصبح فلان مسبوتاً‏:‏ ميتاً‏.‏ ومن المجاز‏:‏ سبت علاوته إذا قطع رأسه‏.‏ وأروني سبتي‏.‏ واخلع سبتيك‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.182 harf
السِّبْتُ، بالكسر: كلُّ جلدٍ مدبوغ، وقيل: هو المَدْبُوغ بالقَرَظِ خاصَّةً؛ وخَصَّ بعضُهم به جُلودَ البَِقر، مدبوغة كانت أَم غيرَ مدبوغة. ونِعالٌ سِبْتِيَّة: لا شعر عليها. الجوهري: السِّبْتُ، بالكسر، جلود البقر المدبوغةُ بالقَرَظ، تُحْذَى منه النِّعالُ السِّبْتِيَّة. وخرَج الحجاجُ يَتَوَذَّفُ في سِبْتِيَّتَيْنِ له. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسنلم، رأَى رجلاً يمشي بين القبور في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR407 harf
* س ب ت * * السَّبْتُ * الراحة والدهر وحلق الرأس وضرب العنق ومنه يسمى يوم السبت لانقطاع الأيام عنده وجمعه * أسْبُتٌ * و * سُبُوتٌ * و * السَّبْتُ * أيضا قيام اليهود بأمر سبتها ومنه قوله تعالى ﴿يوم سبتهم شرعا ويوم لا * يَسْبِتُون *﴾ وباب الأربعة ضرب و * أسْبَتَ * اليهودي دخل في السبت و * السُّبَاتُ * النوم وأصله الراحة ومنه قوله تعالى ﴿وجعلنا نومكم سباتا﴾ وبابه نصر و * المَسْبُوتُ * الميت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.069 harf
السبت: الراحة والسكون، والقطع، وترك الأعمال. وسبت، يسبت، سبتا: استراح، وسكن. وسبت الشيء، وسبته: قطعه، وخص اللحياني به الأعناق. وسبتت اللقمة حلقي، وسبتته: قطعته، والتخفيف أكثر. والسبت، السبات: الدهر، وسيأتي ما يتعلق به. السبت: الحلق، وفي الصحاح: حلق الرأس، سبت رأسه وشعره، يسبته، سبتا؛ وسلته؛ وسبده: حلقه. السبت: إرسال الشعر عن العقص. السبت: السير السريع، وأنشد لحميد بن ثور يمدح عبد الله بن جعفر:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.958 harf
سَبَتَ 1 سَبَتَ ذ , (S, M, Msb,) aor. سَبُتَ (S, Msb) only, (S,) or سَبِتَ , (so written in a copy of the M,) [both of which are said by MF to be indicated, or implied, in the K, but this is not clearly the case,] inf. n. سَبْتٌ, (M, K, * TA,) He rested: (S, M, Msb, K: *) and ceased, or abstained, from works: (TA:) and was, or became, quiet, still, or motionless: (M, TA:) and ↓ اسبت signifies
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR830 harf
سَبَتَ سَبَتَ I , U ( n. ac. سَبْت 1 ), a. Rested; slept; became motionless. b. Kept the Sabbath ( Few ). c. Cut, cut. off, severed; shaved. d. Let hang down ( hair ). أَسْبَتَ أَسْبَتَ IV , a. Entered on the Sabbath. اِنْسَبَتَ اِنْسَبَتَ VII , a. Was long, extended, oblong. سَبْت سَبْت 1 , a. Rest; quiet, stillness. b. ( pl. أَسْبُت 16 , سُبُوْت 27 ), [ art. ], Saturday, the
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR29.680 harf
سبت سَبَتَ - يَسْبِتُ - سَبْت - سُبَات - سُبَاتَاً سَبَتَ - يَسْبِتُ + الكائن: يدخل في حال الراحة والسكينة بعد العمل والجهد والحركة ﴿إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لا يَسْبـِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ﴾ سَبْت: اسم فعل " سَبَتَ - يَسْبِتُ ": السكينة والراحة والهدوء بعد العمل والجهد
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler51 mücavir (68 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نوم

    2 ortak ayet · “Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir

  2. عدو

    3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  3. قرد

    1 ortak ayet · Maymunlar

  4. خسأ

    1 ortak ayet · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir

  5. جعل

    3 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  6. حوت

    1 ortak ayet · Balık demektir

  7. شرع

    1 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir

  8. طمس

    1 ortak ayet · Hemen sildik

  9. طور

    1 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır

  10. غلظ

    1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır

  11. لبس

    1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…

  12. نشر

    1 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir

Geçtiği ayetler(7)

  1. وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ

    DinlenmeAndolsun ki, içinizden cumartesi günü haddi aşanları elbette bilirsiniz. İşte biz onlara: Aşağılık maymunlar olun, dedik.

  2. … فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

    DinlenmeEy kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.

  3. وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا

    DinlenmeSöz vermelerine karşılık Tur dağını üzerlerine kaldırdık. Ve onlara; Şehrin kapısından secde ederek girin, dedik. Cumartesileri aşırı gitmeyin, dedik. Onlardan ağır bir te’minat aldık.

  4. … الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لَا …

    DinlenmeOnlara; denizin kıyısındaki o kasabanın durumunu sor. Hani onlar, cumartesi gününü ihlal ederek haddi aşmışlardı. Zira cumartesi günleri balıkları sürüyle geliyor, cumartesi tatili yapmayacakları gün ise gelmiyordu. İşte biz, fasıklık eder oldukları için onları böylece imtihan ediyorduk.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسبت
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقطع, جذذ, نوم
Zıt Kökنصب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kesmek, kıl veya tüyü deriden kazıyarak ayırmak ve bu kesinti yoluyla mutlak bir sükûnet ve dinginliğe kavuşturmak
Çekirdek Özet 2Hareketi, meşgalesi ve bedensel faaliyetleri kesintiye uğratarak varlığı dinlenme ve yenilenme haline geçirmek
Çekirdek Özet 3Kesintisiz dünya meşgalesini ve üretim döngüsünü belirli bir eşikte keserek bilinci ve bedeni tefekküre ve ibadete açan ritmik sınır
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca Yahudilere ait takvimsel bir güne veya tembellik anlamında edilgen bir uykuya indirgeyerek hayatı tanzim eden ritmik kesinti ve toparlanma ilkesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سبKesmek, uzatmak, bir şeyi sürükleyerek veya dille yaralayarak ayırmak; سبب, سبح, سبط, سبق köklerinde görülen doğrusal akış ve mesafe katetme hareketiتÇekirdekteki uzama ve akma eylemini sonlandırıcı, nihayete erdirici bir sınırla keserek hareketi durdurma, sükûnete ve dinginliğe erdirme anlamı kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaVarlığın taşıdığı yapıyı muhafaza etme ve dış etkilere karşı tutunma çabası
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaKendi sınırlarına çekilme, içe kapanma ve güvenli alana yerleşme
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonSüreci kesin bir sınırla nihayete erdirme, antlaşmalı bir eşikte durdurma
سبتDış dünyadaki tutunma ve meşgale çabasını س, içe çekilme ve barınma alanına aktararak ب, kesin bir sınır ve işaretle durdurup sükûnete kavuşturma ت hareketini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBaşın tıraş edilip saçların kökünden kesilmesi, derinin sepicilenip tüylerinden arındırılarak tabaklanması (es-sibt) ve devenin yürüyüşteki sarsıntıyı kesip yumuşak, engelsiz bir akışla ilerlemesi
Cahiliye şiiri kullanımıAntere el-Absî, derisi tüylerinden arındırılmış tabaklanmış sahtiyandan yapılan pürüzsüz ayakkabıyı överken bu kökü kullanmıştır: يُحْذَى نِعالَ السِّبُتِ ليس بتَوْأَمِ
Erken Arapça kullanımLebîd b. Rebîa, dertsiz ve engelsiz geçen uzun bir zaman dilimini nitelemek için kökü şu mısrasında zikretmiştir: وغَنِيتُ سَبْتاً قبلَ مُجرى داحِسٍ / لو كان للنَّفس اللَّجُوج خُلُـود

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça سبت kökü, Sami dil ailesinin batı ve kuzeybatı kollarında çok köklü bir ritmik kesinti ve dinlenme matrisine dayanır. İbranicede şavat (שָׁבַת) biçimi doğrudan işi bırakmak, eylemi kesmek, sükûnet bulmak anlamına gelir ve şabbat (שַׁבָּת) dinlenme gününü ifade eder. Süryanicede şabbet (ܫܒܬ) eylemi durdurma ve kutsal dinlenme vaktini karşılarken, Akadcada şabattu veya şapattu kelimesi ayın döngüsündeki dolunay gününü, tanrıların öfkesinin dindiği ve belirli ritüellerle işlerin askıya alındığı dinginlik eşiğini anlatır. Kökün en ilksel Sami çekirdeği meşgale ve hareketin askıya alınması, kesintiye uğratılmasıdır. Arapçada bu arkaik kök hem tabaklanarak kılları kesilmiş pürüzsüz deri (es-sibt), hem bedeni dış dünyadan koparan derin uyku hali (es-subât), hem de haftalık ritmik ibadet ve iş bırakma günü için korunmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Chicago Assyrian Dictionary.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسبتKesmek, traş etmek ve deriyi tüylerinden arındırmak somut anlamından bedensel faaliyeti kesip sükûnete erme soyut haline geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice şavat (שבת), Süryanice şabbet (ܫܒܬ), Akadca şapattuİşi bırakma, eylemi askıya alma, dinlenme ve ritmik döngüsel mola günü anlamında tam örtüşmeKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سبتAnlamlıKesmek, durdurmak, dinlenmekFaaliyeti keserek mutlak sükûnete kavuşma haliHedef kök; Kur'an'da geçer
ستبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
بستAnlamlıAyırmak, ufalamak veya yer adıFarsça kökenli Bust şehir adı veya unufak etme; Arapça asıl kök yapısı zayıftırKur'an'da geçmez
بتسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
تسبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
تبسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سبتMerkezKesinti, dinlenme, sükûnetEylemi ve bağı keserek dinginliğe ve yenilenmeye kavuşturmaسبت
قطعKomşuKesmek, ayırmakBir nesneyi veya ilişkiyi fiziksel olarak ikiye ayırma; sükûnet veya dinlenme hedefi içermesi gerekmezقطع
جذذKomşuKökünden kırmak, parçalamakŞiddetli ve parçalayıcı kesme eylemi; ritmik bir mola niteliği taşımazجذذ
نومKomşuUyku, bilinç kapalılığıDoğal fizyolojik dinlenme; سبت uykunun faaliyeti kesici ve sükûnet verici yönünü nitelerنوم
نصبZıtYorulmak, dikilmek, meşakkat çekmekDinlenmenin tam tersi olarak bedeni bitkin düşüren sürekli çaba ve didinmeنصب

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaسبتİşi kesmek, sükûnet bulmak, dinlenmekEylemin durdurulmasıyla elde edilen dinginlik ve yenilenme halini bütünüyle kapsarKesin
LatinceCessatio, requiesDurma, dinlenme, ara vermeEylemin askıya alınmasını karşılar; tüyü kazıma veya somut pürüzsüzleşme boyutunu taşımazGüçlü
İngilizceCessation, repose, SabbathKesilme, dinginlik, dinlenme vaktiDinlenme ve meşgaleyi durdurma yönünü karşılar; kökün saç kesme gibi somut fiziksel türevlerini dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaUnterbrechung, Ruhe, SabbatKesinti, dinlenme, molaHareketsizlik ve toparlanma yönünü verir; Arapçadaki pürüzsüz tabaklanmış deri çağrışımı yokturGüçlü
FransızcaCessation, repos, sabbatİşi bırakma, sükûnet, istirahatEylemin durması ve bedensel rahatlama anlamını karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
السَّبْتِYahudilere meşgaleden el çekip ibadete ayrılmaları emredilen cumartesi günüŞeriat ve ahid bağlamında balık avlama yasağı ve cumartesi yasağını çiğneyenler; Bakara 2:65, Nisâ 4:47, A'râf 7:163, Nahl 16:124
سُبَاتًاCanlıların dış dünya ile bağını ve hareketini keserek sağlanan derin dinlenme ve yenilenmeGece ve uykunun yaratılış gayesi ve insana lütfedilen fıtri sükûnet bağlamı; Furkân 25:47, Nebe 78:9
يَسْبِتُونَİbadet ve tatil gününün gereklerini yerine getirmek, dünyevi işi ve avı bırakmakCumartesi günü balıkların serbestçe su yüzüne çıkması ve yasağa riayet hali; A'râf 7:163
سَبْتِهِمْKendilerine has kılınan dinlenme ve ibadet vaktiİlahi imtihan gereği balıkların gelme ve kesilme ritmi bağlamı; A'râf 7:163

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratılış ve istirahat tasavvuruYahudilerin Tanrı'nın altı günde yaratıp yedinci gün dinlendiği iddiasına karşı ilahi yorulmazlığın (Kâf 50:38) savunulmasıYaratıcı için acziyet belirten istirahat değil, mahluk için fıtri kesinti ve sükûnet
Fıkıhİbadet vakitleri ve cuma hukukuHaftalık ibadet gününde ticari ve dünyevi eylemlerin durdurulması gerekliliğiAlışverişin ve dünyevi meşgalenin cuma namazı esnasında kesilmesi ilkesi
Tefsirسُبَاتًا kavramının tahliliUykunun ruhun bedenden kısmen ayrılıp meşgaleyi kesmesi ve ölümün küçük bir numunesi olmasıHareketsizlik, dinginlik ve hayat enerjisinin kesintiyle yeniden toparlanması
HadisSibtî ayakkabı ve kabir adabıHz. Peygamber'in tüyleri dökülmüş, tabaklanmış sığır derisinden pürüzsüz ayakkabı (en-ni‘âlü’s-sibtiyye) giymesi ve kabirler arasında bununla yürünmemesi uyarısıKıllardan arındırılmış temiz ve pürüzsüz tabaklanmış deri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve tefekkür ritmiRitmik ibadet molasıDünyevi meşgaleyi keserek dikkati mutlak yaratıcıya yöneltmekİnsanın sınırsızlaşan dünya ilgisini periyodik olarak dondururKesin
İlmiBiyolojik ritim ve sinir sistemiHomeostaz ve nörolojik restorasyonZihinsel aşırı yüklenmeyi kesip hafızayı ve dokuları tazelemekCanlı yapının tükenmesini engelleyen zorunlu biyolojik durma eşiğiGüçlü
SiyasiHukuki sınır ve kamu düzeniBağlayıcı kamusal kuralOtoritenin koyduğu yasağa riayet derecesini sınamakA'râf 7:163 ayetinde görüldüğü üzere hileli yollarla yasağı delmeyi önleyen meşruiyet testiGüçlü
İktisadiÜretim ve tüketim döngüsüÇalışma ve piyasa molasıKesintisiz sömürü ve tüketim hırsını frenleyerek emeği korumakPazarın durmaksızın işlemesini engelleyip insani sürdürülebilirliği güvenceye almakGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesikli sinyal ve periyodik sönümlemeSürekli akan bir dalganın veya enerjinin belirli aralıklarla sıfır noktasına çekilerek sistemin aşırı ısınmasının veya kararsızlaşmasının önlenmesi mekanizmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal grev veya zorunlu tatil hakkıSosyal bünyede emeğin metalaşmasını ve tükenmesini engellemek için hukuken tanımlanmış meşru eylemsizlik ve dinlenme alanıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca Musevi şeriatının cumartesi gününe veya modern anlamda verimsiz bir tembellik ve boş zamana indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamEylemi, bilinci ve meşgaleyi bilinçli bir sınırla keserek canlının ve toplumun yenilenmesini, yaratılış amacına dönmesini sağlayan ontolojik ve fıtri sükûnet hali
Yanlış anlamanın doğuracağı hataUykunun سُبَاتًا kılınmasını pasif bir yokluk sanmak ve cumartesi yasağını ahlaki ve ontolojik bir sınır testi yerine biçimsel bir tabu olarak görerek hile-i şer‘iyye zihniyetine kapılmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık tasavvurunda hareket kadar durmanın, üretim kadar dinlenmenin ve faaliyet kadar kesintinin de varoluşsal bir yasa olduğunu gösterir; insanın haddini bilmesi kesinti anlarında tecelli eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Uykunun ve gecenin nimet ve sükûnet olarak zikredildiği kozmolojik ayetlerde (Nebe 78:9, Furkân 25:47) ve İsrailoğullarının ilahi ahdi ve sınırları çiğnemesini anlatan kıssalarda (Bakara 2:65, A'râf 7:163).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hayatın kesintisiz bir dünyevi kazanım ve avlanma hırsı olduğu zannını yıkar; sınırların çiğnendiği yerde insanın maymunlaşacağını (onurunu yitireceğini) hatırlatarak riayetin özünü tahkim eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKıl ve tüyün deriden kazınması, başın tıraş edilmesi veya sarsıntısız bir yürüyüşle ilerleme suretiyle pürüzlerin ve direncin kesilip sükûnete erdirilmesi.
  • Soyut anlamSürekli devam eden faaliyeti, bilinci ve çabayı belirli bir sınırda kesintiye uğratarak varlığı dinlenme, yenilenme ve dinginlik haline geçirme.
  • Sistematik karşılıkHem kozmolojik planda biyolojik tükenmeyi önleyen uyku ve sükûnet ilkesi, hem de sosyo-dini planda piyasa ve dünya meşgalesini durduran ritmik ibadet ve sınır yasası.
  • LaTeX modeliS(t)=A(t)⋅[1−Π(t)]+R⋅Π(t)
  • LaTeX açıklamasıFormülde A(t) zamana bağlı aktif dünyevi meşgale ve eylemi, R ise dinlenme ve toparlanma durumundaki sükûnet potansiyelini temsil eder. Π(t) belirli periyotlarda 1 değerini alan kesinti ve tatil fonksiyonudur. Bu fonksiyon devreye girdiğinde aktif meşgale sıfırlanarak yerini bütünüyle sükûnet ve yenilenmeye (R) bırakır; böylece sistem aşırı yüklenmeden korunarak sürdürülebilir bir ritme kavuşur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س