سبت
س - ب - ت
KÖK- 9 geçiş
- 7 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Post demektir. Dinlenme günü, dinlenme yeri ve dinlenme anlamları kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Post demektir. Dinlenme günü, dinlenme yeri ve dinlenme anlamları kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR782 harfباب السين والتاء والباء معهما
س ب ت، ب س ت يستعملان فقط
سبت:
سَبَتَ اليَهوديُّ يَسُبُتُ يَتَّخِذُّ السَّبْتَ عِيداً.
والسُّباتُ: النَّومُ الغالب الكثير.
والمريضُ يَسْبُتُ سَبْتاً فهو مسبوت. والسُّباتُ من النوم: شِبهُ غَشيةٍ.
وسَبَتَ رأسَه إذا جزّهُ مستأصلا.
والسَّبُتُ بُرهةٌ من الدهر، وقال لبيد:
وغَنِيتُ سَبْتاً قبلَ مُجرى داحِسٍ لو كان للنَّفس اللَّجُوج خُلُـود
والسَّبْتُ: ضَربٌ من السَّير،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.280 harfالسَبتُ: الراحة. والسَبْتُ: الدهر. والسَبْتُ: حلْق الرأس. والسَبْتُ: إرسال الشَعَر عن العَقْص. والسَبْتُ: ضربٌ من سَيْر الإبل. قال أبو عمرو: هو العَنَقُ. قال حُمَيْدُ ابن ثَوْر:
ومَطْوِيَّةُ الأقراب أما نهارُها فَسَبْتٌ وأما ليلها فـذمـيل
وسَبَتَ عِلاوَتَه سَبْتاً، إذا ضرَبَ عنقَه. ومنه سمِّي يومُ السَبْتِ، لانقطاع الأيّام عنده. والجمع أَسْبُتٌ وسُبوتٌ. والسَبْتُ: قيام اليهود بأمرِ سَبْتها.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.200 harfس ت ب
سبت
استعمل من وجوهه : ( سبت ) .
سبت : الحرّاني عن ابن السّكيت : السَّبْتُ : الحَلْق ، يقال : قد سَبَتَ رَأسه يَسْبِته سبْتاً ، والسَّبْتُ : السيرُ السّريع ، وأنشد :
ومَطْوِيّةِ الأقرابِ أَمّا نهارُها
فَسَبْتٌ وأمَّا لَيْلُها فَزَمِيلُ
والسَّبْتُ أيضاً : من الأيّام . والسَّبْتُ : السُّبات ، وأنشد الأصمعيّ :
يُصْبِحَ مَخْمُوراً ويُمْسِي سبْتاً
أي : مَسْبُوتاً ، والسَّبْت أيضاً : بُرْهَةٌ من
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.637 harf(باب السين والباء وما يثلثهما)
(سبت) السين والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على راحةٍ وسكون. يقال للسَّير السهل اللّين. سَبْتٌ. قال:
ومطوِيّة الأقرابِ أمّا نَهارُها *** فسَبْتٌ وأما ليلُها فَذَمِيل([1])ثمّ حُمل على ذلك السَّبْت: حلق الرّأس. ويُنشَد في ذلك ما يصحح هذا القياسَ، وهو قولُه:
* يُصبح سكرانَ ويُمسِي سَبْتَا([2]) *
لأنَّه يكون في آخر النهار مُخْثِراً([3]) قليلَ الحركة فلذلك يقال للمتحيِّر
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR577 harf- أصل السبت: القطع، ومنه سبت السير: قطعه، وسبت شعره: حلقه، وأنفه: اصطلمه، وقيل: سمي يوم السبت؛ لأن الله تعالى ابتدأ بخلق السموات والأرض يوم الأحد، فخلقها في ستة أيام كما ذكره، فقطع عمله يوم السبت فسمي بذلك، وسبت فلان: صار في السبت وقوله: ﴿يوم سبتهم شرعا﴾ [الأعراف/163]، قيل: يوم قطعهم للعمل، ﴿ويوم لا يسبتون﴾ [الأعراف/163]، قيل: معناه لا يقطعون العمل، وقيل: يوم لا يكونون في السبت، وكلاهما إشارة إلى
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR282 harfس ب ت
يلبسون النعال السبتية ونعال السبت وهو الأدم لأن شعره يسقط في الدباغ كأنـه سبـت أي حلق.
وسبت رأسه ورأس مسبوت.
وسبتت اليهود وأسبتت.
وجعل الله النوم سباتاً: موتاً وأصبح فلان مسبوتاً: ميتاً.
ومن المجاز: سبت علاوته إذا قطع رأسه.
وأروني سبتي.
واخلع سبتيك.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.182 harfالسِّبْتُ، بالكسر: كلُّ جلدٍ مدبوغ، وقيل: هو المَدْبُوغ بالقَرَظِ خاصَّةً؛ وخَصَّ بعضُهم به جُلودَ البَِقر، مدبوغة كانت أَم غيرَ مدبوغة. ونِعالٌ سِبْتِيَّة: لا شعر عليها. الجوهري: السِّبْتُ، بالكسر، جلود البقر المدبوغةُ بالقَرَظ، تُحْذَى منه النِّعالُ السِّبْتِيَّة. وخرَج الحجاجُ يَتَوَذَّفُ في سِبْتِيَّتَيْنِ له. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسنلم، رأَى رجلاً يمشي بين القبور في
السِّبْتُ، بالكسر: كلُّ جلدٍ مدبوغ، وقيل: هو المَدْبُوغ بالقَرَظِ خاصَّةً؛ وخَصَّ بعضُهم به جُلودَ البَِقر، مدبوغة كانت أَم غيرَ مدبوغة. ونِعالٌ سِبْتِيَّة: لا شعر عليها. الجوهري: السِّبْتُ، بالكسر، جلود البقر المدبوغةُ بالقَرَظ، تُحْذَى منه النِّعالُ السِّبْتِيَّة. وخرَج الحجاجُ يَتَوَذَّفُ في سِبْتِيَّتَيْنِ له. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسنلم، رأَى رجلاً يمشي بين القبور في نَعْلَيْه، فقال: يا صاحب السِّبْتَيْنِ، اخْلَعْ سِبْتَيْكَ. قال الأَصمعي: السِّبْتُ الجِلْدُ المدبوغُ، قال: فإِن كان عليه شعر، أَو صوف، أَو وَبَرٌ، فهو مُصْحَبٌ. وقال أَبو عمرو: النعال السِّبْتِيَّة هي المدبوغة بالقَرَط. قال الأَزهري: وحديث النبي، صلى الله عليه وسلم، يَدُلّ على أَن السِّبْتَ ما لا شعر عليه. وفي الحديث: أَن عُبَيْدَ بن جُرَيْج قال لابن عمر: رأَيْتُكَ تَلْبَسُ النِّعَالَ السِّبْتِيَّةَ، فقال: رأَيتُ النبي، صلى الله عليه وسلم، يَلْبَسُ النِّعال التي ليس عليها شعر، ويتوضأُ فيها، فأَنا أُحِبُّ أَن أَلْبَسَها؛ قال: إِنما اعترض عليه، لأَنها نعال أَهل النعْمة والسَّعَةِ. قال الأَزهري: كأَنها سُمِّيَتْ سِبْتِيَّةً، لأَِنَّ شعرها قد سُبِتَ عنها أَي حُلِقَ وأُزِيلَ بعِلاج من الدباغ، معلوم عند دَبَّاغِيها. ابن الأَعرابي: سميت النعال المدبوغة سِبْتِيَّة، لأَِنها انْسَبَتَت بالدباغ أَي لانَتْ. وفي تسمية النعل المُتَّخَذَة من السِّبْت سِبْتاً اتساعٌ، مثل قولهم: فلان يَلْبَسُ الصوفَ والقُطْنَ والإِبْرَيْسَمَ أَي الثياب المُتَّخَذَة منها. ويروى: السِّبْتِيَّتَيْنِ، على النَّسب، وإِنما أَمره بالخَلْع احْتراماً للمقابر، لأَِنه يمشي بينها؛ وقيل: كان بها قَذَر، أَو لاخْتياله في مَشْيِه. والسَّبْتُ والسُّباتُ: الدَّهْرُ. وابْنا سُباتٍ: الليل والنهار؛ قال ابن أَحمر: فكُنَّا وهم كابْنَيْ سُباتٍ تَفَرَّقا سِوًى، ثم كانا مُنْجِداً وتِهامِيَا قال ابن بري: ذكر أَبو جعفر محمد بن حبيب أَن ابْنَيْ سُباتٍ رجلانِ، رأَى أَحدُهما صاحبَه في المنام، ثم انْتَبَه، وأَحدُهما بنَجْدٍ والآخر بِتهامة. وقال غيره: ابنا سُبات أَخوانِ، مضى أَحدُهما إِلى مَشْرِقِ الشمسِ لِيَنْظُرَ من أَين تَطْلُعُ، والآخر إِلى مَغْرِبِ الشمسِ لينظر أَين تَغْرُبُ. والسَّبْتُ: بُرْهةٌ من الدهر؛ قال لبيد: وغَنِيتُ سَبْتاً قبلَ مَجْرَى داحِسٍ، لو كان، للنَّفْسِ اللَّجُوجِ، خُلودُ وأَقَمْتُ سَبْتاً، وسَبْتَةً، وسَنْبَتاً، وسَنْبَتَةً أَي بُرْهةً. والسَّبْتُ: الراحةُ. وسَبَتَ يَسْبُتُ سَبْتاً: اسْتَراحَ وسَكَنَ. والسُّباتُ: نوم خَفِيّ، كالغَشْيَةِ. وقال ثعلب: السُّباتُ ابتداءُ النوم في الرأْس حتى يبلغ إِلى القلب. ورجل مَسْبُوتٌ، من السُّباتِ، وقد سُبِتَ، على ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: وتَرَكَتْ راعِيَها مَسْبوتا، قد هَمَّ، لما نام، أَنْ يموتا التهذيب: والسَّبْتُ السُّباتُ؛ وأَنشد الأَصمعي: يُصْبِحُ مَخْمُوراً، ويُمْسِي سَبْتا أَي مَسْبُوتاً. والمُسْبِتُ: الذي لا يَتَحَرَّكُ، وقد أَسْبَتَ. ويقال: سُبِتَ المريضُ، فهو مَسْبُوت. وأَسْبَتَ الحَيَّةُ إِسْباتاً إِذا أَطْرَقَ لا يَتَحَرَّكُ، وقال: أَصَمُّ أَعْمَى، لا يُجِيب الرُّقَى، من طُولِ إِطْرَاقٍ وإِسْباتِ والمَسْبُوتُ: المَيِّتُ والمَغْشِيُّ عليه، وكذلك العليل إِذا كان مُلْقىً كالنائم يُغَمِّضُ عينيه في أَكثر أَحواله، مَسْبُوتٌ. وفي حديث عمرو بن مسعود، قال لمعاوية: ما تَسْأَلُ عن شيخ نومُه سُباتٌ، وليلُه هُباتٌ؟ السُّباتُ: نوم المريضِ والشيخِ المُسِنِّ، وهو النَّومةُ الخَفيفة، وأَصْلُه من السَّبْتِ، الراحةِ والسُّكونِ، أَو من القَطْع وتَرْكِ الأَعْمال. والسُّباتُ: النَّومُ، وأَصْلُه الراحةُ، تقول منه: سَبَتَ يَسْبُتُ، هذه بالضم وحدها. ابن الأَعرابي في قوله عز وجل: وجَعَلْنا نومَكم سُباتاً أَي قِطَعاً؛ والسَّبْتُ: القَطْع، فكأَنه إِذا نام، فقد انقطع عن الناس. وقال الزجاج: السُّباتُ أَن ينقطع عن الحركة، والروحُ في بدنه، أَي جعلنا نومكم راحة لكم. والسَّبْتُ: من أَيام الأُسبوع، وإِنما سمي السابعُ من أَيام الأُسبوع سَبْتاً، لأَن الله تعالى ابتدأَ الخلق فيه، وقطع فيه بعضَ خَلْق الأَرض؛ ويقال: أَمر فيه بنو إِسرائيل بقطع الأَعمال وتركها؛ وفي المحكم: وإِنما سمي سَبْتاً، لأَِن ابتداء الخلق كان من يوم الأَحد إِلى يوم الجمعة، ولم يكن في السَّبْتِ شيء من الخلق، قالوا: فأَصبحتْ يومَ السَّبْتِ مُنْسَبِتَةً أَي قد تَمَّتْ، وانْقَطَع العملُ فيها؛ وقيل: سمي بذلك لأَِن اليهود كانوا يَنْقَطِعون فيه عن العمل والتصرف، والجمع أَسبُتٌ وسُبُوتٌ. وقد سَبَتُوا يَسْبِتُون ويَسْبُتون، وأَسْبَتُوا: دخَلُوا في السَّبْتِ. والإِسْباتُ: الدخولُ في السَّبْتِ. والسَّبْتُ: قيامُ اليهود بأَمر سُنَّتِها. قال تعالى: ويوم لا يَسْبِتُون لا تأْتيهم. وقوله تعالى: وجعَلْنا الليلَ لباساً، والنَّوْمَ سُباتاً؛ قال: قَطْعاً لأَعْمالكم. قال: وأَخطأَ من قال: سُمِّيَ السَبْتَ، لأَن الله أَمر بني إِسرائيل فيه بالاستراحة؛ وخَلَق هو، عز وجل، السموات والأَرضَ في ستة أَيام، آخرها يوم الجمعة، ثم استراح وانقطع العمل، فسمي السابعُ يوم السبت. قال: وهذا خطأٌ لأَنه لا يُعلم في كلام العرب سَبَتَ، بمعنى اسْتَراح، وإِنما معنى سَبَتَ: قَطَعَ، ولا يوصف الله، تعالى وتَقَدَّس، بالاستراحة، لأَنه لا يَتْعَبُ، والراحة لا تكون إِلا بعد تَعَبٍ وشَغَلٍ، وكلاهما زائل عن الله تعالى، قال: واتفق أَهل العلم على أَن الله تعالى ابتدأَ الخلق يوم السَّبْت، ولم يَخْلُقْ يومَ الجمعة سماء ولا أَرضاً. قال الأَزهري: والدليل على صحة ما قال، ما روي عن عبد الله بن عمر، قال: خلق الله التُّربةً يومَ السَّبْت، وخلق الحجارة يوم الأَحد، وخلق السحاب يوم الاثنين، وخَلَق الكُرومَ يوم الثلاثاء، وخلق الملائكة يوم الأَربعاء، وخلق الدواب يوم الخميس، وخلق آدم يوم الجمعة فيما بين العصر وغروب الشمس. وفي الحديث: فما رأَينا الشمسَ سَبْتاً؛ قيل: أَراد أُسبوعاً من السَّبْت إِلى السَّبْت، فأَطلق عليه اسم اليوم، كما يقال: عشرون خريفاً، ويرادُ عشرون سنة؛ وقيل: أَراد بالسَّبْتِ مُدَّةً من الأَزمان، قليلة كانت أَو كثيرة. وحكى ثعلب عن ابن الأَعرابي: لا تَكُ سَبْتِيًّا أَي ممن يصوم السَّبْتَ وحده. وسَبَتَ عِلاوَتَه: ضَرَبَ عُنُقَه. والسَّبْتُ: السير السريع؛ وأَنشد لحميد بن ثور: ومَطْوِيَّةِ الأَقْرَابِ، أَما نَهارُها فسَبْتٌ، وأَما ليلُها فزَمِيلُ وسَبَتَت الناقةُ تَسْبِتُ سَبْتاً، وهي سَبُوتٌ. والسَّبْت: سَيْر فوق العَنَقِ؛ وقيل: هو ضَرْبٌ من السَّيْر، وفي نسخة: سير الإِبل؛ قال رؤْبة:يَمْشِي بها ذو المِرَّةِ السَّبُوتُ، وهْوَ من الأَيْنِ حَفٍ نَحِيتُ والسَّبْتُ أَيضاً: السَّبْقُ في العَدْوِ. وفرس سَبْتٌ إِذا كان جواداً، كثير العَدْو. والسَّبْت: الحَلْقُ، وفي الصحاح: حلق الرأْس. وسَبَتَ رأْسَهُ وشعرَه يسْبُتُه سَبْتاً، وسَلَتَه، وسَبَدَه: حَلَقَه؛ قال: وسَبَدَه إِذا أَعْفَاه، وهو من الأَضدادِ. وسَبَتَ الشيءَ سَبْتاً وسَبَّتَه: قَطَعَه، وخَصَّ به اللحياني الأَعناقَ. وسَبَتَت اللُّقْمةُ حَلْقي وسَبَتَّتْه: قَطَعَتْه،والتخفيف أَكثر. والسَّبْتاء من الأَرض: كالصَّحْراء، وقيل: أَرض سَبْتاء، لا شجر فيها. أَبو زيد: السَّبْتاء الصحراء، والجمع سَباتي وسباتى. وأَرضٌ سَبْتاء: مُستَوِية. وانْسَبَتَتِ الرُّطَبة: جَرَى فيها كلها الإِرْطابُ. وانْسَبَتَ الرُّطَبُ: عَمَّه كلَّه الإِرْطابُ. ورُطَبٌ مُنسبِتٌ عَمَّه الإِرْطابُ. وانْسَبَتَتِ الرُّطَبَةُ أَي لانَتْ. ورُطَبةٌ مُنْسَبِتَةٌ أَي لَيِّنة؛ وقال عنترة: بَطَلٌ كأَنَّ ثِبابَه في سَرْحَةٍ، يُحْذَى نِعالَ السِّبْتِ، ليس بتَوأَمِ مدحه بأَربع خصال كرام: إِحداها أَنه جعله بطلاً أَي شجاعاً، الثانية أَنه جعله طويلاً، شبهه بالسَّرْحة، الثالثة أَنه جعله شريفاً، للُبْسه نِعالَ السِّبْتِ، الرابعة أَنه جعله تامَّ الخَلْق نامياً، لأَِن التَّوْأَم يكون أَنْقَصَ خَلْقاً وقوَّة وعَقْلاً وخُلُقاً. والسَّبْتُ: إِرسال الشعر عن العَقْصِ. والسُّبْتُ والسَّبْتُ: نَبات شِبْه الخِطْمِيِّ، الأَخيرة عن كراع؛ أَنشد قُطْرُبٌ: وأَرْضٍ يَحارُ بها المُدْلِجُونْ، تَرَى السُّبْتَ فيها كرُكنِ الكَثِيبْ وقال أَبو حنيفة: السِّبِتُ نبت، معرَّب من شِبِتٍّ؛ قال: وزعم بعض الرواة أَنه السَّنُّوتُ. والسَّبَنْتَى والسَّبَنْدَى: الجَرِيء المُقْدِم مِن كل شيء، والياء للإِلحاق لا للتأْنيث، أَلا ترى أَن الهاء تلحقه والتنوين، ويقال: سَبَنْتاة وسَبَنْداة؟ قال ابن أَحمر يصف رجلاً: كأَنَّ الليلَ لا يَغْسُو عليه، إِذا زَجَرَ السَّبَنْتَاةَ الأَمُونَا يعني الناقة. والسَّبَنْتَى: النَّمِرُ، ويُشْبِهُ أَن يكونَ سمي به لجُرْأَتِه؛ وقيل: السَّبَنْتَى الأَسَدُ، والأُنثى بالهاء؛ قال الشماخ يرثي عمر بن الخطاب رضي الله عنه: جَزَى اللهُ خيراً من إِمامٍ، وباركَتْ يَدُ الله في ذاكَ الأَدِيمِ المُمَزَّقِ وما كنتُ أَخْشَى أَن تكونَ وفَاتُه بكَفَّيْ سَبَنْتَى، أَزْرَقِ العَيْنِ، مُطْرِقِ قال ابن بري: البيت لمُزَرِّدٍ (* قوله «البيت لمزرد» تبع في ذلك أَبا رياش. قال الصاغاني وليس له أَيضاً. وقال أَبو محمد الأَعرابي انه لجزء أَخي الشماخ وهو الصحيح. وقيل ان الجن قد ناحت عليه بهذه الآيات.)، أَخي الشَّماخ. يقول: ما كنتُ أَخْشَى أَن يقتله أَبو لؤلؤة، وأَن يَجْتَرِئَ على قتله. والأَزْرَقُ: العَدُوُّ، وهو أَيضاً الذي يكون أَزْرَقَ العين، وذلك يكون في العَجَم. والمُطْرِقُ: المُسْتَرْخي العين. وقيل: السَّبَنْتَاة اللَّبُؤَةُ الجَريئة؛ وقيل: الناقة الجَريئة الصدر، وليس هذا الأَخير بقوي، وجمعها سَبانتُ، ومن العرب من يجمعها سَباتَى؛ ويقال للمرأَة السَّلِيطة: سَبَنْتَاة؛ ويقال: هي سَبَنْتَاةٌ في جِلْدِ حَبَنْداة.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR407 harf* س ب ت * * السَّبْتُ * الراحة والدهر وحلق الرأس وضرب العنق ومنه يسمى يوم السبت لانقطاع الأيام عنده وجمعه * أسْبُتٌ * و * سُبُوتٌ * و * السَّبْتُ * أيضا قيام اليهود بأمر سبتها ومنه قوله تعالى ﴿يوم سبتهم شرعا ويوم لا * يَسْبِتُون *﴾ وباب الأربعة ضرب و * أسْبَتَ * اليهودي دخل في السبت و * السُّبَاتُ * النوم وأصله الراحة ومنه قوله تعالى ﴿وجعلنا نومكم سباتا﴾ وبابه نصر و * المَسْبُوتُ * الميت
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR12.069 harfالسبت: الراحة والسكون، والقطع، وترك الأعمال. وسبت، يسبت، سبتا: استراح، وسكن. وسبت الشيء، وسبته: قطعه، وخص اللحياني به الأعناق. وسبتت اللقمة حلقي، وسبتته: قطعته، والتخفيف أكثر. والسبت، السبات: الدهر، وسيأتي ما يتعلق به. السبت: الحلق، وفي الصحاح: حلق الرأس، سبت رأسه وشعره، يسبته، سبتا؛ وسلته؛ وسبده: حلقه. السبت: إرسال الشعر عن العقص. السبت: السير السريع، وأنشد لحميد بن ثور يمدح عبد الله بن جعفر:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.958 harfسَبَتَ
1 سَبَتَ ذ , (S, M, Msb,) aor. سَبُتَ (S, Msb) only, (S,) or سَبِتَ , (so written in a copy of the M,) [both of which are said by MF to be indicated, or implied, in the K, but this is not clearly the case,] inf. n. سَبْتٌ, (M, K, * TA,) He rested: (S, M, Msb, K: *) and ceased, or abstained, from works: (TA:) and was, or became, quiet, still, or motionless: (M, TA:) and ↓ اسبت signifies
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR830 harfسَبَتَ
سَبَتَ I , U ( n. ac. سَبْت 1 ),
a. Rested; slept; became motionless.
b. Kept the Sabbath ( Few ).
c. Cut, cut. off, severed; shaved.
d. Let hang down ( hair ).
أَسْبَتَ
أَسْبَتَ IV ,
a. Entered on the Sabbath.
اِنْسَبَتَ
اِنْسَبَتَ VII ,
a. Was long, extended, oblong.
سَبْت
سَبْت 1 ,
a. Rest; quiet, stillness.
b. ( pl. أَسْبُت 16 , سُبُوْت 27 ), [ art. ], Saturday, the
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR29.680 harfسبت
سَبَتَ - يَسْبِتُ - سَبْت - سُبَات - سُبَاتَاً
سَبَتَ - يَسْبِتُ + الكائن: يدخل في حال الراحة والسكينة بعد العمل والجهد والحركة
﴿إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لا يَسْبـِتُونَ لَا تَأْتِيهِمْ﴾
سَبْت: اسم فعل " سَبَتَ - يَسْبِتُ ": السكينة والراحة والهدوء بعد العمل والجهد
Mücavir kökler51 mücavir (68 toplam)
- نوم
2 ortak ayet · “Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir
- عدو
3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- قرد
1 ortak ayet · Maymunlar
- خسأ
1 ortak ayet · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir
- جعل
3 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- حوت
1 ortak ayet · Balık demektir
- شرع
1 ortak ayet · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
- طمس
1 ortak ayet · Hemen sildik
- طور
1 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır
- غلظ
1 ortak ayet · Ğaliz (zı), Sert topraktır
- لبس
1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- نشر
1 ortak ayet · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
Geçtiği ayetler(7)
وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ
DinlenmeAndolsun ki, içinizden cumartesi günü haddi aşanları elbette bilirsiniz. İşte biz onlara: Aşağılık maymunlar olun, dedik.
… فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَا أَوْ نَلْعَنَهُمْ كَمَا لَعَنَّا أَصْحَابَ السَّبْتِ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا
DinlenmeEy kitab verilenler; Biz bir takım yüzleri silip de enselerine çevirmezden veya onları Ashab-ı Sebit’i la’netlediğimiz gib la’netlemezden önce, gelin de elinizdekini doğrulayıcı olarak indirdiğimize iman edin. Allahın emri daima yapılagelmiştir.
وَرَفَعْنَا فَوْقَهُمُ الطُّورَ بِمِيثَاقِهِمْ وَقُلْنَا لَهُمُ ادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُلْنَا لَهُمْ لَا تَعْدُوا فِي السَّبْتِ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا
DinlenmeSöz vermelerine karşılık Tur dağını üzerlerine kaldırdık. Ve onlara; Şehrin kapısından secde ederek girin, dedik. Cumartesileri aşırı gitmeyin, dedik. Onlardan ağır bir te’minat aldık.
… الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لَا …
DinlenmeOnlara; denizin kıyısındaki o kasabanın durumunu sor. Hani onlar, cumartesi gününü ihlal ederek haddi aşmışlardı. Zira cumartesi günleri balıkları sürüyle geliyor, cumartesi tatili yapmayacakları gün ise gelmiyordu. İşte biz, fasıklık eder oldukları için onları böylece imtihan ediyorduk.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سبت |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطع, جذذ, نوم |
| Zıt Kök | نصب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi kesmek, kıl veya tüyü deriden kazıyarak ayırmak ve bu kesinti yoluyla mutlak bir sükûnet ve dinginliğe kavuşturmak |
| Çekirdek Özet 2 | Hareketi, meşgalesi ve bedensel faaliyetleri kesintiye uğratarak varlığı dinlenme ve yenilenme haline geçirmek |
| Çekirdek Özet 3 | Kesintisiz dünya meşgalesini ve üretim döngüsünü belirli bir eşikte keserek bilinci ve bedeni tefekküre ve ibadete açan ritmik sınır |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca Yahudilere ait takvimsel bir güne veya tembellik anlamında edilgen bir uykuya indirgeyerek hayatı tanzim eden ritmik kesinti ve toparlanma ilkesini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سب | Kesmek, uzatmak, bir şeyi sürükleyerek veya dille yaralayarak ayırmak; سبب, سبح, سبط, سبق köklerinde görülen doğrusal akış ve mesafe katetme hareketi | ت | Çekirdekteki uzama ve akma eylemini sonlandırıcı, nihayete erdirici bir sınırla keserek hareketi durdurma, sükûnete ve dinginliğe erdirme anlamı kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın taşıdığı yapıyı muhafaza etme ve dış etkilere karşı tutunma çabası |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Kendi sınırlarına çekilme, içe kapanma ve güvenli alana yerleşme |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Süreci kesin bir sınırla nihayete erdirme, antlaşmalı bir eşikte durdurma |
| سبت | Dış dünyadaki tutunma ve meşgale çabasını س, içe çekilme ve barınma alanına aktararak ب, kesin bir sınır ve işaretle durdurup sükûnete kavuşturma ت hareketini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başın tıraş edilip saçların kökünden kesilmesi, derinin sepicilenip tüylerinden arındırılarak tabaklanması (es-sibt) ve devenin yürüyüşteki sarsıntıyı kesip yumuşak, engelsiz bir akışla ilerlemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere el-Absî, derisi tüylerinden arındırılmış tabaklanmış sahtiyandan yapılan pürüzsüz ayakkabıyı överken bu kökü kullanmıştır: يُحْذَى نِعالَ السِّبُتِ ليس بتَوْأَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Lebîd b. Rebîa, dertsiz ve engelsiz geçen uzun bir zaman dilimini nitelemek için kökü şu mısrasında zikretmiştir: وغَنِيتُ سَبْتاً قبلَ مُجرى داحِسٍ / لو كان للنَّفس اللَّجُوج خُلُـود |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça سبت kökü, Sami dil ailesinin batı ve kuzeybatı kollarında çok köklü bir ritmik kesinti ve dinlenme matrisine dayanır. İbranicede şavat (שָׁבַת) biçimi doğrudan işi bırakmak, eylemi kesmek, sükûnet bulmak anlamına gelir ve şabbat (שַׁבָּת) dinlenme gününü ifade eder. Süryanicede şabbet (ܫܒܬ) eylemi durdurma ve kutsal dinlenme vaktini karşılarken, Akadcada şabattu veya şapattu kelimesi ayın döngüsündeki dolunay gününü, tanrıların öfkesinin dindiği ve belirli ritüellerle işlerin askıya alındığı dinginlik eşiğini anlatır. Kökün en ilksel Sami çekirdeği meşgale ve hareketin askıya alınması, kesintiye uğratılmasıdır. Arapçada bu arkaik kök hem tabaklanarak kılları kesilmiş pürüzsüz deri (es-sibt), hem bedeni dış dünyadan koparan derin uyku hali (es-subât), hem de haftalık ritmik ibadet ve iş bırakma günü için korunmuştur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Chicago Assyrian Dictionary.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سبت | Kesmek, traş etmek ve deriyi tüylerinden arındırmak somut anlamından bedensel faaliyeti kesip sükûnete erme soyut haline geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice şavat (שבת), Süryanice şabbet (ܫܒܬ), Akadca şapattu | İşi bırakma, eylemi askıya alma, dinlenme ve ritmik döngüsel mola günü anlamında tam örtüşme | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سبت | Anlamlı | Kesmek, durdurmak, dinlenmek | Faaliyeti keserek mutlak sükûnete kavuşma hali | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ستب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| بست | Anlamlı | Ayırmak, ufalamak veya yer adı | Farsça kökenli Bust şehir adı veya unufak etme; Arapça asıl kök yapısı zayıftır | Kur'an'da geçmez |
| بتس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| تسب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| تبس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سبت | Merkez | Kesinti, dinlenme, sükûnet | Eylemi ve bağı keserek dinginliğe ve yenilenmeye kavuşturma | سبت |
| قطع | Komşu | Kesmek, ayırmak | Bir nesneyi veya ilişkiyi fiziksel olarak ikiye ayırma; sükûnet veya dinlenme hedefi içermesi gerekmez | قطع |
| جذذ | Komşu | Kökünden kırmak, parçalamak | Şiddetli ve parçalayıcı kesme eylemi; ritmik bir mola niteliği taşımaz | جذذ |
| نوم | Komşu | Uyku, bilinç kapalılığı | Doğal fizyolojik dinlenme; سبت uykunun faaliyeti kesici ve sükûnet verici yönünü niteler | نوم |
| نصب | Zıt | Yorulmak, dikilmek, meşakkat çekmek | Dinlenmenin tam tersi olarak bedeni bitkin düşüren sürekli çaba ve didinme | نصب |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سبت | İşi kesmek, sükûnet bulmak, dinlenmek | Eylemin durdurulmasıyla elde edilen dinginlik ve yenilenme halini bütünüyle kapsar | Kesin |
| Latince | Cessatio, requies | Durma, dinlenme, ara verme | Eylemin askıya alınmasını karşılar; tüyü kazıma veya somut pürüzsüzleşme boyutunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Cessation, repose, Sabbath | Kesilme, dinginlik, dinlenme vakti | Dinlenme ve meşgaleyi durdurma yönünü karşılar; kökün saç kesme gibi somut fiziksel türevlerini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Unterbrechung, Ruhe, Sabbat | Kesinti, dinlenme, mola | Hareketsizlik ve toparlanma yönünü verir; Arapçadaki pürüzsüz tabaklanmış deri çağrışımı yoktur | Güçlü |
| Fransızca | Cessation, repos, sabbat | İşi bırakma, sükûnet, istirahat | Eylemin durması ve bedensel rahatlama anlamını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السَّبْتِ | Yahudilere meşgaleden el çekip ibadete ayrılmaları emredilen cumartesi günü | Şeriat ve ahid bağlamında balık avlama yasağı ve cumartesi yasağını çiğneyenler; Bakara 2:65, Nisâ 4:47, A'râf 7:163, Nahl 16:124 |
| سُبَاتًا | Canlıların dış dünya ile bağını ve hareketini keserek sağlanan derin dinlenme ve yenilenme | Gece ve uykunun yaratılış gayesi ve insana lütfedilen fıtri sükûnet bağlamı; Furkân 25:47, Nebe 78:9 |
| يَسْبِتُونَ | İbadet ve tatil gününün gereklerini yerine getirmek, dünyevi işi ve avı bırakmak | Cumartesi günü balıkların serbestçe su yüzüne çıkması ve yasağa riayet hali; A'râf 7:163 |
| سَبْتِهِمْ | Kendilerine has kılınan dinlenme ve ibadet vakti | İlahi imtihan gereği balıkların gelme ve kesilme ritmi bağlamı; A'râf 7:163 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve istirahat tasavvuru | Yahudilerin Tanrı'nın altı günde yaratıp yedinci gün dinlendiği iddiasına karşı ilahi yorulmazlığın (Kâf 50:38) savunulması | Yaratıcı için acziyet belirten istirahat değil, mahluk için fıtri kesinti ve sükûnet |
| Fıkıh | İbadet vakitleri ve cuma hukuku | Haftalık ibadet gününde ticari ve dünyevi eylemlerin durdurulması gerekliliği | Alışverişin ve dünyevi meşgalenin cuma namazı esnasında kesilmesi ilkesi |
| Tefsir | سُبَاتًا kavramının tahlili | Uykunun ruhun bedenden kısmen ayrılıp meşgaleyi kesmesi ve ölümün küçük bir numunesi olması | Hareketsizlik, dinginlik ve hayat enerjisinin kesintiyle yeniden toparlanması |
| Hadis | Sibtî ayakkabı ve kabir adabı | Hz. Peygamber'in tüyleri dökülmüş, tabaklanmış sığır derisinden pürüzsüz ayakkabı (en-ni‘âlü’s-sibtiyye) giymesi ve kabirler arasında bununla yürünmemesi uyarısı | Kıllardan arındırılmış temiz ve pürüzsüz tabaklanmış deri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadet ve tefekkür ritmi | Ritmik ibadet molası | Dünyevi meşgaleyi keserek dikkati mutlak yaratıcıya yöneltmek | İnsanın sınırsızlaşan dünya ilgisini periyodik olarak dondurur | Kesin |
| İlmi | Biyolojik ritim ve sinir sistemi | Homeostaz ve nörolojik restorasyon | Zihinsel aşırı yüklenmeyi kesip hafızayı ve dokuları tazelemek | Canlı yapının tükenmesini engelleyen zorunlu biyolojik durma eşiği | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki sınır ve kamu düzeni | Bağlayıcı kamusal kural | Otoritenin koyduğu yasağa riayet derecesini sınamak | A'râf 7:163 ayetinde görüldüğü üzere hileli yollarla yasağı delmeyi önleyen meşruiyet testi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve tüketim döngüsü | Çalışma ve piyasa molası | Kesintisiz sömürü ve tüketim hırsını frenleyerek emeği korumak | Pazarın durmaksızın işlemesini engelleyip insani sürdürülebilirliği güvenceye almak | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesikli sinyal ve periyodik sönümleme | Sürekli akan bir dalganın veya enerjinin belirli aralıklarla sıfır noktasına çekilerek sistemin aşırı ısınmasının veya kararsızlaşmasının önlenmesi mekanizması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal grev veya zorunlu tatil hakkı | Sosyal bünyede emeğin metalaşmasını ve tükenmesini engellemek için hukuken tanımlanmış meşru eylemsizlik ve dinlenme alanı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Musevi şeriatının cumartesi gününe veya modern anlamda verimsiz bir tembellik ve boş zamana indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemi, bilinci ve meşgaleyi bilinçli bir sınırla keserek canlının ve toplumun yenilenmesini, yaratılış amacına dönmesini sağlayan ontolojik ve fıtri sükûnet hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Uykunun سُبَاتًا kılınmasını pasif bir yokluk sanmak ve cumartesi yasağını ahlaki ve ontolojik bir sınır testi yerine biçimsel bir tabu olarak görerek hile-i şer‘iyye zihniyetine kapılmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurunda hareket kadar durmanın, üretim kadar dinlenmenin ve faaliyet kadar kesintinin de varoluşsal bir yasa olduğunu gösterir; insanın haddini bilmesi kesinti anlarında tecelli eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Uykunun ve gecenin nimet ve sükûnet olarak zikredildiği kozmolojik ayetlerde (Nebe 78:9, Furkân 25:47) ve İsrailoğullarının ilahi ahdi ve sınırları çiğnemesini anlatan kıssalarda (Bakara 2:65, A'râf 7:163). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hayatın kesintisiz bir dünyevi kazanım ve avlanma hırsı olduğu zannını yıkar; sınırların çiğnendiği yerde insanın maymunlaşacağını (onurunu yitireceğini) hatırlatarak riayetin özünü tahkim eder. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKıl ve tüyün deriden kazınması, başın tıraş edilmesi veya sarsıntısız bir yürüyüşle ilerleme suretiyle pürüzlerin ve direncin kesilip sükûnete erdirilmesi.
- Soyut anlamSürekli devam eden faaliyeti, bilinci ve çabayı belirli bir sınırda kesintiye uğratarak varlığı dinlenme, yenilenme ve dinginlik haline geçirme.
- Sistematik karşılıkHem kozmolojik planda biyolojik tükenmeyi önleyen uyku ve sükûnet ilkesi, hem de sosyo-dini planda piyasa ve dünya meşgalesini durduran ritmik ibadet ve sınır yasası.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zamana bağlı aktif dünyevi meşgale ve eylemi, ise dinlenme ve toparlanma durumundaki sükûnet potansiyelini temsil eder. belirli periyotlarda değerini alan kesinti ve tatil fonksiyonudur. Bu fonksiyon devreye girdiğinde aktif meşgale sıfırlanarak yerini bütünüyle sükûnet ve yenilenmeye () bırakır; böylece sistem aşırı yüklenmeden korunarak sürdürülebilir bir ritme kavuşur.