لبس
ل - ب - س
KÖK- 23 geçiş
- 20 ayet
- 18 sîga
- 13 sözlük
“Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç, boşalmaya hazır olan yay demektir. Bir yerden başka bir yere gitmek üzere olan kimsenin gitmeden önceki beklediğizi zamana lebs denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç, boşalmaya hazır olan yay demektir. Bir yerden başka bir yere gitmek üzere olan kimsenin gitmeden önceki beklediğizi zamana lebs denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.772 harfباب السين واللام والباء معهما
س ل ب، ل س ب، ب ل س، ل ب س، س ب ل، ب س ل مستعملات
سلب:
كلُّ لِباسٍ على الإنسانِ سَلَبٌ، وسَلَبَ يَسُلُبُ: أخَذَ سَلَبَه، والسَّلَبُ: ما يُسْلَبُ به، والجميع الأسلاب.
والسَّلوب من النّوق: التي يؤخَذُ ولدها، وجمعه سَلائب.
وقيل: هي الناقة إذا أَلْقَت ولَدَها لغير تَمامٍ وجمعه سُلُبٌ، وأَسْلَبَتْ: فَعَلَت ذلك ويقال للشّاء أَسْلَبَتْ.
ويقال: السُّلُبُ: الطِّوال، وفَرَسٌ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.130 harfاللُبْسُ بالضم: مصدر قولك لَبِسْتُ الثوبَ ألْبَسُ. واللَّبْسُ بالفتح: مصدر قولك لَبَسْتُ عليه الأمر ألْبِسُ، أي خلطت، من قوله تعالى: "ولَلَبَسْنا عليهم ما يَلْبِسونَ". واللَّبْسُ أيضاً: اختلاط الظلام. وفي الحديث: "في الأمر لُبْسَةٌ" بالضم، أي شبهةٌ ليس بواضح. واللِباسُ: ما يُلْبَسُ. وكذلك المَلْبَسُ. واللِبْسُ بالكسر مثله. ولِبْسُ الكعبةِ والهودجِ: ما عليهما من لِباسٍ. قال حميد بن ثور:
فلمَّا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR15.895 harfس ل ب
سلب ، سبل ، لسب ، لبس ، بلس ، بسل .
سلب : قال الليث : السَّلَب : ما يُسْلَب به والجميعُ الأَسْلاب ، وكلُّ شيء على
الإنسان من اللباس فهو سَلَب ، والفعل سَلَبْتُه أسلُبه سلَباً : إذا أخذتَ سَلَبه . قال : والسَّلوب من النوق الَّتي ترمِي بوَلدِها . وقد أسلبتْ ناقتكُم ، وهي سَلوب : إذا ألقتْ ولدَها قبل أن يتمّ ، والجميعُ السلاَّئب .
اللّحياني : امرأةٌ سَلُوب وسَليبٌ : وهي الّتي يموت زوجُها أو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.024 harf(باب اللام والباء وما يثلثهما)
(لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].
(لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال:
كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.634 harf- لبس الثوب: استتر به، وألبسه غيره، ومنه: ﴿يلبسون ثيابا خضرا﴾ [الكهف/31] واللباس واللبوس واللبس ما يلبس. قال تعالى: ﴿قد أنزلنا عليكم لباسا يواري سوآتكم﴾ [الأعراف/26] وجعل اللباس لكل ما يغطي من الإنسان عن قبيح، فجعل الزوج لزوجه لباسا من حيث إنه يمنعها ويصدها عن تعاطي قبيح. قال تعالى: ﴿هن لباس لكم وأنتم لباس لهن﴾ [البقرة/187] فسماهن لباسا كما سماها الشاعر إزارا في قوله:
*فدى لك من أخي ثقة إزاري
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.343 harfل ب س
لبس الثوب لبساً وتلبّس بلباس حسن ولباساً حسناً وعليه ملبس بهيٌّ ولبوس من ثوب أو درع وعليهم ملابس ولبس.
وملاءة لبيس ومزادة لبيس: خلق.
قال الكميت: تتبّعها بالطعن شرراً كأنما يُبجّس روقاه المزاد اللبائسا وهو لبس الكعبة.
وكشف عن الهودج لبسه.
قال: فلما كشفن اللبس عنه مسحنه بأطراف طفلٍ زان غيلاً موشّماً وما لبست هذا الثوب إلا لبسةً واحدةً وما أحسن لبسته! ولبّس الحقّ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.515 harfاللُّبْسُ، بالضم: مصدر قولك لَبِسْتُ الثوبَ أَلْبَس، واللَّبْس، بالفتح: مصدر قولك لَبَسْت عليه الأَمر أَلْبِسُ خَلَطْت. واللِّباسُ: ما يُلْبَس، وكذلك المَلْبَس واللِّبْسُ، بالكسر، مثلُه. ابن سيده: لَبِسَ الثوب يَلْبَسُه لُبْساً وأَلْبَسَه إِياه، وأَلْبَس عليك ثوبَك. وثوب لَبِيس إِذا كثر لُبْسُه، وقيل: قد لُبِسَ فأَخْلَق، وكذلك مِلْحَفَة لَبِيسٌ، بغير هاء، والجمع لُبُسٌ؛ وكذلك المزادة وجمعها
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR801 harf* ل ب س * * لَبِس * الثوب يلبَسُه بالفتح * لُبْسا * بالضم و * لَبَسَ * عليه الأمر خَلَطَ وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿ولَلَبَسْنا عليهم ما يَلْبِسون﴾ وفي الأمر * لُبْسَةٌ * بالضم أي شبهة يعني ليس بواضح و * اللِّبَاس * بالكسر ما يُلْبَس وكذا * المَلْبَس * بوزن المذهب و * اللِّبْس * أيضا بوزن الدبس و * لِبْسُ * الكعبة أيضا والهودج ما عليهما من لِباس و * لِبَاسُ * الرجل امرأته وزوجها لِباسها قال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.724 harfلبس الثوب، كسمع، يلبسه لبسا، بالضم، وألبسه إياه، ويقال: إلبس عليك ثوبك. و من المجاز: لبس امرأة، إذا تمتع بها زمانا. و من المجاز: لبس قوما، إذا تملى بهم دهرا، قال النابغة الجعدي:
لبست أناسا فأفنيتـهـم وأفنيت بعد أناس أناسا
ثلاثة أهلين أفنـيتـهـم وكان الإله هو المستآسا و من المجاز: لبس فلانة عمره، إذا كانت معه شبابه كله. واللباس، بالكسر،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.703 harfلَبِسَ الثَّوْبَ
1 لَبِسَ الثَّوْبَ ذ , aor. لَبَسَ , inf. n. لُبْسٌ (S, M, A, Msb, K) and لِبَاسٌ, (M,) [He put on, or wore, the garment.] You also say, اِلْبَسْ عَلَيْكَ ثَوْبَكَ [Put on thee thy garment]. (M.) And لَبِسَ السِّلَاحَ [He wore, or put on, the weapon, or weapons]. (S, K, in art. سلح, &c.) [See also 5.] ― -b2- لَبِسَ الحَيَآءَ لِبَاسًا (assumed tropical:) [He put on pudency as a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR3.217 harfلَبَسَ
لَبَسَ I ( n. ac. لَبْس 1 ),
a. Concealed, hid.
b. [ acc. & 'Ala ], Rendered obscure to; concealed from.
c. [ acc. & Bi ], Confused, confounded with.
لَبِسَ
لَبِسَ A ( n. ac. لُبْس 3 , لِبَاْس 23 ),
a. Put on, wore.
b. Associated, consorted, lived with.
c. [ La or 'Ala ], Feigned inattention to.
d. [ coll. ], Dressed up, adorned himself.
لَبَّسَ
لَبَّسَ II ,
a. see I
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok38.591 harfلبس
2.BAB
لَبَسَ - يَلْبِسُ - لُبْس
لَبَسَ - يَلْبِسُ + كائن + كائناً أو شيئاً: مَوَّهَهُ وجعله غامضاً: يغير من شكل ومظهر الشيء أو الكائن، بإلباسه ستراً أو قناعاً أو ما شابه، فيجعله يبدو كما لو كان شيئاً آخر غير الأصل، فلا يستطيع الناظر التحقق من حقيقته
لَبَسَ - يَلْبِسُ + كائن + كائناً + شيئاً: جعل شيئاً يبدو للكائن كشيء آخر مختلف عن الأصل
Sîgalar(18)
- لِبَاسًاElbise(فِعَالًا)×3
- تَلْبَسُونَهَاOnu giyersiniz(تَفْعَلُونَهَا)×2
- لِبَاسٌElbise(فِعَالٌ)×2
- وَلِبَاسُهُمْVe onların elbisesi(وَفِعَالُهُمْ)×2
- تَلْبِسُواKarıştırırsınız(تَفْعِلُوا)×1
- تَلْبِسُونَKarıştırırsınız(تَفْعِلُونَ)×1
- لَبُوسٍZırh(فَعُولٍ)×1
- لَبْسٍKarışıklık(فَعْلٍ)×1
- لِبَاسَElbise(فِعَالَ)×1
- لِبَاسَهُمَاİkisinin elbisesi(فِعَالَهُمَا)×1
Mücavir kökler45 mücavir (167 toplam)
- حلي
5 ortak ayet · Hilye takı demektir
- طري
2 ortak ayet · Taze
- مخر
2 ortak ayet · Suyu yaranlar
- سور
3 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
- سندس
2 ortak ayet · İpek kumaş
- لؤلؤ
2 ortak ayet · İnci
- برق
2 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- حرر
2 ortak ayet · Harir, ipek demektir
- عدن
2 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
- تحت
3 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir
- لحم
2 ortak ayet · Et
- ذهب
3 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
Geçtiği ayetler(20)
يَابَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
ElbiseEy ademoğulları; size çirkin yerlerinizi örtecek bir giyimlikle, bir de sizi süsleyecek elbise gönderdik. Takva örtüsü ise daha hayırlıdır. Bunlar; Allah’ın ayetlerindendir. Belki onlar öğüt alırlar.
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِبَاسًا وَالنَّوْمَ سُبَاتًا وَجَعَلَ النَّهَارَ نُشُورًا
ElbiseO’dur; size geceyi örtü, uykuyu rahatlık kılan ve gündüzü çalışma zamanı yapan.
وَجَعَلْنَا اللَّيْلَ لِبَاسًا
ElbiseGeceyi bir örtü kıldık.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لبس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ستر, غشي, خلط, شبه |
| Zıt Kök | كشف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bütünüyle bürüyüp örterek dış tesirlerden koruyan veya nesneyi başka bir katmanla sarıp kapatan örtünme eylemi |
| Çekirdek Özet 2 | Maddi örtünme ve korunmanın yanında, hakikat ile bâtılın üst üste binip birbirine karışması ve gerçeğin belirsizleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir hakikatin dış form veya yabancı bir unsurla sarılarak asıl mahiyetinin perdelenmesi yahut ayrışamaz biçimde kuşatılması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan kumaş elbise giymek şeklinde daraltıp zihni, ahlaki ve ontolojik örtüşme, gizlenme ve karışma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لب | Bir şeye yapışıp kalma, yerleşme, nüfuz etme ve bir varlığın özünü veya merkezini oluşturma; nitekim لبب bir şeyin saf özünü ve aklı, لبث bir yerde tutunup kalmayı, لبد katmanların birbirine yapışıp kümelenmesini, لبن ise vücutta toplanıp özleşen sütü ifade eder. | س | Çekirdeğin yapışma, sarma ve tutunma hareketine sinsi temas, yayılma ve yüzeyi pürüzsüzce bürüyerek sarıp örtme nüansı eklenmiş; böylece anlam doğrudan bedeni veya hakikati çepeçevre saran örtüye ve durumları birbirine geçirip bulandırmaya dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir nesneyi veya durumu belirli bir hedefe doğru sevk etme, çevreleme ve bağ kurarak yönlendirme eylemini başlatır. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir şeyin içine girme, sığınma, kuşatıcı bir mekanın veya mahfazanın dahiline dahil olma durumunu temsil eder. |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir zemine tutunma, sımsıkı kenetlenme, dış etkilere karşı koruyucu bir set veya temas yüzeyi oluşturma işlevini yüklenir. |
| لبس | Kuşatıcı bir mahfazaya yönelip ona sımsıkı tutunarak sarılma hareketi | Bir varlığın dış yüzeyine bütünüyle yapışıp onu içine alan, saran, hem koruyan hem de altındaki asıl biçimi dış bakışa karşı belirsizleştiren tam kuşatma hareketini oluşturur. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşı, deriyi veya zırhı bedene geçirerek teni dış dünyadan gizlemek, bedeni bütünüyle bürümek ve koruma altına almak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa el-Ca‘dî bir beytinde kadının eşini sarmasını ve ona örtü olmasını şu mısralarla tasvir eder: إذا ما الضَّجيعُ ثَنَى جِيدَها / تدَاعَتْ فكانت عليه لباسا |
| Erken Arapça kullanım | Bir meselenin karışıp içinden çıkılmaz hale gelmesi veya zırh kuşanılması bağlamında darbımesel olarak nakledilen kullanım: البَسْ لكلِّ حالةٍ لَبُوسَها |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde لبس kökü, özellikle Batı Sami grubunda düzenli ses denklikleriyle giyinmek, örtünmek ve kuşatılmak semantik merkezini koruyan ortak bir mirastır. İbranicede לָבַשׁ (lābaš) fiili ve לְבוּשׁ (levūš) ismi doğrudan elbise giymek, kuşanmak ve mecazen bir duyguya veya zırha bürünmek anlamındadır. Süryanicede ܠܒܶܫ (lbeš) ve Aramicede לְבַשׁ biçimleri aynı şekilde giyinmeyi, örtünmeyi ve ruhani/maddi bir zırhla donanmayı ifade eder. Akadcada labāšu / lubuštu kökleri de bedeni saran kumaş ve giysi karşılığında arkaik dönemden itibaren mevcuttur. Arapçada bu ortak somut miras korunmakla birlikte, kök aynı zamanda iki şeyin birbirine geçerek ayrışmaz hale gelmesi, hakkın bâtılla karıştırılması ve şüphenin gerçeği örtmesi anlamındaki لَبْس biçimiyle zihni ve epistemolojik bir derinleşme kazanmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesneyi dıştan bürüyüp sarmak ve iki ayrı şeyi birbiri içine sokarak ayrımını gizlemek | Somut elbise (libâs/lebûs) anlamı ile soyut karışıklık, belirsizlik ve şüphe (lebs/iltibâs) anlamı, dış yüzeyin altındakini örtmesi ortak paydasında birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice לָבַשׁ (lābaš), Süryanice ܠܒܶܫ (lbeš), Akadca labāšu | Bütün temel Sami kollarında giysi giymek, zırh kuşanmak ve bürünmek anlamında ortak kök biçiminde mevcuttur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperde bedeni sarıp kuşatma kökleri | Çad ve Berberi kollarındaki kimi örtünme biçimleriyle zayıf tipolojik yakınlıklar ileri sürülmüşse de doğrulanmış doğrudan miras sınırlıdır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لبس | Anlamlı | Giymek, sarmak, karıştırmak | Bir nesneyi bürüyerek örtmek veya durumları birbirine katarak belirsizleştirmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| لسب | Anlamlı | Sokmak, ısırmak, yalamak | Akrebin veya arının zehirli iğnesiyle sokması ya da bir şeyi diliyle hızla tatması. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle doğrudan anlam bağı yoktur. |
| بلس | Anlamlı | Ümitsizliğe düşmek, susmak | Beklentisi kesilip şaşkınlık ve keder içinde sessizliğe gömülmek; iblis kelimesinin kökü. | Kur'an'da geçer; içe kapanma ve şaşkınlık nüansı taşır. |
| بسل | Anlamlı | Menetmek, teslim etmek, sertlik | Bir şeyi yasaklayıp rehin bırakmak veya çetin, sert, cesur bir tavır takınmak. | Kur'an'da geçer; kuşatıp rehin alma yönüyle dolaylı bağ taşır. |
| سلب | Anlamlı | Çekip almak, soymak | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, malı veya gücü zorla çekip çekip çıkarmak. | Kur'an'da geçer; örtüyü çıkarmak yönüyle hedef köke zıt hareket oluşturur. |
| سبل | Anlamlı | Salıvermek, yol açmak, uzatmak | Yağmuru veya saçı aşağı doğru salmak, gidilen yol (sebîl) haline getirmek. | Kur'an'da geçer; bir şeyi boylu boyunca sarkıtıp yayma bağı bulunur. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لبس | Merkez | Bürünmek, örtmek, karıştırmak | Hem bedeni çepeçevre sarıp koruyan örtüyü hem de durumları birbirine sokup gerçeği belirsizleştiren karışmayı ifade eder. | Varlığın üzerine ikinci bir katman geçirerek asıl mahiyetini dışarıdan gizleyen veya değiştiren temel eylem. |
| ستر | Komşu | Görünmez kılmak, perdelemek | ستر kökünde araya fiziksel veya manevi bir engel koyarak gözden saklama esasken, لبس kökünde nesnenin tam üzerine yapışan bir zar veya kılıf bulunur. | Bir engelin ardına gizleme; nesnenin kendi formunu sarma şartı yoktur. |
| غشي | Komşu | Kuşatıp üstünü kaplamak | غشي kökünde yukarıdan veya dışarıdan gelip tüm varlığı bastıran, bürüyen ve iradeyi aşan bir kuşatma öne çıkar. | Yoğun bir karanlığın veya baygınlığın varlığı tamamen kaplaması. |
| خلط | Komşu | İki unsuru birbirine katmak | خلط kökünde maddi veya manevi parçaların ayrışmaz biçimde birbirine girmesi esastır; bürünme veya örtünme nüansı içermez. | Nesnelerin kendi özelliklerini kaybetmeden veya kaybederek harmanlanması. |
| شبه | Komşu | Birbirine benzemek | شبه kökünde iki şeyin nitelik yönünden benzeşerek zihinde bir diğerini andırması söz konusudur; dış müdahaleyle karıştırma vurgusu ikincildir. | Niteliksel benzerlikten doğan algısal karışıklık. |
| كشف | Zıt | Örtüyü kaldırmak, açığa çıkarmak | كشف kökü, üzerindeki örtüyü, perdeyi veya elbiseyi kaldırarak gizli kalan hakikati veya bedeni bütünüyle görünür kılmaktır. | Kuşatılmış ve örtülmüş olanın örtüsünü sıyırıp çıplak gerçeği ortaya çıkarma. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لبس | Giymek, örtmek, karıştırmak | Maddi olarak teni sarıp gizlemeyi, manevi olarak durumları iç içe sokup örtbas etmeyi ve şüpheye düşürmeyi tam karşılar. | Kesin |
| Latince | vestire, confundere | Giydirmek, karıştırmak | vestire bedeni giydirme ve donatma yönünü, confundere ise unsurları birbirine döküp ayırt edilemez kılma yönünü karşılar; tek kökte birleşmezler. | Güçlü |
| İngilizce | to clothe, to obscure, to confuse | Giydirmek, karartmak, karıştırmak | to clothe somut giyinme boyutunu, to obscure/confuse ise hakikat ile bâtılı harmanlayıp gerçeği belirsizleştirme ve şüphe uyandırma işlevini verir. | Kesin |
| Almanca | bekleiden, verhüllen, verwirren | Giydirmek, örtmek, zihin karıştırmak | bekleiden dış kılıfı giydirmeyi, verhüllen gerçeği perdelemeyi, verwirren ise durumları iç içe geçirip karmaşa oluşturmayı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | revêtir, confondre, obscurcir | Bürümek/giymek, karıştırmak, karartmak | revêtir bir zırh veya giysi kuşanmayı aktarırken, confondre ve obscurcir anlamın şüphe ve tevil ile örtülmesi boyutunu ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لِبَاس / تَلْبَسُون | Maddi giysi, zinet ve örtü | Bedeni örtmek, süslenmek ve sıcaktan/soğuktan korunmak için kullanılan giysiler bağlamında; A'râf 7:26, Nahl 16:14, Kehf 18:31. |
| لِبَاس | Eşlerin birbirine sığınak, örtü ve koruma olması | Aile hukuku ve mahremiyet bağlamında, eşlerin birbirinin ayıbını örtmesi ve haramdan koruması; Bakara 2:187. |
| لِبَاس | Zırh ve savaş mahfazası | Dâvûd aleyhisselama öğretilen demir işleme sanatı ve savaştan koruyan savaş techizatı bağlamında; Enbiyâ 21:80. |
| لِبَاس | Kuşatıcı azap, korku ve açlık hali | Nimetlere nankörlük eden toplumun çaresizlik, korku ve açlık tarafından bir elbise gibi çepeçevre sarılması; Nahl 16:112. |
| لِبَاس | Gece karanlığının yeryüzünü örtmesi | Kozmolojik düzen ve insanın dinlenmesi için gecenin bir örtü kılınması bağlamında; Furkân 25:47, Nebe 78:10. |
| لَبْس / تَلْبِسُوا / يَلْبِس | Hakkı bâtılla karıştırmak, gerçeği tahrif etmek | Ehl-i Kitab'ın bildiği gerçeği kasten gizleyip bâtıl iddialarla örtmesi veya şüphe üretmesi bağlamında; Bakara 2:42, Âl-i İmrân 3:71, En'âm 6:9. |
| لَبْس | Şüphe, tereddüt ve belirsizlik | Yeniden diriliş konusunda zihinsel tereddüde düşen inkârcıların durumu bağlamında; Kâf 50:15. |
| لَبْس | Zulüm ve şirkin imana bulaştırılması | İmanın saflığının şirk veya haksızlık şaibesiyle kirletilip perdelenmemesi bağlamında; En'âm 6:82. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel ilişkisi ve tevil meselesi | En'âm 6:82 ayetindeki imana zulüm karıştırmama (لم يلبسوا إيمانهم بظلم) ifadesi üzerinden büyük günah işleyenin durumu ve şirkin mahiyeti tartışılmıştır; ayrıca iltibas kavramı delillerin şüpheyle perdelenmesi bahsinde yer alır. | İmanın safiyetinin şirk veya batıl itikatlarla örtülüp melezleştirilmesi. |
| Fıkıh | Setr-i avret ve ihram hükümleri | Namazın sıhhati için bedenin libas ile örtülmesi zorunluluğu (setr-i avret), hacda dikişli elbise giyme yasağı (lebise/melbûs) ve helal/haram kumaşların sınırları belirlenmiştir. | Bedenin şer'an örtülmesi gereken kısımlarının kumaş katmanıyla sarılması. |
| Tefsir | Kinaye, istiare ve vücûh tahlili | Bakara 2:187 ayetindeki eşlerin birbirine libas olması istiaresi, A'râf 7:26'daki takva elbisesi ve Nahl 16:112'deki açlık/korku elbisesi ifadeleri belagat açısından incelenmiştir. | Koruma, sarma, ayıpları gizleme ve psikolojik durumların tüm varlığı bürümesi. |
| Hadis | Takva, tevazu ve aldatma yasakları | Gösteriş amaçlı giyinen şöhret elbisesinden (libâsü'ş-şuhre) nehyedilmesi ve ticaret veya akidlerde hakikati gizleyip malı süsleyerek aldatma (telbîs) yasağı öne çıkar. | Dış görüntünün içi yansıtmayıp yanıltıcı bir perdeye dönüştürülmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbi ve bedeni saran takva ve korunma bilinci | Takva elbisesi (libâsü't-takvâ) | Koruma ve fıtri safiyeti muhafaza | Bedenin libas ile örtülüp korunması gibi, ruhun da günah ve taşkınlıklardan takva kalkanıyla sarılması. | Kesin |
| İlmi | Hakikatin epistemolojik berraklığı | Şüphe ve tahriften arınma | İltibası ve kavram karmaşasını giderme | Kavramların ve delillerin birbirine geçirilmeden, hakkın bâtıl zırhına büründürülmeden safça ortaya konulması. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki ve toplumsal güven ortamı | Adalet zırhı ve emniyet kalkanı | Toplumu zulüm ve korkudan koruma | Yöneticilerin ve yasaların tebaayı bir zırh (lebûs) gibi koruması; zulmün imana ve kamu düzenine karıştırılmasının önlenmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Ticari şeffaflık ve hileden kaçınma | Telbis ve tağrirden arınmış piyasa | Aldatma ve gizli kusurları engelleme | Malın ayıbını süslü kılıflarla örtüp müşteriyi yanıltmadan, değerin ve vasfın şeffaf şekilde mübadelesi. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültülü sinyal veya zarflama (modulation / encapsulation) | Bir veri veya sinyalin üzerine başka bir katmanın binerek asıl dalgayı maskelemesi, ayırt edilemez kılması yahut verinin bir protokolle paketlenip sarılması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal rol ve ideolojik yanılsama (maskeleme / yabancılaşma) | Bireyin fıtri kimliğini örten toplumsal zırhlar edinmesi veya hâkim ideolojinin sömürüyü meşruiyet kılıfına bürüyerek bilinci bulandırması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tekstil sektörüne ait bir kumaş giyme işlemine indirgemek ve Kur'an'daki epistemolojik örtme, şüphe yayma ve kozmik bürünme anlamlarını mecazi birer edebiyattan ibaret saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | لبس kavramı hem ontolojik düzeyde varlıkların birbirine sığınak olmasını (eşler, gece, takva), hem askeri/fiziki savunmayı (zırh), hem de epistemolojik düzeyde hakkın üzerini sahte iddialarla kaplayıp zihinleri kasten karıştırma eylemini içine alan bütüncül bir kuşatma mekanizmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen telbis ve iltibas uyarılarını sadece basit bir yanılgı zannedip, hakkın bâtılla sistemli şekilde harmanlanarak din haline getirilmesi tehlikesini fark edememek; ayrıca takvayı pratik hayattan kopuk soyut bir hisse indirgemek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem ahlaki-fıtri mahremiyet öğretisini (avretin örtülmesi, eşlerin karşılıklı libas oluşu) hem de hakikat mücadelesinin en kritik cephesini (hakkın bâtılla perdelenmesi ve şüphe üretimi) aynı kavramsal mantıkla birbirine bağladığını kavramak için temeldir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Âdem ve Havva'nın cennetteki örtünme ve çıplaklık sınavını anlatan kıssalarda (A'râf 7:26-27), Ehl-i Kitab'ın tahrif ve iltibas yöntemlerinin eleştirildiği ayetlerde (Bakara 2:42, Âl-i İmrân 3:71) ve peygamberlik tasavvurunun somutlaştırılmasında (En'âm 6:9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Libasın yalnızca fiziki bedeni saklayan bir kumaş parçası olduğu zannını yıkarak takvanın, adaletin, emniyetin ve zevceyetin de birer koruyucu zırh ve örtü olduğunu gösterir; ayrıca saptırmanın çoğunlukla hakkı inkârla değil, hakkı bâtıl içine katıp belirsizleştirerek yapıldığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi veya bedeni dış etkenlerden korumak yahut gizlemek amacıyla onun dış yüzeyini tam bir katmanla çepeçevre sarıp örtmek, bürümek ve giyinmek.
- Soyut anlamBir hakikatin, niyetin veya durumun üzerine yabancı veya aldatıcı bir form geçirerek iki ayrı unsuru birbirine katmak, gerçeği tanınmaz hale getirip zihinleri şüpheye sevk etmek.
- Sistematik karşılıkBir çekirdek yapının () üzerine geçirilen kuşatıcı kalkan veya yabancı katman () marifetiyle sistemin hem dış tesirlerden korunması hem de dış gözlemciye karşı asıl formunun perdelenip farklılaştırılması mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde örtülen veya karıştırılan asıl hakikati veya bedeni temsil eder. ise onun üzerine geçirilen libas, dış kabuk, karanlık yahut bâtıl katmanıdır. operatörü, bu iki unsurun yüzeyde birbirine yapışmasını ve iç içe geçmesini ifade eder. Ortaya çıkan yeni görünüm , dış gözlemciye ait idrak fonksiyonu tarafından değerlendirildiğinde, artık asıl hakikatin doğrudan algısı elde edilemez; sistem dışarıdan ya korunmuş bir mahfaza ya da şüphe ve iltibas üreten başkalaşmış bir yapı olarak algılanır.