لبث

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ل-ب-ث15 sîga, 35 mücavir kök, 27 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قولبعضلَبِثَلَبِثْتُمْعجللبثسنهقلللَبِثْتَفَلَبِثْتَلَابِثِينَيوملَبِثْنَاعمرسألدللسوععلم

KökSîga 15Ayet 27Sure 17Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

لبث

ل - ب - ث

KÖK
  • 31 geçiş
  • 27 ayet
  • 15 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Kaldınız

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR392 harf
باب الثاء واللام والباء معهما ل ب ث، ث ل ب، ب ل ث مستعملات لبث: اللَّبْث: المُكْثُ، ولَبِثَ لَبْثاً. واللَّبِثُ: البطيءُ. ثلب: الثِّلْبُ: البعيرُ الهَرِمُ. والثِّلْبُ: الشِّيْخ، هُذَلية. والأَثْلْبُ: التُّرابُ، وفي لغةٍ: فُتاتُ الحِجارة. وفي الحديث: وللعاهر الأَثْلَبُ. والثَّلبُ: شِدَّة اللَّوْمِ، والأخْذُ باللسانِ. وهو المِثْلَبُ يَجري في العُقوبات. بلث: البَلث: الحرك، الواحدة بَلْثة.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR353 harf
اللَبْثُ: واللَباثُ: المُكْثُ. وقد لَبِثَ يَلْبَثُ لَبْثاً على غير قياس، لأن المصدر من فَعِلَ بالكسر قياسه التحريك إذا لم يتعدّ، مثل تَعِبَ تَعَباً. وقد جاء الشِعر على القياس، قال جرير: وقد أكون على الحاجات ذا لَبَثٍوأَحْوَذِيًّا إذا انْضَمَّ الذَعـالـيبُ فهو لابثٌ ولَبِثٌ. وقُرِئ: "لَبِثينَ فيها أحقاباً". وأَلْبَثْتُهُ أنا، ولَبَّثْتُهُ تَلبيثاً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.758 harf
ث ل ب ثلب ، ثبل ، بثل ، لبث . ثلب : قال اللَّيْثُ : الثِّلْب البَعيرُ الهَرِم . والثِّلْب : الشَّيخ ، بلغة هُذَيل . أبو عُبيد : الأَثْلب : الْحَجر . وقال شَمِرٌ : الأَثْلبُ ، بلغة أهل الحجاز : الحجر ؛ وبلُغة بني تميم : التّراب . وقال الفرَّاء : يُقال : بفِيه الإثْلبُ . والكلامُ الكثير : الأَثْلب ، وهو التراب والحجارة ؛ قال رُؤبة : وإن تُنَاهبه تَجدْه مِنْهَبا تَكْسُو حُروفَ حاجِبَيْه الأثْلَبا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.024 harf
(باب اللام والباء وما يثلثهما) (لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35]. (لبج) اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال: كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ *** وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR312 harf
- لبث بالمكان: أقام به ملازما له. قال تعالى: ﴿فلبث فيهم ألف سنة﴾ [العنكبوت/14]، ﴿فلبثت سنين في أهل مدين﴾ [طه/40]، قال: ﴿كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم﴾ [الكهف/19]، ﴿لم يلبثوا إلا عشية﴾ [النازعات/46]، ﴿لم يلبثوا إلا ساعة من نهار﴾ [الأحقاف/35]، ﴿ما لبثوا في العذاب المهين﴾ [سبأ/14].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR254 harf
ل ب ث لبث بالمكان لبثاً ولبثاً ولباثاً وهو قليل اللباث وتلبّث ويقال‏:‏ الماء إذا طال لبثه ظهر خبثه‏.‏ وما ألبث وما لبثك وما لبث أن فعل ذلك‏.‏ وإ الله لخبيث لبيث‏.‏ ويقال‏:‏ ألبث عن فلان وأوقف عنه وأقرّ عنه أي انتظره حتى يبدي انتظارك إيّاه خطأ رأيه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.970 harf
اللَّبْث و اللَّبَاثُ : المُكْثُ . قال الله تعالى : ﴿لابثين فيها أَحقاباً﴾ الفرَّاء : الناس يقرأون لابثين وروي عن علقمة أَنه قرأَ لبثين قال : وأَجود الوجهين لابثين لأَن لابثين إِذا كانت في موضع ... . . فَتَنْصِبُ كانت بالأَلِف مثلَ الطامِعِ والباخل . قال : و اللَّبِثُ البطيءُ وهو جائز كما يقال : طامِعٌ وطمِعٌ بمعنى واحد . ولو قلت : هو طمِعٌ فيما قِبَلَك كان جائزاً . قال أَبو منصور : يقال لَبِثَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR138 harf
* ل ب ث * * لَبِثَ * أي مكث وبابه فهم و * لَبَاثاً * أيضا بالفتح فهو * لابِثٌ * و * لَبِثٌ * أيضا بكسر الباء وقرئ ﴿لَبِثِين فيها أحقابا﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.663 harf
اللبث بالفتح ويضم ، وهما غير مقيسين، واللبث محركة ، وهو المقيس، واللباث كسحاب واللباث ، كغراب، واللباثة كسحابة، واللبيثة ، كسفينة، وهؤلاء كلها غير مقيسة، ومعنى الكل : المكث . وقال ابن سيده: لبث بالمكان كسمع يلبث لبثا ولبثا ولبثانا ولباثة ولبيثة. فزاد لبثانا كسحبان قال الجوهري: مصدر لبث لبثا، وهو نادر أي مخالف للقياس، لأن المصدر من فعل بالكسر قياسه أن يكون بالتحريك إذا لم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.787 harf
لَبِثَ 1 لَبِثَ ذ , aor. لَبَثَ , inf. n. لَبْثٌ (which is contr. to analogy, because the inf. n. of an intrans. v. of the measure فَعِلَ is, accord. to rule, of the measure فَعَلٌ, S,) and لَبَيثٌ (agreeably with analogy, occurring in a verse of Jereer, S,) and لَبَاثٌ (S, K) and لُبْثٌ (which is the first form given by ISd) TA, [and the most common,]) and لُبَاثٌ and لَبَاثَةٌ and لَبِيثَةٌ,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR830 harf
لَبِثَ لَبِثَ A ( n. ac. لَبْث 1 , لُبْث 3 , لَبَث 4 , لِبَاْث 23 , لُبَاْث 24 , لُبَاْثَة 24t , لَبِيْثَة 25t ) a. [ Bi ], Stopped, tarried, stayed in. b. Waited, paused. c. [ 'An ], Waited for. لَبَّثَ لَبَّثَ II , أَلْبَثَ IV a. [ acc. & Bi ], Detained in, at. تَلَبَّثَ تَلَبَّثَ V , a. see I (a) , ( b ). اِسْتَلْبَثَ اِسْتَلْبَثَ X , a. Deemed slow. لَبْثَة لَبْثَة 1t a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR7.109 harf
لبث لَبِثَ - يَلْبَثُ - لابِث - لابِثِيْن - تَلَبَّثَ - يَتَلَبََّثُ لَبِثَ - يَلْبَثُ + كائن + أمداً (يوماً - شهراً) + في مكان أو في فعل شيء: يمضي ويستغرق وقتاً في المكان أو في فعل الشيء لابِث: اسم فاعل صفة مشبهة من " لَبِثَ - يَلْبَثُ ": الباقي والمستمر في مكان أو في فعل شيء أمداً من الوقت لابِثِيْن: جمع " لابِث " تَلَبَّثَ - يَتَلَبََّثُ:
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler35 mücavir (183 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سنه

    7 ortak ayet · Seneler

  2. يوم

    11 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  3. بعث

    5 ortak ayet · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir

  4. دلل

    2 ortak ayet · Dell : Delv kova demektir

  5. عوم

    2 ortak ayet · Yıl

  6. مأه

    2 ortak ayet · Yüz

  7. سوع

    3 ortak ayet · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

  8. قول

    13 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  9. عمر

    2 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  10. قلل

    3 ortak ayet · Az

  11. بعض

    3 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  12. علم

    8 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

Geçtiği ayetler(27)

  1. يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَتَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا

    KaldınızO, sizi çağırdığı gün; hamdederek davetine uyarsınız. Ve çok az kalmış olduğunuzu zannedersiniz.

  2. وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ …

    KaldınızBöylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

  3. … يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا …

    KaldınızBöylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

  4. يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْرًا

    KaldınızAralarında gizli gizli konuşarak: Siz, sadece o gün eğleştiniz, derler,

  5. نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْمًا

    KaldınızOnların söylediklerini Biz daha iyi biliriz. En akıllıları da: Sadece bir gün eğleştiniz, der.

  6. قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ

    KaldınızBuyurdu ki: Yıl sayısı olarak yeryüzünde ne kadar kaldınız?

  7. قَالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

    KaldınızBuyurdu ki: Çok az bir süre kaldınız. Keşki bilseydiniz.

  8. وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهَذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

    KaldınızKendilerine bilgi ve iman verilenler: Andolsun ki; Allah’ın kitabında yazılan o yeniden diriliş gününe kadar kaldınız. İşte bu; yeniden diriliş günüdür. Ama siz, bilmiyordunuz, derler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökلبث
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerمكث, قيم, خلد, أخر
Zıt Kökظعن
Çekirdek Özet 1Bir mekânda veya halde durup beklemek, tutunup kalmak ve zaman geçirmek
Çekirdek Özet 2Zamansal sürenin bir halde geçirilmesi; öznel zaman algısı ile nesnel sürenin karşıtlığı
Çekirdek Özet 3Zamanın nesnesi olma durumu, varoluşsal durağanlık ve sürenin tükeniş dinamiği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel bir mekânda oturmak veya coğrafi ikamet sanmak; Kur'an'daki zamansal süre ve algı boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
لبBir şeyin özüne yerleşme, yapışıp ayrılmama, toplanıp tutunma (karşılaştır: لبب, لبد, لبس, لبن)ثSabitlenme ve tutunma eyleminin zamansal bir boyuta yayılarak uzaması, durağanlaşma, gecikme ve sürenin bir halde geçirilmesi anlamı eklenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlamaHareketi belirli bir hedefe, mekâna veya sınıra sevk etme ve bağlama yönelimi.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınırın, hacmin veya mekânın içine girip orada tutunma ve yerleşme.
ثİşaret, çarpı (ikiz harfi ت temelinde türetme imge); duraklama, sınırYerleşilen sınırda sabitlenerek yayılma, durup bekleme ve süreci zamana yayma.
لبثBir alana yönelip içine yerleşerek orada belirli bir süre boyunca durup kalmaNesnenin veya öznenin yöneldiği sınırlı bir mahalde duraklayarak süreyi tüketmesi hareketi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yerde kıpırdamadan durup beklemek, suyun akmayıp bir çukurda uzun süre beklemesi sebebiyle bozulması, işi ağır ve yavaş yapmak.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Cerîr bir beytinde kökü acele etmeyip sabırla bekleme ve işi ağırdan alma niteliği olarak zikreder: وَقَدْ أَكُونُ عَلَى الحَاجَاتِ ذَا لَبَثٍ / وَأَحْوَذِيّاً إِذَا انْضَمَّ الذَّعَالِيبُ

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Asâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça لبث kökü, güneybatı Sami sahasında ve özellikle klasik Arapçada belirginleşmiş, zaman geçirmek, bir yerde kalmak ve gecikmek anlamlarını taşıyan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan aynı fonetik ve semantik örüntüyü taşıyan bir karşılık sınırlı olup, kökün ana morfolojik çekirdeği olan لب kökü 'öz, kalp, merkezde toplanma' dairesinde ortak Sami mirasına aittir. Arapçada son harf olan ث foneminin katılımıyla kök, bir özde veya mahalde toplanıp kalmanın zamansal boyutuna yönelmiş, göçebelik karşıtı durağanlığı ve süreyi tüketmeyi ifade eden özgül bir anlamsal uzmanlaşma kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisânü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir mahalde ikamet etmek, ağır davranmak, süreyi tüketmekKök, durağanlaşma ve sürenin akışı içinde bir halde sabit kalma hareketini gösterir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami dillerinde kalış ve gecikme nüanslarıTemel لب çekirdeği ortak olmakla birlikte üçlü form Arapçada zamansal ikamet için özelleşmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kök katmanında durma ve toplanma kalıplarıBelirgin bir dış ödünçleme tespit edilmemiş olup iç Sami türetimidir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
لبثAnlamlıKalmak, beklemek, süre geçirmekBir yerde veya halde belirli bir müddet duraklamak.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
لثبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
بلثAnlamlıBir tür bitki veya hareketSözlükte hafif kıpırdanış veya belirli bir bitki türü olarak kaydedilir.Kitâbü'l-ʿAyn müsta'mel sayar; Kur'an'da geçmez.
بثلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıTerkibi Arapçada kök olarak kullanılmaz; Kur'an'da geçmez.
ثلبAnlamlıYaşlılık, kınama, eksiltmeYaşlı deve, ayıplama, dille yerme veya taş kırıntısı.Zamanın yıpratıcı sonucunu taşır; Kur'an'da geçmez.
ثبلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıTerkibi Arapçada kök olarak kullanılmaz; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
لبثMerkezSüre geçirme, kalmaZamansal sürecin bizzat yaşanması ve sürenin tükenmesi.Bir mekânda veya halde geçirilen nesnel ve öznel vakit.
مكثKomşuSabit durma, beklemeAğırlıkla bir noktada hareketsiz durup intizar etmeyi öne çıkarır.Hareketsizlik ve duraklama ön plandadır.
قيمKomşuİkamet etme, yerleşmeMekânda düzen kurarak sürekli oturmayı ve yerleşikliği bildirir.Toplumsal ve mekânsal yerleşiklik esastır.
خلدKomşuSonsuz kalış, ebediyetZamanın tükenmeyecek biçimde sonsuza uzanmasını ifade eder.Sonu gelmeyen, bozulmayan kalıcılık.
أخرKomşuGecikme, sonraya kalmaZaman diziliminde önde değil geride kalmayı anlatır.Sıralamadaki erteleme ve gecikme.
ظعنZıtGöç etme, ayrılmaBir mahalli terk edip yola çıkmayı ve göçmeyi bildirir.Mekânda kalmanın tam zıddı olan hareket ve intikal.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaلبثKalmak, beklemekBir mekânda veya halde belirli bir vakti tüketmek.Kesin
Latincemanere, morariKalmak, oyalanmak, gecikmekManere kalıcılığı, morari ise duraklayıp vakit geçirmeyi karşılar; öznel zaman algısını kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceto tarry, to linger, to remain, to abideKalmak, süre geçirmek, oyalanmakTarry ve linger gecikme ve sürenin algılanışını iyi verirken remain daha çok nesnel kalışı anlatır.Kesin
Almancaverweilen, bleibenVakit geçirmek, kalmakVerweilen bir halde belirli bir müddet durup zaman geçirmeyi oldukça yakın karşılar.Güçlü
Fransızcademeurer, s'attarderKalmak, oyalanmak, vakit geçirmekS'attarder gecikmeyi, demeurer ise bir yerde oturup kalmayı ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
لَبِثْتُمْ / يَلْبَثُواDünyada geçirilen sürenin kısalığını algılamaAhirette diriliş günü insanların dünyada veya kabirde yalnızca bir gün yahut bir saat kaldıklarını zannetmeleri (Tâhâ 20:103, Mü'minûn 23:112, Rûm 30:56, Yûnus 10:45, Nâziât 79:46).
لَبِثْتَ / لَبِثْنَاMucizevi bilinç kesintisi ve uyku süresiAshâb-ı Kehf'in mağaradaki uykusu veya yüz yıl ölü bırakılan kişinin zamanı algılayamaması bağlamı (Bakara 2:259, Kehf 18:19).
فَلَبِثَ / لَبِثْتَTarihsel ömür ve elçilik süreciNûh'un kavmi arasında dokuz yüz elli yıl kalması veya Mûsâ'nın Medyen'de yıllarca ikamet etmesi (Ankebût 29:14, Tâhâ 20:40).
لَابِثِينَAzap içinde çağlar boyu kalışHaddi aşanların cehennemde devirler ve çağlar boyunca kalacakları uyarısı (Nebe' 78:23).
فَمَا لَبِثَHiç gecikmeksizin hemen yapmaİbrâhim'in misafirlerine hiç vakit kaybetmeden hemen kızartılmış buzağı getirmesi (Hûd 11:69).
تَلَبَّثُواKararsız kalıp oyalanmaKalplerinde hastalık bulunanların fitne teklif edildiğinde duraksamadan hemen katılacakları yergisi (Ahzâb 33:14).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKabir hayatı (berzah) ve diriliş süresiİnsanın ölüm ile diriliş arasında geçen süreyi idrak edememesi; zamanın izafiyeti ve ruhun zamanla ilişkisi.Zaman algısının sübjektifliği ve ahiret karşısında dünya süresinin sıfırlanması.
Fıkıhİtikâf, seferilik ve duraklama hükümleriBir mekânda kalma süresinin ibadetin veya seferilik hükmünün geçerliliğine etkisi; bekleme süresinin sınırları.Belirli bir mekânda fiilen geçirilen asgari veya azami müddet.
TefsirAshâb-ı Kehf ve kıyamet sahneleriAyetlerdeki 'ne kadar kaldınız?' sorusunun insanın kozmik ve ilahi zaman karşısındaki aczini göstermesi.İzafi süre ile ilahi takdir arasındaki ontolojik fark.
HadisDünyanın faniliği ve yolculuk istiareleriMüminin dünyadaki durumunun bir ağaç altında bir süre dinlenip sonra yoluna devam eden yolcuya benzetilmesi.Dünyada kalışın geçiciliği, oyalanmama ve asıl hedefe odaklanma.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniDünya-ahiret dengesiİmtihan süresiGeçici durakDünyada kalış mutlak değil, sınırlı bir süredir; kalışın algısı ahirete nispetle bir an gibidir.Kesin
İlmiFiziksel ve algısal zamanİzafi zamanSüreç ölçümüZamanın nesnel akışı ile bilincin zamanı algılama biçimi arasındaki farkın tespiti.Güçlü
SiyasiHükümranlık ve iktidar dönemiİktidar süresiDönemsel meşruiyetYeryüzündeki hiçbir siyasi otoritenin kalıcı olmadığı, iktidarların belirli bir süreye bağlı kaldığı ilkesi.Güçlü
İktisadiKaynak kullanımı ve sermaye devriBekleme maliyetiDolaşım hızıSermayenin veya malın bir yerde atıl kalmaması, iktisadi akışın geciktirilmeden sürdürülmesi gereği.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGecikme süresi ve duraklama aralığı (time delay / latency)Fizik ve sistem dinamiğinde bir parçacığın veya sinyalin bir ortamda emilip tutulması ve belirli bir süre sonra serbest kalması durumu.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik zaman algısı (zaman yanılsaması)Sosyoloji ve psikolojide travma, derin uyku veya yoğun tecrübeler esnasında bilincin nesnel kronolojik süreyi olduğundan çok daha kısa idrak etmesi.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece bir adreste fiziken ikamet etmek, nüfusa kayıtlı olmak veya bir evde barınmak anlamında coğrafi bir yerleşime indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, salt mekânsal bulunmayı değil, doğrudan 'zamanın tecrübe edilişini', bir halin veya bilincin içinde geçirilen süreyi ve bu sürenin hakikatine dair yanılsamayı kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataDiriliş sahnelerindeki zaman sorgulamaları kavranamaz; insanın dünya hayatını 'bir saat' gibi algılamasının ontolojik sebebi ıskalanarak ayetler sadece basit bir şaşkınlık ifadesi zannedilir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın zaman felsefesini, dünya hayatının geçiciliğini ve insan bilincinin zaman algısındaki zaafını doğrudan bu kök üzerinden inşa etmesi sebebiyle hayati bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mahşer sorgulamalarının yer aldığı eskatolojik ayetlerde (Tâhâ, Rûm, Mü'minûn), Ashâb-ı Kehf kıssasında (Kehf) ve peygamberlerin tebliğ sürelerinin anlatıldığı tarihsel anlatılarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyayı ebedi veya çok uzun bir varoluş alanı zanneden gaflet halini, ölümden sonraki bekleyişin insan bilincince algılanma biçimini ve sürenin mutlak değil izafi olduğunu ortaya koyarak düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir mekânda durup beklemek, hareket etmeksizin süreyi tüketmek ve suyun bir yerde kalıp durağanlaşması.
  • Soyut anlamVarlığın belirli bir durum, mekân veya bilinç hali içinde zamanın akışına maruz kalarak geçirdiği izafi süre.
  • Sistematik karşılıkNesnel kronolojik akış ile öznel algılanan zaman arasındaki uyumsuzluktan doğan geçicilik farkındalığı.
  • LaTeX modeliTalgı=f(t2−t1)≪ΔTmutlak
  • LaTeX açıklamasıFormülde t2−t1 nesnel başlangıç ve bitiş anları arasındaki fiziksel zaman aralığını temsil eder. Talgı öznenin bilinç veya ölüm halinde tecrübe ettiği sübjektif kalış süresidir. Model, tecrübe edilen sürenin mutlak kozmik süreye (ΔTmutlak) kıyasla ihmal edilecek kadar küçük (f(t2−t1)≪ΔTmutlak) algılandığını, yani Kur'an'daki 'ancak bir saat veya bir günün bir kısmı kadar kaldınız' hakikatini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ل