قطر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ط-ر5 sîga, 41 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غدوقَطِرَانٍفرغسعرقطرنفذالْقِطْرِسربلجننأَقْطَارِحددصدفزبرشهر

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 41

▶ Ağı aç (3B)

قطر

ق - ط - ر

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Maden eriyiğidir. Damladır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Maden eriyiğidir. Damladır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.085 harf
القاف والطاء والراء معهما ق ط ر، ق ر ط، ط ر ق، ر ق ط مستعملات قطر: القَطْر والقَطَرانُ مصدر قَطرَ الماء. والقِطارُ: قِطارُ الإبل بعضها إلى بعض على نسق واحد. والقِطارُ: جماعة القَطْر. واشتق اسم المِقْطَرةِ منه لان من حبس فيها صار على قِطارٍ واحد، مضموم بعضها إلى بعض، ويقال لها: الفلق، تجعل أرجلهم في خروق، وكل خرق على قدر ساق الرجل والقِطْرُ: النحاس الذائب. والقُطْرُ: الشق، قال ابن مسعود: "لا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.417 harf
القَطْرُ: المطرُ. والقَطْرُ: جمع قَطرَةٍ. وقد قَطَرَ الماءُ وغيرُه يَقْطُرُ قَطْراً، وقَطَرْتُهُ أنا، يتعدَّى ولا يتعدى. وقَطَرانُ الماءِ بالتحريك. وما الهِناءُ فهو القَطِرانُ بكسر الطاء. تقول منه: قَطَرْتُ البعيرَ: طَلَيْتُهُ بالقَطِرانِ. والبعير مَقْطورٌ، وربَّما قالوا: مُقَطْرَنٌ بالنون، كأنهم رَدُّوهُ إلى الأصل، وهو القَطِرانُ. وأقْطَرَ الشيءُ، أي حان له أن يَقْطُرَ. وقَطَرَ في الأرض قُطوراً:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR22.617 harf
ق ط ر قطر ، قرط ، طرق ، رقط : مستعملة . قطر : قال الليثُ : قَطَرَ الماءُ قَطْراً وَقَطَرَاناً . قالَ : وجَمْعُ القَطرِ ، قِطَارٌ والقِطَارُ : أن تقْطُرَ الإبلَ بعضَها إلى بَعْضِ عَلَى نَسَقٍ واحِدٍ ، والمِقْطَرَة اشْتُقَّتْ اسْماً مِنْهُ ؛ لأنَّ مَنْ حُبِسَ فيها كانُوا عَلَى قِطارٍ واحِدٍ ، مَضْمُومٌ بعضهُم إلى بَعْضٍ أرجُلُهُمْ في خُرُوقٍ خَشَبَةٍ مَفْلُوقَةٍ كلُّ خَرْقٍ عَلَى قَدْرِ سعَةِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.275 harf
(باب القاف والطاء وما يثلثهما) (قطع) القاف والطاء والعين أصلٌ صحيحٌ واحد، يدل على صَرْمٍ وإبانة شيءٍ من شيء. يقال: قطعتُ الشيءَ أقطعه قَطْعاً. والقطيعة: الهِجران. يقال: تقاطَعَ الرّجُلان، إذا تصارما. وبعثَتْ فلانةُ إلى فلانةَ بأُقطوعةٍ، وهي شيءٌ تبعثُه إليها علامةً للصَّريمة. والقِطْع، بكسر القاف، الطَّائفة من اللَّيل، كأنَّه قِطعةٌ. ويقال: قطعت قَطْعاً.*وقطعتِ الطير قُطوعاً، إذا خَرَجَتْ من
Maddenin bağlantısı

(باب القاف والطاء وما يثلثهما) (قطع) القاف والطاء والعين أصلٌ صحيحٌ واحد، يدل على صَرْمٍ وإبانة شيءٍ من شيء. يقال: قطعتُ الشيءَ أقطعه قَطْعاً. والقطيعة: الهِجران. يقال: تقاطَعَ الرّجُلان، إذا تصارما. وبعثَتْ فلانةُ إلى فلانةَ بأُقطوعةٍ، وهي شيءٌ تبعثُه إليها علامةً للصَّريمة. والقِطْع، بكسر القاف، الطَّائفة من اللَّيل، كأنَّه قِطعةٌ. ويقال: قطعت قَطْعاً.*وقطعتِ الطير قُطوعاً، إذا خَرَجَتْ من بلاد [البرد إلى بلاد([1])] الحرِّ، أو من تلك إلى هذه. والقَطِيع: السَّوط. قال الأعشى: * تراقِبُ كفِّي والقَطِيعَ المحرَّما([2]) * وأقطعتُ الرّجُلَ إقطاعاً، كأنَّه طائفةٌ قد قُطِعت من بلَد. ويقولون لليائس من الشيء: قد قُطِعَ به، كأنَّه أملٌ أمّله فانقطع. وقَطعتُ النهرَ قُطوعاً([3])، إذا عبرتَه. وأقطعتُ فلاناً قُضباناً من الكَرْم، إذا أذِنْتَ له في قطعها. والقضيب: القطيع من الشجرة تُبْرَى منه السِّهام، والجمع أقْطُع. قال الهُذليّ([4]): ونميمةً من قانصٍ متلبِّبٍ *** في كفِّه جَشْءٌ أجشُّ وأقْطُعُ وهذا الثَّوبُ يُقطِعُك قميصاً. ويقال: إنَّ مقطِّعة النِّياط: الأرنب، فيقال إنما سمِّيت بذلك لأنَّها تَقطَع نِياطَ ما يتْبعها من الجوارح في طلبها. ويقال: النِّياط: بُعْد المفازة. ومن الباب: قطَّع الفرسُ الخيلَ تقطيعاً: خلّفها ومضَى، وهو تفسير الذي ذكرناه في مقطِّعة النِّياط، إذا أُريد نياط الجارح. ويُزاد في بنائه فيقال: جاءت الخيل مُقْطَوْطِعاتٍ، أي سراعاً. ويقولون: جاريةٌ قطيعُ القِيام. كأنَّها من سِمَنها تنقطع عنه. وفلانٌ منقطِعُ القَرين في سَخاءٍ أو غيره. وفي بعض التَّفسير في قوله تعالى: ﴿فَلْيَمْدُدْ بسَبَبٍ إلى السَّماءِ ثُمَّ لْيَقْطَعْ﴾ [الحج 15]. إنَّه الاختناق، والقياس فيه صحيح. ومُنْقَطَع الرَّمل ومَقْطَعُه: حيثُ ينقطع. والقَطِيع: القِطعة من الغَنَم. والمقطَّعات: الثِّيَاب([5]) القِصار. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً أتاه وعليه مقطَّعات له"، وكذلك مقطَّعات أبيات الشِّعر. والقُطْع: البُهرْ. ومقاطع الأودية: مآخيرها. وأصاب بئرَ فُلانٍ قُطْع، إذا نَقَص ماؤُها. والقِطع بكسر القاف: الطِّنْفِسَة تُلقى على الرَّحل؛ وكأنَّها سمِّيت بذلك لأنَّ ناسجَها يقطعُها من غيرها عند الفَرَاغ، كما يسمَّى الثَّوب جديداً كأنَّ ناسجَه جَدَّه الآن. والجمع قُطُوع. قال: أتَتْكَ العِيسُ تنفُخُ في بُراها *** تَكشَّفُ عن مَناكبها القطوعُ([6])والقِطْع: النَّصل من السِّهام العَريض، كأنَّه لما بُرِيَ قُطِع. ومما شَذَّ عن هذا الباب القُطَيعاء: [ضربٌ من التَّمر. قال([7])]: [باتوا يعشُّون القُطيعاءَ] ضيفَهم *** وعندهم البَرْنِيُّ في جُلَل ثُجْلِ([8]) (قطف) القاف والطاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على أخْذِ ثمرةٍ من شجرة، ثم يستعار ذلك، فتقول: قَطَفت الثمرة أقْطِفُها قَطْفاً. والقِطْف: العُنقود. ويقال: أقطَفَ الكَرْم: دنا قِطافُه. والقُطَافة: ما يسقُط من القُطوف. ويستعار ذلك فيقال: قَطَف الدّابَّةُ يَقطِف قَطْفاً، وهو قَطوفٌ، كأنَّه من سرعة نَقْلهِ قوائمَه يقطِفُ من الأرض شيئاً. وقد يقال للخَدْشِ: قَطْف؛ والمعنى قريب. [قال]: * ولكن وجْهَ مولاك تقطِفُ([9]) * (قطل) القاف والطاء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على قطع الشّيء. يقال: قَطَله قَطْلاً، وهو قَطِيلٌ ومقطول. ونخلةٌ قطيل، إذا قُطعت من أصلها فسقطَتْ. ويقال: إنَّ القَطِيلة: القطعة من الكساء والثَّوبِ يُنْشف بها الماء. والمِقْطَلة: حديدة يُقطَعُ بها، والجمع مَقاطل، ويقال إنَّ أبا ذؤيبٍ الهذليَّ كان يلقَّب "القطيل". (قطم) القاف والطاء والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على قطع الشيء، وعلى شهوة. فالقَطْع يعبَّر عنه بالقَطْم. يقولون: قَطَم الفصيلُ الحشيشَ بأدنى فمه يَقطِمه. وقطَامِ: اسمٌ معدول، يقولون إنَّه من القَطْم. وهو القَطْع. وأمَّا الشَّهوةُ فالقَطَم. والرَّجُل الشَّهوانُ اللَّحم قَطِم. والقُطَامِيُّ: الصَّقر، ولعلَّه سمِّي بذلك لحِرصه على اللحم. وفحلٌ قَطِم: مشتَهٍ للضِّرابِ. (قطن) القاف والطاء والنون أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على استقرارٍ بمكان وسكون. يقال: قَطَن بالمكان: أقام به. وسَكَنُ الدّارِ: قطينُهُ. ومن الباب قَطِينُ المَلِك، يقال هم تُبّاعه، وذلك أنّهم يسكنون حيثُ يسكن. وحَشَمُ الرّجل: قَطِينُه أيضاً*. والقُطْن عندنا مشتقٌّ من هذا لأنَّه لأهل المَدَرِ والقاطنين بالقُرى. وكذلك القِطْنيَّة واحدة القَطَانيّ كالعَدَس وشبهِه، لا تكون إلاَّ لقُطّان الدُّور. ويقال للكَرْم إذا بدَتْ زَمَعاتُه: قد قَطَّن؛ كأنَّ زَمَعَاتهِ شُبِّهَتْ بالقُطْن. ويقال إنَّ القَطِنة، والجمع القَطِن: لحمة بين الوَرِكين. قال: * حتَّى أتى عارِي الجآجِي والقَطِنْ([10]) * وسُمِّيت قَطِنة للزومها ذلك الموضع، وكذلك القَطِنة، وهي شِبْه الرُّمَّانة في جَوْفِ البقرة. (قطو) القاف والطاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على مقاربَةٍ في المشي. يقال: القَطْو: مُقارَبَة الخطو، وبه سمِّيت القطاة، وجمعها قطاً. والعرب تقول: "ليس قَطَاً مثلَ قُطَيّ"، أي ليس الأكابرُ مثل الأصاغر. قال: ليسَ قَطاً مثلَ قُطَيٍّ ولا الـ ***ـمَرْعيُّ في الأقوام كالرَّاعي([11])وسمِّيت قطاةً لأنَّها تَقْطُو في المِشْية. ويقولون: اقطَوْطَى الرَّجلُ في مشيته؛ استدار. ومما استُعير من هذا الباب القطاة: مَقعَد الرَّدِيف من ظَهْر الفَرَس. (قطب) القاف والطاء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على الجمع. يقال: جاءت العربُ قاطبةً، إذا جاءت بأجمعِها. ويقال قطَبْتُ الكأسَ أقطِبُها قطباً، إذا مزجتَها. والقِطَاب: المِزاج. ومنه قولهم: قَطَب الرّجُلُ ما بين عينَيه. والقطِيبة: ألوان الإبل والغنم يُخلَطان. ومن الباب القُطب: قُطب الرَّحَى، لأنَّه يجمع أمرَها إذْ كان دَوْرُه عليها. ومنه قُطْبُ السَّماء، ويقال إنَّه نجمٌ يدور عليه الفَلَك. ويستعار هذا فيقال: فلانٌ قطبُ بني فلانٍ، أي سيِّدُهم الذي يلوذون به. ومما شذَّ عن هذا الباب القُطْبة: نَصْلٌ صغير تُرمَى به الأغراض، فأمَّا قولُهم: قَطَبت الشَّيءَ، إذا قطعتَه، فليس من هذا، إنَّما هو من باب الإبدال، والأصل الضّادُ قضبت، وقد فسّرناه. (قطر) القاف والطاء والراء هذا بابٌ غير موضوع على قياس، وكلمهُ متباينةُ الأصول، وقد كتبناها. فالقُطر: النّاحية. والأقطار: الجوانب، ويقال: طعَنَه فقطَّره، أي ألقاه على أحد قُطْرَيه، وهما جانباه. قال: قد علِمَتْ سلمى وجاراتُها *** ما قَطَّرَ الفارسَ إلاَّ أنا([12])والقُطُرْ: العُود. قال طَرفة: وتنادَى القومُ في نادِيهمُ *** أقُتارٌ ذاك أم ريح قُطُرْ([13])والقَطْر: قَطْر الماءِ وغيرهِ. وهذا بابٌ ينقاس في هذا الموضع، لأنَّ معناه التتابُع. ومن ذلك قِطَار الإبل. وَتَقاطرَ القومُ، إذا جاؤوا أرسالاً، مأخوذٌ من قِطار الإبل. والبعيرُ القاطرُ: الذي لا يزالُ بَوْلُه يقطُر. ومن أمثالهم: "الإنْفاض يُقَطِّر الجَلَبَ([14])"، يقول: إذا أنْفَضَ القومُ أي قلّت أزوادهم وما عِندَهم قَطَّرُوا الإبلَ فجلبوها للبيع. والقَطِرانُ، ممكنٌ أنْ يسمَّى بذلك لأنَّه مما يَقطُر، وهو فَعِلان. ويقال: قَطَرت البعيرَ بالهِناء أقطُرُهُ. قال: * كما قَطَر المَهْنُوءةَ الرّجلُ الطَّالي([15]) * ومما ليس من هذا القياس، القِطْر: النُّحاس. وقولهم: قَطَرَ في الأرض، أي ذهَبَ. واقطَارَّ النَّباتُ، إذا قاربَ اليُبْس. --------------ـــ ([1]) تكملة يقتضيها الكلام. وفي المجمل: "إذا خرجت من بلد البرد إلى بلد الحر". ([2]) سبق في (حرم). وصدره كما في ديوان الأعشى 201 واللسان (حرم، قطع): * ترى عينها صغواء في جنب مؤقها * ([3]) وقطعا كذلك. ([4]) هو أبو ذؤيب الهذلي. ديوان الهذليين (1: 7) والمفضليات (2: 244) واللسان (قطع، نمم، جشأ، جشش). وقد سبق في (جشأ). ([5]) في الأصل: "النياط" تحريف. ([6]) البيت لعبد الرحمن بن الحكم بن أبي العاصي، وقيل لزياد الأعجم، وينسب كذلك للأعشى. اللسان (قطع) وتهذيب إصلاح المنطق، وإصلاح المنطق 10. ([7]) الكلمة الأخيرة مما اقترحته للتكملة. وما قبلها تفسير من المجمل. ([8]) تكملة صدر البيت مما سبق في (ثجل). ([9]) قطعة من بيت لحاتم الطائي ليس في ديوانه. وهو في اللسان (قطف) وإصلاح المنطق 457. وهو: سلاحك مرقي فما أنت ضائر *** عدواً ولكن وجه مولاك تقطف ([10]) في اللسان (قطن) أن البيت من حديث سطيح، ولعله من كلام عبد المسيح. انظر أوائل سيرة ابن هشام وحياة الحيوان للدميري في رسم (شق) وبلوغ الأرب (3: 282). ([11]) البيت لأبي قيس بن الأسلت في المفضليات (2: 85) واللسان (رعى، قطا). وقد سبق في (رعى). ([12]) أنشده في اللسان (قطر). ([13]) سبق إنشاده وتخريجه في (قتر). ([14]) ويروى أيضاً: "النفاض" بالنون المضمومة. ([15]) لامرئ القيس في ديوانه 61 واللسان (قطر). وصدره: * أيقتلني أني شغفت فؤادها * ويروى: "وقد قطرت"، ويروى: "وقد شغفت".

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.162 harf
- القطر: الجانب، وجمعه: أقطار. قال تعالى: ﴿إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض﴾ [الرحمن/33]، وقال: ﴿ولو دخلت عليهم من أقطارها﴾ [الأحزاب/14] وقطرته: ألقيته على قطره، وتقطر: وقع على قطره، ومنه: قطر المطر، أي: سقط، وسمي لذلك قطرا، وتقاطر القوم: جاؤوا أرسالا كالقطر، ومنه قطار الإبل، وقيل: الإنفاض يقطر الجلب (انظر: المجمل 3/759؛ والجمهرة 3/373؛ واللسان (قطر) )... أي: إذا أنفض القوم فقل زادهم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.078 harf
ق ط ر السحاب في أقطار السماء‏.‏ وهو يسكن قطر البلد‏.‏ وأحاط بالشيء من أقطاره‏.‏ وطعنه فقطّره‏:‏ ألقاه على أحد قطريه‏.‏ وقطر الماء وقطرته‏.‏ وبفلان تقطير إذا لم يستمسك بوله‏.‏ ووقع القطر والقطار‏.‏ ورأيت قطاراً من الإبل وقطراً وقطروها وقطّروها وإبل مقطورة ومقطّرة وهي مقطور بعضها إلى بعض وقطر البعير إلى البعير‏.‏ وقطّر اللصوص في المقطرة وأسال الله تعالى عين القطر لسليمان عليه السلام وهو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.338 harf
قَطَرَ الماءُ والدَّمْعُ وغيرهما من السَّيَّالِ يَقْطُر قَطْراً وقُطُوراً وقَطَراناً وأَقْطَر؛ الأَخيرةُ عن أَبي حنيفة، وتَقاطَرَ؛ أَنشد ابن جني: كأَنه تَهْتانُ يومٍ ماطرِ، من الربِيعِ، دائمُ التَّقاطُرِ وأَنشده دائب بالباء، وهو في معنى دائم، وأَراد من أَيام الربيع؛ وقَطَره اللهُ وأَقْطَره وقَطَّره وقد قَطَرَ الماءُ وقَطَرْتُه أَنا، يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى؛ وقَطَرانُ الماء، بالتحريك، وتَقْطِيرُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR772 harf
* ق ط ر * * القَطْرُ * المطر وهو أيضا جمع * قَطْرةٍ * و * قَطَرَ * الماء وغيره من باب نصر و * قَطَرَةُ * غيره يتعدى ويلزم و * قَطَرَانُ * الماء بفتح الطاء و * القَطِرَانُ * الذي هو الهناء بكسرها و * قَطَرَ * البعير طلاه بالقطران وبابه نصر فهو * مَقْطُورٌ * وربما قالوا * مُقَطْرَنٌ * و * القُطْرُ * بالضم الناحية والجانب وجمعه * أقْطَار * و * القِطْرُ * بوزن الفِطرِ النحاس ومنه قوله تعالى {
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.676 harf
قطر الماء والدمع وغيرهما من السيال، يقطر قطرا، بالفتح، وقطورا، بالضم، وقطرانا، محركة: سال. وقطره الله تعالى، يتعدى ولا يتعدى، وأقطره، وقطره تقطيرا: أساله قطرة قطرة. والقطر: المطر: والقطر: ما قطر من الماء وغيره، الواحدة قطرة، وج قطار، بالكسر. وقطر: ع بين واسط والبصرة في جوانب البطائح. وقطر، وبالفتح، وفي بعض النسخ: بالضم: د بين شيراز وكرمان. ويقال: سحاب قطور، كصبور، ومقطار: كثير القطر، حكاهما
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.785 harf
قَطَرَ 1 قَطَرَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) aor. قَطُرَ , (S, Msb,) inf. n. قَطْرٌ and قَطَرَانٌ (S, Mgh, Msb, K) and قُطُورٌ; (K;) [and in an intensive sense, تَقْطَارٌ (see a verse cited voce غُسْلٌ);] and ↓ اقطر; (AHn, TA;) and ↓ تقاطر; (Msb, TA;) said of water, (S, Mgh, Msb, K,) and of tears, (K,) or other fluid, (S, * TA,) [It dropped, dripped, or fell in drops;] it flowed (Mgh, Msb, TA) drop by
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.640 harf
قَطَرَ قَطَرَ U ( n. ac. قَطْر 1 , قُطُوْر 27 , قَطَرَاْن 36 , تَقْطَاْر 62 ), a. Dripped, dropped, trickled; exuded. b. ( n. ac. قَطْر 1 ), Dropped, dripped; made to flow, poured; distilled; instilled. c. Threw down, prostrated. d. Smeared with tar ( camel ). e. Sewed. f. Arranged in a file ( camels ). g. ( n. ac. قُطُوْر 27 ) [ Fī ], Hastened, hurried away into ( the country ).
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR28.921 harf
قطر قَطَرَ - يَقْطُرُ (اللازم) - قِطْر - قَطِرَان قَطَرَ - يَقْطُرُ (اللازم) + الكائن أو الشيء: يذوب ويميع ويسيل ويتقطع وينقط ويقطر نقطة نقطة قِطْر: اسم فعل من " قَطَرَ - يَقْطُرُ ": حاصل عملية الذوبان والسيلان والتمييع: وهو اصطلاحاً معدن النحاس المذاب قَطِرَان: اسم فاعل مبالغة من " قَطَرَ - يَقْطُرُ ": الذائب بالحرارة مع بقائه مائعاً
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler41 mücavir (55 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نفذ

    1 ortak ayet · “Nefez”, iğnenin deride deldiği deliktir

  2. سربل

    1 ortak ayet · Koruyucu giysiler

  3. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  4. صدف

    1 ortak ayet · Yüz çevirirler

  5. فرغ

    1 ortak ayet · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır

  6. زيغ

    1 ortak ayet · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…

  7. زبر

    1 ortak ayet · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir

  8. نور

    2 ortak ayet · Ateş demektir

  9. جنن

    2 ortak ayet · Bahçe demektir

  10. سليمان

    1 ortak ayet · Süleyman

  11. غدو

    1 ortak ayet · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir

  12. شهر

    1 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. يَامَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

    ÇaplarEy cinnler ve insanlar topluluğu; göklerin ve yerin çevresinden geçip gitmeye gücünüz yetiyorsa geçip gidin. Ama üstün bir güç olmadan geçemezsiniz.

Sîga sayfası: أَقْطَارِهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقطر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصبب, سيل, حدود
Zıt Kökجمد
Çekirdek Özet 1Sıvının damla damla süzülerek ayrılması veya nesnenin sınır çizgisi boyunca uzanması
Çekirdek Özet 2Sınır hatlarının aşılması, erimiş cevherin birleşme harcı kılınması ve süzülen maddenin kuşatıcı niteliği
Çekirdek Özet 3Bir bütünün dış sınırları ile onu oluşturan en küçük akışkan birimler arasındaki yapısal irtibat
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca damlama veya zift ile sınırlayıp mekânsal boyut, sınır ve katarlaşma bütünlüğünü gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قطBir şeyi kökünden kesmek, koparmak, sınır belirleyip sonlandırmak; قطط, قطع, قطف, قطمر, قطن köklerinde olduğu gibi bir bütünü ayırıp son sınırını çizmekرKesme ve sınır fikrine süreklilik, akış, ardışıklık ve uzamsal yayılma katarak damla damla dökülme ve sınır hattı boyunca sıralanma boyutu kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırBir noktada toplanma, yoğunlaşma ve son sınır çizgisine ulaşma
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBir hacmi çepeçevre sarma, kuşatma ve kavis çizerek kavrama
رİnsan başı; baş, ilk, üstBaşlangıç noktası, yönelinen tepe veya çizgi boyunca hareket
قطرSınır çizgisinde toplanan unsurun kuşatıcı bir hat boyunca baş aşağı süzülmesi veya bir hat üzerinde sıralanmasıYoğunlaşan özün en uç noktadan damla damla akması ya da bir mekânın sınırlarını çepeçevre kuşatan hatların ortaya çıkması hareketini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun veya herhangi bir akışkan sıvının kesintili olarak damla damla akması; develerin birbiri ardına tek bir hat üzerinde dizilmesi; bir şeyin yan tarafı veya sınır kenarı
Cahiliye şiiri kullanımıTarafe b. el-Abd divanında öd ağacı kokusunu ve dumanını nitelemede bu kökü kullanmıştır: وتنادَى القومُ في نادِيهمُ / أقُتارٌ ذاك أم ريح قُطُرْ
Erken Arapça kullanımBir kimseyi yan tarafı veya böğrü üzerine yere devirmeyi anlatmak üzere erken dönemde şu beyit kullanılmıştır: قد علِمَتْ سلمى وجاراتُها / ما قَطَّرَ الفارسَ إلاَّ أنا

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça قطر kökü, Sami dillerinde hem süzülme, damlama ve tütsü dumanı çıkarma hem de sınır, hat ve bağlama alanlarında geniş bir ortak mirasa dayanır. İbranicede bu kök tütsü yakmak, duman çıkarmak ve kurban takdim etmek anlamındaki קטר (q-ṭ-r / qāṭar) fiiliyle temsil edilir; nitekim Arapçadaki öd ağacı ve buhur kokusunu ifade eden قطر kullanımıyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme sergiler. Süryanicede ܩܛܪ (q-ṭ-r) kökü bağlamak, düğümlemek, birleştirmek ve çember içine almak manalarını taşır; bu da Arapçadaki katar, develerin birbirine bağlanarak tek bir hat oluşturması (قطار) ve sınır hatları (أقطار) kavramlarıyla kavramsal matris ortaklığı gösterir. Akkadcada ise damlama ve süzülmeyle ilişkili olarak qatāru (tütsülemek, dumanı yükselmek) biçimi mevcuttur. Çekirdek semantiğin bir yandan yoğunlaşan özün damla veya duman halinde süzülmesine, diğer yandan iki ucu birbirine bağlayan hat boyunca sınırlamaya işaret ettiği görülmektedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDamlama, katarlaşma, yan taraf, sınırAkışkanın damla damla ayrılması ile develerin veya sınırların peş peşe bir hat halinde dizilmesi tek bir ardışıklık ekseninde birleşirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קטר, Süryanice ܩܛܪ, Akkadca qatāruİbranice ve Akkadcadaki buhur/duman anlamı ile Süryanicedeki bağlama/düğümleme anlamı Arapçada damlama ve hat oluşturma köküyle soydaştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrulanabilir Afro-Asyatik kökteşlik tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قطرAnlamlıDamlamak, hat boyu dizilmek, sınırAkışkanın damla damla süzülmesi, nesnelerin ardışık katar oluşturması, mekânın kıyı ve çap sınırlarıHedef kök; Kur'an'da geçer
قرطAnlamlıKulak küpesi takmak, ufak parçalara ayırmakKulağa takılan halka veya süs; nesneyi küçük parçalar halinde doğramakAnlam ilişkisi zayıf; Kur'an'da geçmez
طقرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
طرقAnlamlıVurmak, çalmak, yol açmak, gece gelmekBir nesneye art arda vurarak iz bırakmak, dövülmüş yol oluşturmakHedef kökle ardışıklık ve iz bırakma yönünden yakın; Kur'an'da geçer
رقطAnlamlıBenekli olmak, alacalanmakBeyaz ile siyahın nokta nokta karışarak oluşturduğu alacalı desenDamla damla lekelenmeyle biçimsel yakınlık taşır; Kur'an'da geçmez
رطقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قطرMerkezDamla, sınır, süzülen cevherKesintili, tane tane süzülme ve uzamsal sınır hatlarıSuyun damla damla akması, madenin eriyik hali, gök ve yerin uç sınırları
صببKomşuBoşalma, dökülmeKesintisiz ve topluca yukarıdan dökülmeyi ifade eder; tane tane süzülme şartı yokturSuyun veya bir sıvının bir kerede yoğun akışı
سيلKomşuAkma, yayılmaBir yüzey üzerinde yayılıp sürüklenerek genişçe akmayı gösterirVadilerin sel şeklinde taşıp yatağı boyunca akması
حدودKomşuSınır, engelİki şeyin birbirine karışmasını kesin ve engelleyici bir çizgiyle ayırırHukuki ve mekânsal mutlak çizgiler, engelleyici duvar
جمدZıtDonma, katılaşmaSıvı veya eriyik halin durup sertleşmesi, akışkanlığın büsbütün kesilmesiHareket ve damlamanın sona ererek nesnenin kaskatı kesilmesi

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقطرDamlamak, sınır, erimiş madenDamla damla akış, peş peşe dizilme ve mekânın en uç kuşatıcı sınırlarıKesin
LatinceStilla, gutta; limes, diameterDamla; sınır, çapMaddenin damla halini ve sınır çizgilerini karşılar; katarlaşma ve eriyik maden nüansını tek başına kapsamazGüçlü
İngilizceDrop, trickle; molten metal; bounds, perimeterDamlamak; erimiş maden; sınırlar, çapMekânsal sınırlar ve sıvı damlaması farklı kelimelerle karşılanır; tek kelime bütün anlamı vermezKesin
AlmancaTropfen; geschmolzenes Erz; Durchmesser, GrenzeDamlamak; erimiş cevher; çap, sınırParçalı karşılıklar verilebilir; kökün hem damlama hem uzamsal çap olma bağı Almancada ayrı köklerdedirGüçlü
FransızcaGoutte, dégoutter; métal fondu; confins, diamètreDamla; erimiş metal; uç sınırlar, çapEriyik cevher ve damla ayrımı korunur; kökün iç tutarlılığı farklı sözcüklerle aktarılırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أقطارGöklerin ve yerin uç sınırları, çapları, kuşatıcı bucaklarıKozmolojik ve ontolojik acziyet bağlamında insanın kaçıp kurtulamayacağı nihai sınırlar; Rahman 55:33
أقطارهاŞehrin dört bir yanı, sınır boyları, giriş yönleriMedine'nin etrafından gelebilecek kuşatma ve saldırı bağlamında şehrin sınırları; Ahzab 33:14
القطرErimiş bakır veya maden eriyiğiSüleyman peygambere lütfedilen kaynak ve sanayi imkânı bağlamında süzülen erimiş maden; Sebe 34:12
قطراSeddin aralarını kaynaştıran kızgın erimiş madenZülkarneyn'in demir kütleleri üzerine döktüğü eritilmiş bakır/harç bağlamı; Kehf 18:96
قطرانKatran, deriyi yakan ve saran yapışkan akışkanSuçluların cehennemdeki giysisi ve azap tabakası bağlamında; İbrahim 14:50

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRahman 55:33 tefsiri üzerinden ilahi kudretin ve hâkimiyetin mutlaklığıYaratılmış varlığın ontolojik sınırları aşıp ilahi mülkün dışına çıkamayacağı tartışmasıKudretin kuşatıcılığı ve mahlûkun sınır boyutu
Fıkıhİdrar veya kan damlaması gibi necaset ve taharet konuları; istihadzeAbdesti bozan kesintili veya sürekli akıntıların fıkhi statüsüTane tane süzülme ve kesintili akış hali
TefsirZülkarneyn ve Süleyman kıssalarında erimiş madenin tespitiErimiş maddenin niteliği, tunç/bakır ayrımı ve seddin sarsılmazlığıSıvılaştırılmış madenin harç ve dayanıklılık unsuru olması
HadisCemaat namazında safların katar gibi düzeltilmesi ve deve kervanlarıSafların nizami bir hat boyunca birleştirilmesi ve katarlaşma nizamıParçaların tek bir doğru çizgi üzerinde birbirine eklenmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKozmolojik kuşatmaNihai ontolojik sınırAşılamazlık ve ilahi otoriteyi teslimKul hiçbir yönden ilahi mülkün ve kudretin sınırları dışına kaçamazKesin
İlmiMetalurji ve sanayiErimiş maden harcıParçaları kaynaştırma ve sağlamlaştırmaMadenin sıvılaştırılarak mukavemeti yüksek bir yapı bloğu haline getirilmesiKesin
SiyasiÜlke savunması ve coğrafyaSınır boyları ve hat güvenliğiKuşatmayı engelleme ve iç nizamŞehrin veya devletin çeperlerinin korunması ve katar nizamında teşkilatlanmaGüçlü
İktisadiTicaret kervanları ve maden kaynaklarıLojistik katar ve cevher üretimiKaynak akışı ve emtia iletimiKervanların peş peşe dizilerek ticareti taşıması ve eritilmiş madenin zenginlik kaynağı olmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometride çap (çevre sınırları) ve fizikte damla modeli (yüzey gerilimi)Geometride bir alanı uçtan uca kesen ve sınırlandıran en büyük kiriş olan çap ile sıvının yüzey gerilimi sebebiyle damla damla ayrılması kökün yapısıyla örtüşürKesin
Beşeri bilimlerSosyolojik sınır boyutu ve lojistik entegrasyonToplumsal alanların sınır hatlarıyla çevrilmesi ve fertlerin tek bir amaca katar gibi art arda dizilerek oluşturduğu kolektif nizamGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir su damlaması veya katran maddesiyle sınırlayıp ayetlerdeki yüksek teknoloji, metalurji ve uzamsal sınır boyutlarını göz ardı etmek
Kur'an içi daha geniş anlamKök; en mikro düzeyde damla damla süzülen sıvıyı, orta ölçekte madeni eritip yapı malzemesi haline getirmeyi ve makro ölçekte göklerin ve yerin uç sınırlarını aynı kavramsal hatta birleştirir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataZülkarneyn seddindeki veya Süleyman'a verilen maden akışındaki inşaî ve endüstriyel üstünlüğü görememek; Rahman suresindeki sınır vurgusunu sadece soyut bir benzetme saymak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın mikroskobik akışından (damla) makroskobik sınırlarına (çap/ufuk) ve teknolojik inşasına (erimiş maden) kadar uzanan dinamik bir varlık ve kudret kavrayışı sunduğu için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın kozmik hudutlar karşısındaki acziyetini anlatan ayetlerde (Rahman), peygamberlere bahşedilen maddi medeniyet ve maden işleme güçlerinde (Kehf, Sebe) ve uhrevi ceza tasvirlerinde (İbrahim).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki maddî anlatımları ya bütünüyle mitolojik veya sadece ilkel bir bedevi tasavvuru zanneden yaklaşımı düzeltir; kökün ileri madencilik, geometri ve kozmoloji içeren zengin anlam örgüsünü ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının ayrışarak damla damla dökülmesi; nesnelerin art arda eklenerek tek bir hat halinde uzanması; bir sahanın en uç yanları, çeperi ve çapı.
  • Soyut anlamBir bütünü çevreleyen dış sınır çizgileri ile o bütünü oluşturan akışkan ve ardışık unsurların kesintili süreklilik içinde bir araya gelmesi.
  • Sistematik karşılıkMekânsal sınırların (B), akışkan parçacıkların (d) bir doğrultu boyunca dizilimi (L) ve aralarındaki boşlukları dolduran bağlayıcı cevher (M) arasındaki geometrik ve fiziksel ilişki.
  • LaTeX modeliB=lim⁡n→∞∑i=1ndiveyaD=2⋅sup⁡x,y∈S∥x−y∥
  • LaTeX açıklamasıBirinci ifade, sınırın veya katarın (B), tane tane ayrılan ve bir hat boyunca peş peşe dizilen küçük akışkan parçaların (di) süreklilik sınırındaki toplamı olarak tezahür edişini gösterir. İkinci ifade ise, bir S uzayında bulunan iki sınır noktası arasındaki en uzak mesafeyi, yani geometrik çapı (D, قطر) modeller. Kök, hem ayrık damlaların ardışıklığını hem de bu ardışıklığın kuşattığı uç sınırları aynı yapıda taşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق