قطن
ق - ط - ن
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Pamuk
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.009 harfالقاف والطاء والنون معهما
ق ط ن، ن ط ق، ن ق ط، ق ن ط مستعملات قطن: قَطَنٌ: اسم جبل لعبس.
والقَطَنُ: الموضع من الثبج والعجز.
والقِِطانُ: شجار الهودج، والجميع: القُطُنُ، قال لبيد:
فتكنسوا قُطُناً تصير خيامها
والقُطنُ يجوز تثقيل كما قال:
قُطُنَّةٌ من أجودِ القُطْنُنِّ
والقَيطونُ: المخدع في لغة البربر ومصر.
وبزر قَطُونا لأهل العراق يستشفى بها.
والقُطُونُ: الإقامة.
ومجاور مكة: قاطِنوها وقُطّانُها،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR916 harfقَطَنَ بالمكان يَقْطُنُ: أقام به وتوطَّنه، فهو قاطِنٌ. والجمع قُطَّانٌ وقاطِنَةٌ، وقَطينٌ أيضاً. والقَطينُ: الخدَم والأتباع. والقَطينَةُ: سَكَن الدار. يقال: جاء القوم بقطينتهم. قال زهير:
رأيت ذوي الحاجاتِ حولَ بيوتهمقَطيناً لهم حتَّى إذا أنبتَ البَقْـلُ
والقِطانُ: شِجار الهودج. والقَطَنُ بالتحريك: ما بين الورِكين. وقَطَنُ الطائر: أصلُ ذنَبه. والقِطْنَةُ والقَطِنَةُ بكسر الطاء، مثال المِعدة
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.065 harfق ط ن
قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة .
قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض .
ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ .
وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ
ق ط ن قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة . قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض . ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ . وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ الثيابِ القُطْنيةِ . وقال أبو معاذٍ . القَطَانِيُّ : الْخِلْفُ وَخُضَرُ الصَّيْفِ . وقالَ شَمِرٌ : القُطْنِيَةُ : اسمٌ لهذِه الحُبوبِ التي تُطْبَخُ . قال الأزهريُّ : هِيَ مثلُ العَدَسِ والخُلَّرِ : وهو الماشُ والفولُ والدَّجْرِ : وهو اللّوبِياءُ ، والحِمَّص وما شَاكَلَها مما ( يُختَبَزُ ) ، وَيُقتَاتُ ، سَمّاهَا الشَّافِعيّ كلها : قِطنِيّةَ ، فيما أخبرني عبدُ الملكِ عنِ الرّبيع عَنْهُ ، وهو قولُ مالِكٍ بنِ أنسٍ ( قال الشافعيُّ : تُؤْخَذُ الزكاةُ من الحِنْطَةِ والشّعير والدُّخَّنِ وَالسُّلْتِ ، والقِطْنية كلّها ، حِمَّصِها وعَدَسِها وَفُولها ودَجْرِها ، لأنّ هذا كلَّه يُؤْكلُ مَسْلوقاً وطَبيخاً وَيَزْرَعُهُ الآدَمِيُّونَ . ( قال ابنُ الأنباريّ : من العَرَبِ من يَقُولُ : ( قَطْنَ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، و ( قَطْن عَبْدِ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، فيزيدُ ( نُوناً ) على : قَطْ عَبْدَ الله دِرْهَمٌ وينصِبُ بها وَيَخْفِضُ ويُضيفُ إلى نفسِهِ ، فيقولُ ( قَطْنِي ) ، ولم يُحْكَ ذلكَ في ( قَدْ ) ، والقياسُ فيهما واحِدٌ . قالَ : وقولهُمْ : لا تَقُلْ إلاَّ كَذَا وكذا قَطْ ، معناه : حَسْبُ . وطاؤُها ساكِنَةٌ : لأنّها بمنْزِلِةِ : ( هَلْ وَبَلْ وَأَجَلْ ) وكذلِكَ قَدْ يُقَالُ ( قَدْ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) . ومعناه : ( قَطْ عَبْدَ اللهاِ دِرْهَمٌ ) . أي يكفي عبدَ اللهاِ دِرْهَمٌ . أبو عُبَيْدٍ عن الأصمعي : قَطَنُ الطائِرِ ، أصلُ ذَنَبِهِ . وفي الحديث : ( أَنَّ آمِنَةَ لمّا حَمَلَتْ بالنبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَالَتْ : ما وَجَدْته في القَطَنِ والثُّنَّةِ ، ولكنّى كنتُ أجدُهُ في كَبِدي ) . فالقَطَنُ : أَسْفَلُ الظَّهْرِ وَالثَّنَّةُ : أسْفَلُ البَطْنِ . وقال الليثُ : القَطَنُ : الموضِعُ العَرِيضُ بَيْنَ الثَّبَجِ والعَجُزِ . قال رُؤْبَة : فلا وَرَبِّ الفَاطِناتِ القُطّنِ وقد قَطَن يقطُنُ قُطوناً . وقال الليثُ : القَطِينُ كَالخَلِيطِ ، لَفْظُ الواحِدِ والجَمِيعُ فيهِ : سَواءٌ . قالَ . والقطينُ . تُبَّاعُ المَلِكِ ، وَمَمَالِيكُهُ . عمرو عن أبيهِ : القَطِينُ : أَهل الدَّارِ ، والقَطِينُ : الحَشَمُ الأَحرارُ ، والقَطينُ : الحَشَم المَمَالِيكُ . والقَطِينُ : المُقِيمُونَ في الموضِعِ ، لا يكادُونَ يَبْرَحُونَهُ . وقالَ ابنُ دُريدِ : قَطِينُ الرُّجلِ : حَشمُه وخَدَمُهُ ، وإذا قالَ الشاعِرُ : ( خَفَّ القَطِينُ . . ) فهمُ القَوْمُ القَاطِنُونَ ، أَيْ : المُقِيمُونَ . . وروُي عن سلمانَ الفارسي رَحِمَهُ الله أنه قالَ : ( كُنْتُ رَجلاً من المَجُوسِ . وكُنْتُ قَطِنَ النارِ الَّذي يُوقِدُهَا ) . قال شَمر : قَطِن النَّار : خادِمُها ، وخازِنُها : ويجوز أنه كانَ مُقيماً عَلَيها ، رواهُ ( قَطِنَ . . ) بكسرِ الطاء . قالَ : وقَطَن يقطُنُ ، إذا خَدَم : قال جرير : لو شِئْتُ ساقَكُم إليَّ قَطيناً ابنُ السِّكيتِ : القَطِينُ : الإماءُ . والقَطِينُ : السُّكّانُ في الدَّارِ . والقَاطِنُ : المُقيمُ بالمكانِ ، وجمعُهُ القُطّانُ . قال : والقَطِنَةُ : هي ذاتُ الأطباقِ الَّتي تَكونُ مع الكَرِشِ ، وهيَ ذاتُ الأطْباقِ التي تَكُونُ مع الكَرِشِ ، وهي الفَحِثُ أيْضاً . قال ابنُ السّكّيتِ : القطن : ما بَيْنَ الوَرِكَيْنِ ، وَالقَطْنُ : في معنى ( حَسْبُ ) يُقَالُ : قطْنِي مِنْ كَذَا وكَذَا ، وأنشد : امتلأ الحَوْضُ وَقَالَ : قَطْنِي سَلاَّ رُوَيْداً قَدْ مَلأَتَ بَطْني وقال الليث : قال أبو الدُّقَيش : القِطَانُ : شِجَارُ الهَوْدَجِ ، وجمعُه : قُطُنٌ ، قال لبيد : فَتَكَنَّسُوا قُطُناً تَصِرُّ خِبَامُهَا قلتُ : وقالَ غيرُه في قولِهِ : ( قُطناً ) . أيْ : ثِيابَ قُطْن . يُقالُ : قُطْنٌ وقُطُنٌ وقُطُنٌّ . وأنْشَدَني الإياديّ : جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنْ الوَحْشَنِّ وَلاَ مِنَ السُّودِ القِصَارِ الجنِّ قُطُنّةٌ مِنْ أَحْسَنِ القُطُنِّ الليثُ يُقالُ للكَرْمِ ، إذا بَدَتْ زمعاتُهُ : قَدْ عَطَّبَ وقَطَّنَ . قالَ : والقَيْطُونُ ، هو المَخْدَعُ بلغة أَهْلِ مِصْرَ وَبَرْبَرَ قالَ : وَحَبَّةٌ يَسْتَشْفى بِها ، يُسَمِّيها أهلُ العِراقِ : ( بَزْرَقَطُونَا ) . قلتُ : وَسَأَلْتُ عَنْها البَحْرانِيّينَ ؟ فَقَالُوا : هِيَ عِنْدَنا ، تُسَمّى : ( حبَّ الذرّقَةِ ) ، ( وهي الاسْفِيُوشْ ) مُعَرَّبٌ . وقال أبو زيد : القُطُونُ : الإقَامَةُ . ومُجاوِرُو مَكَّةَ : قُطّانُها ، وحَمَامُ مَكَّةَ ، يُقَالُ لها : قُواطِنُ مَكَّة . واليَقْطِينُ : شَجَرةُ القَرْعِ ، قالَ الله تَعَالى : ( ) وَهُوَ سَقِيمٌ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً ) ( الصافات : 146 ) . قالَ الفَرَّاءُ : قِيلَ ، عِنْدَ ابنِ عَباسٍ : هو وَرَقَ القَرْعِ ، فَقالَ : وما جَعَلَ القَرْعَ ، مِنْ بَيْنِ الشَّجَرِ يَقْطِينَا ؟ كلُّ وَرَقَةٍ اتّسَعَتْ وَسَتَرَتْ فهي يَقْطِينٌ . وقال ابنُ مَسْعُودٍ : هُو القرْعُ . وقال مُجَاهِدُ كلُّ شَيْء ذَهَبَ بسْطَاً في الأرْضِ : يَقْطِينُ ، ونَحْوَ ذلكَ قال الكَلِبيُّ ، قالَ : ومنهُ القَرعُ والبِّطِّيخُ والقِثّاءُ والشِّرْيانُ . قال سَعِيدٌ بنُ جُبَيْرٍ : كلُّ شَيْءٍ يَنْبُتُ ثم يَمُوتُ عَنْ عامِهِ ، فهو يَقْطِينُ : قال ابنُ السِّكِّيتِ هي القَطِنَةُ : الَّتي تكونُ مَعَ الكَرِشِ ، فهيَ ذَواتُ الأَطْبَاقِ . قال : وهي النَّقِمَةُ والمَعِدَةُ والكَلِمَةُ والسَّفِلَةُ . قال أبو العَبّاسِ : القَطِنَةُ : وهي الرُّمانَةُ في جَوْفِ البَقَرةِ . . قال ابنُ دُرَيْدٍ : قَطِنَةُ البَعِيرِ ، التي يُسَمِّيها العَامَّةُ : الرُّمَّانَةَ وهي أيضاً لَقَّاطَةُ الحَصَا . نطق : قال الليث : يُقَالُ : نَطَقَ النّاطِق يَنْطِقُ نُطْقاً ، وَإِنّه لمِنْطِيقٌ بَلِيغٌ ، قالَ : وَكتابٌ ناطِقٌ بَيِّنٌ وقالَ لبيد : أَوْ مُذْهَبٌ جُدَدٌ عَلَى أَلواحِهِ النَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ قال : وكلامُ كُلِّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ ، ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ ) ( النمل : 16 ) . قال : والمِنْطقُ : كلُّ شَيءٍ شَدَدْتَ بهِ وَسَطكَ . والمِنْطَقَةُ : اسم خَاصٌّ . والنِّطاقُ شِبْهُ إِزَارٍ ، فيه تِكَّةٌ ، كانَتِ المَرْأَةُ تَنْتَطِقُ بِهِ . وإذا بَلغَ المَاءُ النِصْفَ منَ الشجَرَةِ ، والأكَمَةِ ، يقالُ ، نَطَّقَها . أبو عُبيد عن أبي زيادٍ الكِلابيّ ، قالَ : النِطاقُ أَنْ تَأخُذُ المَرأةُ ثوباً فَتَلْبسَه ثُمَّ تشد وسَطَها بِحَبْلٍ ، ثم تُرْسِل الأَعلَى على الأسْفَلِ . وقالتْ عائِشَةُ في نِساء الأنْصَار : فعَمَدْنَ إلى حُجَزِ ، أو حُجُوزِ مَنَاطِقِهنَّ ، فَشَقَقْنَها وَسَوَّيْنَ مِنْهَا خُمُراً ، حينَ أَنْزَلَ الله جلّ وعزّ ) وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ) ( النور : 31 ) . المَناطِقُ : واحدُها مِنْطَقٌ ، وهو النِّطاقُ الَّذِي وَصَفَهُ أبو زِيادٍ الكِلابيّ . يقالُ ، مِنْطَقٌ ونِطاقُ ، كما يُقالُ ، مِئْزَرٌ وإِزَارٌ ومِلْحَفُ ولِحَافٌ وَمِسْرَدٌ وَسِرَادٌ ، وَقَدْ تَنَطَّقَتِ المَرْأَةُ : إذا شَدَّتْ نِطَاقَها عَلَى وَسَطِهَا ، وَأَنَشدَ ابنُ الأعرابيّ يصف امرأة ) : تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذَالَةْ ولم تَنَطَّقْهَا عَلَى غِلاَلَهْ وقال شمر ، في قولِ جَرِيرٍ : والتَّغْلِبيونَ بِئْس الفَحْلُ قَحْلُهُمُ قِدْماً وأُمُّهُمُ زَلاَّءُ مِنْطِيْقُ تَحْتَ المَناطِقِ أَسْتاهٌ مُصَلّبَةٌ مِثْلَ الدَّوَا مَسَّها الأقلاَمُ واللِّيْقُ قال شعر ، مِنْطيقٌ : تأتزر بِحَشِيَّةِ تُعَظِمُ بِهَا عَجِيزَتَها . قالَ ، وقالَ بعضُهُم ، النِّطاقُ ، الإزَارُ الَّذي يُثْنى والمِنْطَق ، ما جُعِلَ فيهِ من خَيْطٍ أَوْ غَيْرِهِ وَأَنشَدَ : تَنْبو المَنَاطِقُ عَنْ جُنُوبِهِمُ وَأَسِنَّةُ الخَطِّي ما تَنْبُو وَصَفَ قَوْماً بِعِظَمِ البُطُونِ والجنوب والرَّخَاوةِ قالَ : وقَدْ يكونُ النِّطاقُ والمِنْطَقُ ، بمعنى واحدٍ مثلَ ، الإزَارِ والمِئْزَرِ . وسُمِّيَتْ أَسماءُ بنتُ أبي بَكْرِ رَضِيَ الله عَنْهمُا ذاتَ النِّطَاقَيْنِ لأنَّهَا كَانَتْ تُطَارِقُ نِطَاقاً عَلَى نِطَاقٍ ، وقيل : إنَّهُ كَانَ لهَا نِطَاقَانِ تَلْبَسُ أحدَهُما وَتَحْمِلُ في الآخَرِ الزَّادَ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبي بكر رضي الله عنه وهما في الغارِ ، وهذا أصحُّ القَوْلَينِ . وروَى الزُّهري عن عُرْوَةَ عن عائِشَة : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما خَرَجَ مع أبي بَكْرٍ مُهَاجِرَيْنِ ؛ صَنَعْنا لَهُما سُفْرَةً في جِرَابٍ ، فَقَطَعتْ أسماءُ بنتُ أبي بَكْرٍ من نِطاقِها ، وأوْكَت بهِ الجِرَابَ ؛ فلذلكَ كَانَتْ تُسَمى : ذاتَ النِّطاقَيْنِ . حَدَّثَنَا السَّعْدِي عَنِ الرَّمادِيّ عن عبدِ الرّزاقِ عنَ مَعْمَرٍ عنِ الزُّهْري وهذا هو الصحيح . ويُقَالُ ، تَنَطَّقَ بالمِنْطَقَةِ ، وانْتَطَقَ بِها ، ومنْهُ قولُ خداشٍ بنِ زهيرٍ : وأَبْرَحُ ما أَدَامَ الله قَوْمِي بِحَمْدِ اللَّهِ مُنْتَطقاً مُجِيداً في قولهِ : مُنْتَطِقَاً ؛ قَوْلاَنِ : أحدُهُما ، مُجْتَنِباً إليَّ فَرَساً . والآخَرُ ، شَادّاً إليَّ إزَارِي إلى دِرْعِي . ويُقالُ : انْتَطَق فُلانٌ فَرَسَهُ : إذا قادَهُ ، قَالَهُ المَازِنُّي . ثعلبٌ عنِ ابْنِ الأَعْرابيِّ في قَوْلِهِمْ ( مالَهُمْ صَامِت ولا نَاطِقٌ ) . فالصّامِت ، الذهب والفِضَّةُ والجَوْهَرُ ، والنّاطِقُ : الحَيَوانُ . وقالَ الأصمَعيُّ : النَّاطقُ : الحَيَوانُ مِنَ الرَّقيقِ وغيره سمي نَاطِقاً ؛ لِصَوْتِهِ وَصَوْتُ كلّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ وَنُطْقُهُ . قنط : قالَ الله تعالى : ( قَالَ وَمَن يَقْنِطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ ) وَقُرِىء ؛ ) قَالَ وَمَن يَقْنَطُ ( فمن قرأ ( يَقْنِطُ ) قال : قَنَطَ في الماضي ، ومن قَرأَ ، ) يَقْنَطُ ( قالَ : قَنِط . قالَ الأزْهَريّ ، وهما لُغَتَانِ جَيّدَتَانِ ، قَنِطَ يقْنَط ، وقَنَط ، يَقْنِطُ قنُوطاً ، في اللُّغَتَينِ ، قالَ ذلك أبو عَمْرٍ و بن العَلاَء . قال الليث : القُنُوطُ : الإيَاسُ من الُخَيْرِ ، ويُقالُ : شَرُّ النَّاسِ الذين يَقَنِّطُون الناسَ من رحمةِ الله ، أي : يُؤَيِّسُونَهُم . نقط : قال الليث : يُقالُ : نَقَطَ النَّاقِطُ الكِتَابَ : يَنْقُطُهُ نَقْطاً والنُّقْطةُ : الإسْمُ . والنَّقْطَةُ : فَعْلَة واحِدَة . وَيُقالُ : نَقَّطَ ثوبَهُ بالمِدادِ والزَّعْفَرانِ ، تَنْقِيطاً ثعلبُ عنِ ابن الأعْرابي ، قالَ : ما بَقِي من أموالِهم إلا النُّقْطَةُ ، وهي قِطْعَة من نَخْلٍ هَاهُنا وقطعة من زَرْغٍ هَاهُنا .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.276 harf(باب القاف والطاء وما يثلثهما)
(قطع) القاف والطاء والعين أصلٌ صحيحٌ واحد، يدل على صَرْمٍ وإبانة شيءٍ من شيء. يقال: قطعتُ الشيءَ أقطعه قَطْعاً. والقطيعة: الهِجران.
يقال: تقاطَعَ الرّجُلان، إذا تصارما. وبعثَتْ فلانةُ إلى فلانةَ بأُقطوعةٍ، وهي شيءٌ تبعثُه إليها علامةً للصَّريمة. والقِطْع، بكسر القاف، الطَّائفة من اللَّيل، كأنَّه قِطعةٌ. ويقال: قطعت قَطْعاً.*وقطعتِ الطير قُطوعاً، إذا خَرَجَتْ من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR86 harf- قال تعالى: ﴿وأنبتنا عليه شجرة من يقطين﴾ [الصافات/146]، والقطن، وقطن الحيوان معروفان.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR723 harfق ط ن
قطن بالمكان: أقام به.
وهو قاطن الدار وقطينها: ساكنها.
قال: في دور نهدٍ جسدي قاطن والقلب مني في بيوت السكون وخفّ القطين: أهل الدار وهم قطّان مكة وقطينها: لمجاوريها ويقال لأهل مكة وعاكفيها: قطين الله.
وهو قطن النار: للقيّم على نار المجوس وموقدها.
وهؤلاء قطين فلان: لخدمه وحاشيته.
وضربه على القطن وهو ما بين الوركين.
أنشد الأصمعيّ: بنيت على قطنٍ أجمّ كأنه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.351 harfالقُطُون: الإِقامة. قَطَنَ بالمكان يَقْطُنُ قُطُوناً: أَقام به وتَوَطَّنَ، فهو قاطنٌ؛ وقال العجاج:
ورَبِّ هذا البلدِ المُحَرَّمِ
والقَاطِناتِ البَيْتَ غير الرُّيَّمِ،
قَواطِناً مكةَ من وُرْقِ الحَمِي
والقُطَّانُ: المقيمون. والقَطِينُ: جماعة القُطَّان، اسم للجمع، وكذلك القَاطِنَةُ، وقيل: القَطِينُ الساكن في الدار، والجمع قُطُنٌ؛ عن كراع. والقَطِينُ: المقيمون في الموضع لا يكادون يَبْرَحُونه.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR488 harf* ق ط ن * * قَطَنَ * بالمكان أقام به وتوطنه فهو * قاطِنٌ * وبابه دخل والجمع * قُطَّانٌ * و * قاطِنَةٌ * و * قَطِينٌ * مثل غاز وغزي وعازب وعزيب و * القَطَنُ * بالتحريك ما بين الوركين والقطن معروف و * القُطْنَةُ * أخص منه و * القُطُنُ * بضم الطاء لغة فيه و * المَقْطَنَةُ * الأرض التي يزرع فيها القطن و * القِطْنِيَّةُ * بالكسر واحدة * القَطَانِيّ * كالعدس وشبهه و * اليَقْطِيُن * مالا ساق له من
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.513 harf: ( *!قَطَنَ ) بالمَكانِ ( *!قُطوناً : أَقامَ به وتَوَطَّنَ .
(و)*!قَطَنَ ( فلاناً : خَدَمَهُ ، فهو *!قاطِنٌ ، ج *!قُطَّانٌ *!وقاطِنَةٌ *!وقَطِينٌ ، كأَميرٍ وهم المُقِيمونَ بالموْضِعِ لا يَكادُونَ يَبْرحُونَه .
ومُجاوِرُو مكَّةَ : قُطانُها ؛ وفي حدِيثِ الإفاضَةِ : ( نحنُ قَطِينُ اللّهِ ) ، أًي سُكَّانُ حَرَمِه ، بحذْفِ مُضافٍ .
وقيلَ : القَطِينُ اسمٌ للجَمْعِ ، وكذلِكَ القاطِنَةُ .
(
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.332 harfقَطَنَ بِالمَكَانِ
1 قَطَنَ بِالمَكَانِ ذ He resided in the place. (Msb.)
قَطْنُ
قَطْنُ ذ syn. with قَطْ: see the latter.
قُطْنُ البَرْدِىِّ
قُطْنُ البَرْدِىِّ ذ : see بَرْدِىٌّ.
قَطَنٌ
قَطَنٌ ذ The part between the two hips, or haunches; (S, K;) or the downward [or lower] and even part of the back of a man; (Msb;) the lower portion of the loins.
قَطِنَةٌ
قَطِنَةٌ ذ i. q. حَفِثٌ, as its
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.087 harfقَطَنَ
قَطَنَ U ( n. ac. قُطُوْن 27 )
a. [ Fī ], Inhabited, dwelt, resided at.
b. Served.
قَطِنَ
قَطِنَ A ( n. ac. قَطَن 4 ),
a. Was bent, bowed ( back ).
قَطَّنَ
قَطَّنَ II ,
a. Grew woolly ( vine ).
b. [ coll. ], Became mouldy.
قِطْنَة
قِطْنَة 2t ,
a. A part of the stomach.
قُطْن
قُطْن 3 , ( pl. أَقْطَاْن 38 ),
a. Cotton.
قُطْنَة
قُطْنَة 3t ,
a. Flock, flake, tuft of cotton.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.812 harfقطن
قَطَنَ - يَقْطُنُ - يَقْطِين
قَطَنَ - يَقْطُنُ + الكائن أو النبت+ في مكان أو على شيء: يلطأ فيه أو عليه: يتوضع عليه بشكل ملاصق لا يرتفع عالياً ويتشبث به ويلتصق به، وخاصة نبات اليقطين وما شابه
يَقْطيْن: كل شجر لا يقوم على ساق نحو الدُّبَّاء والقَرْع والبطيخ والحنظل: ثمر الدباء أو البطيخ الأبيض أو القرع أو الكوسا الكبير أو البقوليات
Sîgalar(1)
Geçtiği ayetler(1)
وَأَنْبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً مِنْ يَقْطِينٍ
PamukVe onun için geniş yapraklı bir bitki yetiştirdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قطن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثوى, سكن, أوى |
| Zıt Kök | ظعن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yerde tutunup yerleşmek, sabitlenmek, gövdesiz yayılıp yeri örtmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi koruma ve barınma amacıyla hızla sarıp kuşatan gölgelik ve örtü |
| Çekirdek Özet 3 | Göçebelikten yerleşikliğe geçiş; koruyucu örtünün sağladığı yaşam sürekliliği |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece dar manada tek bir bitki cinsine veya pamuğa indirgeyerek koruyucu ve örtücü yerleşim hikmetini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قط | Bir şeyi sınırlandırmak, kesmek, ayırmak ve paylaştırmak; قطر, قطط, قطع, قطف, قطمر köklerinde olduğu gibi bir sınır veya parça oluşturmak | ن | Kesilen veya ayrılan sınırın sürekli bir durağa, yerleşmeye, sükûnete ve zemine yapışıp kalmaya dönüşmesi sağlanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Bir sınır çizgisi çekme, toplanma ve belirli bir odağa bağlanma payı katar |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kuşatıcı bir örtü olma, yayılma ve sarma devinimini temsil eder |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Büyüme, canlılığın yayılması ve o mekânda sürekli tutunma niteliği verir |
| قطن | Bir sınıra toplanıp saran ve süreklilik kazanan canlı yerleşim | Toprağa veya mekana sarılarak yerleşme, orayı örtüp himaye eden sürekli bir durak kurma hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yere ayrılmamacasına yerleşmek, o mekânı yurt edinmek; ayrıca gövdesi olmaksızın toprağa yayılan, yeri örten bitki dokusu ve hayvanın iki kalça kemiği arasındaki sabit duran etli zemin |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd bin Rebîa hevdcin ağaç iskeletini ve örtüsünü tasvir ederken şöyle demektedir: فتكنسوا قُطُناً تصير خيامها |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be bin el-Accâc Kâbe'ye yerleşen güvercinleri zikrederken şöyle demiştir: فلا ورب الآمنات القُطَّنِ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesi içinde قطن kökü ilksel olarak iki temel anlama işaret eder: birincisi fiziksel olarak incelik, küçüklük ve toprağa yakın duruş; ikincisi ise bir yere bağlanıp kalma, ikamet etme durumudur. İbranicede katan (קטן) sözcüğü küçük, ufak ve zayıf olanı gösterirken, Süryanice ve Aramicede de benzer şekilde incelik ve zayıflık bildiren türevler mevcuttur. Arapçada kökün sergilediği semantik evrilme, gövdesi kalın olmayan, toprağa yapışık yaşayan ve yeri örten küçük-alçak bitkiler ile bu tür yerleşikleri ifade eden qatana / qatīn (قاطن / قطين) kavramına doğru genişlemiştir. Akadca qatānu fiili ince ve dar olmak anlamına gelmekte olup, Arapçadaki pamuk (القطن) ve yeri örten asma/kabak türü bitki (اليقطين) adlandırmalarının gövdesiz, lifli veya yerde yayılan narin yapıyla akraba olduğu görülür. Bu katmanda Arapça, bu fiziksel narinliğin ve yere yakınlığın mekânda kalıcılık ve örtücülük vasfıyla sentezlenmesini temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yerleşik olma, sükûnet bulma, yere yapışıp kalma | Göçebe çöl hayatının aksine bir eve, şehre veya toprağa tutunan kimseleri ve yeri örten bitkileri ifade eder | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קטן (katan) ve Akadca qatānu (ince, narin olmak) | Yere yakın, gövdesiz, narin bitki örtüsü ve pamuk lifleri ile fonetik-semantik örtüşme bulunur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Arapça kökenli bir kelime olarak pamuk adının diğer Akdeniz dillerine aktarımı | Kelime pamuk anlamıyla İtalyanca cotone, İspanyolca algodón ve Fransızca coton biçiminde ödünçlenmiştir | Güçlü |
Kaynak Payne Smith, Brockelmann ve Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قطن | Anlamlı | Yerleşmek, ikamet etmek, yeri örtmek | Bir yerde sabitlenmek, yerleşik hayat sürmek, gövdesiz yayılıp koruyan bitki | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قنط | Anlamlı | Ümitsizliğe düşmek, katılaşmak | Beklenen rahmet ve çıkıştan zihnen ve kalben tamamen kesilmek | Kur'an'da geçer; yerleşmenin zıddına içsel donukluk ve bağ kopması |
| طقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| طنق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| نقط | Anlamlı | Nokta koymak, beneklemek | Bir yüzeyde küçük işaret veya izler oluşturmak | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir |
| نطق | Anlamlı | Söz söylemek, konuşmak, kuşatmak | Düşünceyi sesli ve açık biçimde dile getirmek; kuşanmak | Kur'an'da geçer; harflerin yer değiştirmesiyle dışa vurum kazanmıştır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قطن | Merkez | Yerleşme, örtme ve koruma | Zemine yayılarak orayı yurt tutma ve koruyucu örtü oluşturma | Bir yere ayrılmamak üzere yerleşmek ve toprağı örtüp gölgelemek |
| ثوى | Komşu | İkamet | Bir yerde uzun süre kalmak ve orayı yurt edinmek | Süreklilik ve kalıcılık vurgusu esastır; fiziksel örtü manası taşımaz |
| سكن | Komşu | Sakin olma ve barınma | Hareketin durması ve içsel huzurun bulunması | Çalkantı ve hareketin kesilmesiyle elde edilen yerleşiklik halidir |
| أوى | Komşu | Sığınma | Tehlikeden kaçıp korunaklı bir alana çekilme | Korunma amacıyla bir mekana yönelme ve toparlanma durumudur |
| ظعن | Zıt | Göç etme ve ayrılma | Yerleşilen mekânı terk edip yola çıkma | Konaklanan yerden yükleri yükleyip göç etme hareketidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قطن | Yerleşmek, örtmek, pamuk veya asma türü bitki | İkamet etme ve yeri kaplayarak koruyan gövdesiz örtü olma | Kesin |
| Latince | habitare, incolere | Bir yerde yerleşik olmak, ikamet etmek | Sadece ikamet ve oturma yönünü karşılar; bitkisel örtü anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | to dwell, habitate; cucurbit, gourd | İkamet etmek, yurt edinmek; yayılıcı kabakgiller | İkamet anlamı kökün insan boyutunu, yayılıcı bitki ise Kur'an'daki bitkisel örtü boyutunu verir | Güçlü |
| Almanca | siedeln, bewohnen; Kürbisgewächs | Yerleşmek, oturmak; kabak cinsi yayılıcı bitki | Yerleşme ve koruyucu bitki örtüsü boyutları iki ayrı kelimeyle karşılanır | Güçlü |
| Fransızca | résider, habiter; courge | İkamet etmek; yayılıcı örtücü bitki | İnsan yerleşimi ile gövdesiz örtücü bitki kavramı ayrı ayrı verilir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يقطين | Gövdesi olmayan, geniş yapraklarıyla yeri ve kişiyi örten, hızla büyüyen koruyucu bitki | Yûnus peygamberin balığın karnından zayıf ve çıplak halde karaya atıldığında üzerine bitirilen ilahi koruyucu ve gölgelik bitki bağlamı (Sâffât 37:146) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lütuf, inayet ve kulun himayesi | Yûnus aleyhisselamın maruz kaldığı azaptan sonra Allah'ın inayet ve koruyucu kudretinin somut bir bitkiyle tecelli edişi | İlahi rahmetin muhtaç durumdaki kula bir örtü ve şifa olarak yetişmesi |
| Fıkıh | Harem'de ikamet edenlerin statüsü | Mekke'de yerleşik olanlar için قطين الحرم tabirinin kullanımı ve yerleşik halk ile dışarıdan gelenlerin ihram hükümleri | Bir mekana sürekli bağlanma ve mukim olma hukuki statüsü |
| Tefsir | يقطين kelimesinin botanik ve bağlamsal mahiyeti | Kelimenin özellikle kabak türü, gövdesiz, geniş yapraklı, sinek barındırmayan ve çabuk gölge yapan bitkileri ifade ettiği yönündeki izahlar | Muhtaç bedeni dış etkenlerden koruyan acil ve kapsayıcı bitkisel gölgelik |
| Hadis | Mekke sakinleri ve Harem ehline dair rivayetler | Hadislerde geçen نحن قطين الله ifadesiyle Harem sakinlerinin Allah'ın komşuları ve yerleşikleri olarak nitelenmesi | Kutsal mekana sürekli yerleşme ve o yerin ehli sayılma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi koruma ve himaye | İnayet örtüsü | Savunmasız kalana ilahi şefkatin barınak olması | Tehlikeden kurtulan kulun üzerine gerilen koruyucu sığınak ve örtü işlevi görür | Kesin |
| İlmi | Botanik ve morfoloji | Gövdesiz yayılıcı bitki örtüsü | Hızlı büyüme ve geniş yaprakla zemini mikro klima olarak kapatma | Dik duran gövde yerine toprağa tutunup yüzeyi kaplayarak koruma mekanizması kurar | Güçlü |
| Siyasi | Yurt ve vatandaşlık hukuku | Mukimlik ve yerleşik nüfus | Göçebelikten yerleşik topluma geçişin tabanı | Bir mekânda kalıcı olan, orayı sahiplenen ve kamu düzenine bağlanan yerleşik kitleyi kurar | Muhtemel |
| İktisadi | Zirai üretim ve yerleşik iktisat | Bakliyat ve pamuk gibi kalıcı ziraat | Göçebe tüketimi yerine hasat ve depolamaya dayalı yerleşik ekonomi | Yere yerleşen halkın (قاطنين) ürettiği pamuk ve tahıl ile pazar ve giyim nizamı teşekkül eder | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düzlem kaplama ve örtü manifoldları | Dikey bir boyut kazanmadan iki boyutlu bir yüzeyin tamamını örterek sınır şartlarını koruyan fonksiyonel yayılım | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sedentarizasyon (yerleşik hayata geçiş) | Göçebe hareketliliğin durarak bir mekana kök salması, kurumlaşma ve koruyucu sosyal doku inşası | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | يقطين kelimesini yalnızca bildiğimiz yemeklik kabak veya modern pamuk ziraatıyla sınırlı botanik bir türe indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl anlamı gereği; gövdesiz yükselen, yapraklarıyla örtüp gölgeleyen, hızla yetişen ve zayıf düşmüş bir insanı dış ortamın tahribatından bütünüyle koruyan ilahi barınak ve örtü düzeni |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki mucizevi himaye ve koruma hikmetini sıradan bir bahçe bitkisine indirgeyip, kelimenin yerleşme, örtünme ve sığınma anlam boyutlarını göz ardı etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi inayet ve şefkatin, tabiat kanunları çerçevesinde insanın en zayıf anında nasıl acil bir koruyucu sığınağa ve örtüye dönüştüğünü gösterdiği için temel bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında çaresizlikten kurtuluş, ilahi himaye ve tabiatın insan hizmetine acil olarak sunulduğu ayet grubunda (özellikle Sâffât Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yûnus aleyhisselamın kurtuluşunu salt kıyıya çıkmaktan ibaret gören ve sonrasındaki bedeni zafiyeti unutan yüzeysel okumayı düzeltir; hayatın idamesi için koruyucu bir örtü ve yerleşim alanının şart olduğunu öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir mekâna yerleşmek, gövdesi olmaksızın toprağa yayılarak bir alanı bütünüyle örten bitki dokusu oluşturmak.
- Soyut anlamDağılmış ve savunmasız kalmış bir varlığın koruyucu bir sınırla sarılıp sükûnet ve güvenlik zeminine kavuşturulması.
- Sistematik karşılıkGöçebelik ve savunmasızlıktan kurtulup himaye edici bir çatı ve örtü altında yerleşik hale gelme hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde savunmasız ve açıkta kalmış nesneyi, bu nesneyi sarıp örten sınır fonksiyonunu, zamanla yüzeyi kaplayan koruyucu yayılımı, ise koruma altına alınıp yerleşik kılınan nihai sükûnet ve barınma durumunu temsil eder.