كنس
ك - ن - س
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Toplanma yeri, kilise demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Toplanma yeri, kilise demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.216 harfالكاف والسين والنون معهما
ك ن س، س ك ن، ن ك س، ن س ك مستعملات كنس: الكَنْسُ: كسح القمام عن وجه الأرض. والكُناسَةُ: ملقاها.
والكِناسُ: مولج للوحش من البقر يستكن فيه من الحر والصر، ثم يذهب إذا أمسى، فإذا صار مألفاً فهو تولجه، وكَنَسَتْ، وتكنّست: دخلته، وقوله:
شاقتك ظعن الحي حين تحملوا فتكنّسوا قطناً تصير خيامهـا
أي: دخلوا في هوادج جللت بثياب القطن.
وقوله جل ذكره: "الجوار الكُنَّس": النجوم التي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR342 harfالكانِسُ: الظبيُ يدخل في كِناسِهِ، وهو موضعه في الشجر يَكتَنُّ فيه ويستتر. وقد كنَسَ الظبيُ يَكْنِسُ بالكسر. وتَكَنَّسَ مثله. وكَنَسْتُ البيت أكْنُسُهُ بالضم كَنْساً. والمِكْنَسَةُ: ما يُكْنَسُ به. والكُناسَةُ: القمامة. والكَنيسةُ للنصارى. والكُنَّسُ: الكواكبُ. قال أبو عبيدة: لأنها تَكْنِسُ في المغيب، أي تستتر. ويقال هي الخُنَّسُ السيَّارة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.027 harfك س ن
كنس ، سكن ، نسك ، نكس ، سنك : ( مستعملة ) .
سنك : أهمله الليث : ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : السُّنُكُ : المَحَاجُّ اللَّيِّنة ، ولم أسمعه لغيرِه ؟ .
كنس : قال الليث : الكَنْسُ : كَسْحُ القُمامِ عن وجه الأرض ، والكُنَاسةُ : مُلْقاها ، والكِناسُ : مَوْلِجٌ للوحْش من البقر تَسكنُ فيه من الحرِّ .
يقال : كنَسَتِ الظِّبَاءُ ، وتَكَنَّسُوا . وقال
لبيد :
شَاقَتْكَ ظُعْنُ الحيِّ حين
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.735 harf(باب الكاف والنون وما يثلثهما)
(كنه) الكاف والنون والهاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على غايةِ الشَّيء ونهايةِ وقتِه. يقال: بلغْتُ كُنْهَ هذا الأمرِ، أي غايتَه وحِينَه الذي هُوَ له.
(كنو) الكاف والنون والحرف المعتل يدلُّ على توريةٍ عن اسمٍ بغيره. يقال: كنيت عن كذا. إذا تكلَّمت بغيره مما يُستَدَلُّ به عليه. وكَنَوْتُ أيضاً. ومِمَّا يوضِّح هذا قول القائل:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR338 harfك ن س
كنس البيت بالمكنسة والمكانس ورمى بالكناسة ورجل كنّاس: يكنس الحشوش.
ودخل الوحشيّ في كناسهن والوحش في كنسها وظبي كانس وظباء كوانس وكنست الظباء واكتنست وتكنّست.
وهذه كنيسة اليهود وكنائسهم.
ومن المجاز: نجوم كنّس.
ومرّوا بهم فكنسوهم كقولك: فكسحوهم.
وقال لبيد: شاقتك ظعن الحيّ يوم تحملوا فتكنّسوا قطناً تصرّ خيامها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.647 harfالكَنْسُ: كَسْحُ القُمام عن وجه الأَرض. كَنَسَ الموضع يَكْنُسُه، بالضم، كَنْساً: كَسَح القُمامَة عنه. والمِكْنَسَة: ما كُنِس به، والجمع مَكانِس. والكُناسَة: ما كُنِسَ. قال اللحياني: كُناسَة البيت ما كُسِحَ منه من التراب فأُلقي بعضه على بعض. والكُناسة أَيضا: مُلْقَى القُمَامِ. وفَرَسٌ مَكْنوسَة: جَرْداء.
والمَكْنِسُ
(* قوله «والمكنس» هكذا في الأصل مضبوطاً بكسر النون،
وهومقتضى قوله بعد البيت وكنست
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR326 harf* ك ن س * * الكانِسُ * الظبي يدخل في * كِناسِهِ * وهو موضعه في الشجر يكتن فيه ويستتر وقد * كَنَسَ * الظبي من باب جلس و * تَكَنَّسَ * البيت من باب نصر و * المِكْنَسَةُ * ما يُكنس به و * الكُنَاسَةُ * القُمامة و * الكَنِسَةُ * للنصارى و * الكُنَّسُ * الكواكب قال أبو عبيدة لأنها تكنِسُ في المَغيب أي تستتر ويقال هي الخنس السيارة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.063 harfكنس الظبي والبقر يكنس، من حد ضرب: دخل في كناسه، كتكنس وإكتنس، قال لبيد:
شاقتك ظعن الحي يوم تحملوا فتكنسوا قطنا تصر خيامهـا أي دخلوا هوادج جللت بثياب قطن. وهو، أي الكناس: مستتره في الشجر ومكتنه، سمي به لأنه يكنس في الرمل حتى يصل إلى الثرى. ج كنس. بضمتين، وكنس، كركع. والكناس: ع من بلاد غني، كذا في مختصر المعجم. وقال الصاغاني: قال أبو حية النميري:
رمتني
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.242 harfكَنَسَ
1 كَنَسَ ذ , (S, A, Mgh, Msb,) aor. كَنُسَ , (S, Msb,) or كَنِسَ , (Mgh,) inf. n. كَنْسٌ, (S, Mgh, Msb,) He swept (Mgh, TA) a house, or chamber, (S, A, Mgh, Msb,) or place, (TA,) with a مِكْنَسَة [or broom]. (A, Mgh.) ― -b2- مَرُّوا بِهِمْ فَكَنَسُوهُمْ (tropical:) They passed by them and swept them away, or destroyed them; syn. كَسَحُوهُمْ. (A, TA.) -A2- كَنَسَ, (S, A, Mgh, Msb, K,) aor.
كَنَسَ 1 كَنَسَ ذ , (S, A, Mgh, Msb,) aor. كَنُسَ , (S, Msb,) or كَنِسَ , (Mgh,) inf. n. كَنْسٌ, (S, Mgh, Msb,) He swept (Mgh, TA) a house, or chamber, (S, A, Mgh, Msb,) or place, (TA,) with a مِكْنَسَة [or broom]. (A, Mgh.) ― -b2- مَرُّوا بِهِمْ فَكَنَسُوهُمْ (tropical:) They passed by them and swept them away, or destroyed them; syn. كَسَحُوهُمْ. (A, TA.) -A2- كَنَسَ, (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. كَنِسَ , (S, Msb, K,) or كَنُسَ , (Mgh,) inf. n. كُنُوسٌ, (Mgh, Msb,) He (an antelope) entered his كِنَاس, (S, A, Mgh, Msb, K,) i. e., his covert, or hiding-place, among trees; (S, K;) or abode; (Msb;) or cave; (TA;) as also ↓ تكنّس (S, A, Mgh, K) and ↓ اكتنس;) (A, TA;) which two verbs are likewise said of a wild bull or cow, in the same sense. (TA.) [Hence,] ↓ تكنّس also signifies (tropical:) He (a man, TA) entered the tent: (K:) or hid himself, and entered the tent. (TA.) And ↓ تكنّست (tropical:) She (a woman) entered the هَوْدَج [or camel-litter]: (K:) app. taken from the saying of Lebeed, فَتَكَنَّسُوا قُطْنًا, meaning, and they entered هَوَادِج [or camel-litters] covered with cloths of cotton. (TA.) ― -b2- [Hence also,] كَنَسَتِ النُّجُومُ, (Zj,) aor. كَنِسَ , (AO, Zj, S, K,) inf. n. كُنُوسٌ, (Lth, Zj,) (tropical:) The stars hid themselves in their place, or places, of setting, (AO, Zj, S, K, *) like antelopes in their كُنُس [or coverts]: (K:) [or] continued in their courses and then departed, returning: (Zj:) or the stars [here meaning planets] became stationary in their circuiting or revolving. (Lth.) See كَانِسٌ.
5 تَكَنَّسَ see 1; the former, in four places.
8 اِكْتَنَسَ see 1; the former, in four places.
كِنَاسٌ كِنَاسٌ ذ A gazelle's covert, or hiding-place, among trees: (S, K:) so called because he sweeps (يكنس) the sand, or in the sand, [accord. to different copies of the K,] until he reaches the soil, or moist earth: (K, * TA:) or his abode: (Msb:) or cave: (TA:) and [in like manner] ↓ مَكْنِسٌ a place into which a gazelle or a wild bull or cow enters to protect itself therein from the heat: (TA:) pl. [of pauc.] أَكْنِسَةٌ (TA) and [of mult.] كُنُسٌ and كُنَّسٌ (K) and [pl. pl., i. e., pl. of كُنُسٌ,] كُنُسَاتٌ. (TA.)
كُنَاسَةٌ كُنَاسَةٌ ذ Sweepings; (S, Mgh, Msb, K;) the dust of a house that is swept and thrown into a heap. (Lh.) ― -b2- Also, The place of sweepings; (Mgh;) the place where sweepings are thrown. (TA.)
كَنِيسَةٌ كَنِيسَةٌ ذ A place of worship (K) of the Christians; [a Christian church:] (S, A, K:) or of the Jews; (Sgh, K;) i. e., of the Jews only: [a Jewish synagogue;] that of Christians being called بِيعَةٌ: (Sgh:) [Chald כְנישָׁה: (Golius:)] or both; (Mgh, Msb;) being sometimes applied to the former [in classical times, as it is in the present day, as well as to the latter]: (Msb:) or of unbelievers, (K,) absolutely: (TA:) an arabicized word, [from the Chaldee mentioned above, or] from [the Persian word] كُنِسْتْ (Az, Mgh) or كَنَسْتْ (TA) [signifying “ a firetemple ”]: pl. كَنَائِسُ. (A, Msb.) -A2- A thing resembling [the kind of camel-litter called] a هَوْدَج, composed of twigs, or branches, stuck in a مَحْمِل or a رَحْل, with a cloth thrown over them, in which the rider sits in the shade and conceals himself: (Mgh, Msb:) of the measure فَعِيلَةٌ from كُنُوسٌ [an inf. n. of كَنَسَ]: (Mgh:) pl. as above. (Msb.)
كَنَّاسٌ كَنَّاسٌ ذ One who sweeps حُشُوش [meaning privies]. (A, TA.)
كَانِسٌ كَانِسٌ ذ An antelope, (S, A, TA,) and a wild bull, (TA,) entering his كِنَاس, (S, A, TA,) i. e., his covert, or hiding-place, among trees: (S:) fem. with ة: (Zj:) pl. كُنَّسٌ, both of the masc. and fem., (Zj,) and كَوَانِسُ, of the masc., (A,) [and of the fem. also accord. to rule,] and كُنُوسٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] الكُنَّسُ, (S,) or الجَوَارِى الكُنَّسُ, (K,) [in the Kur, lxxxi. 16,] (tropical:) The stars; because they hide themselves in their place of setting: (AO, S:) or the stars that rise running their course, and hide themselves in their places of setting: (Zj:) or all the stars; because they appear by night and lie hidden by day: (K:) or i. q. الخُنَّسُ, (K, TA,) i. e., السَّيَّارَةُ, (TA,) or السَّيَّارَاتُ, (Bd,) or الخُنَّسُ السَّيَّارَةُ, (S,) the five stars, [or planets,] Saturn, Jupiter, Mars, Venus, and Mercury; (TA;) because they hide themselves in their place of setting, like antelopes in their كُنُس [or coverts]; (K;) or because they become hidden beneath the light of the sun: (Bd:) or the stars [meaning plants] that become hidden in their courses, and run their courses and become stationary in their places of circuiting, and then circuit [again]; every star [of those thus named] having a circuit in which it becomes stationary, and [then] revolves [again], and then it departs, returning: (Lth:) or the angels: (K:) or the wild bulls or cows, and the wild antelopes, (Zj, K,) that enter their كُنُس [or coverts] when the heat is vehement. (Zj.)
مَكْنِسٌ مَكْنِسٌ ذ : [pl. مَكَانِسُ:] see كِنَاسٌ. ― -b2- [Hence,] مَكَانِسُ الرَّيْبِ (assumed tropical:) The places of suspicion. (TA.)
مِكْنَسَةٌ مِكْنَسَةٌ ذ A broom; a thing with which one sweeps: (S, A, Msb:) pl. مَكَانِسُ. (A, TA.)
مُكَنِّسٌ مُكَنِّسٌ ذ A maker of brooms. (Golius, from Meyd.)
كَنِيسٌ كَنِيسٌ ذ [a kind of roast flesh-meat]: see مَرْمُوضٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.242 harfكَنَسَ
كَنَسَ I , U ( n. ac. كَنْس 1 ),
a. Swept, cleaned out; swept away.
b. ( n. ac. كُنُوْس 27 ), Retired to its covert ( animal ).
c. Set ( stars ).
كَنَّسَ
كَنَّسَ II ,
a. see I (a) .
تَكَنَّسَ
تَكَنَّسَ V ,
a. see I (b) .
b. Withdrew.
اِكْتَنَسَ
اِكْتَنَسَ VIII ,
a. see I (b) .
مَكْنِس
مَكْنِس 18 , ( pl. مَكَاْنِسُ 44 ),
a. see 23 .
مِكْنَسَة
مِكْنَسَة 20t , ( pl.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.226 harfكنس
كَنَسَ - يَكْنُسُ - كَنَّاس - كُنَّس
كَنَسَ - يَكْنُسُ + كائن + شيئاً + عن شيء: يدفعه بعيداً عنه ثم يجمعه ويحشره ويركمه ثم يدخله في وعاء أو مكان مخصص لجمعه
كَنَّاس: اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة على وزن " فـَعـَّال : من " كَنَسَ - يَكْنُسُ "
كَنَّاسَة: مؤنث " كَنَّاس "
كُنَّس - الكُنَّس: جمع " كَنَّاسَة "
ملاحظة:
الجواري الكنس: هي النجوم
Sîgalar(1)
Mücavir kökler1 mücavir (1 toplam)
- جري
1 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir
Geçtiği ayetler(1)
الْجَوَارِ الْكُنَّسِ
Yerine girenlerAkıp akıp yuvalarına girenlere;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كنس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | خنس, كمن, ستر, سكن |
| Zıt Kök | برز |
| Çekirdek Özet 1 | Yüzeyi süpürüp arındırmak ve yuvaya, sığınağa girerek gözden kaybolmak |
| Çekirdek Özet 2 | Yörüngesinde seyreden gök cisimlerinin batış, gizlenme ve çekilme menzillerine girmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıkların hareket döngüsünü tamamlayıp kendi korunaklı merkezlerine rücu etmesi ve alanı temizlemesi |
| Kritik Hata Riski | Âyetteki nitelemeyi yalnızca mekanik bir süpürme eylemine indirgeyerek kozmik çekilme ve gizlenme dinamiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كن | Bir şeyi örtmek, gizlemek, kabuk veya yuva içine alarak dış etkilerden korumak; كنن (örtüp korumak), كنز (değeri saklayıp biriktirmek) ve كند (nimetin üzerini örtüp nankörlük etmek) köklerinde olduğu gibi kapalılık ve muhafaza | س | Çekirdeğin örtme ve saklama anlamına pürüzsüz hareket, yüzeyi sıyırma ve kendi korunağına çekilerek kaybolma hareketi eklenmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Nesneyi veya alanı kavrayıcı bir bükülmeyle sarma ve kuşatma hareketi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin kesintisiz akışı, yuvasına doğru kıvrılarak süzülen yönelim |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Korunaklı bir dayanağa yerleşme, yüzeyi sıyırarak tutunma ve saklanma |
| كنس | Alanı kavrayarak sıyırma ve korunaklı sığınağa çekilme | Yüzeydeki unsurları toplayıp arındıran bir kavrayışla hareket ederek korunaklı ve örtülü bir yuvaya bütünüyle yerleşme hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerin yüzeyindeki tozu ve çer çöpü sıyırıp süpürmek ile ceylan ve yaban sığırının sıcaktan korunmak üzere çalılık altındaki çukuruna ve yuvasına çekilip gizlenmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa el-Âmirî muallakasında göç eden kabilenin kadınlarının deve mahmillerindeki örtülü korunaklara çekilmesini bu kökle tasvir eder: شاقتك ظعن الحي حين تحملوا / فتكنسوا قطنا تصر خيامها |
| Erken Arapça kullanım | Yaban öküzü ve ceylanın sıcaklığın şiddetinden kaçarak sığındığı ağaç altı oyuklarına Arap dilinde كناس denilmiş, süpürülen döküntülere ise كناسة adı verilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânü Lebîd.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde كنس kökü iki temel semantik hatta dallanma gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde (Aramice ve İbranice) kök k-n-s biçimiyle esasen «toplamak, bir araya getirmek, derlemek» anlamındadır. İbranicede k-n-s kökünden gelen türevler bir araya toplanmayı, toplanma yerini (örneğin sinagog/toplanma yeri anlamındaki beth kneset / knesset) karşılar; Süryanicede knash fiili «toplamak, cemaat olmak» ve knushta «topluluk, meclis, ibadethane» manasındadır. Arapçada ise kök hem bir alandaki süprüntüyü bir araya toplayıp sıyırma (süpürme) hem de ceylanın çalıların altında kazdığı veya örtündüğü korunaklı oyuğa (kise/sığınağa) büzülüp toplanarak gizlenmesi anlamını muhafaza etmiştir. Arapça kökteki «gizlenme ve örtünme» boyutu, ikili كن çekirdeğinin (örtme, saklama) etkisiyle belirginleşmiş; yüzeyi temizleme ile sığınağa çekilme eylemleri bir toplanma ve arınma hareketi etrafında birleşmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çift asıllı kök yapısı: Yüzeyi süpürüp açığa çıkarma ve kovuğa girip gizlenme | İbn Fâris kökün birbiriyle irtibatlı iki sahih aslı olduğunu belirtir: Biri yüzeydeki örtüyü sıyırıp atmak, diğeri canlının yuvasına girip gözden kaybolmasıdır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve İbranice k-n-s kökü | Bu dillerde kök asli olarak «toplamak, biriktirmek, bir araya getirmek» manasındadır; ibadethane ve meclis isimleri bu kökten türer | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri sahası dışında düzenli ses denkliği gösteren doğrudan Afro-Asyatik bağ tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كنس | Anlamlı | Süpürmek ve yuvaya çekilmek | Yüzeyi süprüntüden temizlemek; ceylanın sığınağına girip gizlenmesi; yıldızların batması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| كسن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| نكس | Anlamlı | Baş aşağı çevirmek | Bir nesneyi tersine döndürmek, başını öne eğmek, geriletmek ve devirmek | Zıt yönelimli hareket; Kur'an'da geçer |
| نسك | Anlamlı | İbadet etmek, kurban kesmek | Özveriyle arınmak, dini ritüellere bağlanmak ve temizlenmek | Arınma boyutuyla ortak; Kur'an'da geçer |
| سكن | Anlamlı | Durulmak, yerleşmek, yatışmak | Hareketin durması, sükûnet bulmak, meskene yerleşip barınmak | Barınma ve sığınma boyutuyla anlamsal akraba; Kur'an'da geçer |
| سنك | Anlamlı | Yaşlanmak, kokusu değişmek | İbn Düreyd ve bazı lügatçilerce sınırlı kabile lehçelerinde zikredilmiş nadir kullanımdır | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كنس | Merkez | Süpürme, gizlenme, yuvaya çekilme | Hareket hâlindeyken kendi menziline, sığınağına veya perdesine bütünüyle çekilerek gözden kaybolma | Mekanı temizleme ve gök cisminin batış menziline girmesi |
| خنس | Komşu | Geri çekilme, saklanma, büzülme | Bir engelle veya itici güçle geriye doğru kaçıp sinmeyi ifade eder; كنس ise doğal sığınağına düzenli intikaldir | Kur'an'da aynı bağlamda birbirini tamamlar |
| كمن | Komşu | Pusuya yatma, gizlenme | Bir hedefe yönelik olarak fark edilmemek üzere sessizce saklanma durumudur | Sığınaktan ziyade taktiksel gizlilik taşır |
| ستر | Komşu | Örtme, perdeleme | Araya harici bir örtü veya perde koyarak gizlemeyi anlatır | كنس bizzat yuvanın içine büzülüp girmektir |
| سكن | Komşu | Hareketsiz kalma, barınma | Bir mekanda sabitlenip hareketin kesilmesidir; كنس sürecin akıştan çekilişe evrilmesini vurgular | Yerleşme ve huzur bulma boyutu baskındır |
| برز | Zıt | Açığa çıkma, meydana atılma | Gizlendiği yerden bütünüyle dışarı fırlayıp herkesin görebileceği açık alana çıkma | Gizlenmenin ve örtünmenin tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كنس | Süpürmek, yuvaya çekilmek | Hem yüzeyden birikintiyi sıyırıp toplamak hem de canlının kendi özel kovuğuna girip gizlenmesi | Kesin |
| Latince | Verrere; Recedere | Süpürmek; geri çekilmek | Verrere yüzeyi sıyırarak temizlemeyi, recedere ise güvenli bir sığınağa veya geriye çekilmeyi verir | Güçlü |
| İngilizce | To sweep; to occult / retreat into shelter | Süpürmek; yuvaya çekilmek, örtülmek | To sweep temizleme ve tarama hareketini; astronomik bağlamda occultation veya retreat ise menzilde kaybolmayı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Fegen, kehren; sich verbergen | Süpürmek; kovuğuna çekilip gizlenmek | Kehren yüzeyi süpürme eylemini; sich verkriechen veya sich verbergen hayvanın ve cismin yuvasına çekilmesini anlatır | Güçlü |
| Fransızca | Balayer; se terrer, disparaître | Süpürmek; inine çekilmek, kaybolmak | Balayer mekanik süpürmeyi; se terrer canlının inine sığınmasını, disparaître ise ufukta batıp gizlenmeyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْكُنَّسِ | Gündüz kaybolan, menzillerine ve burçlarına girerek gözden yiten yıldızlar / gezegenler | Kozmolojik kasem bağlamında akıp giden ve batış yerlerinde gizlenen gök cisimleri; Takvîr 81:16 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmolojik nizam ve vahyin güvenilirliği | Gök cisimlerinin dakik yörüngelerinde akıp sonra gizlenmelerinin ilahi kudrete ve yaratılış düzenine delaleti | Sistematik intizam ve ilahi kudret |
| Fıkıh | İbadethane ve çevre temizliği | Cami ve mescitlerin süpürülüp temizlenmesi ile gayrimüslim mabetlerinin (kenîse) hukuki statüsü | Temizlik ve mekan tahsisi |
| Tefsir | Takvîr Suresi'ndeki kasem lafızları | Âyetteki nitelemenin beş seyyare yıldıza mı (Zuhal, Müşteri, Merih, Zühre, Utarid) yoksa ceylan ve yaban sığırlarına mı ait olduğu tartışması | Yörüngede batma ve yuvaya çekilme |
| Hadis | Mescitlerin süpürülmesi ve fitne tasvirleri | Mescidi süpüren kimselerin fazileti ve fitnelerin kalpleri süpürüp temizleme yahut istila etmesi tasvirleri | Arındırma ve içine çekilme |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrata dönüş ve mabet | Mabedin arındırılması ve tefekkür inzivası | Kirliliklerden arınarak korunaklı bir sığınağa çekilmek | Dini hayat, zihni bâtıl süprüntülerden temizleyip ilahi sığınağa yönelmeyi gerektirir | Güçlü |
| İlmi | Astronomi ve döngüsel hareket | Yörünge batımı ve ufuk arkası gizleniş | Gözlem alanından periyodik olarak çekilme | Bilimsel düzlemde cisimlerin yörüngelerini süpürürcesine tarayıp ardından görünmezlik evresine geçişini açıklar | Kesin |
| Siyasi | Kurumsal temizlik ve savunma | Liyakatsiz unsurların tasfiyesi ve stratejik geri çekilme | Kamusal alanı arındırmak ve güvenli hatta toplanmak | Yönetimde süprüntüleşmiş yapıların süpürülmesi ve kriz anında devletin tahkim edilmiş sığınağa çekilmesi | Muhtemel |
| İktisadi | Pazar denetimi ve rezerv oluşturma | Piyasayı atıl unsurlardan temizleme ve tasarruf sığınağı | Kötü varlıkların tasfiyesi ve güvenli limana iltica | İktisadi yapının kriz üreten döküntülerden arındırılması ve sermayenin korunaklı fonlara çekilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yörünge süpürme ve faz sönümlenmesi (Kepler alanı / Periyodik gizlenme) | Gök mekaniğinde bir gezegenin yörüngesinde alan süpürmesi (Kepler kanunu) ve ışık kaynağının gözlemcinin görüş açısından arkaya geçerek örtülmesi (okültasyon) olgusu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal geri çekilme ve alan arındırması (Kurumsal hijyen / İnziva) | Toplumların veya bireylerin kriz evrelerinde kamusal meydandan mahrem ve korunaklı alanlara çekilerek içsel tahkimat yapması ve alanı kirlilikten temizlemesi | Muhtemel |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece mekanik ev temizliğine (çöp süpürmek) veya yalnızca kilise kelimesinin kökenine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kozmik varlıkların hareket, ışıma ve ardından kendi korunaklı merkezlerine, yuvalarına çekilerek görünmez olma döngüsünü kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyette geçen yeminin azametini sıradan bir temizlik eylemi sanmak ve Kur'an'ın semavi cisimlerin yörünge hareketine yaptığı yüksek atfı ıskalamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve kozmoloji tasavvurunda cisimlerin yalnızca görünür hareketlerini değil, kayboluş ve gizleniş menzillerini de bir kanuna bağlı kıldığını gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yeminlerin, gök mekaniğinin ve nübüvvetin kaynağının ulviliğini bildiren Mekkî surelerin (özellikle Takvîr Suresi) anlaşılmasında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yıldızların ve gezegenlerin başıboş aktığı veya tesadüfen kaybolduğu zannını düzeltir; onların belirli menzillere sığınan canlılar gibi dakik bir yuvaya çekildiklerini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYüzeyi süprüntüden arındırmak, yerdeki tozu sıyırmak ve ceylanın sıcaktan sakınmak için çalılık altındaki oyuğuna çekilip gizlenmesi.
- Soyut anlamBir varlığın faaliyet alanını tarayıp arındırdıktan sonra kendi sükûnet, muhafaza ve gizlilik merkezine çekilerek gözden yitmesi.
- Sistematik karşılıkDinamik sistemlerdeki çevrimsel hareketin görünürlükten gizliliğe, yayılmadan toplanmaya geçiş fazı; kozmolojik ve toplumsal arınma mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde taranan veya süpürülen uzay alanını, akış ve süpürme vektörünü, bu yüzeyin süprüntülerden arındırılma eylemini temsil eder. Sağ taraftaki limit ifadesi ise hareketlisinin (yıldız veya canlı) zaman 'ye ulaştığında açık alandan ile simgelenen örtülü korunağa ve sığınağa (kise/yuvaya) intikal ederek gizlenme durumunu formüle eder.