لهث
ل - ه - ث
KÖK- 2 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Dilini sarkıtıp solur
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR422 harfباب الهاء والثاء واللام معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه مستعملات هلث: الهَلْثاءُ، ممدودة: جماعةً من النّاس عَلَتْ أصواتُهم، يقال: جاء فلانٌ في هَلْثاء من أصحابه.
ثهل: ثَهْلانُ: اسم جبلٍ بالبادية معروف، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرّجل الرَّزين الوَقور فيقال: "ثهلان ذو الهَضَبات ما يَتَحَلْحلُ" .
لهث: اللَّهْثُ: لَهْثُ الكَلْب، عندَ الإِعياء، وعندَ شدَّة الحرّ، وهو إدلاعُ اللِّسانِ من العَطَش.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR569 harfاللَهَثانُ بالتحريك: العطش، واللَهْثانُ بالتسكين: العطشان. والمرأة لَهْثى. وقد لَهِثَ لَهَثاً ولَهاثاً. واللُهاثُ، بالضم: حُرُّ العطش. وقال الشاعر:
حتَّى إذا بَرَدَ السِجالُ لُهاثـهـا وجَعَلْنَ خَلْفَ عُروضِهِنَّ ثَميلا
ولَهَثَ الكلبُ بالفتح يَلْهَثُ لَهْثاً ولُهاثاً بالضم، إذا أخرج لسانه من التعب أو العطش، وكذلك الرجل إذا أعيا. وقوله عزّ وجلّ: "إنْ تَحْمِلْ عليه يَلْهَثْ أو تتركْهُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.415 harfه ث ل
لهث ، هلث ، ثهل ، لثه
استعمل من وجوهها : لهث ، هلث ، ثهل ، لثه .
لهث : قال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ) ( الأعرَاف : 176 ) ضربَ الله جلّ وعزّ : للتّارك لآياته ، والعادلِ عنها أَخَسَّ شيءٍ في أَخْسِّ أحْواله مَثَلاً ، فقال : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ( إذا كان الكلب لَهْثانَ ، وذلك لأنّ الكلْب
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.299 harf(باب اللام والهاء وما يثلثهما)
(لهو) اللام والهاء والحرف المعتلّ أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شُغْل عن شَيءٍ بشيء، والآخر على نَبْذِ شيءٍ من اليد.
فالأوَّل اللَّهْو، وهو كلُّ شيءٍ شَغَلك عن شيء، فقد ألهاك. ولَهَوتُ من اللَّهْو. ولَهِيتُ عن الشَّيء، إذا تركتَه لِغيره. والقياسُ واحدٌ وإنْ تَغيَّر اللفظُ أدنَى تغيُّر. ويقولون: إذا استأثَرَ الله تعالى بشيءٍ فالْهَ عنهُ، أي اتركْهُ ولا تشتغل به.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR338 harf- لهث يلهث لهثا (قال السرقسطي: ولهث الكلب لهثا، ولهث أيضا: إذا أدلع لسانه عطشا. انظر: الأفعال 2/462). قال الله تعالى: ﴿فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث﴾ [الأعراف/176] وهو أن يدلع لسانه من العطش. قال ابن دريد: اللهث يقال للإعياء وللعطش جميعا (وعبارته: واللهث من قولهم: لهث الكلب: إذا أخرج لسانه من حر أو عطش. الجمهرة 2/51).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR176 harfل ه ث
لهث الكلب ولهث الرجل من العطش والإعياء وأصابه لهاث وهو حر العطش.
قال: ثم استقوا بسفارهم للهاثها كالزيت فيه قروصة وسواد ومن المجاز: هو يقاسي لهاث الموت: شدّته.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.075 harfاللَّهَثُ واللُّهاثُ: حر العطش في الجوف.
الجوهري: اللَّهَثان، بالتحريك: العطش، وبالتسكين: العطشان؛ والمرأَة لَهْئى.
وقد لَهِث لَهاثاً مثل سمع سماعاً. ابن سيده: لَهَث الكلب، بالفتح، ولَهِثَ يَلْهَث فيهما لهْثاً: دَلَع لسانه من شدة العطش والحر؛ وكذلك الطائر إِذا أَخرج لسانه من حر أَو عطش. ولَهَثَ الرجل ولهِث يلهَثُ في اللغتين جميعاً لَهَثاً، فهو لَهْثانُ: أَعيا. الجوهري: لَهَث الكلب، بالفتح،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR261 harf* ل ه ث * * اللَّهَثَانُ * بفتح الهاء العطش وبسكونها العطشان والمرأة * لَهْثَى * وبابه طرِب و * لَهاثاً * أيضا بالفتح و * اللُّهَاثُ * أيضا بالضم حرُّ العطش و * لَهَثَ * الكلب أخرج لسانه من العطش أو التعب وكذا الرجل إذا أَعيا وبابه قطع و * لَهَاثاً * أيضا بالضم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.519 harfاللهثان: العطشان ، وهي لهثى. وقال سعيد بن جبير -في المرأة اللهثى والشيخ الكبير- إنهما يفطران في رمضان ويطعمان . وبالتحريك: العطش ، من المصادر القياسية، كاللهث، محركة، واللهاث، بالفتح قال شيخنا: وذكر الفتح مستدرك. وفي اللسان: اللهث واللهثاث: حر العطش في الجوف وقد لهث لهاثا كسمع سماعا. يقال: به لهاث شديد، كغراب ، هو حر العطش في الجوف وشدته. من المجاز: اللهاث. شدة الموت ، يقال: هو
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.734 harfلَهِثَ
1 لَهِثَ ذ , aor. لَهَثَ , inf. n. لَهَثٌ and لَهَاثٌ and لَهَثَانٌ, He thirsted; was thirsty: (S, K:) or thirst heated his belly, or inside. (L.) ― -b2- لَهَثَ, aor. لَهَثَ , inf. n. لَهْثٌ and لُهَاثٌ; (S, K;) and لَهِثَ, aor. لَهَثَ ; (TA;) and ↓ التهث; (K;) He (a dog, S, and a man, and, in the case of the second verb, a bird also, TA) put forth his tongue, by reason of thirst, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR572 harfلَهَثَ
لَهَثَ A ( n. ac. لَهْث 1 , لُهَاْث 24 ),
a. Panted.
لَهِثَ
لَهِثَ A ( n. ac. لَهَث 4 , لَهَاْث 22 , لَهَثَاْن 36 ),
a. Was thirsty.
اِلْتَهَثَ
اِلْتَهَثَ VIII ,
a. see I .
لَهْثَى
لَهْثَى 1ya ,
a. fem. of لَهْثَاْنُ 33 .
لُهْثَة
لُهْثَة 3t ,
a. Thirst.
b. Fatigue, exhaustion.
c. ( pl. لُهَاْث 24 ), A red speck.
مَلْهَثَة
مَلْهَثَة 17t ,
a. A cause of thirst.
لُهَاْث
Mücavir kökler15 mücavir (25 toplam)
- كلب
1 ortak ayet · Onların köpeği
- فكر
1 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
- قصص
1 ortak ayet · Anlatırız
- رفع
1 ortak ayet · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
- ترك
1 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
- هوي
1 ortak ayet · Onların hevesleri
- حمل
1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir
- خلد
1 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- مثل
1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
- تبع
1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir
- كذب
1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- أرض
1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
Geçtiği ayetler(1)
… وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا …
Dilini sarkıtıp solurDileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.
… كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ …
Dilini sarkıtıp solurDileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لهث |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عطش, بهر, حرص |
| Zıt Kök | روي |
| Çekirdek Özet 1 | Şiddetli susuzluk, yorgunluk veya iç hararet sebebiyle dilin dışarı sarkması ve kesik kesik soluma |
| Çekirdek Özet 2 | Dış şartlardan bağımsız olarak dinmeyen, uyarılsın ya da bırakılsın değişmeyen içsel doyumsuzluk hali |
| Çekirdek Özet 3 | Fıtrî gayesini kaybedip süfli arzulara bağlanan bilincin ürettiği kalıcı tatminsizlik krizi |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki köpeğin soluma temsilini geçici bir biyolojik yorgunluk sayıp, karakterleşmiş değişmez bir içsel hezeyan ve doyumsuzluk halini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| له | İçe veya dışa doğru kontrolsüz parlama, alevlenme, yutma ve kendini kaptırıp asıl gayeyi unutma anlamı taşır; nitekim لهب kökünde ateşin alevlenip parlaması, لهم kökünde bir şeyi bir çırpıda yutması, لهو kökünde ise meşgul edici şeylere kapılarak esas olandan gafil olunması bu çekirdeğin yansımalarıdır. | ث | Yayılma, saçılma ve dışa vurma özelliği taşıyan peltek harfin eklenmesiyle, içteki hararet ve tutku yalnızca içte kalmayıp soluğun ve dilin dışarı taşması, kontrolsüz bir fiziksel düşkünlük biçiminde dışa vurulması anlamını üretmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Bir yöne sevk edilme, tahrik olunma ve sürekli arkadan dürtülme hareketi. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Ortaya çıkma, nefes alma, göğsün inip kalkması ve içteki hararetin açığa vurulması. |
| ث | İşaret, çarpı; yoğunlaşmış son | Dağılma, sınırın dışına taşma ve fiziksel salgının/soluğun dışarı fırlaması (türetilmiş imge). |
| لهث | Bir dürtüyle sevk edilen gücün iç hararetle nefes alıp dışarı taşması | Bir iç yangısı ve doyumsuzluk sebebiyle nefesi tutamayıp dili dışarı sarkıtarak harareti dışa püskürtme hareketi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Köpeğin şiddetli sıcak, aşırı susuzluk veya yorulma neticesinde dilini ağzından dışarı çıkarması, sarkıtması ve kesik kesik nefes almasıdır; iç organlardaki şiddetli hararet ve susuzluk ateşine de bu kökten hareketle luhâs denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında ve klasik şiir şahitlerinde kök, özellikle çöl yolculuğunda aşırı susuzluk çeken bineklerin ve av köpeklerinin iç hararetle dillerini sarkıtmalarını nitelemek için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Asâsü'l-Belâga ve Lisânü'l-Arab kayıtlarında geçen ölüm sekerâtındaki kişinin soluk alışverişi veya son anlarındaki şiddetli nefes darlığı için söylenen ve mecazen ölüm harareti anlamına gelen kullanımıdır: يقاسي لهاث الموت |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça لهث kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle soluma, hızlı nefes alıp verme ve dille bağlantılı fiziksel reaksiyonları anlatan fonetik bir yansımaya dayanır. İbranicede nefes nefese kalma, soluk soluğa koşma ve iç çekme anlamlarına gelen להט kökündeki hararet ve alevlenme semantiği ile נשף / נשם köklerindeki soluk dinamikleri fonetik ve anlamsal bir geçişkenlik sergiler. Süryanicede içteki ateşin harlanması ve soluğun kesilmesiyle ilgili türevlerle akrabadır. Arapçada kök, genel bir nefes darlığından ziyade doğrudan "dilin dışarı sarkıtılmasıyla birlikte seyreden dinmeyen susuzluk ve hararet" şeklinde yüksek derecede özelleşmiş ve tek bir semantik eksene oturmuştur. Bu durum kökün Sami ortak tabanında var olan fizyolojik hararet ve nefes hareketinin, Kuzey ve Orta Arabistan coğrafyasının çöl ikliminde köpeklerin ısı regülasyonu davranışıyla somutlaştırıldığını göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İç hararetin soluk ve dil yoluyla dışa vurumu | له ikili tabanının yanma ve meşguliyet çağrışımından hareketle, ciğerdeki susuzluk ateşinin dili dışarı çıkartarak yatıştırılmaya çalışılmasıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede hararet ve hızlı soluma bağı | İbrani ve Ârâmî katmanlarında alevlenme, tutuşma ve iç çekişle nefes verme kökleriyle semantik akrabalık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لهث | Anlamlı | Dili sarkıtarak solumak | Susuzluk veya yorgunluktan köpeğin dilini çıkarıp nefes nefese kalması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| لثه | Anlamlı | Diş eti | Dişlerin kökünü saran et dokusu (diş eti tabakası). | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve ağız uzvu ilişkisi taşır. |
| هلث | Anlamlı | Ses yükseltmek, toplanmak | Bir topluluğun gürültüyle bir araya gelmesi ve seslerinin birbirine karışması. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
| هثل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ثله | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| ثهل | Anlamlı | Gevşeklik, ağırlık veya dağ adı | Bir şeyin yayılıp genişlemesi, ağırlığı sebebiyle yerinden oynamaması veya meşhur bir dağın ismi. | Kur'an'da geçmez; Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydıdır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لهث | Merkez | Sürekli soluma ve dinmeyen hararet | Durumdan bağımsız olarak içteki yangı sebebiyle dilin dışarıda olması | Ne yük altında ne de serbestken değişmeyen içsel tükeniş |
| عطش | Komşu | Susuzluk ihtiyacı | Sıvı eksikliğinden doğan fıtrî ve giderilebilir fiziki ihtiyaç hali | Su içildiğinde sona eren tabii susuzluk |
| بهر | Komşu | Soluğun kesilmesi | Ağır bir yük veya ani bir çaba neticesinde nefes alamayacak hale gelme | Yük kalktığında veya dinlenildiğinde geçen geçici nefes darlığı |
| حرص | Komşu | Doyumsuz arzu | Zihinsel ve ahlaki boyutta bir şeyi elde etme yönündeki aşırı hırs | Ruhi boyutta olan ve nesnesi dışarıda bulunan tutku |
| روي | Zıt | Suya kanma ve doyuma ulaşma | İhtiyacın tam olarak karşılanıp hararetin sönmesi ve sükûnet bulması | لهث kökündeki asla dinmeyen susuzluğun tam zıddı olan doygunluk |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لهث | Dili sarkıtarak hızlıca solumak | Aşırı susuzluk ve iç hararet sebebiyle dilin ağızdan sarkması; köpeğin soluma hali. | Kesin |
| Latince | Pantare, anhelare | Nefes nefese kalmak, solumak | Ciğerlerin hızlı çalışmasını karşılar; ancak dille ilgili özel fiziksel hareketi dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Panting, gasping | Hızlı ve kesik soluma | Fiziksel nefes alışverişini iyi karşılar; tükenmeyen ontolojik doyumsuzluk nüansını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | Hecheln | Dili çıkarıp hızlı hızlı solumak | Özellikle hayvanların diliyle solumasını birebir karşılar; soyut karakter boyutunu içermez. | Güçlü |
| Fransızca | Haleter | Kesik kesik soluk almak | Yorgunluktan ötürü nefes darlığını ifade eder; Arapçadaki hararet ve susuzluk odağı eksiktir. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Muzari fiil (يَلْهَثْ) | Şartlara bağlı olmayan fıtrî iflas ve dinmeyen heva düşkünlüğü | Kendisine ayetler verildiği halde dünyevileşerek aşağıların aşağısına meyleden ve hiçbir ikazın tavrını değiştiremediği kimsenin karakter temsili (A'râf 7:176). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet sonrası dalalet ve irade problemi | İlim sahibi bir kimsenin ayetleri terk edip hevasına uyması durumunda içine düştüğü mühürlenme ve sapkınlık tabiatı. | Hidayeti bilerek terk eden nefsin ontolojik tatminsizliği. |
| Fıkıh | Temsilin hükmü ve köpeğin durumları | Ayetteki benzetmenin köpeğin necisliği veya hakaretiyle mi yoksa fıtrî ve psikolojik bir durum tasviriyle mi ilgili olduğu. | Bir varlığın en zayıf ve düşkün halinin tasviri. |
| Tefsir | A'râf 7:176 ayetindeki köpeğin soluma meseli | Meselin Bel'am b. Bâûrâ veya genel olarak ilmini dünyalığa satan alimler hakkındaki temsilî gücü. | İkaz edilsen de kendi haline bırakılsan da değişmeyen inatçı karakter. |
| Hadis | Aşırı susuzluk çeken köpeğe su verme rivayetleri | Çölde susuzluktan toprağı yalayan ve soluyan bir köpeğe su veren kişinin bağışlanması bağlamındaki fiziki durum. | Şiddetli ölümcül susuzluk ve hararet hali. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiyden yüz çevirme | Ruhsal doyumsuzluk | İmanın sağladığı itminandan kopan bilincin heva esiri olması | İlahi mesajı terk eden bilinç, içindeki boşluğu hiçbir dünyalıkla dolduramaz ve daimi bir manevi açlık içinde kıvranır. | Kesin |
| İlmi | Hakikati menfaate alet etme | Epistemik ahlaksızlık | Bilgiyi hakikate ulaşmak yerine dünyevi çıkar için tüketen alim tipi | İlim, sahibini doyurup vakarlı kılması gerekirken, hırs sebebiyle daimi bir doyumsuzluk aracına dönüşür. | Güçlü |
| Siyasi | Güç ve iktidar tutkusu | Doyumsuz tiranlık | Ne kadar yetki verilirse verilsin doymayan, muhalefet olsa da olmasa da kriz üreten yönetim | Tehdit altında da serbest bırakıldığında da aynı saldırgan ve açgözlü refleksleri sergileyen siyasal yapı. | Güçlü |
| İktisadi | Kapitalist tüketim hırsı | Dinmeyen tüketim krizi | İhtiyaçların karşılanmasıyla değil, sürekli pompalanan yapay arzularla beslenen piyasa davranışı | Mal biriktirdikçe tatmin olmak yerine harareti ve açlığı daha da artan sermaye ve birey psikolojisi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dengeye ulaşamayan açık termodinamik sistem veya pozitif geri besleme | Sisteme dışarıdan enerji (yük) verilse de sistem serbest bırakılsa da iç entropinin sürekli artması ve kararlı bir denge durumuna (homeostaz) ulaşılamaması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kronik tatminsizlik ve anomi (hedonik adaptasyon krizi) | Bireyin veya kitlelerin dışsal koşullar değişse bile temel haz ve güven düzeyini yakalayamayıp sürekli bir yoksunluk ve ajitasyon hissiyle davranması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir köpeğin fiziksel olarak yorulması veya susaması sonucu dilini dışarı sarkıtmasından ibaret görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir insanın hakikati tanıdıktan sonra kendi süfli arzularına teslim olması sonucu içine düştüğü, hiçbir dış müdahaleyle teskin edilemeyen, karakterleşmiş bir tükeniş ve doyumsuzluk hali. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A'râf 7:176'daki benzetmeyi basit bir hakaret veya dışsal bir tehdit gibi okuyup; ayetin asıl hedefi olan, hakikatten kopan aklın ve nefsin uğradığı kaçınılmaz içsel iflası ve değişmez sapma kanununu kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir ayette geçmesine rağmen, vahiyden bilerek yüz çeviren insanın psikolojik ve varoluşsal çıkmazını en keskin görsel temsille resmettiği için hayati derecede önemlidir. İnsanın ilahi rehberlik olmadan asla içsel bir dengeye ve tatmine ulaşamayacağını ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İlim sahibi olduğu halde dünyevileşen, hevasını tanrı edinen ve hakikat karşısında duyarsızlaşan tipleri anlatan ayet grubunda (A'râf 7:175-177) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın sapkınlığının sadece dış baskılar veya bilgisizlik yüzünden olduğu zannını düzeltir; bilginin tek başına kurtarmadığını, nefsin hırs ve süfli meyllere teslim olması halinde fıtratın kalıcı bir soluma ve doyumsuzluk krizine mahkûm olacağını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSusuzluk, aşırı sıcaklık veya yorgunluktan dolayı köpeğin dilini dışarı sarkıtarak soluması ve iç hararetini dışa vurması.
- Soyut anlamDış etkenlerden ve koşulların değişmesinden bağımsız olarak, içteki boşluk ve heva sebebiyle hiçbir şekilde sükûnete eremeyen doyumsuzluk ve tükeniş hali.
- Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerinin bozulması sonucu, dışarıdan gelen girdiye (uyarı/serbest bırakma) farksız kalarak daimi bir kriz ve iflas durumunu sürdürmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin içsel durumunu (soluma ve tatminsizlik hezeyanı), sabit ve değişmeyen kriz halini temsil eder. sisteme dışarıdan yüklenme veya uyarılma durumunu (tahrik etme), ise sistemin kendi haline bırakılmasını gösterir. Eşitlik, dış girdinin yönü ne olursa olsun sistemin durumunun girdiye göre türevinin sıfır olduğunu, yani dış koşullardan bağımsız olarak karakterleşmiş bir tatminsizlik içinde sabit kaldığını sembolize eder.