مأد
م - أ - د
KÖK- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: مءد
Notlarım
Sözlükler(9)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.426 harfباب الدال والميم و و ء ي معهما
د و م، د ي م، أ د م، م د ي، أ م د، م ي د، د م ي، و م د، م أ د، د أ م مستعملات
دوم، ديم:
ماء دائم: ساكن.
والدَّوْمُ مصدر دامَ يدوم. ودامَ الماءُ يدومُ دَوْماً وأَدَمْتُه إِدامةً إذا سَكَّنتُه، وكُلُّ شيءٍ سَكَّنْتَه فقد أدَمْتَه.
والدِّيمةُ: المطر الذي يدوم دوماً يوماً وليلةً أو أكثر.
وفي حديث عائشة: أنّها سُئِلَت هل كان رسول اللهِ -صَلّى الله عليه وسَلَّم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR291 harfالمَأْدُ من النبات: اللَيِّنُ الناعم. قال الأصمعيّ: قيل لبعض العرب: أصِبْ لنا موضعاً. فقال رائدهم: وجدتُ مكاناً ثَأْداً مَأْداً. وامْتَأَدَ فلانٌ خيراً، أي كَسَبَهُ. ويقال للغصن إذا كان ناعماً يهتزّ: هو يَمْأَدُ مَأّداً حسناً. وغصن يَمْؤُودٌأ أي ناعم. ورجل يمؤود وامرأة يمؤودة: شابَّة ناعمة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.703 harfد م ( وايء )
أدم ، دوم ، ديم ، دمى ، أمد ، ومد ، مأد ، دأم .
دوم ديم : قال الليث : دَامَ الشيءُ يَدُوم دَوْماً ، والدِّيمةُ مَطَرٌ يَدُوم يوماً وليلةً أو أكثر .
وفي حديث عائشة : أنها سُئِلتْ هل كان رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يُفَضِّلُ بعض الأيام على بعض فقالت : كان عَمَلهُ دِيمَةً .
قال أبو عبيد : قال الأصمعيّ وغيره : أصل الدِّيمَةِ المطرُ الدَّائمُ مع سكون .
قال أبو عبيدُ : فَشَبَّهَتْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.165 harf(باب الميم والهمزة وما يثلثهما)
(مأد) الميم والهمزة والدال كلمةٌ تدل على حُسنِ حال ورِيٍّ في الشيء. المَأْد في الأغصان: الرَّيَّان الليِّن الناعم الميَّال. ومَئِدَ العرفجُ: اهتزَّ رِيَّا. ومن القياس امْتَأد خَيراً: كَسَبَهُ. ويَمْؤُود: مكان.
(مأر) الميم والهمزة والراء كلمةٌ تدلُّ على عَداوةٍ وشِدّة. منه المِئرة: العداوة. وماءَرتُه مماءَرةً على فاعلته، من ذلك. وأمرٌ مَئِرٌ: شديد([1]).
(مأق)
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.589 harfالمَأْدُ من النبات: اللَّيِّنُ الناعِم. قال الأَصمعي: قيل لبعض العرب: أَصِبْ لنا موضعاً، فقال رائِدُهم: وجدت مكاناً ثَأْداً مَأْداً. ومَأْد الشباب: نَعْمَتُه. ومَأَدَ العُودُ يَمْأَدُ مَأْداً إِذا امتلأَ من الريّ في أَول ما يجري الماء في العود فلا يزال مائداً ما كان رطباً. والمَأْدُ من النبات: ما قد ارتوى؛ يقال: نبات مَأْدٌ. وقد مَأَدَ يَمْأَدُ، فهو مَأْدٌ. وأَمْأَدَه الريّ والربيع ونحوه وذلك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.445 harfمأد النبات، كمنع، يمأدمأدا: اهت وتروى وجرى فيه الماء، ويقال للغصن إذا كان ناعما يهتز: هو يمأد مأدا حسنا. قيل: مأد النبات الشجر: تنعم ولان، قد أمأده الري والربيع، ومأد العود يمأد مأدا، إذا امتلأ من الري في أول ما يجري الماء في العود، فلا يزال مائدا ما كان رطبا. ورجل مأد ويمؤود وغصن مأد ويمؤودق: ناعم، وهي مأدة ويمؤودة: شابة ناعمة. ويقال للجارية: إنها المأدة الشباب وهي يمؤود ويمؤودة. قيل: المأد:
مأد النبات، كمنع، يمأدمأدا: اهت وتروى وجرى فيه الماء، ويقال للغصن إذا كان ناعما يهتز: هو يمأد مأدا حسنا. قيل: مأد النبات الشجر: تنعم ولان، قد أمأده الري والربيع، ومأد العود يمأد مأدا، إذا امتلأ من الري في أول ما يجري الماء في العود، فلا يزال مائدا ما كان رطبا. ورجل مأد ويمؤود وغصن مأد ويمؤودق: ناعم، وهي مأدة ويمؤودة: شابة ناعمة. ويقال للجارية: إنها المأدة الشباب وهي يمؤود ويمؤودة. قيل: المأد: الناعم من كل شيء، وأنشد أبو عبيد: ماد الشباب عيشها المخرفجا غير مهموز المأد: النز الذي يظهر في الأرض قبل أن ينبع، شامية. ويمؤود: بئر، قال الشماخ: غدون لها صعر الخدود كما غدت على ماء يمؤود الدلاء النواهز أو هو اسم، قاله الجوهري، وأنشد للشماخ: فظلت بيمؤود كـأن عـيونـهـا إلى الشمس هل يدنو ركي نواكز وقال زهير: كان سحيله في كل فجر على أحساء يمؤود دعاء قال ابن سيده في قول الشماخ: على ماء يمؤود الدلاء النواهز قال: جعله اسما للبئر فلم يصرفه، قال: وقد يجوز أن يريد الموضع وترك صرفه، لأنه عنى به البقعة أو الشبكة، قال، أعني بالشبكة الآبار المقتربة بعضها من بعض. وامتأد فلان خيرا اي كسبه. وجارية مأدة شابة ناعمة، كيمؤودة. والمئيد كأمير: الناعم من الأغصان كالمائد. وغصن مأد: لين ناعم، وكذلك النبات، قال الأصمعي: قيل لبعض العرب: أصب لنا موضعا. فقال رائدهم: وجدت مكانا ثأدا مادا. مأد الشباب: نعمته. ومما يستدرك عليه: غصون ميد. والممأد. كمكرم: المرتوي من النبات. وأنشد ابن الأعرابي: وماكد يمأده مـن بـحـره يضفو ويبدي تارة عن قعره فسروه وقالوا: يمأده: يأخذه في ذلك الوقت.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.750 harfمَأَدَ
1 مَأَدَ ذ , aor. مَاََ , (S, L, K,) inf. n. مَأْدٌ, (S, L,) It (a plant, L, K, and a tree, L, and a branch, S, L) was, or became, flourishing and fresh, and soft, tender, and supple: (L:) or it quivered, shook, or played loosely, and was, or became, succulent, or sappy, (L, K,) and flourishing and fresh, and soft, tender, and supple: (K:) it (a branch or twig) became filled with its first
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR375 harfMadde başı: مءدمَأَدَ
مَأَدَ A ( n. ac. مَأْد 1 ),
a. Was supple; was sappy ( branch ). IV, Rendered soft, &c. VIII, Gained, acquired.
مَأْد
مَأْد [ 1 ],
a. Tender, supple, flexible; sappy.
b. Softness, tenderness.
c. Moisture.
مَئِد
مَئِد [ 5 ] , مَائِد [ 21 ] , مَئِيْد [ 25 ] ,
a. see 1 (a) .
مُمْأَد
مُمْأَد [ N. P.
a. IV], see 1 (a) .
يَمْؤُوْد
يَمْؤُوْد
a. see 1 (a) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.074 harfMadde başı: مءدمءد
مَأَدَ - يَمْأَدُ - مَائِد - مَائِدة
مَأَدَ - يَمْأَدُ + شيء + كائناً: يرويه ويجعله يتشرب بالماء والرطوبة والغذاء فيصير غضاً طرياً ليناً رياناُ
مَائِدَ: اسم فاعل من " مَأَدَ - يَمْأَدُ ": الذي يروي ويرطب ويزود بالغذاء والنضارة
مَائِدَة: مؤنث " مائِد ": وهي كذلك فاعل مرة منه بمعنى اسم آلة: الشيء الخاص الذي يزود بالري والرطوبة والنضارة
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مأد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ميد, روى, رطب |
| Zıt Kök | يبس |
| Çekirdek Özet 1 | Suya kanarak tazelenme, yumuşama ve esneme kabiliyeti kazanma |
| Çekirdek Özet 2 | Canlılık ve tazeliğin bünyede esneklik, dirilik ve tabii salınım üretmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Katılığın ve kırılganlığın zıddı olarak hayatiyetten doğan dinamik uyum |
| Kritik Hata Riski | Kökün bildirdiği esneklik ve yumuşaklığı iradesiz bir zaaf veya edilgenlik zannetmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مأ | Sıvı veya özsuyun kabarması, yayılması, hacim kazanması (مأه) | د | Su ve nem ile dolan bünyenin hareket, salınım ve yönelim kabiliyeti kazanması |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Bünyeye nüfuz eden hayat suyu, nem ve besleyici akışkanlık |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Suyun varlıkta başlattığı ilk canlılık hamlesi, itici güç |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bu diriliğin dışa vurumu olarak beliren hareket, geçişkenlik ve esneme |
| مأد | Suyun ilk diri güçle bünyeye girip ona hareket ve esneklik kazandırması | İçsel su doygunluğunun cisme kazandırdığı diri esneklik ve salınım hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaç dalının veya bitkinin taze özsuyla dolup yumuşaması, suya kanarak salınması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde gençliğin tazeliği, gürbüzlüğü ve bolluk içinde serpilmesi anlamında kullanılır; Ebû Ubeyd'in şahit getirdiği beyitte hemzesiz olarak مَادُ الشَّبابِ عَيْشَها المُخَرْفَجا şeklinde zikredilir. |
| Erken Arapça kullanım | Asmaî'nin bedevilerden naklettiği rivayette otlak ve suyun bolluğunu tarif etmek üzere mekan ثَأْداً مَأْداً şeklinde vasfedilmiştir. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça مأد kökü, Sami dillerinde özellikle suyla dolma, yumuşama ve devinim kazanma anlam kümesiyle ilişkilidir. Kök bünyesindeki hemze harfi, Batı ve Güney Sami kollarında yarı ünlü harflerle (ميد ve مود) nöbetleşme gösterir. İbranice ve Süryanicede zayıf orta harfli kökler çalkantı, hareket ve sarsılma ekseninde gelişirken, Arapçada hemzeli biçim daha ziyade özsuyla dolup dirilme, tazelikten ötürü salınma ve yumuşama nüansını muhafaza etmiştir. Kökün ilksel semantik matrisi, bünyeye giren akışkanın katılığı çözmesi ve nesneye organik esneklik kazandırmasıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ميد ile kök nöbetleşmesi | Hemzenin illetli harfe dönüşmesiyle salınma, hareket ve nimet sofrası alanına geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami sallanma ve yayılma kökleri | Suyun ve hareketin cisme dinamizm katması ortak semantik çekirdeğidir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin fark tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مأد | Anlamlı | Suya kanıp esnemek | Taze dalın su ile dolup yumuşaması ve salınması | Hedef kök |
| مدأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydında mühmel |
| أمد | Anlamlı | Süre ve nihai sınır | Belirli bir zamanın son hududu, vade | Kur'an'da geçer; uzama ve sınır ilişkisi |
| أدم | Anlamlı | Uyum sağlamak ve kaynaşmak | İki şeyin birbirine kıvamla uyması, deri yüzeyi | Kur'an'da geçer; yumuşaklık ve yüzey bağı |
| دمأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel |
| دأم | Anlamlı | Ansızın kaplamak veya basmak | Bir ağırlığın ansızın diğerinin üzerine çökmesi | Kur'an'da geçmez; baskı ve şiddet yönü |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مأد | Merkez | Tazelik ve esneklik | Su doygunluğunun sağladığı tabii ve diri salınım | Bünyevi su doygunluğu esası |
| ميد | Komşu | Sallanma ve meyil | Hareketi ve çalkantıyı öne çıkarır; su doluluğunu öncelemez | Dinamik salınım yönü |
| روى | Komşu | Suya doyma | Suyun miktar olarak bünyeye alınmasını ifade eder; esnekliği içermez | Sıvı ikmali boyutu |
| رطب | Komşu | Yaşlık ve nem | Fiziksel ıslaklığı belirtir; salınım ve tazelik hareketini şart koşmaz | Durumsal nemlilik hali |
| يبس | Zıt | Kuruluk ve sertlik | Suyunu kaybedip katılaşma, kırılgan hale gelme | Hayatiyetin ve esnekliğin kaybı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مأد | Suya kanıp esnemek, taze olmak | Özsuyun sağladığı dirilik, yumuşaklık ve salınımı bütünsel içerir | Kesin |
| Latince | virere, flectere | Yeşermek, esnemek | Virere canlılığı, flectere bükülmeyi verir; iki anlamı tek gövdede birleştirmez | Güçlü |
| İngilizce | to be supple, to flourish | Esnek olmak, serpilmek | Supple esnekliği, flourish gelişmeyi karşılar; suyla doygunluk imgesi eksiktir | Güçlü |
| Almanca | geschmeidig sein, sprossen | Esnek olmak, filizlenmek | Geschmeidig elastikiyeti, sprossen canlanmayı verir; iç su basıncı boyutu dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | être souple, verdir | Esnek olmak, yeşermek | Souple fiziksel bükülmeyi, verdir tazeliği anlatır; kökün semantik bütünlüğünü tam vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Kökün sülâsî kullanımı Kur'an'da doğrudan geçmez; kavramsal akrabası ميد sîgalarıyla arzın sarsılması ve nimet sofrası bağlamında yer alır | Belirgin anlam ayrışması tespit edilmedi | Doğrudan hemzeli sîga bulunmamaktadır; kavramsal alan için bakınız: Nahl 16:15, Mâide 5:112 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılışın dinamizmi ve ilahi lütuf | Varlığın katı ve statik olmayıp ilahi inayetle sürekli tazelenen yapısı | Hayat ve letafet sıfatlarının tezahürü |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Lugavî tefsir tahlilleri | Gençliğin tazeliği, arzın dirilmesi ve ميد ile irtibatlı olarak dengenin korunması | Hayatiyetten doğan yumuşaklık ve nimet |
| Hadis | Ahlak ve nefis terbiyesi istiareleri | Müminin esnek ve diri, facirin ise kuru ve katı oduna benzetildiği temsiller | İmandan kaynaklanan esneklik ve direnç |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve kulluk | Kalbî letafet ve esneklik | Kırılmadan boyun eğme | Vahyin can suyuyla beslenen kalbin katılıktan kurtulup itaate esnemesi | Güçlü |
| İlmi | Biyoloji ve morfoloji | Turgor basıncı ve hücresel esneklik | Canlı dokuyu koruma | Hücrenin sıvı alarak gerginleşmesi fakat kırılganlıktan uzak kalması | Güçlü |
| Siyasi | İdari yapı ve kamu | Esnek bürokrasi | Krizleri sönümleme | Katı kuralların kırılmasına karşı canlı ve şartlara uyum sağlayan idare | Muhtemel |
| İktisadi | Piyasa ve finans | Likidite bolluğu | Dolaşımı sürdürme | Sermayenin can suyu gibi piyasaya akıp sert tıkanmaları çözmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Viskoelastisite ve osmotik basınç | Maddenin sıvı içeriği sayesinde gerilime karşı kırılmadan şekil değiştirebilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik ve kurumsal dayanıklılık | Bireyin ve kurumun travma ve baskı anında kırılmayıp esneyerek uyum sağlaması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel bir bitki yaşlığına veya zayıflık göstergesi bir yumuşamaya indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahi rahmet ve hakikat suyu ile beslenen varlığın kazandığı dinamik esneklik ve sağlam duruş |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sertlik ve kuruluğu güç, yumuşaklık ve esnekliği ise ilkesizlik veya zayıflık zannetme yanılgısı |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın diriliğinin dışsal katılıktan değil, içsel rahmet ve kaynak doygunluğundan doğduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yeryüzünün diriltilmesi, arzın dengesi, ilahi nimetlerin bolluğu ve mümin karakterinin tasvir edildiği ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakka teslimiyeti edilgen bir donukluk sayan anlayışı yıkar; imanın diri, uyumlu ve dayanıklı bir esneklik olduğunu öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBitki veya taze dalın özsu ile dolup yumuşaması, yeşerip salınması.
- Soyut anlamİlahi can suyu ile beslenen bünyenin katılıktan kurtularak sarsıntılara karşı esnek bir direnç kazanması.
- Sistematik karşılıkSistemin iç kaynak doygunluğu sayesinde dış basınca kırılmadan uyum sağlaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde içsel kaynak doygunluğunu (özsuyu, rahmeti), alıcı kapasiteyi, sistemin kazandığı dinamik esneklik ve diriliği temsil eder. dış gerilim veya basınç kuvveti olup, ifadesi dış basınca karşı sistemin kırılmayıp esneyerek dengeyi koruduğunu gösterir.