مصر
م - ص - ر
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
Büyük şehir demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Büyük şehir demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.475 harfباب الصاد والراء والميم معهما
ص ر م، م ر ص، ص م ر، م ص ر مستعملات
صرم:
الصَّرْمُ دَخيلٌ.
والصَّرْمُ: قَطعٌ بائِنٌ لحَبْل وعِذْقٍ ونحوه.
والصِّرامُ: وقت صِرام النّخْل، وصَرَمَ العِذْقُ عن النَّخْلة، وأصْرَمَ النَّخْلُ اذا حان وقتُ اصِطِرامِه.
والصَّريمة: إحكامُكَ أمراً والعَزْمُ عليه.
وقوله تعالى: "وأَصْبَحَتُ كالصَّريمِ" أي كاللَّيلِ.
والصَّريمةُ: الرأيُ النافِذُ.
والصريمة: الرَّمْلُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR793 harfالمِصْرُ: واحد الأمْصار. والمِصْرُ أيضاً: الحدُّ والحاجز بين الشيئين. وقال:
وجاعل الشمسِ مُصْراً لا خَفاءَ بهبين النهار وبين الليلِ قد فَصَـلا
وأهل مِصْرَ يكتبون في شروطهم: اشترى فلان الدار بمُصورِها، أي بحدودها. والمَصيرُ: المِعا. والجمع المُصْرانُ، والمَصارينُ جمع الجمع. ومُصْرانُ الفارةِ: ضربٌ من رديء التمر. والمَصْرُ: حَلَبٌ بأطراف الأصابع. والمَصْرُ أيضاً: حَلَبُ كل ما في الضَرع.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.017 harfص ر م
صرم ، رصم ، صمر ، رمص ، مرص ، مصر : مستعملة .
مرص : قال الليث : المَرْصُ للثَّدْيِ وغيرِه ، وهو غَمْزٌ بالأصابع . والْمَرْسُ : الشيءُ يُمرَس في الماء حتى يَتَمَيَّثَ فيه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المَرُوصُ والدَّرُوسُ : النّاقَةُ السَّريعةُ .
قال : والنَّشُوصُ : العظيمةُ السَّنام . والمَصُوصُ : القَمِئَةُ ، والشخوص : النضوة من التعب . والعَرُوصُ : الطيبةُ الرائحة إذا عَرِقَتْ .
صمر : أبو
ص ر م صرم ، رصم ، صمر ، رمص ، مرص ، مصر : مستعملة . مرص : قال الليث : المَرْصُ للثَّدْيِ وغيرِه ، وهو غَمْزٌ بالأصابع . والْمَرْسُ : الشيءُ يُمرَس في الماء حتى يَتَمَيَّثَ فيه . ثعلب عن ابن الأعرابي : المَرُوصُ والدَّرُوسُ : النّاقَةُ السَّريعةُ . قال : والنَّشُوصُ : العظيمةُ السَّنام . والمَصُوصُ : القَمِئَةُ ، والشخوص : النضوة من التعب . والعَرُوصُ : الطيبةُ الرائحة إذا عَرِقَتْ . صمر : أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : التصْميرُ : الْجَمْع والمَنْع ، يقال : صَمَر مَتاعَه وصَمَّرَه وأَصْمَرَه . والتَّصْمِيرُ أيضاً : أن يَدْخُل الرجلُ في الصُّمَيْرِ وهو مَغيبُ الشمس ، يقال : أَصْمَرَنا وصَمَّرْنَا ، وأقْصرْنا وقَصَّرْنا ، وأَعْرَجْنَا وعَرَّجْنَا بمعنًى واحد . وقال اللّيث : صَمَرَ الماءُ يَصْمُر صُمُوراً : إذا جرى مِن حَدُورٍ في مُسْتَوٍ ، فَسَكَنَ فهو يَجرِي ، وذلك المكانُ يُسَمَّى صِمْرَ الوادي . قال : وصَيْمَرَةُ : أرضٌ مَهْرَحان ، وإليها يُنسبُ الْجُبْن الصَّيْمَرِي . الفرّاء : أدهقْتُ الكأسَ إلى أَصْبَارِها وأَصْمَارِها ، أي : إلى أعلاها الواحد صَيْر وصُمْر . وفي حديثِ عليَ أنه أعطَى أبا رافع حَتِيّاً وعُكَّةَ سَمْنٍ . وقال : ادْفَعْ هذه إلى أسماءَ بِنْتِ عُمَيْس وكانت تحتَ أَخيهِ جعفر لِتَدْهُنَ بني أخيه من صَمَر البحر ، وتُطعمهم من الحَتِيّ . أمَّا صَمَرُ البحرِ : فهو نَتْنُ ريح غَمَقِه ووَمَدِه ، والْحَتِيُّ : سَوِيقُ الْمُقْل . عمرو عن أبيه قال : الصُّمَارَى : الاست لنَتْنها . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الصَّمْر : رائحةُ السَّمَكِ الطّرِيّ . والصَّمْرُ : غَتْمُ البَحْر إذا خَبّ وخَبِيبُه : تَناطُح أمْوَاجِه . ابنُ دُرَيد : رَجُلٌ صَمِيرٌ : يابِسُ اللَّحم على العَظْم . رمص : أبو عُبَيْد : رَمَصَ اللَّهُ مصيبتَه ، أي : جَبَرها . وقال الليث : الرَّمَص : عَمَصٌ أبيض تَلفِظُه العَيْن فتَوْجَع له . عَينٌ رَمْصاءُ ، وقد رَمِصَتْ رَمَصاً : إذا لَزِمها ذلك . ابن دُرَيد : رَمِيص : اسمُ بلدٍ . مصر : أبو عُبيد عن الأصمعيّ : ناقة مَصُورٌ : وهي التي يُتَمَصّر لبنُها قليلاً قليلاً . وقال الليث : المَصْرُ : حَلْبٌ بأطراف الأصابع ، السّبابة والوُسْطى والإبهام ونحو ذلك . وناقةٌ مَصُور : إذا كان لبنُها بطيءَ الخروج لا يُحلَب إلاّ مَصْراً . والتمصُّر : حَلْبُ بَقايا اللبن في الضَّرْع بعد الدَّرّ وصار مستعمَلاً في تتبُّع القِلّة ، يقولون : تمتصِرُونها . ومَصَّر فلانٌ غَطاءَه تمصيراً : إذا فَرّقه قليلاً قليلاً . وقولُ الله جلّ وعزّ : ( اهْبِطُواْ مِصْرًا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلْتُمْ ) ( البقرة : 61 ) . قال أبو إسحاق : الأكثر في القراءة إثباتُ الألف وفيه وجهان جائزان : يرادُ بها مصرٌ من الأمصار ؛ لأنهم كانوا في تِيهٍ ، وجائز أن يكون أراد مصرَ بعيْنِها ؛ فجعل مِصْرَ اسماً للبلد فصَرفَ ، لأنه مذكَّر سُمِيَ به مذكّر . ومن قرأ : ( مصرَ ) بغير ألفٍ أراد مِصْرَ بعينِها ؛ كما قال : ( ادْخُلُواْ مِصْرَ إِن شَآءَ اللَّهُ ءَامِنِينَ ) ( يوسف : 99 ) ولم يُصرَف ، لأنه اسم المدينة فهو مذكَّر سمّيَ به مؤنث . وقال اللّيث : المِصْرُ في كلام العرب : كلّ كُورةٍ . تُقام فيها الحُدود ويُقسَم فيها الفَيْءُ والصدقاتُ من غير مؤامرة الخليفة ، وكان عمرُ رضي الله عنه مَصّر الأمصارَ منها البَصْرة والكوفة . والأمصار عند العرب تلك . قال : ومصر : الكورة المعروفة لا تصرف . وقال غيره : المصر : الحد . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : قيل للكوفة والبَصْرة : المِصْران لأن عُمَر قال : لا تَجعلوا البحرَ فيما بيني وبينكم مَصِّرُوها ، أي : صيِّروها مِصْراً بين البحر وبيني ، أي : حدّاً . قال : والمِصْرُ : الحاجز بين الشيئين . وقال عديّ بن زيد : وجَعَل الشمسَ مِصْراً لا خَفاءَ به بين النهار وبين الليلِ قد فَصَلاَ أي : حدّاً . ويقال : اشتَرى الدارَ بمُصُورِها ، أي : بحُدودها . أبو عُبَيد : الثِّيابُ المُمَصَّرة : التي فيها شيءٌ من صُفْرة ليست بالكثيرة . ثعلب عن ابن الأعرابي : ثوبٌ ممصَّر : مصبوغٌ بالعِشْرِق ، وهو نَباتٌ أحمَرُ طيّبَ الرّائحة ، تستعمله العرائس ، وأَنشدَ : مُختلِطاً عِشْرِقُهُ وكُرْكُمُهْ قال : والمِصْرُ : الحدُّ في كلّ شيءٍ . والمِصْرُ : الحدُّ في الأرضين خاصّة . قال : والمَصْرُ : تَقطُّعُ الغَزْلِ وتَمسُّخُه ، امَّصَرَ الغَزْلُ : إذا تَمَسَّخه . قال : والمُمَصَّرَة : كُبّة الغَزْل ، وهي المُسَفَّرة . وقال شمر : قيل : الممصَّرُ من الثياب : ما كان مَصْبوغاً فغُسِل . وقال أبو سَعِيد : التَّمصير في الصَّبغ : أن يَخرج المصبوغُ مبقَّعاً لم يَستحكمْ صَبغُه . قال : والتَّمصر في الثياب : أن تَتَمشَّق تَخرُّقاً من غير بلًى . قال : والمَصِيرُ : المِعَى ، وجمعُه مُصْران ؛ كالغَدِير والغُدْران . وقال الليث : المَصَارين خطأ . قلتُ : المَصارين جمعُ المُصْران ، جمعته العرب كذلك على توهُّم النون أنها أصليّة ، وكذلك قالوا : قُعُود وقِعْدان ، ثم قَعادِين جمع الجمع . وكذلك توهَّموا الميمَ في المَصير أنها أصليّة فجَمعوها على مُصْران ؛ كما قالوا لجَماعَة مَصادِ الجَبَل : مُصْدان . رصم : أهمله الليث . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الرَّصَم : الدُّخولُ في الشِّعْب الضيِّق . والصَّرْمُ : الهِجران ، في موضعه . صرم : قال الليث : الصَّرْمُ : دَخيل . والصَّرْمُ : القطعُ البائنُ للحبْل والعِذْق ، ونحوُ ذلك الصِّرام ؛ وقد صَرَمَ العِذْقُ عن النخلة . وأَصرَمَ النخلُ : إذا حانَ وقتُ صِرَامِه . والصُّرْمُ : اسمٌ للقطيعة ، وفِعلُه الصَّرْم . والمُصَارمَة بين الاثنين . والصَّرِيمة : إحكامُك أمراً وعَزْمُك عليه . وقال الله جلّ وعزّ : ( للهنَآئِمُونَ فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ ) ( القلم : 20 ) . قال الفرّاء : ( كالصَّريم ) ، يريد : اللّيلَ المسوَدَّ ، ونحو ذلك قال الزجّاج . قال : وقوله : ( حَرْثِكُمْ إِن كُنتُمْ ) ( القلم : 22 ) ، إن كنتم عازمين على صِرام النخل . أبو عُبَيد عن أبي عُبَيْدة : الصَّرِيمُ : الصبح . والصَّرِيمُ : اللَّيل . وقال بِشر في الصَّريم بمعنى الصُّبح يصف ثَوْراً : فباتَ يقولُ أَصْبِحْ لَيْلُ حتى تَكَشَّفَ عن صَرِيمته الظَّلاَمُ قال : ومن الليل قولُ الله تعالى : ( للهنَآئِمُونَ فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ ) ( القلم : 20 ) يعني احترقتْ فصارت سوداءَ مِثْل اللّيل . وقال الأصمعيّ وأبو عمرو في قوله : تكشَّفَ عن صَرِيمته ، أي : عن رَمْلَته التي هو فيها ، يعني الثوّر ، وكذلك قال ابن الأعرابي . وقال قَتادة في قوله : ( للهنَآئِمُونَ فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ ( ، قال : كأنها صُرِمتْ . وقيل : الصَّرِيم : أرضٌ سَوْداء لا تُنبِت شيئاً . وقال شَمِر : الصَّريمُ : الليل ، والصَّرِيمُ : النهار ؛ يَنْصَرم النهارُ من اللّيل ، واللّيلُ من النهار . قال : ويُروى بيت بشر : تَكَشَّف عن صَرِيميه قال : وصَرِيماه أوّلُه وآخره . وقال الأصمعي : الصَّرِيمةُ من الرَّمل : قطعةٌ ضخمةٌ تَنْصَرِمُ عن سائر الرمال ، وتُجمع الصَّرائم . أبو عُبيد : الصِّرْم : الفِرْقة من الناس ليسوا بالكثير وجمعُه أصْرام . وقال الطِّرِمّاح : يا دارُ أقوَتْ بعد اصْرامِها عاماً وما يُبكيكَ من عامِها وقال أبو زيد : الصِّرمةُ : ما بين العشر إلا الأربعين من الإبل . ثعلب عن ابن الأعرابي : جاء فلانٌ صَرِيمَ سَحْرٍ : إذا جاء بائساً خائفاً . وقال في موضعٍ آخر : أنا من هذا الأمر صريم سحر ، أي : آيس منه . الليث : رجل صارِمٌ ، أي : ماضٍ في كلّ أمر ، وقد صَرُم صرامةً . قال : وناقةٌ مصرَّمةٌ ، وذلك أن يُصَرَّم طُبْيُها فيُقْرَحَ عَمْداً حتى يَفْسُد الإحليل فلا يخرج اللبن فيَيْبَس ، وذلك أقوى لها . وقال نُصير الرازي فيما روى عنه أبو الهيثم قال : ناقةٌ مصرَّمةٌ : هي التي صَرَمَها الصِّرَارُ فوقَّذَها ، وربما صُرِمَتْ عَمْداً لتَسْمَن فتُكْوَى . قلت : ومنه قولُ عنترة : لُعِنَتْ بمَحْروم الشَّراب مصرَّمِ ويقال : أصرَمَ الرجُل إصرَاماً فهو مُصْرِم : إذا ساءَتْ حالُه وفيه تماسُك ؛ والأصلُ فيه أنه بقيتْ له صِرْمة من المال ، أي : قطعة . وسيفٌ صارِمٌ : أي : قاطع . وصَرَامِ : من أسماء الحرب . قال الكُمَيت : جَرَّدَ السيفَ تَارَتين من الدَّهرِ على حينَ دَرَّةٍ من صَرامِ وقال الجعْدِيّ : ألا أبلغْ بني شيبانَ عنِّي فقد حَلبتْ صَرامُ لكم صَراهَا وصَرامُ من أسماء الحرب ، وفي ( الألفاظ ) لابن السكّيت : صُرامُ : داهية ، وأنشد : على حين دَرّةٍ من صُرامِ والصَّرْماءُ : الفَلاةُ من الأرض ، وقال : على صَرْماءَ فيها أصْرَماها وخِرِّيتُ الفَلاةِ بها مَليل قال ابن السكّيت : الأصرَمان : الذئب والغُراب ، لأنّهما انصَرَما من النّاس ، أي : انقطعا . أبو عُبَيد عن الفرّاء : فلانٌ يأكُل الصَّيْرَم في اليوم واللّيلة : إذا كان يأكلُ الوَجْبَة . قال أبو عُبَيدة : هي الصَّيْلَم أيضاً وهي الجَرْزَم ، وأنشد : وإن تُصِبْكَ صَيْلَمُ الصَّيالِم لَيْلاً إلى لَيْلٍ فعيْشُ ناعِمِ وقال اللّحياني : هي أَكلَةٌ عند الضُّحى إلى مِثلها من الغد . وفي الحديث : ( في هذه الأمة خَمْسُ فِتَن ، قد مَضَتْ أربعٌ ، وبقيت واحدةٌ وهي الصَّيْرَم ) ، وكأنها بمنزلة الصَّيْلَم ، وهي التي تستأصل كلَّ شيء . عمرو عن أبيه : الصَّرُومُ : الناقةُ التي لا تَرِدُ النَّضِيحَ حتى يَخْلُو لها . تَنصرِم عن الإبل ، ويقال لها : القَذُور والكَنُوف ، والعَضَادُ ، والصَّدُوف ، والآزِيَة . وقال غيرُه : الصَّيْرَم : الرأيُ المُحكَم . والصَّرِيمة : العزيمة . يقال : فلانٌ ماضِي الصَّريمة ، أي : العزيمة . وأخبرَني المنذريُّ عن المفضَّل عن أبيه : صَرَم شَهْراً ، بمعنى مكث . والله أعلم .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.933 harf(باب الميم والصاد وما يثلثهما)
(مصع) الميم والصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما لَمعٌ في الشَّيء وحركة، والآخر ذَهاب الشيء وتولِّيه.
فالأوَّل مَصَعَ البرقُ: أومَضَ. ثم يقال: مَصَعَ الرّجل: ضَرَب بالسَّيف. ومنه المُماصَعة: المجالدة. ويُقاس عليه، فيقال رجل مَصِعٌ: شديد. ومَصَعَ ضَرع النّاقةِ بالماء: ضَربَه. ومَصَعَتِ الأمُّ بالولد: رمت به. ويقال: إنَّ المَصْعَ: المشْي. قال:
يَمْصَعُ في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR672 harfم ص ر
مصر الأمصار: بناها ومصر عمر سبعة أمصار منها: المصران: البصرة والكوفة.
ويكتب أهل هجر في شروطهم: اشترى فلان الدار بمصورها أي بحدودها.
قال عديّ: وجاعل الشمس مصراً لا خفاء به بين النّهار وبين الليل قد فصلا وناقة مصور: بطيئة خروج الدّرّ لا تحلب إلا مصراً وهو الحلب بأطراف الأصابع وقد مصرتها وتمصرتها وامتصرتها.
وعنز مصور: قليلة الدر.
وضربه فنثر مصارينه جمع: مصران
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.189 harfمَصَرَ الشاةَ والناقَةَ يَمْصُرُها مَصْراً وتَمَصَّرها: حَلَبها بأَطراف الثلاث، وقيل: هو أَن تأْخذ الضَّرْعَ بكفك وتُصَيِّرَ إِبهامَك فوق أَصابِعِك، وقيل: هو الحَلْبُ بالإِبهامِ والسَّبابةِ فقط. الليث: المَصْرُ حَلْب بأَطراف الأَصابع والسبابة والوسطى والإِبهام ونحو ذلك. وفي حديث عبد الملك قال لحالب ناقَتِه: كيف تَحْلُبها مَصْراً أَم فَطْراً؟ وناقة مَصُور إِذا كان لَبَنُها بطيء الخروج لا يُحْلَبُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR281 harf* م ص ر * * مِصْرُ * هي المدينة المعروفة تُذكر وتُؤنث و * المصْرُ * واحد * الأمْصارِ * و * المِصْرانِ * الكوفة والبصرة و * المَصِيرُ * بوزن البَصِير المِعى وجمعه * مُصْرانٌ * كرغيف ورُغفان ثم * المَصارِينُ * جمع الجمع وفلان * مَصَّر * الأمصار * تَمْصِيراً * كما يُقال مدَّن المُدُن
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.171 harfمصر الناقة أو الشاة، يمصرها مصرا وتمصرها وامتصرها: حلبها بأطراف الأصابع الثلاث. وقيل هو أن تأخذ الضرع بكفك وتصير إبهامك فوق أصابعك، أو هو الحلب بالإبهام والسبابة فقط. وقال الليث: المصر: حلب بأطراف الأصابع والسبابة والوسطى والإبهام ونحو ذلك. وفي حديث عبد الملك قال لحالب ناقته: كيف تحلبها، مصرا أم فطرا، وهي ماصر ومصور: بطيئة خروج اللبن، وكذا الشاة والبقرة، وخص بعضهم به المعزى، ج مصار ومصائر، كقلاص
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.143 harfمصّرهُ
2 مصّرهُ ذ He made it (namely a town) a مِصْر, i. e. a limit, or boundary, between two things. (IAar.) ― -b2- مَصَّرُوا المَكَانَ, inf. n. تَمْصِيرٌ, They made the place, or appointed it to be, a مِصْر [meaning a city, or town, such as is thus called]. (M, * K.) It is said of 'Omar, مَصَّرَ الأَمْصَارَ, (TA,) which is a phrase like مَدَّنَ المُدُنَ, (S,) [and signifying He appointed the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.388 harfمَصَرَ
مَصَرَ U ( n. ac. مَصْر 1 ),
a. Milked.
مَصَّرَ
مَصَّرَ II ,
a. Built, founded ( city ).
b. Made the capital.
c. gave but little milk.
d. gave little; lessened.
تَمَصَّرَ
تَمَصَّرَ V ,
a. Became the capital ( city ).
b. Was little.
c. Sought.
d. Became dispersed.
e. Milked out.
f. see I .
اِمْتَصَرَ
اِمْتَصَرَ VIII ,
a. see I .
b. ( m ), Snapped ( thread ).
مَصْر
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.931 harfمصر
مَصَرَ - يَمْصُرُ - مِصْر - مِصْراَ
مَصَرَ - يَمْصُرُ + كائن + مصراً أو بلداً: خطط وحدد حدوده وامتداده: وضع مخططات وخطط بنائه وحدوده وتفاصيله تمهيداً لإنشائه وبنائه
مِصْر: البلد المخطط لبنائه بعناية، والمعروفة حدوده وتفاصيله، والمستقل عن غيره: وهو اصطلاحاً اسم البلد المعروف في أفريقيا، والذي فيه النيل والأهرامات
مِصْراً: أحد الأمصار: بلد
Mücavir kökler73 mücavir (92 toplam)
- بوأ
2 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür
- يوسف
2 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- بصل
1 ortak ayet · Soğan demektir
- بقل
1 ortak ayet · Bakla
- عدس
1 ortak ayet · Ve onun mercimeği
- فوم
1 ortak ayet · Ve onun sarmısağı
- قثأ
1 ortak ayet · Ve onun salatalığı
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- هبط
1 ortak ayet · İnin
- قول
4 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ثوي
1 ortak ayet · Saye develerin ahırı demektir
- غضب
1 ortak ayet · Kızgınlık
Geçtiği ayetler(5)
وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ …
MısırOnu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقَالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ
MısırOnlar Yusuf’un yanına girdiklerinde; o anasını, babasını bağrına bastı ve: Allah’ın isteği ile Mısır’a emin olarak girin, dedi.
وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَاقَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَفَلَا تُبْصِرُونَ
MısırFiravun, kavmine seslendi ve dedi ki: Ey kavmim; Mısır mülkü ve altımdan akan şu ırmaklar benim değil mi? Hala görmüyor musunuz?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مصر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مدن, قرى, بلد |
| Zıt Kök | بدو |
| Çekirdek Özet 1 | İki alan veya durum arasındaki sınır, parmak uçlarıyla sıkarak az az ve zorla sağma |
| Çekirdek Özet 2 | Sınırları belirlenmiş, idari ve hukuki düzeni kurulmuş yerleşim merkezi ve medeniyet alanı |
| Çekirdek Özet 3 | Çöl ve göçebelik serbestliğine karşı sınır, kurum, taksimat ve hukuki otoriteyle teşekkül eden siyasi yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tüm kullanımlarını yalnızca antik Mısır coğrafyasına indirgeyip genel şehirleşme ve sınır kavramını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مص | İçindekini sıkıp emerek, çekerek veya damla damla süzerek çıkarma; özü ayıklama hali. Bu çekirdek مصص (ilik veya suyu sonuna kadar emmek), مصل (sütün suyunu süzüp peynir altı suyunu ayırmak) ve مصع (hızla çekip sıyırmak) köklerinde somut biçimde görülür. | ر | Çekirdeğin sunduğu sıkıştırma ve özünü çekip alma hareketine baş, son hudut ve belirleyici üst sınır niteliği katılmıştır; böylece eylem son sınırına kadar sıkıp belirleme ve iki şeyi birbirinden kesin bir hatla ayırma anlamına özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli bir akış, yayılma veya toplumsal nüfus yoğunluğunun getirdiği kütlesel hareket |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağılmaya meyilli akışı veya alanı bir hat boyunda durdurma, yakalama ve kenetleme |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Belirleyici olan üst irade, yönlendirici otorite, baş sınır ve başlangıç-bitiş noktası |
| مصر | Dağınık ve akışkan haldeki unsurların üst bir düzen ve sınır çizgisiyle sıkıştırılıp çerçevelenmesi hareketi | Doğal ve başıboş akışın üst bir irade veya hat ile çevrilerek belirli bir sınır içinde toplanması, hukuki ve coğrafi bir kimlik kazanmasıdır. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Memede az kalan sütün parmak uçlarıyla sıkılarak damla damla sağılması (el-masr) ve iki mülk arasına çekilen ayırıcı sınır çizgisi (el-mısr). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Adiyy b. Zeyd el-İbâdî güneşi gece ile gündüz arasındaki kesin sınır olarak nitelerken kökü sınır anlamında kullanmıştır: وجاعل الشَّمس مِصراً لا خفاء به / بين النَّهار وبين اللَّيل قد فَصَلا |
| Erken Arapça kullanım | Hecer halkının tapu ve akit senetlerinde mülk sınırlarını belirtmek için kullandığı şu tescil kaydı: اشترى فلانٌ الدَّارَ بمُصورها |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça مصر kökü, Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde en erken dönemlerden itibaren idari sınır, tahkim edilmiş şehir ve sınır hattı anlamıyla yerleşik köklü bir Afro-Asyatik / Sami mirasıdır. Akadca çivi yazılı metinlerde miṣru sözcüğü kesin biçimde sınır, hudut, sınır taşı ve siyasi bölge manasında kullanılmaktadır. İbranicede kök māṣōr (kuşatma, hisar, dar sınır) ve çift formuyla Mısır ülkesini ifade eden Miṣrayim biçiminde belirir; Süryanicede ise meṣrā doğrudan sınır ve tarla hududu demektir. Kökün çöldeki bedevi hayatında memenin sıkılarak sağılması ve sınır boylarının tespiti üzerinden gelişen semantiği, Sami dillerinde yerleşik devlet mekanizmasının sınırlarını ve müstahkem kalelerini ifade eden teknik bir kavrama evrilmiştir. Bu çerçevede Arapça kelime diller arası yapay bir ödünçleme değil, Sami dil ailesinin ortak sınır ve tahdit matrisine dayanan özgün bir devamıdır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD), Payne Smith.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sınır koyma, sıkma ve sağıp çıkarma | Memeyi parmak ucuyla sıkarak sağmak ile iki arazi arasına kesin sınır koymak arasındaki sıkıştırma ve tahdit irtibatı kökün asıl omurgasıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca miṣru, Süryanice meṣrā, İbranice māṣōr | Bütün bu dillerde kök istisnasız sınır, hisar, çevrili mülk ve idari bölge çekirdeği etrafında işler. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak sınır ve tahkim katmanı | Eski Mısır dilindeki yerel isimlerle değil, çevre Sami halklarının bu coğrafyayı müstahkem sınır bölgesi olarak adlandırmasıyla kurulan bağlantı. | Güçlü |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, CAD, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مصر | Anlamlı | Sınır koymak, sıkmak, şehir kurmak | İki alan arasına sınır koymak, az miktardaki sütü sıkmak, idari merkez teşkil etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مرص | Anlamlı | Sıyırmak, koparmak, çimdiklemek | Bir şeyi hızla sıyırıp çekmek; derinin sıyrılması veya suyun azalıp çekilmesi. | Kur'an'da geçmez. |
| صمر | Anlamlı | Kokuşmak, donup katılaşmak | Sıvının veya sütün donarak katılaşması, kokusunun değişip kesifleşmesi. | Kur'an'da geçmez. |
| صرم | Anlamlı | Kesmek, ayırmak, koparmak | Dalından meyve devşirmek, ilişkiyi kesin olarak kesip ayırmak. | Hedef kökle sınır koyma ve kesip ayırma bakımından semantik ortaklık taşır; Kur'an'da geçer. |
| رمص | Anlamlı | Göz kenarında çapak birikmesi | Gözün kenarında kurumuş veya yapışkan ifrazat toplanması, kenar oluşması. | Sınır ve kenar birikintisi fikriyle zayıf temas taşır; Kur'an'da geçmez. |
| رصم | Anlamlı | Mühürlemek, damgalamak, iz bırakmak | Bir şeyin üzerini mühürle kapatmak, sınırını ve sahipliğini işaretlemek. | Hedef kökle mülkiyet ve sınır belirleme noktasında yakın bağ kurar; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مصر | Merkez | Sınırlandırılmış idari yerleşim | Sınırları, maliyesi, hukuki taksimatı ve idari otoritesi olan kurumsal şehri anlatır. | Hem belirleyici sınırı hem de bu sınırla korunan müstahkem büyük yerleşimi ifade eder. |
| مدن | Komşu | Hukuki ve ahlaki teşkilatlanma | Hukuka, kanuna ve kolektif itaate dayalı yerleşikliği öne çıkarır. | مصر idari ve askeri sınırları vurgularken, مدن medeni düzen ve otoriteye boyun eğme yönünü vurgular. |
| قرى | Komşu | Toplanma ve birikme | İnsanların, evlerin ve malların bir araya toplandığı yerleşim alanını ifade eder. | قرى nüfusun ve kaynakların birikmesini anlatır; مصر ise resmi sınır ve teşkilatlanmayı temsil eder. |
| بلد | Komşu | Coğrafi toprak ve vatan | Göğün altında sınırları tabii veya örfi olarak belirlenmiş toprak parçasını anlatır. | بلد fiziksel coğrafya ve yurt niteliğindeyken, مصر kurumsal ve fonksiyonel merkezdir. |
| بدو | Zıt | Sınırsızlık ve göçebelik | Sınırları, duvarları ve kurumsal taksimatı olmayan açık çöl ve kır hayatını ifade eder. | Şehrin çizilmiş sınırlarına ve kurumsal kısıtlarına karşılık göçebeliğin serbestliğini temsil eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مصر | Sınır, büyük şehir, tahkim edilmiş merkez | Sınır belirleme ve bu hat ile çevrilmiş idari yerleşim manasını birlikte korur. | Kesin |
| Latince | Limes, Metropolis, Urbs | Sınır boyu, ana şehir, tahkimat | Limes kelimesi idari sınır hattını tam karşılarken, urbs ve metropolis kurumsal ve surlarla çevrili şehri karşılar; sütün sıkılması yönünü dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Border, Metropolis, Garrison town | Sınır, ana kent, garnizon şehri | Sınır ve büyük kurumsal merkez yönlerini açıklar; kökün damla damla sıkma nüansını vermez. | Güçlü |
| Almanca | Grenze, Metropole | Sınır, ana yerleşim merkezi | Hukuki ve idari sınır ile büyük teşkilatlı kenti karşılar; biyolojik çekirdek anlamı içermez. | Güçlü |
| Fransızca | Frontière, Métropole | Sınır, metropol | Çizilmiş sınır ve idari merkezi karşılar; kökün iç çekirdeğindeki somut sağma hareketini taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِصْرَ (Gayr-i munsarif) | Özel isim olarak Mısır ülkesi ve saltanat merkezi | Hz. Yûsuf'un yerleştiği, zahire dağıtımının yapıldığı ve Firavun'un mülküyle övündüğü tarihsel coğrafya (Yûsuf 12:21, 12:99, Zuhruf 43:51). |
| بِمِصْرَ (Gayr-i munsarif, harf-i cerli) | İsrailoğullarının ev edindikleri yerleşik Mısır yurdu | Hz. Mûsâ ve kardeşine Mısır'da kavimleri için evler hazırlamalarının emredildiği bağlam (Yûnus 10:87). |
| مِصْرًا (Munsarif, tenvinli nekire) | Herhangi bir sınırlandırılmış büyük şehir, yerleşik medeniyet merkezi | Çöl hayatındaki tekdüze beslenmeden bıkıp sebze ve hububat isteyen İsrailoğullarına yerleşik bir şehre inmelerinin söylendiği bağlam (Bakara 2:61). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Firavun'un iktidar iddiası ve mülk | Zuhruf 43:51 ayetinde Firavun'un Mısır mülkünü Allah'ın mutlak mülkiyetine karşı bir sahte rablik aracı kılması. | Coğrafi ve idari gücün insan nefsinde sahte ilahlık iddiasına dönüşmesi tehlikesi. |
| Fıkıh | Cuma namazının sıhhati ve idari taksimat | Cuma namazının kılınabilmesi için gereken 'mısrü'l-câmi' şartı; hadlerin ikame edildiği ve yöneticinin bulunduğu büyük şehir tanımı. | Bir yerleşimin sınırları, kadısı, asayişi ve mali idaresi olan tam teşekküllü şehir statüsü kazanması. |
| Tefsir | İsim ile cins isim ayrımı (tenvin meselesi) | Bakara 2:61'deki tenvinli kullanımın bilinen Mısır mı yoksa herhangi bir şehir mi olduğu tartışması. | Kelimenin lafzen sınırlandırılmış genel şehirleşme ile tarihsel Mısır ülkesi arasındaki çift veçheli karakteri. |
| Hadis | Şehirlerin kuruluşu ve amme mallarının taksimi | Hz. Ömer'in fethettiği garnizon şehirleri hakkında 'mısr' tabirini kullanması ve zekat-fey mallarının toplandığı merkezler. | İdari ve askeri sınır şehri, ganimet ve beytülmalin taksim edildiği resmi garnizon. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Göçebelikten ibadet teşkilatına geçiş | Cemaat ve ikame alanı | Dini ritüellerin kurumsallaşması | Evlerin kıbleye dönük yapılması ve toplu ibadetin ancak sınırları belli bir düzende korunması (Yûnus 10:87). | Güçlü |
| İlmi | Kavramsal tasnif ve tarif | Tanım ve hadd koyma | Bilginin çerçevesini çizme | Kavramların sınırlarını tayin ederek bir şeyi başkasından ayıran kesin epistemolojik hat oluşturma. | Muhtemel |
| Siyasi | Hükümranlık ve kamu nizamı | İdari merkez ve sınır | Otoritenin ve asayişin tesisi | Devletin egemenlik sınırlarını belirleyerek hadlerin ve kanunların uygulandığı yargı alanını teşkil etme. | Kesin |
| İktisadi | Üretim, pazar ve vergi taksimi | Mali merkez ve emtia pazarı | Kaynakların toplanıp dağıtılması | Ziraat ürünlerinin, feyin ve zekatın toplandığı, bürokratik denetimin ve pazarın işlediği iktisadi havza. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır değer ve kapalı küme (Boundary conditions / Closed set) | Bir sistemin tanımlı olduğu uzayın sınırlarını belirleyen, denklemin ancak o çerçeve içinde geçerli olmasını sağlayan sınır şartları. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Siyasal sınır ve kurumsal kentleşme (Jurisdiction / Urban boundary) | Toplumsal hareketliliğin serbestlikten çıkarılıp hukuki yetki alanı, vergi dairesi ve vatandaşlık bağıyla sınırlandırılması. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Kuzeydoğu Afrika'daki tek bir ülkenin özel coğrafi adı olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime hem özel bir devletin adı hem de çöle karşı sınırları çizilmiş, hukuku, pazar yeri, tabakalaşması ve kurumsal külfetleri olan her türlü büyük şehir modelidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:61'deki "İnin bir şehre" hitabını salt kölelikten kaçtıkları Mısır'a geri dönüş emri sanmak; oysa metin, çölün meşakkatli özgürlüğünden yerleşik şehrin ziraat, pazar ve bağımlılık üreten düzenine geçişi ifade etmektedir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin medeniyet, şehir, göçebelik, iktidar ve mülkiyet ilişkilerini hangi kavramsal zemin üzerinde kurduğunu anlamayı sağlar; şehrin bir nimet mi yoksa sınırlayıcı bir bağımlılık alanı mı olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının çöldeki arayışını anlatan kıssalarda (Bakara 2:61), Hz. Yûsuf'un iktisadi yönetiminde (Yûsuf suresi) ve Firavun'un siyasi tahakkümünün anlatıldığı ayetlerde (Zuhruf 43:51). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki 'mısr' kavramının tenvinli ve tenvinsiz nüanslarını göz ardı ederek medeniyet eleştirisini salt bir coğrafya düşmanlığına indirgeme yanılgısını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık unsurların arasını ayırarak sınır çekmek ve memede kalan son damlaları parmak uçlarıyla sıkarak almak.
- Soyut anlamBelirli bir coğrafi ve toplumsal alanın hukuki, mali ve askeri sınırlar içine alınarak kurumsallaşması.
- Sistematik karşılıkGöçebe ve sınırsız kır hayatından, otoritenin ve vergilendirmenin işlediği kapalı ve kurallı şehir düzenine geçiş.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sınırları belirlenmiş yerleşim veya medeniyet uzayını, bu uzayı dışarıdaki sınırsız dünyadan ayıran kesin sınır hattını (mısr), ise bu kapalı sınır içinde toplanan, kurallara bağlanan ve taksimata tabi tutulan bireyleri ve iktisadi unsurları temsil eder; ise bu sınır ve bileşenlerin meydana getirdiği kurumsal şehir yapısıdır.