نوش

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ن-و-ش1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نوشمكنالتَّنَاوُشُبعدقول

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

نوش

ن - و - ش

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

“Nasiye” alındaki perçindir, “sad” “şin”ne dönüşmüş tutmak, yakalamak anlamında fiil olmuştur. “Tenavüş” peşinden koşup yetişmek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Nasiye” alındaki perçindir, “sad” “şin”ne dönüşmüş tutmak, yakalamak anlamında fiil olmuştur. “Tenavüş” peşinden koşup yetişmek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.502 harf
باب الشين والنون و و ا ي ء معهما ن ش و، ن و ش، ش ي ن، ش ن أ، ش أ ن، ن ش أ، ن أ ش، أ ش ن مستعملات نش: النّشوة: السُّكرُ، وانتشى فلان فهو نشوان، وقد يقال: نشي ينشى، في معنى: انتشى، فهو نشوانُ وامرأة نشوى مثل: عطشى. والجميع نشاوى. والنَّشا، مقصور نسيم الريح الطيبة، قال: وتنشى نشا المِسكِ في قـارةٍ وريحُ الخُزامى على الأجوع واستنشيت نشوةً، أي: نسمتها، واستروحتها. نوش: النَّوش: التناول. ناشتِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR369 harf
قال ابن السكيت: يقال للرجل إذا تناول رَجلاً ليأخذ برأسه ولحيته: ناشَهُ يَنوشُهُ نَوْشاً. قال: ومنه المُناوَشَةُ في القتال، وذلك إذا تدانى الفريقان. ورجلٌ نَؤُوشٌ، أي ذو بطش. والتَناوُش: التناولُ. والانْتِياشُ مثله. وقوله تعالى: "وأنَّى لهم التَناوُشُ من مَكانٍ بعيدٍ" يقال: أنَّى لهم تناول الإيمان في الآخرة وقد كَفروا به في الدنيا. ويقال: نُشْتُهُ خيراً، أي أنَلْتُهُ.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.140 harf
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
Maddenin bağlantısı

(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ. والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه. وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال: فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض. ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض. (نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب: أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت) النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه. (نوح) النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء. (نوخ) النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ. (نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس: تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها. والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال: * أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) * ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار. ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد. (نوس) النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها. (نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]): * باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) * (نوص) النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]). (نوض) النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة. الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض. (نوط) النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال: * قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) * ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة. (نوع) النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة. الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك. والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له. (نوف) النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه. (نوق) النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به. (نوك) النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]). (نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد: وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله: فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23]) والقياس في كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب. (نوم) النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها. ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ. (نون) النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون. (نوه) النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ. --------------ـــ ([1]) أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم). ([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10). ([3]) في الأصل: "اعتبار مكان". ([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت. ([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف. ([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار. ([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه: * وحبل الوصل منتكث حذيق * ([8]) في الأصل: "إليه". ([9]) كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال". ([10]) أنشده في اللسان (نوش). ([11]) في الجزء الأول ص 413. ([12]) ونوط، أيضاً بالضم. ([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر). ([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة. ([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي. ([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة. ([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات. ([18]) ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376). ([19]) في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة: كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك ([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس. ([21]) ونوك أيضاً. ([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول). ([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم". ([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد. ([25]) بالضم، وبضم ففتح. ([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس. ([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد. ([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR662 harf
- النوش: التناول. قال الشاعر: *تنوش البرير حيث طاب اهتصارها* (هذا عجز بيت لأبي ذؤيب الهذلي، وصدره: *فما أم خشف بالعلاية شادن* وهو في شرح ديوان الهذليين 1/71؛ واللسان (نوش) ) البرير: ثمر الطلح، والاهتصار: الإمالة، يقال: هصرت الغصن: إذا أملته، وتناوش القوم كذا: تناولوه. قال تعالى: ﴿وأنى لهم التناوش﴾ [سبأ/52] أي: كيف يتناولون الإيمان من مكان بعيد، ولم يكونوا يتناولونه عن قريب في حين الاختيار
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR236 harf
ن و ش تناوشوه‏:‏ تناولوه‏.‏ وناشه ينوشه نوشاً ونوشةً خفيفةً وناشوهم وناوشوهم‏.‏ قال طفيل‏:‏ فنشناهم بأرماحٍ طوال مثقّفةٍ بها نفري النحوارا والظّبي ينوش الأراك وينتاشه‏.‏ وانتاشه من الهلكة‏.‏ وتنوّش يده بالمنديل‏:‏ مشّها من الغمر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.750 harf
ناشَه بيدِه يَنُوشُه نَوْشاً: تناوَله؛ قال دريد ابن الصمّة: فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه، كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ والانْتِياشُ مثله؛ قال الراجز: باتتْ تَنُوشُ العَنَقَ انْتِياشا وتَناوَشَه كناشه. وفي التنزيل: وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد؛ أَي فكيف لهم أَن يتناوَلوا ما بعُد عنهم من الإِيمان وامتنع بعْد أَن كان مبذولاً لهم مقبولاً منهم. وقال ثعلب: التناوُش،. بلا همز،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR228 harf
* ن و ش * * التَّنَاوُشُ * التناول و * الانْتِيَاشُ * مثله وقوله تعالى ﴿وأَنَّى لهم التناوُشُ من مكان بعيد﴾ يقول أَنَّى لهم تناوُل الإيمان في الآخرة وقد كفروا به في الدنيا ولك أن تهمز الواو كما يُقال أُقِتَت ووُقِتت وقُرئ بهما
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.750 harf
النوش: التناول، باليد، ناشه ينوشه نوشا، قال دريد بن الصمة: فجئت إليه والرمـاح تـنـوشـه كوقع الصياصي في النسيج الممدد أي تناوشه وتأخذه. وقد ناشت الظبية الأراك: تناولته، قال أبو ذؤيب: فما أم خشف بـالـعـلاية شـادن تنوش البرير حيث طاب اهتصارها والناقة تنوش بفيها الحوض كذلك، قال غيلان بن حريث الربعي: فهي تنوش الحوض نوشا من
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR3.934 harf
نَاشَهُ 1 نَاشَهُ ذ , aor. يَنُوشُ, (S, A, Msb,) inf. n. نَوْشٌ, (S, A, Msb, K,) He took it, or reached it, absolutely, or with the hand, or with the extended hand; (S, A, Msb, K;) as also ↓ تناوشهُ, (A, TA,) inf. n. تَنَاوُشٌ; (S, Mgh, Msb, K;) and ↓ انتاشهُ, (A, TA,) inf. n. اِنْتِيَاشٌ: (S, K:) it is also written with ء; (A, K, TA, in art. نأش;) and so is تَنَاوُشٌ. (Msb, and K in art. نأش.)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR475 harf
نَاشَ نَاشَ ( w ) U ( n. ac. نَوْش 1 ), a. Seized, clutched; touched; groped; obtained. b. Made to attain. c. Sought. d. Went. نَاْوَشَ نَاْوَشَ III , a. Attacked; struck at. تَنَوَّشَ تَنَوَّشَ V a. [ acc. & Bi ], Wiped with. تَنَاْوَشَ تَنَاْوَشَ VI , a. see I (a) . b. [ Bi ], Fought with ( the spear ). اِنْتَوَشَ اِنْتَوَشَ VIII , a. see I (a) . b. Extracted. نَؤُوْش
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.599 harf
نوش نَاشَ - يَنُوْشُ - نَاوَشَ - يُناوِشُ - تَناوَشَ - يَتَناوَشُ - تَنَاوُش نَاشَ - يَنُوْشُ + كائن + شيئاً: ينتشله: بالكاد يصل إليه ويناله وينتشله من خطر وينقذه: يلتقطه بسرعة وخفة ويبعده عن خطر أو أذى محدق ناوَشَ - يُنَاوِشُ: على وزن " فاعَلَ " من " نَاشَ - يَنُوْشُ ": يبادله فعل " نَاشَ - يَنُوْشُ ": يسعى كائنان أو أكثر لينتشل كل منهم
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (8 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. مكن

    1 ortak ayet · Kevn tepe demektir

  2. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  3. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  4. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: التَّنَاوُشُ
  1. وَقَالُوا آمَنَّا بِهِ وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ

    Yakından elle almakO’na inandık demişlerdir. Ama uzak bir yerden nasıl kolayca imana ulaşılır?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökنوش
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vavlı)
Bağlamsal Yakın Köklerنول, أخذ, مسس
Zıt Kökفوت
Çekirdek Özet 1Elini uzatarak bir nesneye kolayca erişmek ve onu yakından tutmak
Çekirdek Özet 2İman ve kurtuluş imkânının el uzatma mesafesinden çıkıp ulaşılamaz hale gelmesi
Çekirdek Özet 3Eylemin geçerliliğinin mekânsal ve zamansal erişilebilirlik sınırına bağımlı olması
Kritik Hata RiskiKavramı yalnızca genel bir «istemek» veya «temenni etmek» zannedip el uzatımı mesafesindeki somut erişim ve kavrama imkânını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوYerinden kalkma, hafifçe doğrulma, bir yöne doğru hareketlenme ve salınım gösterme; nitekim نوأ kökünde ağırlıkla kalkış, نوس kökünde sallanma, نوص kökünde ise sıçrayıp kaçış hareketi görülürشYayılma ve uzanma bildiren harfin eklenmesiyle, yerinden doğrulan beden veya uzvun bir nesneye doğru kol ve parmak boyu mesafesince açılıp onu yakalaması anlamı kazanılmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizlendiği yerden dışarıya doğru baş uzatan, esnek bir yöneliş ve canlı bir kıpırdanış hareketidir
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaDışarıya yönelen uzvun hedefteki nesneyle temas kurmasını, aradaki mesafeyi bağlamasını sağlar
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikHedefe temas eden uzvun nesneyi kavraması, parmakları kenetleyerek tutması ve kendine çekmesidir
نوشfiliz, yılan, balık; çengel, çadır kazığı; dişBir canlının bulunduğu noktadan ileriye doğru esneyip uzanarak hedefteki nesneyi eliyle, dişiyle veya mızrağıyla doğrudan yakalayıp tutması hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir canlının kolunu, boynunu veya pençesini uzatarak yakınındaki bir dala, meyveye ya da nesneye kolayca erişip onu elle veya ağızla tutması; ceylanın boynunu uzatıp erak ağacının filizini koparması
Cahiliye şiiri kullanımıDüreyd b. es-Sımme şiirinde mızrakların hedefe uzanıp dokunmasını bu kökle tasvir eder: فجئت إِليه، والرِّماحُ تَنُوشُه، / كوَقْعِ الصَّياصي في النَّسِيج المُمَدَّدِ
Erken Arapça kullanımSavaşta orduların göğüs göğüse çarpışmadan önce mızrak mesafesinden birbirini yoklaması, hafif temaslı ön çatışma yapması anlamında مناوشة tabiri kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīvânu Düreyd b. es-Sımme.

Sami etimolojik katman

Arapça نوش kökü, merkezi Sami dillerinde bir nesneye uzanma, el ile yakalama ve temas mesafesinde bulunma çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede bu kök doğrudan aynı üçlü biçimle yaygın olmayıp, bir şeye uzanıp erişmek ve onu çekip almak manasını taşıyan ikincil türevlerle örtüşür. Kökün asli semantik omurgası, gövdenin yerinde sabit kalarak sadece uzvun (el, boyun veya mızrak ucu) hedefe yönelmesi ve onu zahmetsizce elde etmesidir. Arapçada bu kullanım bilhassa av hayvanının dala uzanması veya savaşçıların birbirine mızrak boyu uzanması gibi oldukça somut sahnelerde korunmuş; Kur'an'da ise bu fiziksel yakınlık ve erişilebilirlik boyutu, imanın dünya hayatındaki kolay elde edilebilirliğini anlatmak üzere metaforik bir derinlik kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönنوش ve hemzeli türevi olan نأشKolayca uzanıp alma manası ecvef yapıda yoğunlaşmış, hemzeli biçim ise daha çok geriden arama ve çekip kurtarma nüansını taşımıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerindeki uzanma ve temas kökleriFiziksel bir nesneye el uzatma ve yakalama fiillerinin fonetik ve semantik paralellikleri mevcutturGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik uzanma ve yakalama unsurlarıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نوشAnlamlıUzanıp yakalamakYakındaki nesneye el uzatarak kolayca erişmek ve onu kavramakHedef kök; Kur'an'da geçer
نشوAnlamlıKokuyu almak, sarhoşlukBir kokunun veya etkinin insanın duyularına yayılması, ilk canlılık hissiKur'an'da geçmez; yayılma ve etki alma yönüyle hedef kökle komşudur
ونشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıSözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
وشنAnlamlıAz su, damlaBir kaptan veya kayadan sızan az miktardaki suKur'an'da geçmez; hedef kökle belirgin anlam bağı yoktur
شنوAnlamlıBuğzetmek, sevmemekİnsanın iç dünyasında bir şeye karşı duyduğu nefret ve uzaklaşmaKur'an'da geçmez; شنأ kökünün illetli varyantıdır
شونKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik lügatlerde mühmel sayılmıştır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نوشMerkezKolayca uzanıp almaNesneye el uzatımı mesafesinden, zahmetsizce ve yakından erişip kavramakMesafe yakınlığı ve uzanma hareketi esastır
نولKomşuBahşetme ve vermeBir şeyin lütuf veya ihsan olarak birine uzatılması ve ulaştırılmasıAlanın çabasından ziyade verenin lütfu ön plandadır
أخذKomşuTutma ve mülk edinmeNesneyi mesafesi ne olursa olsun fiilen yakalayıp tasarrufu altına almakUzanma mesafesini değil doğrudan sahiplenme ve yakalama neticesini anlatır
مسسKomşuDokunma ve temasBedenin veya bir nesnenin diğerine sadece temas etmesiTemas vardır fakat kavrama veya çekip alma şart değildir
فوتZıtKaçırma ve erişememeNesnenin el uzatma sahasının tamamen dışına çıkması ve yakalanamamasıMesafenin açılması ve erişim imkânının mutlak biçimde tükenmesidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنوشUzanıp almaEl uzatımı kadar yakın olan bir şeye zahmetsizce erişip kavramakKesin
Latinceattingere, prehendereDokunarak erişmek, yakalamakattingere mesafeyi aşıp el değdirmeyi, prehendere ise tutmayı karşılar; kolay uzanma nüansını kısmen verirGüçlü
İngilizceto reach out and grasp, easy retrievalUzanıp tutmak, kolayca erişmekNesnenin yakında bulunması şartıyla kol mesafesinde ele geçirilmesini karşılarGüçlü
Almancazugreifen, ergreifenUzanıp yakalamak, el atmakzugreifen tam olarak el uzatıp kavrama hareketini ifade ederGüçlü
Fransızcaatteindre de la main, saisirElle uzanıp almakBir mesafeyi kapatıp doğrudan elle kavramayı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
التَّنَاوُشُİmkânsız hale gelen geç kalmış erişimAhirette azabı görünce dünyada iken ellerinin altında duran imana uzanıp onu kolayca sahiplenmek istemeleri bağlamı; Sebe 34:52

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYe's anında imanın geçersizliğiUhrevi azap veya ölüm ânı geldikten sonra yapılan imanın teklif dairesine girip girmeyeceği meselesiİman ameliyesinin ancak imtihan mesafesi (dünya) içindeyken geçerli bir kavrayış olabileceği yönünde
FıkıhVeri bulunamadıVeri bulunamadıTerimleşmiş bir fıkıh kullanımı tespit edilmedi
TefsirKıraat ve istiare tahliliKelimenin hemzeli (التناؤش) ve hemzesiz (التناوش) okunması arasındaki anlam farkı; gayb perdesi kalktıktan sonraki talebin imkânsızlığıKol mesafesindeki kolay almanın, uzak bir mekândan talep edilmesinin getirdiği mantıksal ve fiziksel tezat
HadisSavaş taktikleri ve münakaşaKarşılıklı ön çatışma, mızrak atımı mesafesinden yoklama ve sataşma manasında kullanımıCiddi vuruşma öncesi mesafeli temas ve hamle yapma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeklif ve mükellefiyet alanıVaktinde elde edilen hidayetİmanı el altındayken benimsemeİman, kulun irade mesafesindeyken kolayca tutunabileceği bir nimettir; sınır aşıldığında ulaşılamaz olurKesin
İlmiBilgiye erişim ve kavrayışErişilebilir veri tabanıZihnin kavrama menzilindeki olguları tespitiAlgı sınırları içindeki bir veriyi doğrudan kavramak ile erişim dışı kalmış bir bilgiyi kuruntuyla elde etmeye çalışmak arasındaki farktırGüçlü
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiFırsat penceresi ve ön temasSorunlar büyümeden ilk hamlede uzlaşı sağlamakÇatışma derinleşmeden önce temas mesafesinde krizin çözülmesi, aksi halde diplomatik erişimin kopmasıdırMuhtemel
İktisadiLikidite ve varlık yönetimiEldeki tasarruf ve nakit akışıİhtiyaç anında rezerve kolayca ulaşabilmeVarlığın işletme için el uzatımı mesafesinde likit bulunması; kriz patlak verdiğinde erişilemeyen sermayenin iflası önleyememesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerPotansiyel kuyu ve etkileşim yarıçapıFizikte bir parçacığın ancak belirli bir mesafe (menzil) içinde kuvvet uygulayıp nesneyi yakalayabilmesi; menzil aşıldığında etkileşimin sıfıra inmesiGüçlü
Beşeri bilimlerFırsat maliyeti ve zaman aşımıHukukta ve karar alma süreçlerinde bir hakkın veya tercihin yalnızca belirlenmiş yasal/fiziksel süre içinde kullanılması; süre geçtikten sonra hakkın düşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiAyetteki «tenâvüş» lafzını yalnızca zihinsel bir arzu, soyut bir pişmanlık veya uzak bir temenni gibi algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKelimenin özündeki «kol boyu mesafeden elle zahmetsizce almak» fiziksel imgesini muhafaza ederek, fırsatın tam burunlarının dibindeyken tepildiğini, sonra da sonsuz bir mesafeden bu yakınlık konforunun arandığını kavramak
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHidayetin bir zaman ve mekân sınırlılığı taşıdığını unutmak; imanı her an her şartta mekanik olarak elde edilebilecek keyfi bir duygu sanmak ve fırsat penceresi kapandığında iradenin geçersizleştiğini gözden kaçırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca bir defa ve çok sarsıcı bir sahnede yer alan bu lafız, fiziksel erişim mesafesi ile teolojik sorumluluk arasındaki ilişkiyi tek bir kelimeyle zihne nakşeder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gaybın müşahedeye dönüştüğü, ölüm ve kıyamet sahnelerinin tasvir edildiği ve ye's anında imanın kabul edilmediğini bildiren ayet grubunda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ahiretteki pişmanlığın salt teorik bir af talebi değil, dünyada iken el uzatma rahatlığıyla yapılabilecek basit bir amelin artık erişilemez bir ufka kaçtığını fark etmenin doğurduğu derin bir çaresizlik olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir canlının kolunu veya uzvunu ileriye doğru uzatarak yanı başındaki bir nesneye kolayca dokunması, onu zahmetsizce tutup kavraması.
  • Soyut anlamBir hakikati, imkânı veya hidayeti elde etme kolaylığına sahip olunan zaman-mekân aralığı; bu aralık kapandığında aynı kolaylığın imkânsız bir talep haline dönüşmesi.
  • Sistematik karşılıkİrade ve eylemin geçerliliğini belirleyen kritik erişim yarıçapı; menzil dışına çıkan hedefin erişim fonksiyonunun sıfırlanması.
  • LaTeX modeliE(r,t)={1,r≤R∧t≤T0,r>R∨t>T
  • LaTeX açıklamasıModelde E erişim ve kavrama fonksiyonunu temsil eder. r nesne ile özne arasındaki mesafeyi, R el uzatımıyla erişilebilecek kritik temas yarıçapını gösterir. t eylemin gerçekleştiği zamanı, T ise imtihan ve irade için tanınan mehil sınırını (dünya hayatı) simgeler. Özne ancak mesafe ve zaman eşikleri içindeyken (r≤R ve t≤T) nesneyi elde edebilir (E=1). Bu eşiklerden biri dahi aşıldığında (r>R veya t>T, yani «uzak bir mekân» ve ahiret vakti geldiğinde), fonksiyon sıfırlanır (E=0) ve el uzatarak yakalama (tenâvüş) imkânsız hale gelir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ن