فوت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-و-ت3 sîga, 41 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ثوبفَوْتَفزعحزنتَفَاوُتٍفوتطبقأسيفطرفخرمكنفَاتَكُمْصعدسبع

KökSîga 3Ayet 5Sure 5Mücavir 41

▶ Ağı aç (3B)

فوت

ف - و - ت

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR614 harf
باب التاء والفاء و و ء ي معهما ف و ت، ف ت و يستعملان فقط فوت: فاتَني يفُوتُني فأنا مَفُوتٌ، وبينهما فَوْتٌ فائت كما تقول: بائنْ. وبينَهما تَفَوُّتٌ وتفاوُتٌ، وتقول: أَدْرِكْ أمرَ كذا قبل الموت، فيقول: إنَّه لا يُفْتاتُ، أي لا يَفوت، يُفْتَعَل من الفَوْت. ولا أفتاتُه أي لا أسْبِقُ عليه. فتو: الفَتيُّ والفَتِيَّةُ: الشّابُّ الشّابَّةُ، والقياس فَتُو فَتَاءً. وفَعَلَ ذلك في فَتائة، ممدود مهموز،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR639 harf
الفَوْتُ: الفواتُ. تقول: فاتَهُ الشيء وأفاتَهُ إيَّاه غيره. ويقال: مات فلانٌ موتَ الفواتِ، أي فوجئ. وشتَم رجلٌ آخر فقال: جعل الله رزقَه فَوْتَ فمه، أي حيث يراه ولا يصل إليه. وتقول: هو منِّي فَوْتَ الرمح، أي حيث لا يبلغه. والفَوْتُ: الفُرجةُ ما بين إصبعين، والجمع أفْواتٌ. والافْتياتُ: افتعالٌ من الفَوْتِ، وهو السبْق إلى الشيء دون ائتمار من يُؤتمر. تقول: افْتات عليه بأمر كذا، أي فاتَهُ به. وفلان لا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.187 harf
ت ف ( وايء ) تفى ، توف ، فتا ، فوت ، أفت . تفى : يقال : رأيته على تَفِئَةِ ذاك وتَئِفْة ذاك وأفّاية ذاك أي على حين ذاك . قلت : وليست التَّاء في تَفِئَةٍ وتَئفَّةٍ أَصْلِيّة . توف : وفي نوادر الأعراب : ما فيه تُوفَةٌ ولا تافَةٌ أي ما فيه عَيْبٌ . فتا : ثعلب عن ابن الأعرابي : الفُتَيُّ قدَحُ الشُّطَار ، وقد أفتى إذا شرَبَ به . شمر عن أبي حاتم عن الأصمعي : المُفْتِيُّ مِكيال هِشام بن هُبَيْرة ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf
(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR605 harf
- الفوت: بعد الشيء عن الإنسان بحيث يتعذر إدراكه، قال: ﴿وإن فاتكم شيء من أزواجكم إلى الكفار﴾ [الممتحنة/11]، وقال: ﴿لكيلا تأسوا على ما فاتكم﴾ [الحديد/23]، ﴿ولو ترى إذ فزعوا فلا فوت﴾ [سبأ/51]، أي: لا يفوتون ما فزعوا منه، ويقال: هو مني فوت الرمح (انظر: المجمل 3/707)، أي: حيث لا يدركه الرمح، وجعل الله رزقه فوت فمه. أي: حيث يراه ولا يصل إليه فمه، والافتيات: افتعال منه، وهو أن يفعل الإنسان الشيء من دون
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR730 harf
ف و ت فاتني بكذا‏:‏ سبقني به وذهب به عني‏.‏ قال الأخطل‏:‏ صحا القلب إلا من ظعائن فاتني بهن أمير مستبد فأصعدا وجاريته حتى فته أي سبقته‏.‏ وهم يتفاوتون إلى الشّرف‏.‏ وافتات فلان عليكم برأيه‏:‏ سبقكم به ولم يشاوركم‏.‏ وفلان يتفوّت على أبيه في ماله أي يبذّره بغير إذنه‏.‏ ورجل فويت‏:‏ يستبد برأيه‏.‏ وتقول‏:‏ أبعد الله كلّ فويت قاعد بين لوّ وليت‏.‏ وهو مني فوت الرمح أي حيث لا يبلغه وسمع أعرابيّ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.428 harf
الفَوْتُ: الفَواتُ. فاتَني كذا أَي سَبَقَني، وفُتُّه أَنا. وقال أَعرابي: الحمد لله الذي لا يُفات ولا يُلاتُ. وفاتَني الأَمرُ فَوْتاً وفَواتاً: ذهَب عني. وفاتَه الشيءُ، وأَفاتَه إِياه غيره؛ وقول أَبي ذؤَيب: إِذا أَرَنَّ عليها طارِداً، نَزِقَتْ، والفَوْتُ، إِن فاتَ، هادي الصَّدْرِ والكَتَدُ يقول: إِن فاتَتْه، لم تَفُتْه إِلا بقَدْرِ صَدْرها ومَنكِبها، فالفَوْتُ في معنى الفائت. وليس عنده فَوْتٌ ولا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR335 harf
* ف و ت * * فَاتَهُ * الشيء من باب قال و * فَوَاتاً * أيضا بالفتح و * أَفاتَهُ * إياه غيره و * الفْتِيَاتُ * السبق الى الشيء دون ائتمار من يؤتمر تقول * افْتَاتُ * عليه بأمر كذا أي فاته به وفلان لا يفتات عليه أي لا يعمل شيء دون أمره و * تَفَاوَتَ * الشيئان تباعد ما بينهما * تَفضاوُتاً * بضم الواو ونقل فيه فتح الواو وكسرها على غير قياس
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.503 harf
فاته الأمر فوتا وفواتا: ذهب عنه وفي المصباح: فات الأمر، والأصل: فات وقت فعله، ومنه فاتت الصلاة، إذا خرج وقتها ولم تفعل فيه. وفاته الشيء: أعوزه. قال شيخنا: وهذا وإن عده بعضهم تحقيقا فهو لا يصلح في كل تركيب، إنما يأتي في مثل الصلاة، وأما الفوات في غيره فاستعمل بمعنى السبق، والذهاب عنه، ونحوه. انتهى. وليس عنده فوت ولا فوات، عن اللحياني. وفي اللسان والأساس: الفوت: الفوات، فاتني كذل، أي سبقني.
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.053 harf
فَاتَ الأَمْرُ 1 فَاتَ الأَمْرُ ذ , aor. يَفُوتُ, inf. n. فَوْتٌ and فَوَاتٌ, originally signifies فَاتَ وَقْتُ فِعْلِهِ [i. e. The time, or opportunity, of the doing, or performing, of the affair passed, passed away, elapsed, or escaped, neglected by him, without his doing it or performing it]; and hence the phrase فَاتَتِ الصَّلَاةُ, meaning The time of prayer passed, passed away, elapsed, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.573 harf
فَاتَ فَاتَ ( w ) U ( n. ac. فَوْت 1 , فَوَاْت 22 ), a. Passed, passed away, elapsed, expired ( time ); escaped ( opportunity ). b. Missed ( mark ). c. [ acc. & Bi ], Outstripped, anticipated, was before in. d. [ Fī ] [ coll. ], Entered into. e. [ Bi ], see VIII (c) . فَوَّتَ فَوَّتَ II a. [ coll. ], Made to pass, to escape; made to lose. b. [ coll. ], Made to enter. c. [ coll.
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler41 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طبق

    1 ortak ayet · Üst üste giyilen elbisenin her birdir

  2. أسي

    1 ortak ayet · Usve ilacın acıtmasından üzülmek anlamında kullanılmaktadır

  3. لوي

    1 ortak ayet · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir

  4. فخر

    1 ortak ayet · Fehr (hı) “Fehhar” çömlekçi demektir

  5. فزع

    1 ortak ayet · Hemen ürktü

  6. خيل

    1 ortak ayet · Heyl (hı) : At demektir

  7. صعد

    1 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir

  8. غمم

    1 ortak ayet · Yol, işaret bulunmayan yer

  9. فطر

    1 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

  10. فرح

    1 ortak ayet · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…

  11. ثوب

    1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir

  12. سبع

    1 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir

Geçtiği ayetler(5)

  1. … أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

    Sizden uzaklaştıHani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

  2. لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ

    Sizden uzaklaştıKaybettiğinize üzülmeyesiniz ve size verdiği nimetlerle şımarmayasınız diye. Allah; kendini beğenip böbürlenenleri sevmez.

  3. وَإِنْ فَاتَكُمْ شَيْءٌ مِنْ أَزْوَاجِكُمْ إِلَى الْكُفَّارِ فَعَاقَبْتُمْ فَآتُوا الَّذِينَ ذَهَبَتْ أَزْوَاجُهُمْ مِثْلَ مَا أَنْفَقُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ

    Sizden uzaklaştıEğer eşlerinizden kafirlere bir şey geçecek olursa ve siz de galib durumda bulunursanız; eşleri gidenlere sarfettikleri kadarını verin. İnandığınız Allah’tan sakının.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفوت
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerسبق, عجز, ذهب, فلت
Zıt Kökدرك
Çekirdek Özet 1İki nesne veya nokta arasında yetişmeyi imkânsız kılacak ölçüde açıklık ve mesafe oluşması; bir şeyin erişim alanından çıkıp gitmesi.
Çekirdek Özet 2İnsanın dünya nimetlerini ve fırsatları kaçırması karşısındaki tavrı ile hesap gününde ilahi denetimden ve cezadan kaçıp kurtulmanın imkânsızlığı.
Çekirdek Özet 3Varlık düzeninde hiçbir çatlak, boşluk ve dengesizlik (tefâvüt) bulunmadığı gibi; insanın varoluşsal eylemlerinde ilahi adaletten kaçış (fevt) imkânının da bulunmayışı.
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir zamansal gecikme sayıp telafi edilemez erişim kaybı boyutunu atlamak; "tefâvüt"ü ise meşru bir çeşitlilik zannedip nizamdaki kusur ve kopukluk anlamını gözden kaçırmak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فوAçılma, dışarı taşma, sınırın ötesine geçme ve yayılma; فوج kökünde toplulukların akıp yayılması, فور kökünde kaynayıp taşma, فوز kökünde tehlike çemberini aşıp kurtulma, فوق kökünde üst sınıra çıkma ve فوه kökünde ağız açıklığı bu çekirdeğin türevleridir.تÇekirdeğin taşıdığı açılma ve taşma hareketi, ت harfinin getirdiği sınır ve temas niteliğiyle birleşerek iki nesne arasında erişimi kesen kesin bir mesafeye, hedefin menzil dışına çıkmasına ve elden kaçmasına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فağız; söz, açıklık, kenarBir yarığın, boşluğun veya dışarıya doğru açılan bir geçidin başlangıcı.
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaİki nokta veya iki durum arasında uzanan mesafe ve devamlılık bağı.
تişaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonUlaşılan nihai sınır çizgisi, hareketin kesintiye uğraması ve kesin ayrışma.
فوتAçıklık oluşturarak sınırın ötesine geçme ve erişimi kesmeİki nokta arasında oluşan aralıktan hızla geçip erişim sınırının ötesine uzanarak yakalanamaz ve telafi edilemez hale gelme eylemi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki parmak arasındaki açıklık (el-furce beyne'l-isbe'ayn); atılan bir mızrağın menzilini aşarak hedefe ulaşamaması (fevtü'r-rumh) ve avın avcının erişim dairesinden çıkıp gitmesi.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî dişi bir yaban eşeğinin kendisini kovalayan erkek eşeğe yetişilmez bir fark atmasını şu beyitle tasvir eder: إذا أرن عليها طاردا نزقت / والفوت إن فاتت هادي الصدر والكتد
Erken Arapça kullanımErken dönem Araplarının bir kimseye beddua ederken söylediği "جعل الله رزقه فوت فيه" (Allah onun rızkını ağzının hemen erişemeyeceği yerde kılsın; görsün ama ulaşamasın) ifadesi ile bir işi istişaresiz, başkalarını atlayarak yapmayı belirten "el-iftiyât" (الافتيات) tabiri.

Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça فوت kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda bir aralık açılması, kaçıp kurtulma ve iki nokta arasına erişilmez bir mesafe girmesi tasarımıyla bağlantılıdır. İbranice ve Süryanicede üçlü kök düzeyinde birebir fonetik eşleşmeler sınırlı kalmakla birlikte, yarılma, açıklık ve geçiş bildiren p-t-h ve p-w-t ses tabanlarıyla anlamsal örtüşmeler mevcuttur. Arapçada bu kök, hem iki şey arasındaki somut açıklığı (furce) hem de takip edilen bir nesnenin ya da vaktin takip edenin kudretini aşarak kaybolmasını (fevât) ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Erken Sami katmanındaki aralık ve uzaklaşma motifi, klasik Arapçada geri dönüşsüz kaçış ve yaratılışta nizam kusuru (tefâvüt) zıtlığı üzerinden kavramlaşmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفوت (fe-ve-te)İki sınır arasındaki açıklık ve bir hedefin yakalama menzilini aşarak ulaşılamaz hale gelmesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı ve Güney Sami aralık/kaçış kökleriAçıklık ve erişilmezlik bildiren piktografik ve fonetik morfemlerin Arapçada soyut kayıp anlamına evrilmesi.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ayrılma ve yarılma tabanıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīsü’l-Luğa, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فوتAnlamlıKaçmak, aralık kalmak, elden çıkmakHedef köktür; iki nokta arasında erişimi engelleyen açıklık oluşması.Kur'an'da geçer
فتوAnlamlıGençlik, açıklama, hüküm vermeGenç ve dinç olmak; müphem bir meseleyi açıklığa kavuşturup fetva vermek.Kur'an'da geçmez
وفتKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitâbü’l-ʿAyn ve Tehzîbü’l-Luğa'da mühmeldir
وتفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır
تفوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kayıtlıdır
توفAnlamlıBir şeyin sınırına ve kemaline ermekBir şeyin hakkını tam vermek, tüketmek veya tamamlanıp sona ermek.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فوتMerkezKaçırma, erişim dışı kalmaTakip edilen hedefin veya fırsatın aradaki mesafe sebebiyle ulaşılamaz hale gelmesi.Telafisi ve yetişilmesi mümkün olmayan ayrılık.
سبقKomşuÖne geçme, yarışta geçmeBir failin diğerinden önce davranıp öne fırlaması; takip eden henüz yetişme ihtimalini kaybetmemiştir.Zaman veya mekânda öncelik kazanma.
عجزKomşuTakatsizlik, geride kalmaEksiklik doğrudan hedefin uzaklaşmasında değil, takip edenin kudret ve imkânının yetersizliğindedir.Failin gücünün tükenmesiyle oluşan geri kalış.
ذهبKomşuGitme, zeval bulmaBir nesnenin veya durumun genel olarak ayrılıp gitmesi; fevtteki gibi bir kovalamaca veya yakalama çabasını şart koşmaz.Genel bir ayrılış ve uzaklaşma hareketi.
فلتKomşuAnsızın kurtulma, sıyrılmaElde veya baskı altında tutulan bir şeyin beklenmedik şekilde bağından sıyrılıp kaçması.Ani ve zorlayıcı bir serbest kalış.
دركZıtYetişme, kavrama, kuşatmaKaçan veya uzakta olan bir şeye bütünüyle ulaşıp onu sınırları içine alarak kavramak.Aradaki mesafeyi sıfırlayıp hedefe tam erişim sağlama.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفوتKaçmak, aralık kalmak, elden çıkmakAradaki mesafe sebebiyle erişilmez olmak; nizamda kusur bulunması.Kesin
Latincepraeterire, elabiYanından geçip gitmek, kayıp kurtulmakErişilemeden geçip gitmeyi karşılar; varlık düzenindeki kopukluk (tefâvüt) boyutunu eksik bırakır.Güçlü
İngilizceto miss, to escape, discrepancyIskamak, elden kaçırmak, uyumsuzlukKaçırma eylemini ve tefâvüt karşılığını ayrı ayrı verir; aradaki fiziksel boşluk kök birliğini tek sözcükte taşımaz.Güçlü
Almancaverpassen, entgehen, UnstimmigkeitKaçırmak, elinden kurtulmak, tutarsızlıkZaman ve mekân farkıyla yetişememeyi ifade eder; iki şey arasındaki parmak arası açıklığı imgesini yansıtmaz.Güçlü
Fransızcaéchapper, manquer, disparitéKaçmak, eksik kalmak, uyumsuzlukFailin elinden çıkmayı ve farklılaşmayı karşılar; ontolojik kaçış imkânsızlığı vurgusunu tam vermez.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَاتَ (fiil)Dünyevi bir menfaatin, zaferin veya eşin elden çıkıp gitmesi, yitirilmesiKaçırılan dünyalıklar, ganimet veya terk eden eşler karşısında üzülmeme, sabır ve telafi bağlamı; Âl-i İmrân 3:153, Hadîd 57:23, Mümtehine 60:11.
فَوْت (isim)Kaçıp kurtulma, ilahi azaptan ve yakalanmaktan kurtulacak mesafe bulmaKıyamet gününde dehşete kapılan inkârcıların sığınacak veya ilahi kudretten kaçacak hiçbir boşluk bulamamaları bağlamı; Sebe’ 34:51.
تَفَاوُت (mastar)Uyumsuzluk, kusur, nizamda çatlak ve işlevsel kopuklukRahman'ın yaratışında hiçbir eksiklik, çelişki ve nizamsızlık bulunmadığını gösteren kozmolojik tefekkür bağlamı; Mülk 67:3.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNizâm-ı âlem ve ilahi adaletMülk 67:3'teki "tefâvüt" üzerinden âlemde anlamsızlık, kusur ve hikmetsizlik bulunmadığı; Sebe' 34:51 üzerinden ise ilahi kudretin mutlak kuşatıcılığı ve hiçbir günahkârın kaçamayacağı tartışılır.Âlemdeki mutlak intizam ve ilahi iradenin kapsayıcılığı.
FıkıhVakitli ibadetlerin kaçırılması (Fevât)Bir rüknün belirlenen vakitte eda edilemeyip vaktin çıkması; özellikle Arafat vakfesine yetişemeyen kimsenin haccının fevte uğraması ve kaza/fidye hükümleri.Vaktin geçmesiyle hakkın veya amelin telafisiz biçimde elden çıkması.
TefsirKader, musibet ve kâinat tasviriHadîd 57:23'te elden çıkan dünyalıklar için ye'se düşmeme ahlakı ile Mülk 67:3'te göklerin kusursuz nizamının basiretle incelenmesi gereği işlenir.Kader teslimiyeti ile kozmolojik intizam arasındaki paralellik.
HadisVaktin kıymeti ve mevtü'l-fevâtİbadetlerin vaktinde ifa edilmesi uyarıları ve tövbe etme fırsatı bırakmadan ansızın yakalayan ani ölüm (mevtü'l-fevât) tasvirleri.Fırsatın aniden ve geri döndürülemez biçimde yitirilmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKader ve ibadet bilinciTelafisiz fırsat / İlahi ihataİnsanın vaktin sınırlarını bilmesi; kaçan dünyalığa yas tutmayıp ilahi iradeye teslim olması.Dini alanda fevt, insanın mutlak bir ilahi gözetim altında olduğunu ve fırsatların sınırlı verildiğini hatırlatır.Kesin
İlmiKozmoloji ve epistemolojiTutarlı nizam / TefâvütsüzlükEvrendeki yasaların kopukluksuz işlemesi sayesinde rasyonel ve deneysel bilginin üretilebilmesi.Yaratılışta tefâvüt olmaması, evrenin matematiksel ve fiziksel olarak modellenebilmesinin ontolojik zeminidir.Güçlü
SiyasiHukuki denetim ve meşruiyetCezasızlıktan kaçışın imkânsızlığı / OtoriteSuçlunun yargı eriminden kaçamayacağı bir adalet çemberi kurmak; keyfi yetki kullanımını (iftiyât) önlemek.Siyasi yapıda meşru danışma olmaksızın iş buyurmak (iftiyât) nizamı bozar; adalet mekanizması ise fevte izin vermez.Güçlü
İktisadiFırsat maliyeti ve mülkiyet tazminiKaçan sermaye / Risk yönetimiKaçırılan kâr veya sermaye kaybı karşısında panik satışını önlemek; kaçan hakların telafi mekanizmasını kurmak.Hadîd 57:23 iktisadi şoklar karşısında psikolojik denge sağlar; Mümtehine 60:11 ise kaçan hakların mübadelesini düzenler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSüreklilik ve pürüzsüz manifold (Continuity) / Kaçış hızı (Escape velocity)Fizik ve matematikte bir sistemde boşluk, çatlak ve süreksizlik bulunmaması tefâvütsüzlüktür; keza bir cismin yerçekimi eriminden tamamen çıkması fevt dinamiğidir.Güçlü
Beşeri bilimlerFırsat maliyeti (Opportunity cost) / Cezasızlığın engellenmesi (Impunity gap)İktisat ve sosyolojide geri döndürülemez kayıp kaynakların yönetimi; hukuk felsefesinde ise failin ceza dairesinden kaçamayacağı adalet bütünlüğü.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir randevuyu veya dünyevi bir fırsatı kaçırmak gibi basit bir zamanlama kusuruna indirgemek; "tefâvüt"ü ise meşru çeşitlilik zannetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamYaratılışın bütününde hiçbir çatlak, kusur ve kopukluğun bulunmayışından (tefâvütsüzlük); ahirette ilahi azaptan kaçacak hiçbir aralık bulunamamasına (adem-i fevt) ve kayıplar karşısındaki varoluşsal sükûnete uzanan külli nizam.
Yanlış anlamanın doğuracağı hata"Tefâvüt"ü çeşitlilik saymak Mülk Suresi'ndeki kozmolojik nizam delilini zayıflatır, zira ayet çeşitliliği değil nizamdaki kusuru reddeder; "fevt"i basit bir kayıp saymak ise kader bilincini zedeler ve ilahi adaletten kaçılabileceği zannına yol açar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?فوت kökü, Kur'an'ın kâinata baktığı kusursuz kozmolojik nizam ilkesi ile ahiretteki kaçınılmaz hesap bilincini ve insanın dünyevi kayıplar karşısındaki psikolojik olgunluğunu tek bir semantik eksende birleştirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın mükemmelliğini ve tevhid delillerini sunan kozmolojik ayetlerde (Mülk 67:3); musibet, ganimet ve imtihan karşısında müminin sabır sınırını belirleyen ayetlerde (Hadîd 57:23, Âl-i İmrân 3:153); hukuki tazmin bağlamında (Mümtehine 60:11) ve kıyamet tasvirlerinde (Sebe' 34:51).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dünyevi kayıplar karşısında yıkıcı bir ye'se kapılmayı önler; yaratılışta tesadüfi kusur ve plansız boşluklar vehmeden materyalist bakışı düzeltir; inkârcıların ilahi denetimden ve cezadan kaçıp kurtulabileceği yanılgısını ortadan kaldırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki sınır veya parmak arasında beliren ve hedefin yakalama menzilini aşarak erişilmez olmasına yol açan fiziksel açıklık.
  • Soyut anlamBir nimetin, durumun veya vaktin insanın tasarruf alanından telafi edilemez biçimde çıkması; varlık dokusunda hiçbir çatlak ve dengesizliğin bulunmaması.
  • Sistematik karşılıkKozmolojide sıfır tefâvüt (mutlak intizam), dünyevi imtihanda fevt (kayıp ve kader teslimiyeti) ve eskatolojide sıfır fevt (ilahi adaletten kaçışın imkânsızlığı).
  • LaTeX modelilim⁡d(x,y)→∞P(y∣x)=0∧Ω∖⋃iCi=∅
  • LaTeX açıklaması

Model iki temel ilkeyi ifade eder. Birinci kısım olan lim⁡d(x,y)→∞P(y∣x)=0, x noktasındaki takipçinin y hedefiyle arasındaki d(x,y) mesafesi menzili aştığında, hedefe ulaşma ve onu yakalama olasılığı P'nin sıfırlanmasını, yani mutlak elden kaçışı (fevt) formüle eder. İkinci kısım olan Ω∖⋃iCi=∅ ise varlık evreni Ω içinde tüm yaratılış bileşenleri Ci birleştirildiğinde geriye hiçbir kusurlu boşluk, çatlak veya artık alan kalmadığını, yani kâinattaki ontolojik eksiklik ve uyumsuzluğun (tefa^vu¨t) mutlak yokluğunu simgeler.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف