فوق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-و-ق15 sîga, 85 mücavir kök, 41 ayet, 27 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تحتوثقفَوْقِفَوْقِهَافَوْقَكُمُفَوْقِهِمْفوقرفعفَوْقِهِبنيرأسبعضفَوْقَقوي

KökSîga 15Ayet 41Sure 27Mücavir 85

▶ Ağı aç (3B)

فوق

ف - و - ق

KÖK
  • 43 geçiş
  • 41 ayet
  • 15 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Üst

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.828 harf
القاف والفاء و"وايء" معهما ق ف و، و ق ف، ف و ق، و ف ق، ف أ ق، ف ق أ، أ ف ق مستعملات قفو: القَفْوَةُ: رهجة تثور عند أول المطر. والقَفْوُ: مصدر قولك: قفا يَقْفُو، وهو أن يتبع شيئاً، وقَفَوْتُه أَقْفُوه قَفْواً، وَتَقَفَّيْتُه، أي: اتبعته. قال الله جل وعز: "ولا تَقْفُ ما ليس لك به علم". وقَفَوْتُه: قَذَفْتُه بالزنية، وفي الحديث: "من قفا مؤمناً بما ليس فيه وَقَفَهُ الله في ردغة الخبال". أي: قَذَفه.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.826 harf
فَوْقَ: نقيض تحتَ. وقوله تعالى: "إنَّ الله لا يستَحيِي أن يضربَ مثلاً ما بعوضةً فما فوقَها" قال أبو عبيدة: فما دونَها، أي أعظم منها، يعني الذُباب والعنكبوت. وفاقَ الرجل أصحابه يفوقُهُمْ، أي عَلاهُم بالشرف. وفاقَ الرجلُ فُواقاً، إذا شخصت الريحُ من صَدره. وفلانٌ يَفوقُ بنفسه فُؤُوقاً، إذا كانت نَفْسه على الخروج، مثل يَريقُ بنفسه. والفوقُ: موضع الوتَر من السهم، والجمع أفواقٌ وفوقٌ. تقول: فُقْتُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok24.803 harf
باب القاف والفاء قفا ، قوف ، قيف ، فقأ ، وقف ، وفق ، أَفق ، فوق ، فأق . قفا : قال الليث : القَفْوُ : مصدرُ قولِك : قَفَا يَقْفُو قَفْواً ، وهو أَن يتَّبع شيئاً . وقال الله جل وعز : ( وَلاَ تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ) ( الإسراء : 36 ) . قال الفراء : أكثر القراء يجعلونها مِن قَفَوْتُ ، كما تقول : لا تَدْعُ مِنْ دعوْتُ . قال : وقرأ بعضهم : ( لا تَقُفْ ) مِثل ولا تَقُل . والعرب تقول : قُفْتُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf
(باب الفاء والواو وما يثلثهما) (فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه. ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.124 harf
- فوق يستعمل في المكان، والزمان، والجسم، والعدد، والمنزلة، وذلك أضرب: الأول: باعتبار العلو. نحو: ﴿ورفعنا فوقكم الطور﴾ [البقرة/63]، ﴿من فوقهم ظلل من النار﴾ [الزمر/16]، ﴿وجعل فيها رواسي من فوقها﴾ [فصلت/10]، ويقابله تحت. قال: ﴿قل هو القادر على أن يبعث عليكم عذابا من فوقكم أو من تحت أرجلكم﴾ [الأنعام/65]. الثاني: باعتبار الصعود والحدور. نحو قوله: ﴿إذ جاءوكم من فوقكم ومن أسفل منكم﴾ [الأحزاب/10].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.552 harf
ف و ق ما بقي في كِنانتي إلّا سَهْمٌ أفْوَقُ، وهو الذي في إحدى زنمتيه كسر أو ميل وفوّق السهم‏:‏ جعل الوتر في فوقه عند الرمي‏.‏ وتقول‏:‏ لازلت للخير موفّقاً وسهمك في الكرم مفوّقاً‏.‏ وفوّقه‏:‏ جعل له فوقاً‏.‏ وفاقه‏:‏ كسر فوقه‏:‏ وفاق قومه‏:‏ فضلهم‏.‏ ورجل فائق في العلم وهو يتفوّق على قومه‏.‏ وفوّقته عليهم‏:‏ فضّلته‏.‏ وأفاق فلان من المرض واستفاق‏.‏ وفلان مدمن لا يستفيق من الشّراب‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR21.917 harf
فَوْقُ: نقيض تحت، يكون اسماً وظرفاً، مبني، فإذا أًضيف أًعرب، وحكى الكسائي: أَفَوْقَ تنام أَم أَسفَلَ، بالفتح على حذف المضاف وترك البناء، قوله تعالى: إن الله لا يستحي أن يضرب مثلاً مّا بعوضةً فما فَوْقَها؛ قال أبو عبيدة: فما دونها، كما تقول إذا قيل لك فلان صغير تقول وفَوْقَ ذلك أي أصغر من ذلك؛ وقال الفراء: فما فَوْقَها أي أعظم منها، يعني الذُّباب والعَنْكبوت. الليث: الفَوْقَ نقيض التحت، فمن جعله
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR859 harf
* ف و ق * * فَوْق * ضد تحت وقوله تعالى ﴿بعوضة فما فوقها﴾ قال أبو عبيدة فما دونها كما تقول إذا قيل لك فلان صغير هو فوق ذلك أي أصغر من ذلك وقال الفراء فما فوقها أي أعظم منها يعني الذباب والعنكبوت و * فَاقَ * الرجل أصحابه علاهم بالشرف وبابه قال وفاق الرجل يفوق * فُوَاقاً * بالضم إذا شخصت الريح من صدره وكذا ما يَأخذُهُ عند النزع فُوَاقٌ و * الفَُوَاقُ * بضم الفاء وفتحها ما بين الحلبتين من الوقت
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.150 harf
فوق: نقيض تحت، يكون اسما وظرفا، مبني، فإذا أضيف أعرب. وحكى الكسائي: أفوق تنام أم أسفل?، بالفتح على حذف المضاف، وترك البناء. وقال الليث: من جعله صفة كان سبيله النصب، كقولك: عبد الله فوق زيد؛ لأنه صفة، فإن صيرته اسما رفعته، فقلت: فوقه رأسه، صار رفعا ههنا، لأنه هو الرأس نفسفه، ورفعت كل واحد منهما بصاحبه، الفوق بالرأس، والرأس بالفوق. وتقول فوقه قلنسوته، نصبت الفوق؛ لأنه صفة عين القلنسوة، وقوله تعالى:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok29.224 harf
فَاقَهُمْ 1 فَاقَهُمْ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) derived from فَوْق as signifying the contr. of تَحْت, Mgh.) aor. يَفُوقُهُمْ, (S, O.) inf. n. فَوْقٌ (O, K) and فَوَاقٌ (K) and فَوْقَانٌ, (CK.) He (a man, S, (??) Msb) was, or became, above them, or (??) to them, or (??) (??) them, or (??) them, (S, Mgh, O, Msb, K,) namely, his (??), (S, O, Msb, K,) (??) others (Mgh) (??), or signify, or nobility.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.915 harf
فَاقَ فَاقَ ( w ) U ( n. ac. فَوْق 1 , فَوَاْق 22 ), a. Surpassed, excelled, was superior to. b. ( n. ac. فُوَاْق 24 ), Hiccoughed; panted. c. ( n. ac. فُوَاْق 24 , فُؤُوْق [ فُوُوْق 27 ]) [ Bi ], Gave up ( his spirit ), expired. d. Broke, snapped off ( arrow ). e. Was ready for milking ( camel ). f. [ coll. ], Awoke. g. [ coll. ], Recollected, remembered. فَوَّقَ فَوَّقَ II , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR24.430 harf
فوق فَاقَ - يَفِيْقُ - فَواق - أَفاقَ - يُفِيْقُ فَاقَ - يَفِيْقُ + الكائن: يسترد وعيه وصحوه وإدراكه بعد صعق وغيبوبة وفقد للوعي فَواق: على وزن " فـَعال " اسم فعل " فَاقَ - يَفِيْقُ ": استرداد الوعي والصحو والإدراك بعد الصعق أو الغيبوبة أَفاقَ - يُفِيْقُ: على وزن " أفعل " من " فَاقَ - يَفِيْقُ ": جعله " يَفِيْقُ ": جعل نفسه " تَفِيْقُ ": صحصح
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler85 mücavir (272 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رفع

    8 ortak ayet · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır

  2. بني

    4 ortak ayet · Yapı demektir

  3. تحت

    5 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  4. بعض

    6 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…

  5. قهر

    3 ortak ayet · Ovalarda yükselen münferid dağlara denir

  6. طور

    3 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır

  7. رأس

    3 ortak ayet · Baş demektir

  8. صبب

    2 ortak ayet · Suyun yukarıdan aşağıya doğru döküldüğü yer, çağlayan…

  9. درج

    3 ortak ayet · Derc : “Derc” tomar demektir

  10. غشو

    3 ortak ayet · Örter

  11. وثق

    3 ortak ayet · Anlaşma

  12. قوي

    3 ortak ayet · Kuvvet

Geçtiği ayetler(41)

  1. … إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ …

    ÜstHani Allah demişti ki: Ey İsa; seni öldürecek olan Benim. Seni kendime yükseltip kaldıracak, sen, kafirlerin içinden tertemiz çıkaracak ve sana tabi olanları, kıyamet gününe kadar küfredenlerden üstün tutacak da Benim Sonra dönüşünüz yalnız Banadır. Ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda Ben hükmedeceğim.

  2. … أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً …

    ÜstÇocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

  3. وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ

    ÜstO; kullarının üstünde yegane mutasarrıftır. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.

  4. وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنَا وَهُمْ لَا يُفَرِّطُونَ

    ÜstO, kulları üzerinde yegane hakimdir. Ve size, koruyucular yollar. Nihayet herhangi birinize ölüm gelince; elçilerimiz bir eksiklik yapmaksızın onun canını alırlar.

  5. وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلَائِفَ الْأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقَابِ وَإِنَّهُ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ

    ÜstSizi, verdikleriyle denemek için yeryüzünün halifeleri yapan ve kiminizi kiminize derecelerle üstün kılan O’dur. Şüphe yok ki O; Gafur, Rahim’dir.

  6. … آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ

    ÜstHani Rabbın, meleklere: Ben sizinleyim, haydi iman edenlere sebat verin, diye vahyetmişti. Ben, küfretmiş olanların kalblerine korku salacağım. Artık siz de vurun boyunlarının üstüne, vurun tüm parmaklarına.

  7. … أَرَانِي أَعْصِرُ خَمْرًا وَقَالَ الْآخَرُ إِنِّي أَرَانِي أَحْمِلُ فَوْقَ رَأْسِي خُبْزًا تَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْهُ نَبِّئْنَا بِتَأْوِيلِهِ إِنَّا …

    ÜstOnunla beraber iki kişi daha zindana girdi. Bunlardan biri dedi ki: Ben rüyamda kendimi şarap sıkıyor gördüm. Öbürü de: Ben de başımın üzerinde kuşların yediği bir ekmek taşıdığımı gördüm, dedi. Bize onun yorumunu bildir, çünkü senin gerçekten iyilik edenlerden olduğunu görüyoruz.

  8. الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يُفْسِدُونَ

    ÜstKüfredip de Allah yolundan alıkoyanlara; bozgunculuk yaptıklarından dolayı azab üstüne azabı artırdık.

  9. … مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا وَمَنْ …

    ÜstVeya engin bir denizdeki karanlıklara benzer. Onun üstünü bir dalga kaplar, onun üstünde bir dalga, onun da üstünde bir bulut vardır. Karanlıklar üstünde karanlıklar. Elini uzattığı zaman; neredeyse onu bile göremez. Allah’ın nur vermediği kimsenin, asla nuru olmaz.

  10. … قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا وَرَحْمَةُ رَبِّكَ …

    ÜstYoksa Rabbının rahmetini onlar mı paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların geçimlerini aralarında Biz paylaştırdık. Birbirlerine iş gördürebilmeleri için kimini kimine derecelerle üstün kıldık. Rabbının rahmeti, onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفوق
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerعلو, ظهر, رفع
Zıt Kökتحت
Çekirdek Özet 1Mekânda, mertebede, kuvvette veya derecede bir şeyin diğerine göre daha yüksek, baskın veya üst konumda bulunması; ayrıca aralık sonrası toparlanıp kendine gelme (ifâka)
Çekirdek Özet 2Kur'an'da Allah'ın mutlak aşkınlığı, egemenliği ve kudreti (kahhariyeti), varlıkların dikey hiyerarşisi, azap ve nimetin dikey yönelişi ile zihinsel ayılma
Çekirdek Özet 3Varlık düzeninin hiyerarşik yapısı, bilginin ve otoritenin dikey derecelenmesi ve mutlak kudretin her türlü mahluk bağlamının fevkinde oluşu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel-mekânsal bir üstlük (cihet/cismaniyet) olarak daraltıp ayetlerdeki hiyerarşik, kemalî, galebe ve kahr bildiren aşkın boyutları gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فوAçılma, dışarı taşma, boşluktan belirme ve yayılma (örneğin فوه ağız ve nefes çıkışı, فوت aralık açılması ve geçip gitme, فوج topluluk halinde dışarı çıkma, فور kaynayıp taşma, فوز kurtulup genişliğe çıkma)قBoşluktan taşan ve açılan gücün üst bir sınıra, tepe noktasına, mutlak bir irtifaya veya toplanma eşiğine doğru yönelerek baskınlık, irtifa ve dikey ayrışma kazanması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğızAçılma, dışa yönelme, çıkış noktası ve nefesin veya gücün serbest kalması
وÇengel, çadır kazığıBağlama, bitiştirme, süreklilik sağlama ve iki düzlemi irtibatlandırma
قUfuktaki güneş, tepe noktası, iğne deliğiDikey yükselişin ulaştığı sınır, toplanma merkezi ve nihai irtifa noktası
فوقAçılan gücün tepe sınırına bağlanması ve dikey üstünlükBir çıkış noktasından açılan ve yükselen kuvvetin en üst irtifa ve hâkimiyet noktasına erişerek aşağıdaki düzlemi kuşatması, kontrol altına alması veya dağılan gücün tepe noktasında yeniden toparlanması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin diğerinin dikey olarak üstünde yer alması (mekânsal irtifa); okun kirişe yerleştirildiği yarık çentik (fevk); sağım aralıklarında sütün memede yeniden toplanması (füvâk/fîka)
Cahiliye şiiri kullanımıA'şâ beytinde sağım aralığında sütün memede yeniden toplanması anlamında geçmektedir: حتَّى إذا فِيقةٌ في ضَرْعِها اجتمَعتْ / جاءت لتُرضِع شِقّ النفس لو رَضَعا
Erken Arapça kullanımOkun yay kirişine oturan yarık kısmına fevku's-sehm denilmiş; iki sağım arasında geçen kısa süreye füvâk, bayılan veya aklını yitiren kimsenin aklının başına gelmesine ise ifâka tabiri kullanılmıştır

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça فوق kökü, Sami dillerinde dikey irtifa, aşma, üstün gelme ve bir yarık/aralık sonrasında toparlanma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede pūq (פּוּק) kökü sendeleyip tökezledikten sonra kendine gelme, dışarı taşma veya sonuç verme çizgileriyle paralellik gösterir. Süryanicede pūqānā veya benzer türevler salıverilme, çıkış ve rahatlama çağrışımı taşır. Arapçada kök, hem fiziksel mekânda zıtlık ekseni olarak تحت (alt) karşısındaki konumu almış, hem de kuvvet, sayı, rütbe ve ahlaki üstünlük bildiren bir galebe (üstünlük) terimine dönüşmüştür. Okun çentiği anlamındaki fevk ile iki sağım arasındaki dinlenme aralığı olan füvâk, kökün birleşme ve yeniden derlenme dinamiğini somut bedevi kültüründen miras aldığını belgeler.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMekânsal irtifa, galebe, dikey hiyerarşi ve sütün/aklın geri dönmesiKökün iki ana odağı vardır: Birincisi dikey yükseklik ve aşma; ikincisi iki kesinti arasında toparlanıp geri gelme (ifâka)Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice pūq (sendeleme/çıkma/kendine gelme), Süryanice türevlerFiziksel irtifa anlamı Arapçada belirginleşirken, aralık sonrası toparlanma ve ayılma yönü Batı Sami katmanıyla ortak semantik nüveler barındırırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik p-q / f-q kök varyantlarıDışarı açılma, yarılma ve sonrasında dengeye ulaşma dinamiklerini barındıran geniş aile varyantlarıMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lane's Lexicon, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فوقAnlamlıÜstte olma, aşma, ayılmaMekânda, rütbede veya kuvvette üstünlük; aralık sonrası toparlanmaHedef kök; Kur'an'da geçer
فقوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız kök hüviyeti tespit edilmemiştirKur'an'da geçmez
وفقAnlamlıUygunluk, örtüşme, mutabakatİki şeyin birbirine tam denk gelmesi, uyuşması ve barışmasıOrtak dengelenme ve buluşma ilişkisi; Kur'an'da geçer
وقفAnlamlıDurma, ayakta kalma, sabitlenmeHareketi kesip belirli bir noktada sebat etme veya bir malı hapsetmeDikey hareketin son bulup sabitlenmesi; Kur'an'da geçer
قفوAnlamlıİz sürme, peşinden gitmeBirinin arkasından yürüme, izini takip etme veya ona söz isnat etmeArdışıklık ve hiyerarşik takip; Kur'an'da geçer
قوفAnlamı bulunmayanİz tanıma (kıyâfe türevi)Genellikle قفو kökünün varyantı veya kalbi olarak değerlendirilirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فوقMerkezDikey üstünlük, irtifa, baskınlıkBir nesne veya kavramın diğerine göre dikey hiyerarşide üstte, aşkın veya baskın olmasıMekân, mertebe, derece ve kuvvette aşan üst konumu bildirir
علوKomşuYükseklik, yücelik, kibirKendinde yüksek olma durumunu ifade eder; nispi bir alt gerektirmeyebilirMutlak irtifa veya büyüklenme yönü ağır basar
ظهرKomşuYüzeyde olma, baskın gelme, galebeAçığa çıkıp arkaya alma veya sırtta/yüzeyde egemen olmaGörünürlük, arkalama ve somut baskınlık nüansı taşır
رفعKomşuYükseltme, kaldırmaAşağıdan yukarıya doğru bir eylemle hareket ettirmeBir süreç ve fiil bildirir; durumdan ziyade harekettir
تحتZıtAlt, aşağıDikey eksende bir şeyin tabanında veya aşağısında kalmaKökün doğrudan dikey zıddıdır; zemin ve ast konumu bildirir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفوقÜst, aşkın, hâkimMekân, mertebe, sayı ve kudrette dikey üstünlükKesin
Latincesupra, super, ultraÜstünde, yukarısında, ötesindeMekânsal irtifayı ve aşma derecesini verir; ifâka boyutunu içermezGüçlü
İngilizceabove, over, superior, beyondÜstünde, üzerinde, üstünHiyerarşi ve konum bildirir; toparlanıp ayılma anlamı farklı köklerle karşılanırGüçlü
Almancaüber, oberhalb, übertreffenÜstünde, yukarısında, aşmakMekân ve derece aşımını karşılar; süt ve akıl toparlanması anlamını dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcaau-dessus de, supérieur, outreÜstünde, aşkın, fevkindeKonum ve rütbe üstünlüğünü karşılar; kökün biyolojik toparlanma nüvesi yansımazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَوْقَ / فَوْقَهُمْ (Mekânsal irtifa)Fiziksel olarak üstte bulunma, dikey konumlanmaDağın baş üzerine kaldırılması (Bakara 2:63) veya azabın üstten gelmesi (En'âm 6:65, Ankebût 29:55)
فَوْقَهُمْ (Kahr ve galebe)Mutlak egemenlik, otorite ve boyun eğdirmeFiravun'un baskısı (A'râf 7:127) veya Allah'ın kulları üzerindeki mutlak hâkimiyeti (En'âm 6:18, 6:61)
فَوْقَ (Derece ve kemal üstünlüğü)İlim, rütbe veya fazilet bakımından aşmaBilgi sahiplerinin dikey hiyerarşisi (Yûsuf 12:76) ve müminlerin inkârcılardan üstün kılınması (Âl-i İmrân 3:55)
فَمَا فَوْقَهَا (Boyut ve derece aşımı)Küçüklükte veya büyüklükte bir eşiği geçmeSivrisinek ve onun ötesindeki varlıklar örneği (Bakara 2:26)
أَفَاقَ (İfâka / Ayılma)Kendinden geçtikten sonra aklın ve bilincin yerine gelmesiMûsâ'nın baygınlıktan uyanıp kendine gelmesi (A'râf 7:143)
فَوَاقٍ (Gecikme / İki sağım arası aralık)İki an arasındaki kısa dinlenme veya geri dönüş payıSûrun üflenmesinde en ufak bir duraksama veya aralık olmaması (Sâd 38:15)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFevkiyyet sıfatı ve Allah'ın aşkınlığıAllah'ın kullarının fevkinde oluşunun mekânsal-cihetsel mi yoksa şan, kahr ve kudret bakımından mı olduğu tartışmasıMekân ve cismaniyetten tenzih edilerek mutlak galebe, hâkimiyet ve aşkınlık anlamına yoğunlaşma
FıkıhTemyiz gücü ve ehliyet (ifâka)Delinin, bayılanın veya sarhoşun ifâka hali; ibadet ve tasarruf ehliyetinin geri dönmesiHukuki ehliyetin zihinsel ayılma ve bilincin toparlanması şartına bağlanması
TefsirTemsil ve teşbih sınırlarıBakara 2:26'daki «fe-mâ fevkahâ» ibaresinin büyüklük mü yoksa küçüklük yönünde mi aşma bildirdiğiKarşılaştırmalı derecelendirme ve eşik aşımı analizinde anlamsal berraklık
HadisZamanlama ve kıraat tarzıHadislerde geçen «füvâku nâka» (kısa süre) ve Kur'an'ı sindire sindire okumak (tefevvuk)Süreksiz ve parça parça toparlanarak devam eden ritmik zaman aralığı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratıcı-mahluk ilişkisiAşkınlık ve kahrTenzih ve mutlak bağımlılık üretmeAllah'ın varlık alanının tamamı üzerindeki fevkiyyeti, hiçbir mahlukun O'nun hükmünü aşamayacağını kurarKesin
İlmiEpistemolojik basamaklarBilgi hiyerarşisiNisbiliği ve mütevazılığı sağlamaHer bilenin üstünde daha üst bir bilenin bulunması ilkesi, bilginin tekelleşmesini ve kibrini engellerKesin
SiyasiEgemenlik ve otorite düzeniMeşru hiyerarşi ve denetimÜst iradenin alt kademeyi kuşatmasıİktidar yapılarında her yetkinin üst bir meşruiyet ve denetim ilkesine bağlı olması zorunluluğuGüçlü
İktisadiDeğer, refah ve mülkiyetMarjinal aşım ve tavanEşiklerin ve refah basamaklarının belirlenmesiMaddi değerlerin belirli bir tabanın üzerine çıkarılması ve fazlalığın dolaşıma sokulmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDikey vektör, üst sınır (supremum), gradyanBir büyüklüğün referans düzlemine göre pozitif dikey yöndeki artışı, hiyerarşik sınır değeri ve potansiyel farkıKesin
Beşeri bilimlerSosyal tabakalaşma, meşru otorite hiyerarşisi, bilinç restorasyonuToplumsal ve idari rollerin dikey yapılanması; psikolojide kriz sonrası ego bütünlüğünün ve bilincin yeniden kazanılmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü salt üç boyutlu fiziksel uzamda bir nesnenin diğerinin tavanında yer alması (mekânsal yukarı) düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamFiziksel irtifanın ötesinde; ontolojik kahr (boyun eğdirme), ahlaki ve rütbe üstünlüğü, epistemik hiyerarşi ve zihinsel toparlanma (ifâka)
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahiyat alanında tecsim ve cihet isnadına sürüklenmek; varlık hiyerarşisindeki dinamik fazilet ve bilgi derecelerini statik bir konuma indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik tasavvurunda dikey eksenin nasıl kurulduğunu gösterir; Allah'ın kulları üzerindeki mutlak egemenliği ile evrendeki derecelenme nizamını tek bir kök ekseninde anlamayı sağlar
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahî sıfatları ve kahhariyeti bildiren ayetlerde (En'âm 6:18, 6:61), ilim mertebelerini açıklayan kıssalarda (Yûsuf 12:76), mesel mantığında (Bakara 2:26) ve kozmolojik kudret sahnelerinde (Bakara 2:63)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Varlıkların birbirine eşit ve yatay bir düzlemde tüketilebileceği yanılgısını düzeltir; bilginin mutlak bir insanda sonlanamayacağını bildirerek ilmi kibri ve yetki putlaştırmasını ortadan kaldırır

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin diğerine göre dikey irtifada üstte yer alması, okun çentiği ve aralık sonrasında sütün memede toparlanması.
  • Soyut anlamMahlukat üzerindeki ontolojik kahr ve hâkimiyet, bilginin dikey mertebelenişi ve bilincin ayılma yoluyla kendine gelmesi.
  • Sistematik karşılıkHiyerarşik düzenleme ilkesi; her alt sistemin meşruiyet ve kontrol bakımından daha üst bir düzleme bağlı kılınması.
  • LaTeX modeliH(x,y)={1,f(x)>f(y)0,f(x)≤f(y)∧lim⁡Δt→τΨ(t+Δt)=Ψ0
  • LaTeX açıklamasıFormül kökün iki temel semantik kutbunu modeller. İlk bileşen H(x,y), x ve y gibi iki varlık veya durum arasındaki hiyerarşik üstünlüğü (f(x)>f(y)) gösterir; f fonksiyonu mekân, bilgi, rütbe veya kahr derecesini temsil eder ve x'in y'ye göre üstte oluşunu tanımlar. İkinci bileşen ise kökün toparlanma ve ayılma (ifâka) boyutunu gösterir; Ψ bilinç veya potansiyel durumunu, τ kesinti veya sağım aralığını (füvâk), Ψ0 ise sistemin aralık sonunda ulaştığı tam toparlanmış denge halini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف