تحت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ح-ت9 sîga, 89 mücavir kök, 50 ayet, 30 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جننرضيتَحْتَتَحْتَهَاتحتتَحْتِجريتَحْتِينهرعملتَحْتِهِمْخلدصلحتَحْتِهَاعظم

KökSîga 9Ayet 50Sure 30Mücavir 89

▶ Ağı aç (3B)

تحت

ت - ح - ت

KÖK
  • 51 geçiş
  • 50 ayet
  • 9 sîga
  • 9 sözlük

Ayağın alt tarafı demektir. Tahta demektir. Ayakların veya oturmak için üzerine konan ağaç parçasıdır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ayağın alt tarafı demektir. Tahta demektir. Ayakların veya oturmak için üzerine konan ağaç parçasıdır.

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.784 harf
باب الحاء والتاء حت ، تح ، تحت : مستعملة . حت : قال الليث : الحَتّ : فَرْكك الشيء اليابس عن الثوب ونحوه . وحُتَات كل شيء : ما تحاتّ منه وأنشد : تحتّ بقرنيها بَرِير أراكة وتعطو بظِلفيها إذا الغصن طالها قال : والحتّ لا يبلغ النحت . أبو عبيد عن أبي عمرو الأصمعي : فرس حَتٌّ إذا كان جواداً وجمعه أحتات . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لسعد يوم أحُد : احتُتْهم يا سعد فِداك أبي وأمّي ، يعني
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR241 harf
(باب التاء والحاء وما يثلثهما) (تحم) الأتْحميُّ: ضربٌ من البُرودِ(1):‏ (تحت) التاء والحاء والتاء كلمةٌ واحدةٌ، تحت الشّيء. والتُّحُوت: الدُّونُ من النّاس وفي الحديث: "تَهْلِكُ الوُعولُ وتَظْهَر التُّحوتُ". والوُعُول: الكِبار والعِلْية.‏ ـ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR887 harf
- تحت مقابل لفوق، قال تعالى: ﴿لأكلوا من فوقهم ومن تحت أرجلهم﴾ [المائدة/66]، وقوله تعالى: ﴿جنات تجري من تحتها الأنهار﴾ [الحج/23]، ﴿تجري من تحتهم﴾ [يونس/9]، ﴿فناداها من تحتها﴾ [مريم/24]، ﴿يوم يغشاهم العذاب من فوقهم ومن تحت أرجلهم﴾ [العنكبوت/55]. و (تحت) : يستعمل في المنفصل، و (أسف) في المتصل، يقال: المال تحته، وأسفله أغلظ من أعلاه، وفي الحديث: (لا تقوم الساعة حتى يظهر التحوت) (الحديث تمامه: (لا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR69 harf
ت ح ت في الحديث‏:‏ ‏"‏ حتى تهلك الوعول وتظهر التحوت ‏"‏ أي السفلة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR967 harf
تحت: إِحْدى الجهاتِ السِّتِّ المُحيكة بالجِرْمِ، تكون مَرَّةً ظرفاً، ومرَّة اسماً، وتبنى في حال الاسمية على الضم، فيقال: من تَحْتُ. وتَحْتُ: نقيض فوق. وقومٌ تُحوتٌ: أَرذالٌ سَفِلةٌ. وفي الحديث: لا تقوم الساعةُ حتى تَظْهَرَ التُّحوتُ، ويَهْلِكَ الوُعُول؛ يعني الذين كانوا تَحْتَ أَقدام الناسِ، لا يُشعَرُ بهم ولا يُؤْبَه لهم لحقارتهم، وهم السِّفْلَةُ والأَنْذالُ؛ والوُعُولُ: الأَشْرافُ. قال ابن
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR690 harf
تحت أهمله الجوهري، وكأنه لشهرته، وهو من الجهات الست نقيض فوق، يكون مرة ظرفا، ومرة اسما، ويبنى في حال اسميته على الضم، فيقال: من تحت. والتحوت: جمع تحت، هم الأرذال السفلة وفي الحديث: لا تقوم الساعة حتى تظهر التحوت، وتهلك الوعول ، أي: الأشراف، قال ابن الأثير: جعل التحوت، الذي هو ظرف، اسما، فأدخل عليه لام التعريف وجمعه. وقيل: أراد بظهور التحوت، أي الكنوز التي تحت الأرض، ومنه في حديث أشراط الساعة،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.565 harf
تَحْت تَحْت حت تحت is the contr. of فَوْق: (Msb, K:) and التَّحْتُ [signifying The location that is beneath, below, or under,] is opposed to الفَوْقُ, and is used in relation to that which is separate from another thing; الأَسْفَلُ being used in relation to that which is united with [or a part of] another thing. (Kull.) Sometimes, (K,) تَحْت is an adv. n., (Msb, K,) having a vague signification,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR251 harf
تَحَتَ تَحَتَ A ( n. ac. تَحْت 1 ), a. Took a low place; was lowly. تَحْت تَحْت 1 , a. Under, beneath, below; lower part, underneath. تُحُوْت تُحُوْت 27 a. [ art. ], The lower classes. تَحْتَاْنِيّ تَحْتَاْنِيّ 33yi , a. Lower, under; inferior.
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler89 mücavir (256 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. جري

    40 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  2. نهر

    40 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  3. جنن

    38 ortak ayet · Bahçe demektir

  4. خلد

    21 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  5. دخل

    18 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  6. فوز

    10 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  7. صلح

    14 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  8. عدن

    6 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…

  9. عمل

    17 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir

  10. أبد

    7 ortak ayet · Badiye çöl demektir

  11. رضي

    7 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt

  12. عظم

    9 ortak ayet · Büyük

Geçtiği ayetler(50)

  1. … آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا …

    Onun altıİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. … تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ …

    Onun altıBiriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.

  3. … ذَلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَأَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ …

    Onun altıDe ki: Size bunlardan daha hayırlısını haber vereyim mi? Takvaya erenler için, altından ırmaklar akan cennetler vardır. Orada devamlı kalacaklardır. Tertemiz eşler ve Allah’ın rızası vardır. Ve Allah kullarını hakkıyla görendir.

  4. أُولَئِكَ جَزَاؤُهُمْ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَنِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِينَ

    Onun altıİşte onların mükafatı: Rabblarından bir mağfiret ve altından ırmaklar akan cennetlerdir. Orada temelli kalacaklardır. Ne de güzeldir mükafatı iş yapanların.

  5. … وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ …

    Onun altıNihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

  6. لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرَارِ

    Onun altıFakat Rabblarından korkanlar için; altlarından ırmaklar akan cennetler var. Orada temelli kalacaklar. Allah tarafından ağırlanacaklar. Allah katında olanlar kendileri için daha hayırlıdır.

  7. تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

    Onun altıİşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.

  8. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَنُدْخِلُهُمْ ظِلًّا ظَلِيلًا

    Onun altıİman edip salih amel işleyenleri; içinde ebedi kalacakları, altından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. Onlara orada tertemiz eşler vardır. Onları koyu bir gölgeye sokacağız.

  9. وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا وَمَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قِيلًا

    Onun altıİman edip salih ameller işleyenlere gelince; Biz, onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağız. İşte Allah’ın gerçek vaadi. Allah’dan daha doğru sözlü kim olabilir?

  10. … حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ …

    Onun altıAnd olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتحت
YapıÜçlü kök (mekân ismi ve zarf)
Özel Durumİlk ve son harfi aynı (mükerrer harfli çerçeve)
Bağlamsal Yakın Köklerسفل, دون, درك
Zıt Kökفوق
Çekirdek Özet 1Bir cismin, yapının veya varlığın yerçekimi doğrultusundaki alt yüzeyi, tabanı ve aşağı ciheti
Çekirdek Özet 2İlahi rızkın kaynadığı taban, nimetin aktığı zemin, otoriteye tâbiyet ve hiyerarşik boyun eğiş düzlemi
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde temeli, taşıyıcı zemini veya alt derekeyi temsil eden kurucu konum
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca aşağılayıcı bir zillet veya değersizlik olarak algılayıp cennet tasvirlerindeki kurucu zemin ve fıtri taşıyıcılık işlevini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تحAlçakta kalma, sürtünme ve dipte tortulanma hareketi; nitekim dökülüp sıyrılmayı ifade eden حتت ve hareketlenmeyi anlatan تحتحة ile morfolojik yakınlık taşırتBaştaki sınırlayıcı imi sonda da yineleyerek alttaki sınırı kesinleştiren, varlığın alt cihetini sabit ve müstakil bir mekân/konum haline getiren bir belirlilik kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, sınır, sonBelirli bir varlığın veya yapının alt sınır çizgisini, temas noktasını ve bitim hizasını gösterir.
حÇit, duvar, çevirmeSınırın altındaki kapalı, örtülü ve korunmuş alt hacmi veya zemin tabakasını ifade eder.
تİşaret, sınır, antlaşmaTabanı kesin bir alt sınırla mühürler; yönün alt cihette sabitlenmesini sağlar.
تحتSınırla çevrili alt taban ve zeminİki sınır imi arasında kalan, üstteki varlığın ağırlığını taşıyan veya onun gölgesinde uzanan alt ciheti ve taban düzlemini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin yerle temas eden alt kısmı, ayak altı, cismin üstüne kıyasla yerçekimi yönündeki tabanı ve alt ciheti.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde تحت kökü, dağların etekleri, ağaçların gölgelik altları ve süvarinin atının altındaki zemin hareketini tasvir etmek için yön zarfı olarak kullanılmıştır.
Erken Arapça kullanımHadis-i şerifte toplumsal alt tabakayı ve silik kimseleri nitelemek üzere cem sîgasıyla şöyle geçer: لا تقوم الساعة حتى تظهر التحوت ويهلك الوعول (Lisânü'l-Arab ve el-Mu‘cemü’l-Vasît nakli; dağ keçileriyle temsil edilen soyluların yok olup ayak altında kalanların öne çıkmasını anlatır).

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, el-Müfredât, Garîbü’l-Hadîs (Ebû Ubeyd).

Sami etimolojik katman

Arapça تحت kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda yön bildiren en köklü ve yaygın arkaik mekân adlarından biridir. Doğu, Batı ve Güney Sami kollarının tamamında asli yapısını korumuştur. İbranicede tahat (תַּחַת), Aramicede tehot (תְּחוֹת) ve Süryanicede tḥêt (ܬܚܝܬ) biçiminde "altında, aşağısında, yerine, bedeline" anlamlarıyla kullanılır. Güney Sami kolunda Ge'ez dilinde taḥta (ታሕተ) ve Eski Güney Arapçasında (Sebece) tḥt aynı şekilde "alt, alt taraf" manasındadır. Bütün bu dillerde kök, bir nesnenin alt sınırını, fiziksel tabanını ve hiyerarşik olarak bir şeyin otoritesi altında bulunmayı gösterir; İbranice ve Aramicede buna ek olarak "bir şeyin altına/yerine geçme (ikame)" anlamı da gelişmiştir. Arapçada ise kök, hem ayrık mekânsal zarfiyet hem de varlık tabakalarının en altını belirten kurucu bir yön ismi olarak korunmuştur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner (HALOT), Payne Smith Syriac Dictionary, Leslau Comparative Dictionary of Ge'ez.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönZarfiyet ve isimleşmeتحت kökü, alt ciheti belirten bir zarf iken mureb ve mebni isim olarak zemin, alt tabaka ve ayak altındaki kitle anlamlarına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiOrtak Sami mirası (*taḥt-)İbranice tahat, Süryanice tḥêt, Sebece tḥt ve Ge'ez taḥta biçimleriyle tüm Sami dillerinde "altında" anlamında ortak kök biçimdir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik yön zarflarıDoğu ve Güney Afro-Asyatik kollarında yer bildiren temel taban edatlarıyla tipolojik paralellik gösterir.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Lisânü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تحتAnlamlıAlt taraf, zeminBir nesnenin yerçekimi yönündeki altı, alt ciheti.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
تتحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
حتتAnlamlıDökülmek, sıyrılmak, düşmekYaprağın daldan, tüyün deriden aşağı düşüp sıyrılması; kabuğun kazınması.Ortak ses ve aşağı yöneliş ilişkisi; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تحتMerkezAlt taraf, zeminBir şeyin doğrudan altında bulunan, üstteki varlıktan ayrı veya ona taban teşkil eden alt ciheti bildirir.Ayrık veya bitişik her türlü alt konumu ve zemin akışını kapsar.
سفلKomşuAlçaklık, aşağı seviyeBir şeyin kendi iç yapısındaki alt parçasını veya ahlaki/fiziksel düşüklüğü bildirir; içseldir.تحت ayrık altlığı ifade ederken سفل varlığın kendi derekesindeki düşüklüğünü anlatır.
دونKomşuBeri, alt kademe, yakın seviyeHiyerarşik, değer veya mesafe bakımından üsttekinden daha beride ve altta olmayı bildirir.Fiziksel zeminden çok rütbe, değer ve sınır bakımından aşağıda olmayı vurgular.
دركKomşuDip, en alt basamakKatmanlı bir yapının (özellikle cehennemin veya kuyunun) en dip çukurunu ifade eder.Kademeli inişin en alt noktasını ve kuşatıcı dip tabakayı anlatır.
فوقZıtÜst, yukarısı, galebeVarlığın yerçekimi yönünün tersindeki üst ciheti, yükseklik ve hâkimiyet konumunu bildirir.تحت kökünün tam ontolojik, mekânsal ve hiyerarşik karşıtıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتحتAlt, taban, alt cihetBir nesnenin hizasından aşağıda olan yer, zemin veya egemenlik altı.Kesin
Latincesub, subterAltında, aşağısındaMekânsal altlığı ve bir otoriteye tâbiyeti eksiksiz karşılar; zemin bereketini kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceunder, beneath, belowAltında, alt tarafındaFiziksel konumu ve mecazi bağımlılığı tam karşılar; Kur'an'daki ontolojik taban nüansını tam yansıtmaz.Kesin
Almancaunter, unterhalbAltında, aşağısındaMekân ve hiyerarşik bağlılığı ifade eder; nehirlerin aktığı zemin estetiğini bağlamsal olarak taşır.Güçlü
Fransızcasous, au-dessous deAltında, alt yüzeyindeFiziksel alt ciheti ve idari bağımlılığı karşılar; kökün içkin isimleşmiş taban anlamını eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَحْتِهَا الْأَنْهَارُNimet, canlılık ve zemin akışıCennet tasvirlerinde köşklerin, bahçelerin ve ağaçların altından ırmakların akması bağlamı (Bakara 2:25, Tevbe 9:72, Ankebût 29:58).
مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْToprak bereketi veya çepeçevre kuşatan azapYerin altından kaynayan nimet ve rızıklar (Mâide 5:66) ya da günahkârları dipten saran azap katmanı (Ankebût 29:55, En'âm 6:65).
تَحْتَ عَبْدَيْنِNikâh bağı, hiyerarşik ve hukuki velayetPeygamberlerin nikâhı ve meşru idaresi altında bulunan eşlerin konumu bağlamı (Tahrîm 66:10).
تَحْتَ أَقْدَامِنَاZillet, hakaret ve ayaklar altına almaKâfirlerin kendilerini saptıranları cehennemde ayakları altına alıp çiğneme arzusu bağlamı (Fussilet 41:29).
وَكَانَ تَحْتَهُ كَنْزٌÖrtülü zemin, yer altı ve saklı korumaDuvarın altındaki gizli hazine (Kehf 18:82) veya yeryüzünün altındaki derin tabakalar (Tâhâ 20:6).
مِنْ تَحْتِهَا / تَحْتَكِDoğum esnasında teselli ve alt taraftan seslenişHz. Meryem'e hurma ağacının altından veya alt yanından seslenilip su arkı bahşedilmesi bağlamı (Meryem 19:24).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi sıfatlar ve mekândan münezzehiyetAllah hakkında cihet isnadının reddi bağlamında "fevk" ve "taht" yönlerinin mahlukata has sınır ve zarfiyet olduğu tespiti.Cihet ve cismaniyet sınırının alt boyutu.
FıkıhMülkiyetin dikey sınırları ve nikâh velayetiBir arazinin altına (tahte'l-arz) malik olmanın sınırları ve kadının nikâh bağıyla kocasının velayeti altında ("tahte nikâhih") bulunması.Dikey mülkiyet sahası ve hukuki tâbiyet bağı.
TefsirCennet nimetlerinin estetiği ve zemin sürekliliğiCennet ırmaklarının ağaçların ve köşklerin "altından akması" ifadesinin zemin mimarisi ve kesintisiz akış olarak yorumlanması.Görünür köşklerin altındaki görünmez veya berrak taban nizamı.
HadisKıyamet alametleri ve toplumsal altüst oluş"Tehlükü'l-vuûl ve tazheru't-tuhût" rivayetinde toplumun en dip, liyakatsiz tabakalarının üste çıkması.Sosyolojik dip ve ayak altı kitle.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık hiyerarşisi ve kullukTâbiyet ve zeminYaradılmışlığın sınırını kabullenip ilahi iradenin altında durmaİnsan ilahi hükmün altında kuldur; kibirlenip kendini üstte göremez.Kesin
İlmiBilgi temelleri ve nedensellikAltyapı ve temel ilkelerGörüngülerin altında yatan asıl yasaları ve kurucu verileri keşfetmeYüzeysel olanın altındaki nedensel mekanizmayı ve tabanı kurar.Güçlü
SiyasiHiyerarşi, tebaa ve meşru yönetimMeşru velayet ve yönetim bağıOtoritenin himayesi ve nizamın tabanı olmaYönetilenler meşru sözleşmenin çatısı altındadır; hiyerarşik istikrarı sağlar.Güçlü
İktisadiÜretim tabanı ve yer altı kaynaklarıToprak altı ve maden zeminiÜretim süreçlerinin beslendiği hammadde ve taban bereketiZiraat ve madenler üstteki refahın altındaki maddi zemindir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAlt sınır, taban değeri ve alt manifold (infimum / sub-space)Bir fonksiyonun veya kümenin tanımlandığı en alt sınır çizgisi; üstteki yapıyı taşıyan referans düzlemi ve yerçekimsel potansiyel enerjinin en düşük noktası.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal taban, altyapı (substructure) ve zemin sınıfÜst yapıyı (kültür, hukuk, siyaset) maddi olarak taşıyan ekonomik zemin, üretici kitle ve sosyolojik taban katmanı.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca aşağılayıcı bir zillet, kölelik, değersizlik veya basit bir uzamsal edat olarak görüp taşıyıcı zemin boyutunu dışlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, cennetin kesintisiz ırmaklarla beslenen zemin canlılığını, yerin altından fışkıran ilahi rızkı ve meşru hukuki koruma çatısını da içeren kurucu bir taban kavramıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataCennet tasvirlerindeki "altından ırmaklar akan" ifadesini kuru bir peyzaj gibi okumak; meşru himaye ve velayet altındaki hukuki ilişkileri zorba bir tahakküm gibi yorumlamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık hiyerarşisinin dikey boyutunu kurar; nimetin, azabın, otoritenin ve korunmanın taban düzlemini göstererek insanın varlıktaki haddini ve istinat noktasını anlamasını sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cennet nimetlerinin zeminini tasvir eden ayetlerde, gökten inen ve yerden kaynayan rızık bağlamlarında, cehennem azabının kuşatıcılığında ve aile hukuku velayetinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Maddi altta oluşun her zaman bir zillet veya eksiklik olduğu önyargısını yıkar; alt konumun aynı zamanda besleyici bir kaynak, taşıyıcı bir zemin ve ilahi lütfun kaynadığı bereketli bir taban olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin, yapının veya canlının yerçekimi ekseninde yerle temas eden alt yüzeyi, tabanı ve aşağı ciheti.
  • Soyut anlamVarlık düzeninde taşıyıcı altyapıyı, hiyerarşik bağımlılığı, meşru tâbiyeti veya zemin seviyesindeki rızık akışını temsil eden dikey konum.
  • Sistematik karşılıkÜstteki yapının dengede kalmasını sağlayan, nimet ve feyiz akışının altından geçtiği kurucu istinat tabanı.
  • LaTeX modeliStaht={x∈V∣z(x)<z(y), ∀y∈U}  ⟹  ∇Φ(x)⋅k⃗≤0
  • LaTeX açıklamasıModelde V varlık uzayını, U üstte konumlanan referans varlık kümesini, z dikey yükseklik koordinatını temsil eder. Bir x elemanının alt cihette (Staht) yer alması, referans varlık y'nin dikey konumundan küçük olmasıyla tanımlanır. ∇Φ(x)⋅k⃗≤0 ifadesi ise yerçekimsel veya hiyerarşik potansiyel akışının tabana doğru yöneldiğini, böylece alt konumun taşıyıcı zemin ve besleyici taban işlevini matematiksel olarak simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت