فوز
ف - و - ز
KÖK- 29 geçiş
- 27 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
Fevz Gölgeliktir. Gölgeye girmek anlamında “kurtulmak”, mezara girmek anlamında ölmek demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Fevz Gölgeliktir. Gölgeye girmek anlamında “kurtulmak”, mezara girmek anlamında ölmek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.160 harfباب الزاي والفاء و و ا ي ء معهما
ز و ف، و ز ف، ف و ز، و ف ز، ز ف ي، ز ي ف، أ ز ف مستعملات
زوف:
الزَّوف: يقالُ: الغِلْمان يَتَزاوفونَ، وهو أن يَجيءَ أحدُهم إلى رُكنِ الدّكّان، فيضع يَدَهُ على حَرْفه، ثم يَزُوفُ زوفةً فيستقلّ من مَوْضِعه، ويدورُ حوالَيْ ذلك الدّكّان في الهواء حتّى يَعُود إلى مكانِه، وإنّما يَتَعَلَّمُون بذلك الخِفّة للفُرُوسيّة.
وزف:
وأَمّا وَزَفَ يَزِفُ وزفاً فيجري مجرى زفّ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR565 harfالفَوْزُ: النجاة والظفر بالخير. والفَوْزُ أيضاً: الهلاك. تقول منهما: فازَ يَفوزُ. وفَوَّزَ، أي مات. ومنه قول الشاعر:
فمَنْ للقوافي شانَها من يَحوكهاإذا ما ثَوى كعبٌ وفَوَّزَ جَرْوَلُ
وأفازَهُ الله بكذا فَفازَ به، أي ذَهَبَ به. وقوله تعالى: "فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ من العَذابِ"، أي بمَنْجاةٍ منه. والمَفازَةُ أيضاً: واحدة المفاوِزِ. قال ابن الأعرابي: سمِّيت بذلك لأنها مَهْلَكة، من
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.319 harfز ف ( و ا ي ء )
زوف ، وزف ، زيف ، زفي ، فوز ، أزف ، وفز ، أفز ، زأف .
زوف : قال الليث : الزَّوْف ، يقال : إن الغِلمان يتزاوَفون ، وهو أن يجيءَ أحدُهم إلى رُكن الدكان فيضع يده على حرفه ثم يزُوف زَوْفَةً فيستقلّ من موضعه ويدور حواليْ ذلك الدكّان في الهواء حتى يعودَ إلى مكانه ، وإنما يتعلمون بذلك الخفّة للفُروسية .
وقال ابن دريد : الزَّوفُ : زَوْفُ الحمامة : إذا نَشَرَتْ جناحيها وذنبها عَلَى الأرض .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.701 harf(باب الفاء والواو وما يثلثهما)
(فوت) الفاء والواو والتاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على خلافِ إدراكِ الشّيءِ والوصولِ إليه. يقال: فاته الشَّيءُ فوتاً. وتفاوَتَ الشَّيئانِ: تباعَدَ ما بينهما، أي لم يُدرِك هذا ذاك. والافتيات: افتعالٌ من الفَوت، وهو السَّبق إلى الشَّيء دون الائتمار([1]) . يقال: فلانٌ لا يُفْتاتُ عليه، أي لا يُعْمَل شيءٌ دون أمرِه.
ومن الباب: الفَوْت: الفُرْجة بين الشَّيئين، كالفُرجة بين
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR637 harfف و ز
طوبى لمن فاز بالثواب وفاز من القعاب أي ظفر ونجا.
وهو بمفازة من العذاب أي بمنجاة منه: وضربوا الفازات أي الفساطيط.
وتقول: تلك الفازه فيها المفازه أي المفلحة.
ومن المجاز: المفازة للفلاة: سمّيت باسم المنجاة على سبيل التفاؤل.
وفوّز المسافر: ركب المفازة ومضى فيها.
قال حسّان: لله درّ رافع أنّى اهتدى فوز من قراقر إلى سوى وفوّز بإبله.
وفوّز الرجل: مات فصار في مفازة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.866 harfالفَوْزُ: النَّجاءُ والظَّفَرُ بالأُمْنِيَّة والخيرِ، فازَ به فَوْزاً ومَفازاً ومَفازَةَ. وقوله عز وجل: إِن للمتقين مَفازاً حَدائِقَ وأَعْناباً؛ إِنما أَراد مُوجِبات مَفاوِز ولا يجوز أَن يكون المَفازُ هنا اسْمَ الموضع لأَن الحدائق والأَعناب لسن مواضع. الليث: الفَوْزُ الظَّفَرُ بالخير والنَّجاةُ من الشر. يقال: فازَ بالخير وفازَ من العذاب وأَفازَهُ الله بكذا ففازَ به أَي ذهب به. وفي التنزيل العزيز:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR327 harf* ف و ز * * الفَوْزُ * الناة والظفر بالخير وهو الهلاك أيضا وبابهما قال و * أفَازَهُ * الله بكذا * فَفَازَ * به أي ذهب به وقوله تعالى ﴿بمفازة من العذاب﴾ أي بمنجاة منه و * المضفَازضةُ * أيضا واحدة * المَفَاوِزِ * قال بن الأعرابي سميت بذلك لأنها مهلكة من * فَوَّزَ تَفْويزا * أي هلك وقال الأصمعي سميت بذلك تفاؤلا بالسلامة والفوز
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.483 harfالفوز: النجاة من الشر، والظفر بالخير والأمنية، يقال: فاز بالخير، وفاز من العذاب. الفوز أيضا: الهلاك، وهو ضد، يقال: فاز يفوز: مات وهلك. فاز به فوزا ومفازا ومفازة: ظفر، ويقال: فاز، إذا لقي ما يغتبط، وتأويله التباعد من المكروه. فاز منه فوزا ومفازا: نجا. الفوز: ة، بحمص، نقله الصاغاني. أفازه الله بكذا: أظفره، ففاز به، أي ذهب به. المفازة: المنجاة، وبه فسر أبو إسحاق قوله تعالى: فلا تحسبنهم بمفازة من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.891 harfفَازَ
1 فَازَ ذ , aor. يَفُوزُ, inf. n. فَوْزٌ (S, A, O, Msb, K) and مَفَازٌ and مَفَازَةٌ, (TA,) He attained, acquired, gained, or won, good, or good fortune, (S, A, O, Msb, * K,) or his wish or desire, or what he desired or sought; (Bd in iii. 182, and TA;) he met with, or experienced, that for which one would be regarded with a wish to be in the like condition, without its being desired that
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR897 harfفَازَ
فَازَ ( w ) U ( n. ac. فَوْز 1 )
a. [ Bi ], Seized, took, carried off; gained, won; obtained, acquired.
b. [ Bi ], Saved ( himself ); escaped.
c. [ Min ], Escaped, fled from.
d. see II (a) , ( b ).
فَوَّزَ
فَوَّزَ II ,
a. Entered, traversed the desert.
b. Went away, departed; ran away, fled; perished, died.
c. Was, became apparent.
أَفْوَزَ
أَفْوَزَ IV
a. [ acc. & Bi ],
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.329 harfفوز
فَازَ - يَفُوْزُ - فَوْز - فَائِز - فَائِزُوْن - مَفَاز - مَفَازَة
فَازَ - يَفُوْزُ + الكائن + بـِ ثمرة أو نفع: ضد خاب: يحصل على سلامة وخير بعد نجاته من مخاطرة: يحصل على سلامة وعلى خير وسرور وذلك بعد أن عرض نفسه بإرادته لمحنة وخطر وشدة، والذي كان يأمل منه تحصيل هذا الخير السرور، إذا ما نجا وتجاوز هذه المحنة
فَوْز: اسم فعل " فَازَ -
Sîgalar(8)
- الْفَوْزُKurtulup başarmak(الْفَعْلُ)×16
- الْفَائِزُونَKurtulup başaranlar(الْفَاعِلُونَ)×4
- فَوْزًاKurtulup başarmak(فَعْلًا)×3
- فَازَKurtulup başardı(فَعَلَ)×2
- بِمَفَازَةٍKurtulup başardıkları için(بِمَفْعَلَةٍ)×1
- بِمَفَازَتِهِمْOnların kurtulup başarmaları(بِمَفْعَلَتِهِمْ)×1
- فَأَفُوزَSebebiyle kurtulup başarırım(فَأَفْعُلَ)×1
- مَفَازًاKurtulup başarmak(مَفْعَلًا)×1
Mücavir kökler39 mücavir (120 toplam)
- عظم
17 ortak ayet · Büyük
- تحت
10 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir
- جري
10 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir
- جنن
13 ortak ayet · Bahçe demektir
- نهر
10 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- خلد
8 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- دخل
6 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- أبد
3 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- عدن
2 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
- يوم
7 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- رضي
3 ortak ayet · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
- سوأ
4 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
Geçtiği ayetler(27)
تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakİşte bunlar; Allah’ın hudududur. Kim, Allah’a ve O’nun elçisine itaat ederse; Allah onu, altından ırmaklar akan cennetlere koyacaktır. İşte bu; en büyük kurtuluştur.
… فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakAllah buyurdu ki: Bu, doğru söyleyenlerin doğruluklarının fayda verdiği gündür. Onlara; altından ırmaklar akan, içinde temelli kalacakları cennetler vardır. Allah; onlardan hoşnud olmuştur, onlar da Allah’dan hoşnud olmuşlardır. Büyük kurtuluş işte budur.
مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ
Kurtulup başarmakO gün, kim ondan döndürülürse; şüphesiz o, rahmete ermiştir. İşte apaçık kurtuluş budur.
… جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakAllah mü’min erkeklere ve mü’min kadınlara, içinde temelli kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetleri vaadetti. Ve Adn cennetlerinde çok güzel meskenler de. Allah tarafından bir hoşnudluk ise daha büyüktür. En büyük kurtuluş işte budur.
أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakOnlar için Allah; içinde ebedi kalacakları ve altından ırmaklar akan cennetler hazırladı. İşte bu, en büyük kurtuluştur.
… جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakMuhacirlerden, ensardan en ileri ve önde gelenlerle, ihsan ile onlara uyanlardan Allah razı olmuştur. Onlar da Allah’tan hoşnuddurlar. Hem onlara altından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. Orada temelli kalıcıdırlar. İşte budur en büyük kurtuluş.
… اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakMuhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.
لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakOnlar için dünya hayatında da, ahirette de müjde vardır. Allah’ın sözleri değişmez. Bu, büyük kurtuluşun kendisidir.
إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakİşte bu, şüphesiz büyük kurtuluştur.
وَقِهِمُ السَّيِّئَاتِ وَمَنْ تَقِ السَّيِّئَاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ
Kurtulup başarmakOnları kötülüklerden koru. O gün kötülüklerden kimi korursan; şüphesiz ona rahmet etmiş olursun. En büyük kurtuluş işte budur
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فوز |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi vâv) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نجو, ظفر, فلح |
| Zıt Kök | خسر |
| Çekirdek Özet 1 | Helak edici tehlike alanını (çöl/boşluk) aşıp sağ salim kurtulmak ve murat edilen hayra/ödüle kavuşmak |
| Çekirdek Özet 2 | Azaptan veya cehennemden tamamen uzaklaştırılıp kalıcı esenlik yurdu olan cennete ve ilahi rızaya erişmek |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal risk hattının başarıyla geçilip nihai değer ve kurtuluş sermayesinin ebedi kazanıma dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca dünyevi başarı, kura kazanımı veya haz elde etme gibi algılanıp tehlikeden arınma ve nihai kurtuluş boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فو | Açıklık, geniş boşluk, yarık, kabarma ve öteye geçiş; bu anlam فوت (arayı açıp geçmek), فوج (geniş kalabalık halinde akmak), فور (kaynayıp fışkırmak), فوض (geniş alana yayılmak/bırakmak), فوق (üst sınıra çıkmak) ve فوه (açıklık, ağız) köklerinde açıkça izlenir | ز | Ayrılma, kesilme ve sınır aşma niteliği eklenerek tehlikeli açıklığı/çölü arkada bırakıp kurtuluş ve zafer sınırına kesin biçimde ulaşma anlamı özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; açıklık, dışarı verme, sınır çizgisi | Tehlikeli veya dar bir vasattan genişliğe doğru çıkış ve açıklık kapısı |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme | Çıkış sürecinde hedefe tutunma, güvenli alana bağlanma ve irtibat |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, sınır çekme | Zarar veren ortamla bağı kesin olarak kesme, tehlikeli mesafeyi yararak selamet çizgisine geçme |
| فوز | Açıklığı aşıp tutunarak tehlike hattını kesip ayrılmak | Helak mahallinden kesin bir kopuşla sıyrılarak güvenli ve mükafatlı menzile tam yerleşme |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Uçsuz bucaksız, susuz ve tehlikeli çölü (مَفَازَة) aşıp sağ salim kurtuluşa ermek; tehlikeli alanı arkada bırakıp su veya yerleşim yerine varmak; kumar/ok çekme (مَيْسِر) uygulamasında kazanan okun (قِدْح) sandıktan öne fırlayıp sahibine pay kazandırması; koruyucu askeri çadır/gölgelik (فَازَة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | TırMessageh b. Hakîm beytinde kazanan okun pay getirmesi anlamında şöyle der: وَابْنِ سَبِيلٍ قَرَيْتُهُ أُصُلاً / مِنْ فَوْزِ قِدْحٍ مَنْسُوبَةٍ تُلُدُهْ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ebû Bekir döneminde Hâlid b. Velîd'in çölü geçişinde Râfi‘ b. Umeyre'nin kılavuzluğuna dair erken dönem şahidinde tehlikeli çölü aşmak anlamında şöyle geçer: للهِ دَرُّ رَافِعٍ أَنَّى اهْتَدَى / خَمْساً إِذَا مَا سَارَهَا الجَيْشُ بَكَى / مَا سَارَهَا مِنْ قَبْلِهِ إِنْسٌ يُرَى / فَوَّزَ مِنْ قُرَاقِرٍ إِلَى سُوَى |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça فوز kökü, Sami dillerinin güney kolunda özelleşmiş semantik bir gelişime işaret eder. Kuzeybatı Sami grubunda (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan f-w-z kök dizilimi zayıf temsil edilmekle birlikte, fonetik olarak dudak ünsüzü ve ıslıklı/sızıcı ünsüz birlikteliğini taşıyan köklerde (örneğin İbranice פוץ dağılmak, yayılmak, kaçıp kurtulmak veya פושׁ sıçramak, serbest kalmak) mekânsal bir açıklığa çıkma veya tehlikeden sıyrılma izleri görülür. Arapçada kök çift yönlü bir anlam gelişimi (ezdâd) sergilemiştir: Bir yandan tehlikeli araziye atılmak ve hatta orada helak olup ölmek (فَوَّزَ الرَّجُلُ), diğer yandan bu ölümcül alanı aşıp selamete ve nihai zafere ulaşmak (فَازَ بِالشَّيْءِ). Çöl anlamına gelen مَفَازَة kelimesinin hem helak mahalli olması hem de sağ çıkma temennisiyle tefe’ülen bu adla anılması bu ikili tabiatın somut kanıtıdır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فوز | Tehlikeli boşluğu (çölü) aşıp selamete çıkma, pay/ödül kazanma ve tehlikeden sıyrılma karşıtlığını bünyesinde birleştiren kök içi semantik genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Kuzeybatı Sami sızıcı-dudak kökleri | Mekânsal daralmadan veya tehlikeden genişliğe sıyrılma, kurtulma ve yayılma çekirdeğiyle akrabalık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فوز | Anlamlı | Kurtulmak, pay/zafer kazanmak | Helak edici tehlikeyi aşıp güvenliğe ve hedefe erişmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فزو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| وفز | Anlamlı | Sıçramak, acele etmek, telaş | Yerinde duramayıp hızla kalkmak, hafif ve tedirgin hareket etmek | Fonetik permütasyon; Kur'an'da geçmez |
| وزف | Anlamlı | Hızlı ve kesik adımlarla yürümek | Acele ile mesafeyi katetmek, öne doğru atılmak | Hareket sürati bakımından ilişkili; Kur'an'da geçmez |
| زفو | Anlamlı | Sürüklemek, hızla sevk etmek | Rüzgarın tozu veya gelinin topluluğu sevk etmesi gibi akış | زفف ile kökdeş hareket; Kur'an'da geçmez |
| زوف | Anlamlı | Göğsünü kabartmak, böbürlenerek yürümek | Boynunu uzatarak öne doğru yürümek; bitki adı | Morfolojik permütasyon; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فوز | Merkez | Tehlikeden kurtulup zafere ermek | Hem büyük bir felaketten kesin sıyrılmayı hem de arzulanan nihai nimete kavuşmayı birlikte içerir | İki kutuplu (kurtuluş + kazanım) nihai başarı |
| نجو | Komşu | Kurtulmak, sıyrılmak | Yalnızca tehlikeli veya sıkıntılı durumdan yakayı kurtarmaya odaklanır; arkasından gelen ödülü zorunlu kılmaz | Zarardan salim kalma hali |
| ظفر | Komşu | Zafer kazanmak, galebe çalmak | Bir yarışta, çatışmada veya arayışta hedefe ulaşıp üstün gelmeyi öne çıkarır | Talebe erişme ve üstünlük boyutu |
| فلح | Komşu | Emeğin semeresiyle kurtuluşa ermek | Tarlayı yarıp tohumun yeşermesi gibi, uzun bir çaba ve engelleri yararak verimli sonuca ulaşmayı anlatır | Süreç ve emek merkezli refah |
| خسر | Zıt | Ziyan etmek, hüsrana uğramak | Sermayeyi, imkânı ve varoluşsal fırsatı tüketip helak ve mahrumiyet içinde kalmak | Kurtuluşun ve kazanımın tam zıddı |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فوز | Kurtulup zafere ermek | Büyük tehlikeden salim çıkıp ebedi veya değerli mükafata nail olma bütünlüğü | Kesin |
| Latince | Salus, Victoria, Triumphus | Esenlik, kurtuluş, zafer | Salus esenlik ve kurtuluşu, victoria kazanımı karşılar; tek kelime iki kutbu birden tam örtmez | Güçlü |
| İngilizce | Deliverance, Ultimate triumph, Salvation | Tehlikeden kurtuluş ve nihai zafer | Deliverance ve salvation kurtuluş kutbunu, triumph ise büyük ödülü karşılar | Güçlü |
| Almanca | Erlösung, Triumph, Heilsgewinn | Selamet, nihai başarı, kurtuluş kazancı | Erlösung felaketten kurtulmayı, Sieg veya Triumph zaferi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Salut, Triomphe suprême | Kurtuluş, yüce muzafferiyet | Salut cehennemden ve azaptan kurtuluşu, triomphe ise cennete kavuşmayı yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْفَوْزُ الْعَظِيمُ / الْفَوْزُ الْكَبِيرُ / الْفَوْزُ الْمُبِينُ | Ebedi kurtuluş ve cennete kavuşma | İman ve salih amel sahiplerinin ahirette cehennemden uzaklaştırılıp cennet nimetlerine nail olması bağlamı (Âl-i İmrân 3:185, Nisâ 4:13, Tevbe 9:100, Furkân 25:11, Burûc 85:11) |
| مَفَازًا / مَفَازَةٍ / بِمَفَازَتِهِمْ | Kurtuluş yeri, kurtuluş vesilesi, selamet mahalli | Azaptan kesinlikle uzak ve güvende olma hali ile takva sahiplerine vadedilen güvenli ödül menzili bağlamı (Âl-i İmrân 3:188, Zümer 39:61, Nebe 78:31) |
| الْفَائِزُونَ | Başarıya ve kurtuluşa eren zümre | İlahi çağrıya uyup sabır, takva ve cihad ile nihai felaketten kurtularak ebedi mükâfatı hak eden topluluk bağlamı (Tevbe 9:20, Mü'minûn 23:111, Nûr 24:52, Haşr 59:20) |
| فَوْزًا عَظِيمًا (Dünyevi bağlam) | Maddi ganimet, çıkar ve dünyevi zafer | Münafıkların veya zayıf imanlıların savaştan sağ çıkıp ganimet elde etmeyi en büyük başarı saymaları bağlamı (Nisâ 4:73) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret, adalet, necât ve va'd-va'îd meselesi | Nihai kurtuluşun (fevz) amelle mi yoksa ilahi lütuf ve rahmetle mi gerçekleştiği tartışması | Azaptan tamamen kurtulup rü'yetullah ve rıdvana ulaşma mertebesi |
| Fıkıh | Cihat, ganimet ve can güvenliği | Savaşta tehlikeli araziden selametle çıkma ve meşru hakları/hisseleri elde etme hükümleri | Helak tehlikesinden canı ve malı koruyup meşru sonuca ulaşma |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:185 ve Nebe 78:31 tefsirleri | Âyetteki "ateşten uzaklaştırılıp cennete sokulan kimse fevz bulmuştur" tanımının ıstılahi tahlili | Cehennemden uzaklaşma (نجاة) ile cennete girişin (ظفر) ayrılmaz bileşimi |
| Hadis | Şehadet, kurtuluş ve müjde rivayetleri | Hz. Peygamber ve ashabının zorlu seferleri aşması ve şehidin "Kâbe'nin Rabbine andolsun ki kazandım" (فُزْتُ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ) nidası | Dünyevi ölümün hakikatte en büyük fevz ve ebedi hayata geçiş sayılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve rıza-i ilahi | Nihai kurtuluş ve ebedi saadet | Tehlikeyi bertaraf edip ebedi mükâfatı teminat altına alma | Cehennem helakinden sıyrılarak cennet rıdvanına yerleşme gayesi | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı ve cehalet karanlığı | Şüpheden ve cehalet felaketinden tahkike ulaşma | Zihinsel helak riskini giderip yakin bilgiyi elde etme | Yanılgı çölünü aşıp sağlam delil ve kesin bilgi menziline vasıl olma | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal güvenlik ve kriz yönetimi | Toplumu felaketten çıkarıp güvenli nizama ulaştırma | Dağılma ve helak tehditlerini bertaraf ederek istikrarı kurma | Kaos ve tehdit alanını aşarak halkı esenlik ve bağımsızlık zeminine kavuşturma | Güçlü |
| İktisadi | İflas riski ve krizden çıkış | İflas ve zarardan sıyrılıp kalıcı refaha erme | Kaynakların yok olma riskini yönetip sürdürülebilir artı değer sağlama | Kriz ve hüsran darboğazını aşarak sermayeyi güvenli kazanıma dönüştürme | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik eşiğin (potansiyel bariyerinin) aşılması ve kararlı denge durumuna geçiş | Fizikte bir parçacığın yüksek enerji engelini (tünelleme veya aşma yoluyla) arkada bırakıp kararlı ve korunaklı en düşük potansiyel kuyuya düşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Krizden çıkış ve varoluşsal güvenlik inşası | Sosyolojide ve psikolojide bireyin ya da toplumun ölümcül bir travma/risk havzasından sağ çıkıp kalıcı bir refah ve güvence zeminine yerleşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın seküler başarı, sınav kazanma, makam elde etme, kura tutturma veya piyango vurması gibi gelip geçici maddi kazanımlara indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ateşten ve ebedi helakten uzaklaşmayı ön şart kılan, sadece kazanmayı değil aynı zamanda mutlak yıkımdan salim kalmayı içeren varoluşsal nihai kurtuluş |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ 4:73 ayetinde kınanan münafık tavrında olduğu gibi, dünyevi küçük bir menfaati "en büyük kazanç" sanıp ebedi felaketi görmezden gelme basiretsizliği |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nihai insan tasavvurunda "başarı" ve "kurtuluş" kriterini belirler; başarının konjonktürel bir zenginlik değil, varoluşsal bir felaketten (ateşten) uzaklaşarak ebedi nimet yurduna girmek olduğunu açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet-cehennem ayrımını kuran eskatolojik ayetlerde (Âl-i İmrân 3:185), müminlerin vasıflarını bildiren surelerde (Tevbe 9:100, Mü'minûn 23:111) ve münafıkların dünyevileşmiş zafer algısını eleştiren pasajlarda (Nisâ 4:73) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın zihnindeki seküler ve anlık "kazanç/başarı" yanılsamasını yıkar; tehlikeyi defetmeden elde edilen şeyin zafer olamayacağını, asıl fevzin tehlikeden kesin uzaklaşma (mefâze) ile başladığını öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSusuz ve ölümcül çöl arazisini geride bırakıp selamet vahasında güvenlik ve himayeye (çadıra/fâzeye) kavuşmak; payını tehlikeden çekip almak.
- Soyut anlamEbedi hüsran ve azap tehdidinden tamamen tecrit edilip kalıcı esenlik, mükâfat ve rızaya erişerek varoluşsal zafere ulaşmak.
- Sistematik karşılıkRisk ve helak parametresinin sıfırlanması ile nihai değer ve fayda parametresinin sonsuza ulaştırıldığı karar ve sonuç sistemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormüldeki nihai kurtuluş ve başarıyı (فوز); bireyin maruz kalabileceği helak ve azap fonksiyonunu; helakten kesin arınma ve uzaklaştırılma emniyetini; ise ulaşılan ebedi nimet, kazanç ve ilahi rıza potansiyelini temsil eder. Zamanın sonsuza gitmesi (), fevzin geçici dünyevi kazançları değil, ahiretteki kalıcı ve nihai neticeyi gösterdiğini sembolize eder. Helak sıfıra inmediği müddetçe () fevz gerçekleşemez.