هدهد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-د-ه1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونقولهدهدالْهُدْهُدَفقدطيررأي

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

هدهد

ه - د - ه

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 4 sözlük

“Hudhud”, çavuş kuşudevamı ›

Notlarım

Sözlükler(4)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Hudhud”, çavuş kuşu

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR299 harf
هَدهَدَةُ الحمامِ: دويُّ هَديرِهِ هدهدة. والفحلُ يهَدهِدُ في هديره. وجمع الهَدهَدَةِ هَداهِدُ. قال العجاج: يَتْبَعْنَ ذا هَداهِدٍ عَجَنَّسا وهَدْدَتِ المرأة ابنَها، أي حرَّكته لينام. والهُدْهُدُ طائرٌ، والهُداهِدُ مثله. قال الراعي: كَهُداهِدٍ كَسَرَ الرُماةُ جناحَهُ والجمع الهَداهِدُ، بالفتح.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR512 harf
هَدْهَدَ هَدْهَدَ a. Cooed. b. Rocked, hushed ( child ). c. Roared; bellowed. d. Lowered. هَدْهَد هَدْهَد 51 , a. Voices, cries of the demons. هَدْهَدَة هَدْهَدَة 51t , ( pl. هَدَاْهِدُ 47 ), a. Cooing; murmuring. b. Braying, bellowing. c. Lullaby. - هُدْهُد 54 , هُدَهِد 55 , ( pl. هَدَاْهِدُ 47 , هَدَاْهِيْدُ 67 ), Wood-pigeon; hoopoe & c. هُدَاهِد هُدَاهِد a. see 54 .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.728 harf
هدهد هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ - هُدْهُد هَدهَدَ - يُهَدْهِد + الطائر: يقرقر: يخرج صوته المعروف: هُدْهُد - الهُدْهُد: اسم أحد أنواع الطيور معروف بصوته: الكثيرُ الهَديرِ من الحمام واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " طريقة لحن الصوت وموسيقاه وإخراجه للتأثير به على المتلقي، وهي: هَدهَدَ - يُهَدْهِدُ، ضَفْدَعَ - يُضَفْدِعُ، زَنَمَ - يَزْنِمُ، خَارَ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. فقد

    1 ortak ayet · (Fe, kaf,dal) Bağboğan ot,

  2. طير

    1 ortak ayet · “Tayr” kuş demektir

  3. غيب

    1 ortak ayet · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…

  4. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  5. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  6. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَتَفَقَّدَ الطَّيْرَ فَقَالَ مَا لِيَ لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ

    İbibikKuşları araştırarak dedi ki: Hüdhüd’ü niçin göremiyorum? Yoksa kayıplardan mı oldu?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهدهد
YapıDörtlü (mükerrer / ikilemeli kök)
Özel Durumİkili ses yansımalı çekirdeğin (هد) yinelenmesiyle oluşan katlamalı yapı
Bağlamsal Yakın Köklerطير, نمل, غراب
Zıt Kökصمت
Çekirdek Özet 1Kesintili, ritmik ve boğazdan çıkan boğuk ses çıkarma; sallanarak veya ritimle hareket etme
Çekirdek Özet 2Kur'an'da Hz. Süleyman kıssasında haber getiren, gözlem yapan ve tevhid bilincine sahip özel kuş türü
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde fıtrî algı, bilgi taşıyıcılığı ve tevhidî sadakat
Kritik Hata RiskiHudhudü yalnızca biyolojik bir kuş türü veya masalsı bir motif sayarak ayetteki haberci, rasatçı ve tevhidi kavrayış sahibi özne rolünü göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هدAğır ve boğuk ses çıkarma, yıkılma, sarsılma veya ritmik sallanma; nitekim هدد yıkıcı ses çıkarmayı, هدم sarsıntıyla yıkmayı, هدي ise ritmik ve hedefli yönelişi ifade ederهدİkili çekirdeğin aynen yinelenmesi harekete ve sese süreklilik, ritmik kesintililik, ötüşteki titreşim ve sallanma niteliği kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığın veya sesin solukla, dikkat çekici bir belirişle dışa vurulması
دKapı; giriş, geçiş, hareketBir durumdan diğerine geçiş, ritmik salınım ve yönelim hareketi
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİlk beliriş ve nefes hareketinin yankı gibi yinelenerek belirginleşmesi
دKapı; giriş, geçiş, hareketİkinci hareket eşiği; sesin ve salınımın ritmik bir vuruşa ve kalıba kavuşması
هدهدİki eşikli ve çift nefesli ritmik salınımBoğazdan ritmik ve yankılı sesler çıkararak sallanma, kendine özgü bir frekansta hareket ve seda üretme

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGüvercin ve ibibik gibi kuşların boğazlarından art arda çıkardıkları boğuk ve ritmik ötüş; çocuğun beşikte sallanarak uyutulması sırasındaki ritmik ses ve hareket
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi Arapçasında ibibik kuşunun başındaki tepelik ve ritmik ötüşü tasvir edilmiş, kuşun yer altındaki suyu sezme yeteneğine dair gözlemler darbımesellere konu olmuştur
Erken Arapça kullanımİbnü'l-Kelbî ve erken dönem rivayetlerinde ibibik kuşu keskin görüşü ve su menbalarını sezmesiyle anılmış, kuşun ötüş tarzı ve başını ritmik sallayışı Arap dilinde fiilleştirilmiştir

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Tâcü’l-Arûs, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça هدهد kelimesi, Sami dillerinde kuş ötüşlerini ve ritmik titresimli sesleri taklit eden yansımalı (onomatopoetik) kök katmanına aittir. İkili هد veya هدد tabanı, boğuk bir seda çıkarmayı, uğuldamayı ve ritmik vuruşu gösterir. Süryanice ve İbranicede ibibik kuşu için farklı kökler (örneğin İbranice dukhifat) kullanılsa da, ritmik sallanma, ninnileme veya boğuk ses çıkarma bakımından fonetik benzerlikler gösteren ses yansımalı türevler mevcuttur. Arapçada bu kök hem kuşun tür adı (Upupa epops / ibibik / çavuş kuşu) hem de ritmik sallanma ve mırıldanma eylemini niteleyen dörtlü bir fiil gövdesi olarak kökleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisânü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهد kökünden mükerrer türetimKuşun boğazından çıkardığı ritmik ve boğuk «hud-hud» sesinin taklidiyle isimleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSes yansımalı (onomatopoetik) paralel türevlerSami dillerinde ritmik fısıltı, sallanma ve boğuk ses çıkarma fiilleriyle akrabadırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiKuşun ötüş sesine dayalı evrensel yansımaBirçok dilde ibibik kuşunun adı ötüş sesinin taklidinden türemiştir (örneğin Latince upupa)Muhtemel

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Gesenius, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هدهدAnlamlıİbibik kuşu; ritmik ses çıkarma veya sallamaDörtlü mükerrer yapıda kuşun ötüşünü ve ritmik hareketini anlatırKur'an'da geçer; hedef kök

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هدهدMerkezİbibik kuşu, ritmik ses ve hareketBelirli bir kuş türü olup bilinçli haber getirme ve basiretle anılırKur'an'da el-Hudhud adıyla geçer
طيرKomşuGenel olarak uçan varlıklar ve kuşlarHavada süzülme ve kanat çırpma eylemini kuşatan üst cins adıdırKur'an'da kuş cinsi için kullanılır
نملKomşuYeryüzü canlısı, teşkilatlı böcekToplumsal hiyerarşisi ve fıtrî haberleşmesi olan yer canlısıdırSüleyman kıssasında hudhud ile komşudur
غرابKomşuKarga türü, yön gösterici kuşFiziksel gömme ve örtme eylemini öğretmede öne çıkan kuşturÂdem'in oğluna örneklik eder
صمتZıtSessizlik, sükûtSesin ve haber akışının tamamen durması halidirHudhudün ritmik ötüşü ve haber getirmesine zıttır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaهدهدİbibik kuşu, ritmik ses çıkaran varlıkSomut kuş türünü ve onun sesini doğrudan karşılarKesin
LatinceUpupa epopsİbibik kuşuBiyolojik tür adıdır; ses yansımalı kökeni Arapçayla örtüşür ancak tevhidi/haberi bağlamı içermezGüçlü
İngilizceHoopoeİbibikBiyolojik türü karşılar; Kur'an kıssasındaki elçi ve gözlemci boyutunu tek başına taşımazGüçlü
AlmancaWiedehopfİbibik kuşuKuşun fiziksel tür karşılığıdır; Arapçadaki fonetik kök bağını vermezGüçlü
FransızcaHuppe fasciéeÇavuş kuşu / ibibikTürün fiziksel tepeliğini ve adını belirtirGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْهُدْهُدَHz. Süleyman'ın ordusunda istihbarat ve keşif yapan, Sebe kavmini ve şirki fark eden bilinçli ibibik kuşuKıssa ve peygamberler tarihi bağlamı (Neml 27:20)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHayvanların idraki ve mükellefiyetiHudhudün şirki tanıması ve tevhid bilincine sahip olmasının fıtrî idrak mi yoksa mucizevî ilham mı olduğuHayvanlar aleminde fıtrî tevhid bilinci ve Allah'a secde idraki
FıkıhEti yenen ve yenmeyen hayvanlarHz. Peygamber'in hudhudün öldürülmesini yasaklamasından hareketle etinin hükmüDokunulmazlık ve öldürülme yasağı
TefsirSüleyman kıssası ve kuş diliHudhudün konuştuğu dilin harfî bir lisan mı yoksa hâl dili ve mucizevî kavrayış mı olduğuKeskin gözlemcilik, basiret ve doğru haber taşıma
HadisCanlılara eziyet yasağıHüdhüd, karınca, arı ve kurbağanın öldürülmesini nehyeden rivayetlerEkolojik denge ve yaratılış hikmeti taşıyan canlıların himayesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid bilinciFıtrî muvahhit gözlemciŞirki ve Güneş'e tapınmayı tespit etmeVarlığın bütününde Allah'a secde bilincinin mevcudiyetini temsil ederKesin
İlmiKeşif ve gözlemİstihbarat ve veri toplayıcıBilinmeyen coğrafyayı ve toplumsal yapıyı araştırmaDoğrulanabilir, kesin bilgiye dayalı haber getirme ilkesiGüçlü
SiyasiDevlet teşkilatı ve elçilikGüvenilir istihbaratçı ve diplomatik ulakHükümdar adına mektup ulaştırma ve nabız yoklamaLiyakate dayalı görev paylaşımı ve denetim mekanizmasıGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıBu kökün doğrudan iktisadi bir sistem karşılığı bulunmamaktadırVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKeşif probu / bağımsız algılayıcı sensör (remote sensor)Merkezi sistemden bağımsız hareket ederek uzak mesafeden veri toplayan ve sisteme kesin bilgi aktaran alıcı birim yapısıGüçlü
Beşeri bilimlerDiplomatik istihbarat / tarafsız gözlemcilikBir siyasi otoritenin sınırları dışındaki sosyo-kültürel durumu tespit eden ve doğru haber ileten rasyonel aracıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHudhudü yalnızca biyolojik bir kuş türü veya edebi bir fabl figürü sayarak ayetteki bilişsel ve ahlaki misyonu sıradanlaştırmak
Kur'an içi daha geniş anlamCanlılar aleminin fıtrî bir tevhid idrakine sahip olduğu, krallara ve peygamberlere bile bilmedikleri hakikati haber verebilecek bir bilgi taşıyıcısı olabileceği
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Süleyman kıssasını tarih dışı bir mitolojiye indirgemek; hayvanların şuursuz varlıklar olduğu zannıyla yaratılıştaki kozmik ibadeti ve denetim ahlakını kavramaktan uzaklaşmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlıklar hiyerarşisinde insanın diğer canlılara mutlak üstünlük taslayamayacağını, küçük bir kuşun dahi bir peygamberin bilmediği kesin bir haberi taşıyabileceğini göstererek bilgi ve tevhid ahlakını ders verir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Süleyman kıssasını, mülk ve nübüvvet ilişkisini, kuşların ve tabiatın tesbihini konu edinen ayetlerde (Neml Suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hayvanların idraksiz birer otomat olduğu fikrini ve bilginin yalnızca belirli bir zümrenin tekelinde bulunduğu yanılgısını düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBoğazından ritmik ve boğuk sesler çıkaran, başı sorguçlu ve kendine has salınımı olan ibibik kuşu.
  • Soyut anlamUzak ve bilinmeyen sahadan kesin, doğrulanmış ve tevhid eksenli bilgi toplayıp merkeze iletme kabiliyeti.
  • Sistematik karşılıkYönetim ve peygamberlik teşkilatında bağımsız gözlem, bilgi aktarımı ve fıtrî ahlaki şahitlik.
  • LaTeX modeliS→fE→gK  ⟹  ΔI=K∖IS
  • LaTeX açıklaması

Modelde S peygamber/hükümdar merkezini (Süleyman), E bağımsız algılayıcı ve hareketli gözlemciyi (Hudhud), f denetim ve görevlendirme bağını, E'nin ulaştığı dış çevre ve yabancı toplumu (Sebe), g bu çevreden elde edilen gözlem ve kesin bilgiyi, K toplanan tevhidi ve siyasi hakikati temsil eder. ΔI=K∖IS ifadesi ise gözlemcinin getirdiği bilginin, merkezdeki otoritenin o ana kadar sahip olduğu mevcut bilgi kümesinde (IS) bulunmayan özgün ve hayati bir farkı (kesin haberi) sisteme kazandırdığını sembolize eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه