هزم
ه - ز - م
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 13 sözlük
Kırılmış kısalmış sopa demektir. Bununla toprak eşerler. Yenilmek, parçalanmak, dağılmak anlamlarına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kırılmış kısalmış sopa demektir. Bununla toprak eşerler. Yenilmek, parçalanmak, dağılmak anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.197 harfباب الهاء والزّاي والميم معهما
ه ز م، ه م ز، ز ه م مستعملات هزم: الهَزْمُ: غَمْزُك الشَّيءَ تَهْزِمُه بيدك فينهزِمُ في جَوْفِه، كما تَغْمِزُ الفتاةَ فتنهزمُ وكذلك القِربةُ تنهزم في جوفها والاسم: الهزمة، وجمعُه: هُزوم، قال: حتّى إذا ما بِلّتِ العُكُوما من قَصَبِ الأَجْوافِ والهُزُوما وقال:
ولكنّه خانتْ كعوبُ قـنـاتِـه وما هَزَمَتْ أُنبوبُه كَفَّ أَخْرقا
وغيثٌ هَزِمٌ مُتَهَزِّمٌ لا
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR541 harfالهَزْمَةُ: النُقْرَةُ في الصدر، وفي التفَّاحة إذا غمزتها بيدك، ونحو ذلك. وهَزْمُ الضَريع: ما تكسَّر منه. والتَهَزُّمُ: التكسُّر. يقال: تَهَزَّمَ السِقاءُ، إذا يبس فتكسَّر. وهَزَمْتُ الجيش هَزْماً وهَزيمةً، فانْهَزَموا. والهَزيمةُ: الرَكِيَّةُ. واهْتِزامُ الفرس: صوت جريه. قال امرؤ القيس:
على الذَبْلِ جَيَّاشٌ كأنَّ اهْتِزامَهُ إذا جاشَ فيه حَمْيُهُ غَلْيُ مِرْجَلِ
واهْتَزَمْتُ الشاةَ: ذبحتها.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.387 harfه ز م
هزم ، مهز ، همز ، زهم ، مزه : مستعملة .
مهز : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : مَهزَه ، ومَحَزَه وبَهزَه بمعنى واحد : أي دفعه .
مزه : يقال : مازَحَه ، ومازَهَه ، والمَزْحُ ، والمَزْهُ واحد .
هزم : قال الليث : الهزْم : غَمزُك الشيء تهزِمُه بيَدِك فينهزِم في جوفه ، كما تَغْمِزُ القَناة فتنهزم ، وكذلك القِربةُ تنهزِم في جوفها والاسم الهمزَةُ ، والهزْمة ، والجميع الهُزُوم ، ومنه قول الراجز :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.679 harf(باب الهاء والزاء وما يثلثهما)
(هزع) الهاء والزاء والعين أصلانِ يدلُّ أحدهما على وَحْشَة، والآخر على اضطرابٍ وكَسْر.
الأوَّل قولهم: مَضَى هَزِيعٌ من الليل، أي طائفةٌ منه. وتهزَّعَ فلانٌ لفلان: تنكَّرَ. قال الخليل: هو من هزيع اللّيل، لأنَّ تلكَ ساعةُ وَحْشةٍ.
والآخر قولهم: تهَزَّعت القناةُ: اضطربَتْ. وتهَزَّعَت المرأة: تثَنَّتْ. قال:
* مِثْلَ القَطاةِ لَدْنَةَ التَّهَزُّعِ([1]) *
وتهزَّعَ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR396 harf- أصل الهزم: غمز الشيء اليابس حتى ينحطم، كهزم الشن، وهزم القثاء والبطيخ، ومنه: الهزيمة لأنه كما يعبر عنه بذلك يعبر عنه بالحطم والكسر. قال تعالى: ﴿فهزموهم بإذن الله﴾ [البقرة/251]، ﴿جند ما هنالك مهزوم من الأحزاب﴾ [ص/11] وأصابته هازمة الدهر. أي: كاسرة كقولهم: فاقرة، وهزم الرعد: تكسر صوته، والمهزام: عود يجعل الصبيان في رأسه نارا فيلعبون به، كأنهم يهزمون به الصبيان. ويقولون للرجل الطبع: هزم واهتزم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR646 harfه ز م
هزم الجيش وانهزم.
وجيش مهزوم وهزيم وهزمته واستهزمته وهو يستهم الجيوش.
وهو هزّام فرّاس.
ووقعت عليهم الهزيمة.
وهزمت البئر: حفرتها.
وهزمت في الأرض هزمةً.
وهزمت في البطيخة والقربة إذا غمزتها بيدك فانهزمت إلى جوفها وفي القربة هزمة وهزومٌ وتهزّم السقاء: ثني بعضه على بعض وهو جاف فتكسّر وتصدّع.
وتهزّم البناء: تهدّم.
وشجّةٌ هازمة.
وفي الحديث: " إن زمزم هزمة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.467 harfالهَزْمُ: غَمْزك الشيء تَهْزِمُه بيَدِك فيَنْهَزِمُ في جوفه كما تَغْمِزُ القَناةَ فتَنْهَزِم، وكذلك القِربةُ تَنْهَزِم في جوفها، وهَزَمَ الشيءَ يَهْزِمُه هَزْماً فانْهَزَمَ: غمَزه بيده فصارت فيه وَقْرةٌ كما يُفْعل بالقِثّاء ونحوه، وكلُّ موضعٍ مُنْهزِمٍ منه هَزْمةً، والجمع هَزْمٌ وهُزومٌ. وهُزومُ الجوفِ: مواضعُ الطعامِ والشرابِ لتَطامُنِها؛ قال:
حتى إذا ما بَلَّت العُكوما،
من قَصَبِ الأَجْوافِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR73 harf* ه ز م * * هَزَمَ * الجيش من باب ضرب و * هَزِيمَةً * أيضا * فانْهَزَمُوا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.565 harf| ( هَزَمَهُ يَهْزِمُهُ ) هَزْمًا ( فانْهَزَمَ : غَمَزَهُ بيده ، فصارت فيه حُفْرةٌ ) كما تُغمز القِربةُ ، فَتَنْهَزمُ في جوفِها ، وكذلك : القِثَّاءة ، ( وكل موضعٍ مُنْهزمٍ منه هَزْمَةٌ ) بالفتح ، ( ج : هَزْمٌ ، وهُزومٌ ) . | ( و ) هَزَمَ ( فُلانا ) : إذا ( ضَرَبه ، فدخل ما بين وَرِكَيْهِ ، وخرجت سُرَّتُهُ ) . | ( و ) هَزَمَتِ ( القَوْس ) هَزْمًا : ( صوَّتَتْ ، كَتَهَزَّمَتْ ) ، عن أبي حنيفة .
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR712 harfاِنْهَزَمَ
7 اِنْهَزَمَ ذ It (an army) was routed, discomfited, defeated, or put to flight. (K, &c.) See حَاصَ, in art. حيص; and اِنْحَازَ, in art. حوز; from both of which it is distinguished.
هَزْمَةٌ
هَزْمَةٌ ذ The [purring, or] sound of the throat of a cat. (TA.) ― -b2- The pit between the two collar-bones. (TA, art. ترب.) ― -b3- [The pit above a horse's eye.] (K, voce وَقْبٌ.) See also
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.413 harfهزَمَ
هزَمَ I ( n. ac. هَزْم 1 ),
a. Pressed, squeezed; hollowed out.
b. ( n. ac. هَزْم 1 , هَزِيْمَة 25t ), Overthrew, defeated, routed.
c. ( n. ac. هَزِيْم 25 ), Twanged ( bow ).
d. [ La ], Defrauded.
e. [ pass. ] [ 'Ala ], Liked.
f. ( n. ac. هُزُوْم 27 ), Waned ( night ).
هَزَّمَ
هَزَّمَ II ,
a. see I (b) .
تَهَزَّمَ
تَهَزَّمَ V ,
a. see I (c) .
b. Rumbled.
c. Snapped (
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok21.414 harfهزم
هَزَمَ - يَهْزِمُ، هُزِمََ - يُهْزَمُ - مَهْزُوْم
هَزَمَ - يَهْزِمُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدفع به للأسفل مكسراً ومحطماً: يؤثر عليه بقوة ضاربة أو ساحقة فيكسره ويحطمه ثم يدفعه للأسفل حتى يغور في الأرض: تشبه عملية سقوط شيء ثقيل على شيء موضوع على أرض طرية فيسحقه ويدمره ويدفعه ويغور به فيجعله في حفرة من الأرض: وهو يستعار في الحرب لبيان
Mücavir kökler22 mücavir (28 toplam)
- جالوت
1 ortak ayet · Câlut
- دفع
1 ortak ayet · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
- داود
1 ortak ayet · Davut
- حزب
1 ortak ayet · “Huzme” demet demektir
- جند
1 ortak ayet · Ordu demektir
- دبر
1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- فسد
1 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- بعض
1 ortak ayet · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
- أذن
1 ortak ayet · Kulak demektir
- فضل
1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- ذو
1 ortak ayet · Sahip
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
Geçtiği ayetler(3)
سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ
Bozguna uğratılacakTopluluk yakında dağıtılacak ve onlar arkalarını dönüp kaçacaklar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | هزم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كسر, فلل, قهر |
| Zıt Kök | نصر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneye bastırarak içe doğru çökertmek, ezmek ve bütünlüğünü içten kırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Toplu ve örgütlü bâtıl güçlerin direncinin kırılarak içe doğru çökertilmesi ve dağıtılması |
| Çekirdek Özet 3 | Dışsal kütle gücünün iç dayanaktan yoksun kaldığında tek bir darbeyle çözülüp bozguna uğraması |
| Kritik Hata Riski | Bozgunu salt sayısal bir yenilgi sanıp içsel direnç ve nizamın çökmesi boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| هز | Titretme, sarsma, gevşetme ve yerinden oynatarak direncini kırma; هزز kökünde şiddetle sallama, هزل kökünde zayıflatıp inceltme, هزأ kökünde ise ciddiyeti sarsıp hafifseme anlamı taşır. | م | Çekirdeğin içerdiği dinamik sarsma eylemini, kütlenin kendi içine doğru çökmesi, içe basılarak çukurlaşması ve dağılması yönünde somutlaştırıp sabitlemiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Varlığın veya yapının görünür hâle gelmesi, bir kütle olarak ortaya çıkıp durması. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Yapının dış cidarına veya direncine yönelik sert, keskin ve ani müdahale. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Katı yapının sıvı gibi içeri doğru göçmesi, iç boşluğa akması ve hacmin çökmesi. |
| هزم | Varlığın dış müdahaleyle iç boşluğuna doğru çökertilmesi | Dikkat çeken bir kütlenin ani bir darbeyle içe doğru kırılması, bastırılarak çukurlaştırılması ve direnç ekseninin çökmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi parmakla veya elle bastırıp içe doğru göçertmek; kuru tulumu, kavunu veya hıyarı bastırarak içine çökertip kırmak ve yerde çukur açmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde ve erken bedevi dilinde kök, mızrağın ezilip kırılmaması veya tulumun içe göçmesi tasvirlerinde geçer. Kitâbü'l-ʿAyn'da kaydedilen erken beytin bir mısraında mızrak boğumunun direnci anlatılırken kök şöyle yer alır: ولكنّه خانتْ كعوبُ قـنـاتِـه / وما هَزَمَتْ أُنبوبُه كَفَّ أَخْرقا |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbas'tan nakledilen hadiste Zemzem kuyusunun açılışı Cebrail'in topuğuyla yeri çökertip su çıkarması bağlamında هَزْمةُ جبريلَ terkibiyle zikredilir; Cerîr'in şiirinde ise çocukların ucunda ateş yanan sopayla oynaması anlatılırken kökten türeyen isim geçer: وتَلْعَبُ المِهزاما |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde هزم kökü, zayıflatma, kırma, bastırarak ezme ve bir kütlenin dengesini bozarak içe çökertme semantik alanı ile irtibatlıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kökün ilk iki harfiyle ilişkili olan sarsma, titretme ve yerinden oynatma anlamındaki biçimler (هز ekseni) ortak bir arka plan sunar. Arapçada kök, üçüncü harfin katılımıyla özellikle kabuklu, içi boş veya esnek nesnelerin üzerine dıştan uygulanan basınçla içe doğru bir çöküntü, yarık veya çukur oluşturma (هزمة) şeklinde özelleşmiştir. Buradan hareketle savaş meydanında ordunun dış cephesinin yarılarak iç saflarına doğru püskürtülmesi, nizamın kendi içine doğru çöküp dağılması anlamı kazanmış ve hezimet kavramı doğmuştur. Bu yönüyle Arapça, kökün fiziksel çökertme boyutunu toplumsal ve askeri bir dağılma terminolojisine dönüştürerek korumuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | هزم | Nesneyi parmakla veya elle bastırıp içine çökertmek, yerde çukurluk açmak; oradan ordunun saflarını yarıp içe doğru dağıtmak. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami / İbranice ve Aramice sarsma ve zayıflatma kökleri | Çekirdek düzeyde sarsıntı, titreşim ve direncin kırılması üzerinden fiziksel çözülme ortak semantik paydadır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış güvenilir bir dış soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| هزم | Anlamlı | İçe bastırıp çökertmek, bozguna uğratmak | Bir nesneyi bastırarak içine çökertmek, ezmek; savaşı kaybedip dağılmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| همز | Anlamlı | Dürtmek, sıkıştırmak, kırmak | Parmakla veya sözle arkadan dürtüp yermek, şeytanın vesveseyle kışkırtması. | Kardeş kök; Kur'an'da geçer; baskı ve dürtme ortak paydası vardır. |
| زهم | Anlamlı | Yağ kokmak, ağırlaşmak, basmak | Yağlı et kokusu, pis koku, kalabalığın birbirini sıkıştırması. | Kardeş kök; Kur'an'da geçmez; baskı ve sıkışma ilişkisi taşır. |
| زمه | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon; kök olarak oluşmamıştır. |
| مهز | Anlamlı | Çalkalamak, dövmek, hareket ettirmek | Bir nesneyi hızla çalkalamak veya yere vurup ezmek. | Kardeş kök; Kur'an'da geçmez; vurma ve sarsma yönüyle yakınlaşır. |
| مزه | Anlamlı | Çekip almak, tatmak, emmek | Bir şeyden azar azar tatmak veya bir şeyi hızla çekip almak. | Kardeş kök; Kur'an'da geçmez; zayıf ve sınırlı kullanım. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| هزم | Merkez | Bozguna uğratma, içe çökertme | Yapının dıştan gelen basınçla kendi içine göçmesi ve bütünlüğünün dağılmasıdır. | Bütüncül nizamın kırılıp içe doğru çözülmesi. |
| كسر | Komşu | Kırma, parçalama | كسر sert cisimlerin doğrudan parçalanmasını ifade ederken, هزم kütlenin basılarak içe doğru çökmesini anlatır. | Maddi veya manevi direncin kırılması. |
| فلل | Komşu | Dağıtma, çentme | فلل kılıcın ağzının çentilmesi gibi safların parça parça dökülmesiyken, هزم topluca içe göçmeyi bildirir. | Topluluğun çözülüp fire vermesi. |
| قهر | Komşu | Boyun eğdirme, üstün gelme | قهر üstten kurulan mutlak galebe ve iradeyi teslim almayı hedeflerken, هزم sahadaki askeri ve yapısal çöküştür. | Üstünlük kurarak iradesiz kılma. |
| نصر | Zıt | Yardım etme, zafere ulaştırma | نصر dirence dışarıdan güç katarak ayakta tutmak ve galip kılmak iken, هزم direnci çökerterek dağıtmaktır. | Güç takviyesiyle tutunmayı ve üstün gelmeyi sağlama. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | هزم | İçe çökertmek, bozguna uğratmak | Fiziksel olarak bir şeyi bastırıp çökertmeyi, askeri olarak ise safları yarıp kaçmaya zorlamayı kapsar. | Kesin |
| Latince | Ruptura, debellatio, consternatio | Yarmak, çökertmek, bozguna uğratmak | Ruptura yapısal yarılmayı ve içe kırılmayı karşılarken, debellatio askeri çöküşü karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Rout, collapse, defeat | Bozguna uğratmak, içe çökmek | Rout kelimesi bir ordunun nizamının bozulup kaçışmasını tam karşılar; collapse ise nesnenin içe göçme boyutunu verir. | Kesin |
| Almanca | Niederlage, zusammenbrechen, zerschlagen | Bozgun, içe çökmek, dağıtmak | Zusammenbrechen yapının kendi içine göçmesini, Niederlage ise askeri yenilgi boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | Déroute, effondrement | Bozgun, içe çöküş | Déroute nizamsız dağılmayı, effondrement ise iç boşluğa doğru hacim kaybını ve çöküşü ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَهَزَمُوهُمْ | Düşman ordusunun direncini kırıp dağıtmak | İman eden azınlığın, bâtılın kalabalık ordusunu Allah'ın izniyle bozguna uğratması bağlamı (Bakara 2:251). |
| سَيُهْزَمُ | Gelecekte gerçekleşecek kesin askeri hezimet | Mekke müşriklerinin birleşik gücünün yakın gelecekte kaçınılmaz olarak dağıtılacağını haber veren tehdit bağlamı (Kamer 54:45). |
| مَهْزُومٌ | Yenilgiye mahkûm, içi boş ve kırılgan topluluk | Peygamberlere karşı birleşen inkârcı hiziplerin hakikat karşısında er geç çökeceğini bildiren niteleme (Sâd 38:11). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin ispatı ve gayb haberleri | Kamer 54:45 ayetindeki bozgun haberinin Bedir Savaşı'nda aynen tahakkuk etmesi, peygamberliğin mucizesi olarak ele alınır. | Tarihsel olayları önceden haber veren ilahi bilginin doğrulanması. |
| Fıkıh | Siyer ve savaş hukuku | Düşman ordusunun hezimete uğramasından sonra elde edilen ganimetler, esirler ve kaçanların takip edilme şartları tartışılır. | Savaşın fiilen sona ermesi ve askeri iradenin kırılma eşiği. |
| Tefsir | Tâlût-Câlût ve Ahzâb kıssaları | Sayısal üstünlüğün değil, imanın ve manevi sebatın belirleyici olduğu, bâtıl fırkaların kaçınılmaz yenilgisi bağlamında açıklanır. | Maddi güç yığınağının içsel çürüklük sebebiyle kolayca dağılması. |
| Hadis | Savaş taktikleri ve dualar | Resûlullah'ın Hendek Savaşı'nda Ahzâb hiziplerine karşı ettiği bedduada kökün yer alması (hizmet ve hezimet talebi). | Birleşik bâtıl güçlerin nizamının ilahi müdahaleyle çözülmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hak ile bâtılın ontolojik çatışması | Bâtılın içsel boşluğunun ifşası | Bâtılın kaçınılmaz çöküşünü sağlamak | Bâtıl kütle ne kadar büyük olursa olsun, iç dayanağı bulunmadığı için hakikatin vuruşuyla içe doğru göçer. | Kesin |
| İlmi | Çürük argümanların tenkidi | Safsatanın ve temelsiz bilginin çökertilmesi | Yanlış bilgi sistemlerini tasfiye etmek | Delilden yoksun ve birbirine eklemlenmiş önyargılar topluluğu, tek bir muhkem delille tutarsızlığını gösterip dağıtılır. | Güçlü |
| Siyasi | Hiziplerin ittifakı ve güç dengesi | Birlik cephesinin nizamının parçalanması | İttifakların çözülmesini sağlamak | Birbiriyle sadece menfaat ortaklığı olan güç blokları, ilk kriz anında merkezkaç kuvvetle hezimete uğrar. | Kesin |
| İktisadi | Spekülatif balonlar ve tekelci yapılar | Finansal kriz ve piyasa çöküşü | Yapay sermaye birikimini sıfırlamak | Reel üretimden kopuk, şişirilmiş mali yapılar tıpkı boş bir tulum gibi küçük bir baskıyla içe çöker ve dağılır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yapısal çökme (implosion) ve mekanik burkulma (buckling) | Dıştan uygulanan basıncın kritik eşiği aşmasıyla bir kabuğun ya da sistemin kendi iç hacmine doğru aniden çökerek taşıma kapasitesini yitirmesi. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Panik teorisi ve kolektif çözülme | Bir toplulukta ortak hedefin ve koordinasyonun yitirilmesiyle fertlerin kendi can derdine düşerek nizamı kaotik şekilde terk etmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | هزم kökünü yalnızca skorbord mantığıyla bir müsabakayı kaybetmek veya basit bir askeri geri çekilme olarak daraltmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, sadece fiziksel bir mağlubiyeti değil; bir yapının, ideolojinin veya ittifakın varoluşsal zeminini yitirerek kendi içine göçmesini ve bir daha toparlanamayacak şekilde dağılmasını ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki hezimet müjdelerini salt tesadüfi bir savaş zaferi sanarak, bâtılın iç dirençsizliği ve yapısal çürüklüğü şeklindeki evrensel sünnetullahı görememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın güç, iktidar ve galibiyet tasavvurunun sayısal çoğunluğa değil, hakikate ve içsel sağlamlığa dayandığını gösteren anahtar bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Sayıca az inananların büyük ordulara karşı durduğu kıssalarda (Tâlût-Câlût), Mekke döneminde gelecekteki zaferin vadedildiği meydan okumalarda ve peygamberlere direnen hiziplerin kınandığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile bâtıl arasındaki mücadelenin yalnızca maddi donanım ve kalabalıkla kazanılacağı zannını ortadan kaldırır; bâtılın dıştan heybetli görünse de içinin boş olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneye dışarıdan kuvvet uygulayarak onu içine doğru çökertmek, ezmek, boşluk oluşturmak ve hacmini daraltarak kırmak.
- Soyut anlamBir topluluğun, ordunun veya ideolojik bloğun iç irtibatını ve manevi direncini yitirerek kaotik bir biçimde kendi içine çökmesi, dağılması ve hezimete uğraması.
- Sistematik karşılıkDış görünüşü güçlü fakat içsel tutarlılığı ve ilahi desteği bulunmayan yapıların, hakikatin baskısı karşısında kritik eşikte aniden dağılarak işlevsizleşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin veya ordunun bütünlük ve nizam düzeyini, başlangıçtaki dış görünüşsel kütle kuvvetini, dışarıdan gelen hakikat baskısını veya karşı kuvveti, sistemin dayanabileceği kritik eşiği temsil eder. Uygulanan kuvvet bu eşiği aştığında (), sistem çöküş katsayısıyla anından itibaren kendi içine doğru üstel bir hızla çöker ve hezimet gerçekleşir.