هشش

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ش-ش1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أخرقولهششأربوَأَهُشُّغنمعصو

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

هشش

ه - ش - ش

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve çırparım

Notlarım

Sözlükler(9)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR303 harf
باب الهاء مع الشين ه ش مستعمل فقط هش: الهشُّ: كلّ شيءٍ فيه رَخاوةٌ. هشَّ يَهَشُّ هَشاشةً فهو هَشٌّ هَشيشٌ. والهشُّ: جَذْبُك غُصْنَ الشّجرةِ إليك، وكذلك إن نثرتَ وَرَقَها بعصاً، ومنه قوله عزّ وجلّ: "وأَهُشُّ بها على غَنَمي". ورجلٌ هشٌّ إذا هشَّ إلى إخْوانِه، والهُشاش والأُشاش بمنزلة هَرَقْتُ وأَرَقْتُ.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR457 harf
هَشَشْتُ الورقَ أهُشُّهُ هَشًّا: خبطتُهُ بعصاً ليتحاتَّ، ومنه قوله تعالى: "وأهُشُّ بها على غَنَمي". والهشاشة: الارتياح والخفَّةُ للمعروف. وقد هَشِشْتُ بفلان بالكسر، أهَشُّ هَشاشَةً، إذا خففت إليه وارتحت له. ورجلٌ هَشٌّ بَشٌّ. وشيءٌ هَشٌّ وهَشيشٌ، أي رخوٌ ليِّنٌ. وهَشَّ الخبزُ يَهِشُّ بالكسر: صار هَشًّا. ويقال للرجل إذا مُدِحَ: هو هَشُّ المَكْسِرِ، أي سهل الشأن فيما يُطلبُ عنده من الحوائج. والفرسُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR352 harf
- الهش: يقارب الهز في التحريك، ويقع على الشيء اللين كهش الورق، أي خبطه بالعصا. قال تعالى: ﴿وأهش بها على غنمي﴾ [طه/18] وهش الرغيف في التنور يهش، وناقة هشوش: لينة غريزة اللبن، وفرس هشوش: (الفرس الهش: خلاف الصلود، وفر هش: كثير العرق. الصحاح (هش) ) ضد الصلود، والصلود: الذي لا يكاد يعرق. ورجل هش الوجه: طلق المحيا، وقد هششت، وهش للمعروف يهش، وفلان ذو هشاش.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR637 harf
ه ش ش شيء هشٌّ‏:‏ رخو ليّن وفيه هشاشة‏.‏ وهششت الورق على الغنم‏:‏ خبطته خبطاً برفق‏.‏ وروَى جابر عن النبيّ صلى الله عليه وسلم‏:‏ ‏"‏ لا يخبط ولا يعضد حمى رسول الله صلى الله عليه وسلم ولكن يهشّ هشّاً رفيقاً ‏"‏ ‏"‏ وأهشّ بها على غنمي ‏"‏‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فرس هشٌّ‏:‏ غير صلود‏.‏ قال أبو النجم‏:‏ يفيض من هشّ رقيق منخّله وناقة هشوش‏:‏ ثرور‏.‏ ورجل هشّ وهو يهشّ إلى إخوانه وإنه لذو هشاشٍ إلى
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.565 harf
الهَشُّ والهَشِيشُ من كل شيء: ما فيه رَخاوَةٌ ولين، وشيءٌ هَشٌ وهشِيشٌ، وهَشَ يَهِشُّ هَشاشةً، فهو هَشٌّ وهَشِيشٌ. وخُبْزة هَشَّةٌ: رِخْوة المَكْسَر، ويقال: يابسة؛ وأَتْرُجَّةٌ هَشَّةٌ كذلك.وهَشَّ الخبْزُ يَهِشُّ، بالكسر: صار هَشّاً. وهَشَّ هُشُوشةً: صار خَوَّاراً ضعيفاً. وهشَّ يَهِشُّ: تَكَسَّر وكَبِر. ورجل هَشٌ وهَشِيشٌ: بَشٌ مُهْتَرٌ مَسْرورٌ. وهشَّشْتُه وهَشِشْتُ به، بالكسر، وهشَشْت؛ الأَخيرة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR264 harf
* ه ش ش * * هَشَّ * الورق خبطه بعصا ليتحات وبابه رد ومنه قوله تعالى ﴿وأهُشُّ بها على غنمي﴾ و * الهَشَاشَةُ * بالفتح الارتياح والخفة للمعروف وقد * هَشَّ * به يهشُّ بالفتح * هَشَاشَةً * إذا خف إليه وارتاح له ورجل * هَشُّ * بَشُّ وشيء هَشٌّ و * هَشِيشٌ * أي رخو لين
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.052 harf
هش الورق يهشه، بالضم ويهشه، بالكسر، وبه قرأ النخعي قوله تعالى، وأهش بها على غنمي، وهي لغة في أهش بالضم، نقله الصاغاني: خبطه بعصا ليتحات، وقال الفراء في معنى الآية: أي أضرب بها الشجر اليابس، ليسقط ورقها فترعاه غنمه. وكذا قول الأصمعي، وقال الليث: الهش: جذبك الغصن من أغصان الشجرة إليك، وكذلك إن نثرت ورقها إليك بعصا، وقال الأزهري: والقول ما قاله الفراء والأصمعي في هش الشجر، لا ما قاله الليث إنه جذب
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.132 harf
هَشَّ هَشَّ I , U ( n. ac. هَشّ 1 ), a. Beat off. b. I ( n. ac. هَشّ 1 , هَشَاْشَة 22t , هُشُوْش 27 , هُشُوْشَة 27t ), Was brittle & c.; was weak. c. ( n. ac. هُشُوْش 27 ), Snapped ( stick ). d. ( n. ac. هَشّ 1 ), Dropped. e. A , I ( n. ac. هَشَاْش 22 , هَشَاْشَة 22t ), Was cheerful. f. [ Ila ], Inclined towards. هَشَّشَ هَشَّشَ II , a. Cheered, enlivened. b. Deemed weak.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.966 harf
هشش هَشَّ - يَهُشُّ هَشَّ- يَهُشُّ + كائن + بشيء + على كائن: يضربه به ضرباً خفيفاً: يضرب أو يخبط بعصا رفيعة خفيفة أو ما شابه على شيء، كورق شجر أو غنم لإحداث أثر ضرب خفيف، لتغير الاتجاه، أو هر الورق من أغصان الشجر أو ما شابه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضرب بقوة مفاجئة تحرك الكائن وتزعزعه"، وهي: قَرَعَ - يَقْرَعُ، خَبَطَ - يَخْبِطُ،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (11 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أرب

    1 ortak ayet · Ürbiye alça demektir

  2. غنم

    1 ortak ayet · Ğanem Koyun sürüsü demektir

  3. وكأ

    1 ortak ayet · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir

  4. عصو

    1 ortak ayet · Asân

  5. أخر

    1 ortak ayet · Uhur ense demektir

  6. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالَ هِيَ عَصَايَ أَتَوَكَّأُ عَلَيْهَا وَأَهُشُّ بِهَا عَلَى غَنَمِي وَلِيَ فِيهَا مَآرِبُ أُخْرَى

    Ve çırparımDedi ki: O benim değneğimdir. Ona dayanırım, onunla davarıma yaprak silkerim ve daha bir çok işlerde ondan faydalanırım.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهشش
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer
Bağlamsal Yakın Köklerخبط, هزز, نفض
Zıt Kökصلد
Çekirdek Özet 1Ağacın dalını kırmadan, hafifçe ve nazikçe dokunarak yapraklarını dökmek; gevreklik ve yumuşaklık
Çekirdek Özet 2Canlı varlığı ve doğal kaynağı tahrip etmeksizin, kontrollü ve şefkatli bir müdahaleyle rızık ve fayda üretmek
Çekirdek Özet 3Güç ve otorite kullanımında itidal; kaynağın bünyesini koruyarak semeresinden yararlanma yöntemi
Kritik Hata RiskiEylemi hayvanları sopayla dövmek veya dalları hoyratça kırmak şeklinde algılayarak nebevi üsluptaki hilm ve rikkat boyutunu yitirmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هشKatılığın çözülmesi, hafif darbeyle gevşeyip ufalanma ve yumuşak hareket; nitekim aynı çekirdeği paylaşan هشم kökünde de kuru ve gevşek nesnelerin kırılıp ufalanması esastırشİkileme yoluyla eylemin hafifliğini, esnekliğini ve sürekliliğini artırmış; sert bir kırma yerine yaprağı daldan incitmeden ayıran ritmik ve nazik bir dökme anlamına yoğunlaştırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİç ferahlığı, soluklanma, dışa açılma ve hafif bir hareketin başlangıcı
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikTanelere ve cüzlere ayırma, daldan yaprağı incitmeden koparan temas
شdiş; ısırma, parçalama, keskinlikTemasın ritmik olarak yinelenmesi, dökülmenin yayılması ve dokunun esnemesi
هششNefesle dışa açılan bir yapının ritmik temaslarla parçalanıp dökülmesiKatılığın çözülerek yaprakların dalından nazikçe ayrışması ve canlının ferahlayıp neşeyle açılması hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğacın dalını kırmaksızın değnekle hafifçe ve esneterek vurup yapraklarını davarın önüne dökmek; ekmeğin içinin süngersi, gevrek ve kırılgan olması
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Ebü’n-Necm el-Iclî’nin atın ter dökmesini tasvir ettiği dizesinde kök, katılığın zıddı olarak teri cömertçe akıtan gevşek ve yumuşak yapı anlamında geçer: يفيض من هشّ رقيق منخّله. Ayrıca Hz. Peygamber’in koruluğu için rivayet edilen hadiste ağaçların kökünden kesilip sertçe kırılmaması, sadece hayvanlar için hafifçe yaprak dökülmesi anlamında kullanılmıştır: لا يخبط ولا يعضد حمى رسول الله صلى الله عليه وسلم ولكن يهشّ هشّاً رفيقاً

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça هشش kökü, Afro-Asyatik dil ailesi ve Sami dilleri katmanında ses yansımalı (onomatopoetik) ve duyusal bir kök karakteri sergiler. Daldan yaprak dökülürken çıkan hışırtı, gevrek ekmeğin ufalanması ve katılığın yerini alan yumuşaklık hissi kökün ilksel semantik çekirdeğini kurar. İbranicede doğrudan üçlü bir fiil denkliği sınırlı kalmakla birlikte, kuru otların hışırdaması ve nesnelerin hafif baskıyla parçalanmasını anlatan ses kökleriyle paralellik taşır. Arapçada kök çift yönlü bir semantik genişleme yaşamıştır: Dış dünyada ağacın dalını incitmeden yaprak indirme eylemini karşılarken, iç dünyada insanın katılığı bırakıp sevinç ve cömertlikle muhatabına yönelmesini, yüzün tebessümle açılmasını (büşr ve heşâşet) ifade etmiştir. Bu geçiş, kökün temelindeki katılık karşıtı esneme ve rahatlama algısının doğrudan bir uzantısıdır.

Güven Muhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönهششAğacı tahrip etmeden yaprak dökme hareketinden, ekmeğin gevrekliğine ve insanın sevinçle muhatabına açılmasına uzanan esneklik çekirdeğiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSes yansımalı hışırtı ve gevşeklik kökleriKatılığın çözülmesi, hışırdama ve hafif temasla dökülme algısında Sami dillerindeki duyusal zeminle örtüşürMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami kolu dışında doğrudan ve kurallı bir soydaşlık tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هششAnlamlıNazikçe yaprak dökmek, gevşeklikDala zarar vermeden yaprak düşürmek; sevinçle yüzün gülmesi ve yumuşaklıkHedef kök; Kur'an'da geçer (Tâhâ 20:18)
شهشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş; Kur'an'da geçmez
ششهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapçada mühmel diziliş; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هششMerkezNazikçe yaprak dökme ve yumuşaklıkDalı kırmadan, esneterek ve hafifçe vurarak yaprakları indirmekKaynağın bütününe zarar vermeden ürününü nazikçe devşirme hareketi
خبطKomşuSertçe vurarak dökmeAğaca ve dallara rastgele, sert ve kırıcı darbeler indirerek yaprak dökmekهشش kökündeki zarafet ve dikkatin aksine yıkıcı ve hoyrat bir güç kullanımı barındırır
هززKomşuGövdeden silkeleyerek dökmeAğacı veya dalı tutarak bütünüyle sarsmak ve meyveyi düşürmekهشش daldan yaprak düşürme dokunuşuyken, هزز gövdeyi sarsarak olgun meyveyi indirme eylemidir
نفضKomşuSilkip tamamen ayırmaBir şeyin üzerindekileri silkeleyip bütünüyle yere dökmek veya arındırmakهشش ihtiyaca göre hafifçe döküşü, نفض ise üzerindekileri tamamen temizleyip düşürmeyi hedefler
صلدZıtKatılık ve geçirimsizlikEsneklik, gevşeklik ve yumuşaklıktan yoksun sert ve kuru yapıهشش kökünün zıddı olup ne esnemeye ne de besleyici bir verim dökümüne izin veren kuruluğu anlatır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهششNazikçe yaprak çırpmak, gevşeklikDala zarar vermeksizin sürünün önüne yaprak indirmek ve katılık taşımayan esnek yapıKesin
Latincedecutere leniter, crispusHafifçe vurup dökmek, gevrekDecutere eylemsel silkelemeyi karşılar fakat çobanlık şefkatini ve içsel sevinç nüansını içermezMuhtemel
İngilizceto browse-feed by shaking, crisp, soft-brittleDala vurup yaprak dökmek, gevreklikShake down eylemsel boyutu verir ancak Arapçadaki zarafeti ve canlıya zarar vermeme hassasiyetini tek başına taşımazGüçlü
Almancasanft herunterschlagen, mürbeNazikçe çırpmak, gevrek ve yumuşakMürbe katılığın yokluğunu ve ufalanabilirliği verir fakat ağaçtan yaprak indirme eylemini dışarıda bırakırGüçlü
Fransızcagauler doucement, friableHafifçe sırıkla dökmek, ufalanırGauler sırıkla meyve veya yaprak düşürmeyi anlatır ancak هشش kökündeki rıfk ve incelik boyutunu tam yansıtmazGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَهُشُّ (muzâri fiil)Asayı dala hafifçe vurarak koyunların önüne taze yaprak dökmekHz. Mûsâ’nın vahiy başlangıcında asasının gündelik ve pastoral faydalarını beyan ettiği hitap bağlamı (Tâhâ 20:18)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
FıkıhHarem ve koruluk (himâ) hükümleriKoruma altındaki bölgelerde ağaçları kökünden kesmeden (azd) veya kırmadan (habt), sadece hayvanların beslenmesi için hafifçe yaprak dökmenin sınırlarıKaynağı yok etmeyen asgari ve zararsız istifade ruhsatı
TefsirTâhâ 20:18 tefsiriAsanın bir çobanlık aleti olarak hem otorite ve korunmayı hem de canlıları beslemedeki zarafet ve merhameti temsil etmesiİktidar ve güç aletinin maişet temininde rıfk ile istihdamı
HadisMedine koruluğundan yararlanma edebiAğaçların dal ve gövdelerini tahrip etmeksizin sadece hayvanların yemesi için hafif ve nazik dokunuşlarla yaprak indirilmesi emriTabiatı ve can damarlarını tüketmeden semeresinden beslenme ahlakı

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTebliğ ve irşad üslubuRıfk ve hilmGönülleri incitmeden hakikate açmakKatı ve kaba davranmadan, muhatabın kabiliyetine göre hakikat gıdasını nazikçe sunma prensibiGüçlü
İlmiAraştırma ve gözlem metodolojisiTahribatsız veri devşirmeNesnenin tabiatını bozmadan bilgi üretmekİncelenen sistemi hırpalamadan ve doğasını tahrif etmeden ondan saf bilgi ve veri ayrıştırma tutumuMuhtemel
SiyasiOtorite ve iktidar kullanımıŞefkatli ve ölçülü yönetimOtoriteyi ezme aracı değil besleme vasıtası kılmakDevlet asasını toplumu ezmek için değil, onların refah ve maişetini barışçıl yollarla temin etmek üzere kullanma dengesiGüçlü
İktisadiKaynak yönetimi ve sürdürülebilirlikSermayeyi koruyarak hasılat toplamaÜretim araçlarını tüketmeden semere devşirmekDoğal ve iktisadi ana gövdeyi tüketmeksizin, sadece yenilenebilir cari hasılatı nazikçe hasat etme ilkesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerElastik deformasyon ve kritik kırılma sınırı altındaki mekanik salınımBir sisteme rezonans ve ayrıştırma sağlayacak ölçüde enerji verip, kalıcı şekil bozukluğuna veya kırılmaya yol açmadan hedef parçacıkları serbest bırakma dinamiğiGüçlü
Beşeri bilimlerDürtme teorisi (Nudge) ve yumuşak güçBireyleri yasakçı veya cezalandırıcı katı yaptırımlarla değil, ince, teşvik edici ve yönlendirici dokunuşlarla faydalı davranışa sevk etme mekanizmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece kaba bir "dal sallamak", "sırıkla vurmak" ya da değnekle "hayvanları kovalamak" gibi mekanik bir çobanlık eylemine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKişinin elinde tuttuğu güç ve yetki aletini, idaresi altındakilerin rızkını temin ederken tabiatı ve ana gövdeyi incitmeyen derin bir rikkat, merhamet ve denge içinde kullanması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Mûsâ’nın asasının temsil ettiği nebevi yönetim felsefesindeki şefkat ve koruma boyutunun gözden kaçarak, peygamberî liderliğin kaba kuvvete dayalı tahakküm gibi algılanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur’an’da yalnızca bir defa (Tâhâ 20:18) geçmesine rağmen, güç kullanımının meşru sınırını, rızık teminindeki inceliği ve emanet altındakileri beslerken çevreye zarar vermeme şuurunu tek bir fiilde özetlediği için çok hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hz. Mûsâ’nın Tûr vadisinde ilahi vahye muhatap olduğu ve asasının gündelik faydalarını sıraladığı peygamberlik hazırlık ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çobanlık, liderlik ve güç kullanımının sadece sürüleri gütmek ve zor kullanmaktan ibaret olduğu algısını yıkar; asıl yöneticiliğin zayıfları incitmeden beslemek ve korumak olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğacın dalına değnekle hafifçe dokunup esneterek vurmak, dalı kırmadan yapraklarını koyunların önüne dökmek; gevreklik ve yumuşaklık.
  • Soyut anlamBir gücü, kaynağın bütünlüğünü ve dengesini bozmadan, nazik dokunuşlarla sadece hedeflenen semereyi devşirecek biçimde itidalle kullanmak.
  • Sistematik karşılıkOtorite tatbikinde rıfk ve itidal ilkesi; ana sermayeyi ve üretim aracını tüketmeden sürdürülebilir hasılat elde etme yöntemi.
  • LaTeX modeliF<C  ⟹  Y>0∧D=0
  • LaTeX açıklamasıModelde F sisteme uygulanan dış müdahale kuvvetini, C ağacın ve kaynağın yapısal bütünlüğünü koruyan kritik hasar eşiğini, Y dökülen yaprak ve elde edilen hasılatı, D ise ana bünyede meydana gelebilecek kalıcı tahribatı simgeler. Model, uygulanan gücün kritik hasar sınırının altında tutulması şartıyla (F<C), hiçbir tahribata yol açmaksızın (D=0) kesintisiz ve bereketli bir fayda üretiminin (Y>0) gerçekleştiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه